પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.76

સંજય ઉવાચ-।
યેઽસુરાશ્ચ મૃતા યુદ્ધે સંમુખે વિમુખેઽપિ વા।
ગતિં તેષામહં બ્રહ્મન્શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

અસંખ્યાતા ઇમે દૈત્યાસ્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે।
અદ્યાપ્યાસન્ગતાઃ કુત્ર એતન્મે શંસ ભો ગુરો

વ્યાસ ઉવાચ-।
યે મૃતાસ્સંમુખે શૂરા દૈત્યાનાં પ્રવરા રણે।
સ્વયં પ્રાપ્ય ચ દેવત્વં ભોગ્યમશ્નંતિ શાશ્વતમ્

પ્રાસાદા યત્ર સૌવર્ણા નાનારત્નાવિભૂષિતાઃ।
સર્વકામપ્રદા વૃક્ષાઃ સ્વર્ણદીતોય સંયુતાઃ

પદ્મોત્પલસુકલ્હારૈર્ગંધાઢ્યૈરન્યપુષ્પકૈઃ।
દધિદુગ્ધાજ્યખંડૈશ્ચ યુતા પુષ્કરિણી શુભા

અતીવરૂપસંપન્નાઃ સદૈવ નવયૌવનાઃ।
તત્ર રાજ્યં પ્રકુર્વંતિ તથૈવ વસુધાતલે

એવં જન્માષ્ટકં પ્રાપ્ય ધનિનોઽધ્યક્ષમંત્રિણઃ।
અર્ધસંમુખગાત્રેણ દિવમશ્નંતિ શાશ્વતમ્

વિમુખાઃ કાતરા ભીતા યે ચ માયાવિનો રણે।
તે યાંતિ નિરયં ઘોરં યે ચ દેવદ્વિજદ્વિષઃ

પતિતં મૂર્ચ્છિતં ભગ્નમન્યયોદ્ધારમાહવે।
હંતારો નિરયં યાંતિ તે ચ મ્લેચ્છાઃ કુવાચકાઃ

પરન્યાસાપહર્તારો વિમુખાસ્સંતિ તત્ત્વતઃ।
રાત્રૌ વા વિપિને નષ્ટે ચોરાસ્સાહસકારિણઃ

સર્વભક્ષરતા મૂઢા મ્લેચ્છા ગોબ્રહ્મઘાતકાઃ।
કુવાચકાઃ પરે મ્લેચ્છા એતે યે કૂટયોનયઃ

તેષાં પૈશાચિકી ભાષા લોકાચારો ન વિદ્યતે।
નાસ્તિ શૌચં તપો જ્ઞાનં ન દેવપિતૃતર્પણમ્

દાનશ્રાદ્ધાદિકં યજ્ઞે સુરાણાં ચ પ્રપૂજનમ્।
પિતૄણાં ચ ન શુશ્રૂષા દ્વિજદેવતપસ્વિનામ્

જ્ઞાનલોપાદતસ્તેષાં મલશૌચં ન વિદ્યતે।
માતરં ભગિનીં ચાન્યાં ગૃહિણીં કામયંતિ ચ

સર્વો વિપર્યયો લોકાત્સદાચારો મલીમસઃ।
તાર્ક્ષ્યસ્યોદ્વવનાનાં ચ અન્યેષાં ગોત્રવાસિનામ્

કુલજાતાસ્સદા દૈત્યા યેષાં પુણ્યમકારણમ્।
દુર્ગતિં ચ મૃતા યાંતિ દ્વિજસ્ત્રીશિશુઘાતિનઃ

ગવાશિનો દુરાત્માનો હ્યભક્ષ્યભક્ષણે રતાઃ।
કીટયોનિં વ્રજંત્યેતે તરવશ્ચ પિપીલિકાઃ

ન મંત્રેષુ ન દેવેષુ કલ્પંતે તે સુરદ્વિષઃ।
અગ્રજઃ સહજસ્તેષાં સદૃઙ્નો ગ્રામ્યવૃત્તયઃ

લોમકેશપ્રણેતારઃ ક્રવ્યભક્ષરતા ભુવિ।
સાહસં ચ વ્રતં દાનં સ્નાનં યજ્ઞાદિકં ચ યત્

મત્સ્યમાંસાદિષુ પ્રીતા મૃષાવચનભાષિણઃ।
સદાકામાસ્સદા લોભાસ્સદા ક્રોધમદાન્વિતાઃ

વધબંધરતોદ્વેગા દ્યૂતસંગીતસંપ્રિયાઃ।
કુભૃત્યાઃ કુજનપ્રીતાઃ પૂતિગંધરતા નરાઃ

ન દેવેષુ ન વિજ્ઞેષુ ન ધર્મશ્રવણેષુ ચ।
સ્તોત્રમંત્રાદિકે પુણ્યે યથાકાર્યેષ્વનિશ્ચયાઃ

બહુરોગાધિરોષાશ્ચ બહુરૂપપરિચ્છદાઃ।
નરજાતિષુ દૈત્યાનાં ચિહ્નાન્યેતાનિ ભૂતલે

ન જાનંતિ પરં લોકં ન ગુરું સ્વં ન ચાપરં।
ગર્ભપૂરણમિચ્છંતિ નાતિથિં ન ગુરૂન્દ્વિજાન્

ન દેવં ન સુતં ગોત્રં ન મિત્રં ન ચ બાન્ધવં।
સ્વપ્ને દાનં ન જાનંતિ ભક્ષણાન્ન પરિચ્છદં

ગોપાયંતિ ધનં યસ્માત્તે યક્ષા નરરૂપિણઃ।
પ્રાણાંતેપિ ધનં કિચિન્ન દિશંતિ ચ રાજનિ

તે યક્ષા દુર્ગતિસ્થાશ્ચ પરાર્થે ભારવાહકાઃ।
પ્રેતાનાં લક્ષણં યદ્વા સર્વલોકવિગર્હિતં

સ્ત્રીણાં ચ પુરુષાણાં ચ શૃણુષ્વૈકમના મમ।
મલપંકધરા નિત્યં સત્યશૌચવિવર્જિતાઃ

દંતકુંતલવસ્ત્રાણાં વપુષો મલસંચયાઃ।
ગૃહપીઠાદિપાત્રાણાં સકૃચ્છૌચં ન રોચતે

ન પશ્યંતિ સુખં સ્ત્રીણાં વિશંતિ કાનને દ્રુતં।
વિઘસોચ્છિષ્ટપૂતીનાં ભક્ષણેભિરતા ભુવિ

અન્નપાનં ચ શયનમન્ધકારેષુ રોચતે।
કદાચિત્સ્વસ્થતા નાસ્તિ ક્વચિદ્વા શુચિતાતનૌ

લક્ષણં નરલોકેષુ પ્રેતાનામીદૃશં કિલ।
હિતાહિતં ન જાનંતિ મિત્રામિત્રં ગુણાગુણમ્

પાપપુણ્યાદિકં સ્થાનં સ્નાનં દેવદ્વિજાર્ચનં।
અરિમિત્રમુદાસીનં ન વિંદંતિ સ્વભાવતઃ

મર્ત્યસ્થાઃ પશવસ્તે ચ જ્ઞાયંતે બુદ્ધિસંમતૈઃ।
બુદ્ધ્યા નાનાત્વભાવાશ્ચ ભ્રમંતિ ચ મૃષા ભુવિ

યક્ષરૂપા નરાસ્તે ચ સર્વકર્મબહિષ્કૃતાઃ।
એષાં ભેદં પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષણં ધરણીતલે

વિજાતા મર્ત્યલોકેષુ પાપસ્યૈવાનુરૂપતઃ।
મલીમસ ભુવિપ્રસ્થં નાગરં છદ્મરૂપિણં

વિઘસાદિપ્રભોક્તારં કાકમાહુર્મનીષિણઃ।
અભક્ષ્યે નિરતઃ પાપઃ કુકુરઃ પૂતિસંપ્રિયઃ

પ્રવૃત્તસ્સર્વગૃહ્યેષુ ભક્ષ્યાભક્ષ્યસજીવનઃ।
ભૂમ્યાં પશ્વાદિયોનીનાં કુલેષુ પ્રાપ્તસંભવાઃ

શુનો વિગૃહ્ય હસ્તેન મ્લેચ્છાનાં ભક્ષણપ્રિયાઃ।
વિશેષાત્સૂકરાણાં ચ તથા ચ રણયોધિનાં

પોષણે ભક્ષણે પ્રીતાઃ પૂતિગર્હ્યેષ્વસાધુષુ।
પર્વતેકરણાદ્વહ્નેઃ કાષ્ઠસંચયસંગ્રહે

વિજ્ઞેયાસ્તે સદા મ્લેચ્છાઃ ક્ષત્રિયાણાં ભયાકુલાઃ।
લોકાનાં નષ્ટધર્મે ચ સદા શૌચવિવર્જિતે

કુલીનાનાં તદા મ્લેચ્છા ભવિષ્યંતિ ચ દસ્યવઃ।
તેષાં સંસર્ગતોન્યે ચ સંબંધાદન્નભોજનાત્

મૈથુનાત્તસ્ય યોષાસુ તદ્ભાવં તુ વ્રજંતિ તે।
તસ્મિન્કાલે જનાસ્સર્વે દુઃખરોગપ્રતાપિતાઃ

દુર્ભિક્ષાન્ન પરામૂઢાઃ સદા રાજપ્રપીડિતાઃ।
તત્રાસત્યેરતા મર્ત્યાઃ સર્વશૌચવિવર્જિતાઃ

ન શ્રૂયંતે જનૈરેવ પુરાણાગમસંહિતાઃ।
મદ્યમાંસપ્રિયાઃ પાપાસ્સર્વભક્ષાસ્સુદારુણાઃ

દારુણાચારનિરતા નિત્યં છલપરાયણાઃ।
ન પુષ્ણંતિ સુતાસ્તાતં પ્રસુવં ચ ગુરૂનપિ

ન શુશ્રૂષંતિ વૈ ભૃત્યાઃ સ્વામિનં ગુણશાલિનમ્।
ભર્તારં ન સ્ત્રિયઃ કાશ્ચિચ્છ્વશુરૌ ચ સ્વમાતરઃ

નિત્યકષ્ટા નરાસ્તત્ર કલહશ્ચ ગૃહે ગૃહે।
નૃપા મ્લેચ્છાઃ સુરાપાશ્ચ તથા મંત્રિપુરોહિતાઃ

મનુષ્યૈશ્ચ બલિસ્તેષાં મત્સ્યૈર્માંસૈર્નિરામિષઃ।
પાષંડાયાસયોગેભ્યઃ પ્રધાના ગુણવાર્તયોઃ

ધનિકૈઃ કોકિલૈર્મંદૈર્વ્યાપ્તં તૈસ્તુ મહીતલમ્।
તતોન્યોન્યં પ્રિયા મૂઢા વને વા નગરેષુ ચ૫૦

ભક્ષ્યાભક્ષ્યં સમશ્નંતિ મત્સ્યમાંસાદિકં નરાઃ।
વને દ્વિજાતયશ્ચાન્યે ભુંજતે ચાનુપાપકમ્

ભક્તિમંતં પશું ચાન્યત્સર્વે યાંત્યપુનર્ભવમ્।
પાતયંતિ પિતૄન્પાપાઃ સર્વે તે પૂર્વદેવકાઃ

પિશાચા રાક્ષસા યે ચ મુર્ત્યકા ગુહ્યકા ધ્રુવમ્।
એતે ચાવિનયપ્રીતા ન દેવા ન ચ માનુષાઃ

સંજય ઉવાચ-।
કથં ચ મર્ત્યભાવેષુ લક્ષંજાનંતિતાત્ત્વિકાઃ।
એતં મે સંશયં નાથ દૂરીકુરુ તતસ્તતઃ

વ્યાસ ઉવાચ-।
કૃતપાપાનુરૂપાસ્તુ દ્વિજાતિષ્વન્યજાતિષુ।
અસુરા રાક્ષસાઃ પ્રેતાઃ સ્વભાવં ન ત્યજંતિ તે

જાતા યે ચાસુરા મર્ત્યે સદાતે કલહોત્સુકાઃ।
કુહકાઃ કચ્ચરાઃ ક્રૂરાઃ વિજ્ઞેયા રાક્ષસાભુવિ

જનોદ્વિગ્નાદિકં દાનં તથા દેવાર્ચનં ભુવિ।
ઉગ્રભાવાદ્ધનં લબ્ધ્વા રાજ્યં ભુઞ્જંતિ શાશ્વતમ્

જયં શૌર્યાદિકં પુણ્યં પુનઃપાપક્ષયં વ્રજેત્।
એવમુર્વ્યાં તથા નાકે નાગલોકે યમાલયે

ઉગ્રેણ તપસા કશ્ચિત્સુરત્વં લભતે દિવિ।
વાસુદેવં સમારાધ્ય પ્રહ્લાદઃ સુરપૂજિતઃ

હરં તથાન્ધકો દૈત્યઃ સ્તુત્વા તત્સભ્યકોઽભવત્।
તસ્યૈવ ગણમુખ્યત્વં લેભે ભૃંગી મહાબલઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો બલિરિંદ્રો ભવિષ્યતિ।
ગચ્છંતિ સદ્ગતિં તાત ઇહામુત્ર ચ સર્વદા

કેચિદ્દૈત્યકુલે જાતાઃ પૃથિવ્યાં સુરસત્તમાઃ।
ભાવયંતિ પિતૄન્સર્વાન્શતશોથ સહસ્રશઃ

એકેનાપિ સુપુત્રેણ કુલત્રાણં ચ ધીમતા।
એકોપિ વૈષ્ણવઃ પુત્રઃ કુલકોટિં સમુદ્ધરેત્

જિતેંદ્રિયોપિ ધર્માત્મા દ્વિજદેવાર્ચને રતઃ।
ક્ષયે ધર્મે કલૌ શેષે પુરે જનપદેષુ ચ

એકો રક્ષતિ ધર્માત્મા પુરે ગ્રામં જનં કુલમ્।
વિજ્ઞાતૃમેદુરં ચાસીદ્બ્રાહ્મણાનાં પુરં મહત્

તત્ર સર્વે દ્વિજાઃ શશ્વત્સંધ્યોપાસનતત્પરાઃ।
વેદપાઠરતા ધીરા દેવાતિથિદ્વિજાર્ચકાઃ

યજ્ઞવ્રતાગ્નિકર્માણઃ ષટ્કર્મપરિનિશ્ચયાઃ।
અતિકૃચ્છ્રે ચ તેષાં વૈ ન પાપે વર્તતે મનઃ

કુર્વંતિ સતતં વીરા વ્રતં યજ્ઞં સનાતનમ્।
કદાચિદ્દૈવયોગાચ્ચ ગૃહસ્થશ્ચ સ કોવિદઃ

વહ્નૌ જુહોતિ વિપ્રર્ષિ રાજ્યં મંત્રેણ મંત્રવિત્।
તસ્મિન્કાલે ચ તસ્યૈવ મૂત્રકૃચ્છ્રં સુદારુણમ્

તત્પ્રોજ્ઝિતું ગતઃ સોપિ રક્ષાર્થં સ્થાપ્ય ચેટિકામ્।
તસ્યાસ્ત્વનવધાનેન શુના ચાજ્યં ચ ભક્ષિતમ્

ભિયા તયા તતઃ પાત્રં સ્વીયમૂત્રેણ સંભૃતમ્।
અસંલક્ષ્યા જુહોદગ્નૌ સ વિપ્રસ્ત્વરયા તતઃ

આશ્ચર્યં ચ તતો વહ્નૌ લક્ષિતં તેન તત્ક્ષણાત્।
કૂટં હેમમયં સાક્ષાત્સ્વર્ણં જાંબૂનદપ્રભં

ગૃહીત્વા તન્મુદા વિપ્રઃ પાપયોગં ચકાર હ।
પપ્રચ્છ વિસ્મયાદ્દાસીં કથમેતદ્વદ પ્રિયે

મુદા તત્ર યથાવૃત્તં કથિતં તુ તયા દ્વિજ।
તતો નિત્યં યથાકાલં તચ્ચ તસ્ય પ્રવર્તતે

સમૃદ્ધિરદ્ભુતા ગેહે લોકવિસ્મયકારિણી।
તતઃ પરસ્પરાચ્છ્રુત્વા સર્વૈરેવ ચ તત્પુરે

કૃતં કર્મ દુરાચારં શ્રુત્વા લોભાદસાધુભિઃ।
ગુરુલોભાચ્ચ સુમહત્સ્વાંતે પંકં વિશત્યપિ

પંકાદેવ ભયાન્મોહાન્મતિભ્રંશોઽભવત્તતઃ।
અથ કિલ્બિષકૂટેન દગ્ધમેવ પુરં ચ તત્

સ્ત્રિયો દુષ્ટા જના દુષ્ટાઃ સર્વે પાપબલાત્તદા।
વૃદ્ધો જ્ઞાતા દ્વિજસ્તત્ર તત્કાર્યે ન મતિં દધૌ

તસ્ય ભાર્યા તદા સાધ્વી પુરુદુઃખેન સંયુતા।
ભર્તારં કૃચ્છ્રસન્તપ્તા પુરકાર્યં જગાદ સા

બ્રાહ્મણ્યુવાચ-।
કષ્ટં મે વર્તતે નાથ દૃષ્ટ્વા ત્વાં દુઃખસંયુતમ્।
ગ્રામાચારમિમં યદ્વાપ્યઽપરં કર્તુમર્હસિ

તતસ્તત્ર સ દોષજ્ઞઃ સ્મિત્વા વચનમબ્રવીત્।
યસ્તુ જીવતિ પાપેન ત્યક્ત્વા ધર્મં પરં હિતમ્

સ વૈધેયો મહાભાગે પ્રગચ્છત્યપુનર્ભવમ્।
એતે વિપ્રા દુરાચારાઃ સદારાસ્સપરિચ્છદાઃ

અતિપાતકયોગાચ્ચ મહાપાતકસંમતાઃ।
સહ પાપેન મહતા પ્રયાસ્યંતિ રસાતલમ્

અંતેઽપુનર્ભવં પ્રાપ્યાપરાધાંતો ન વિદ્યતે।
અહમેકોત્ર તિષ્ઠામિ સ્વપુણ્યપરિરક્ષણાત્

તતસ્સા તમુવાચેદં લોકહાસ્યવચસ્તવ।
વક્તુમર્હસિ નશ્ચાગ્રે ન પુરોઽન્યસ્ય કસ્યચિત્

દ્વિજ ઉવાચ-।
યદિ યાસ્યામિ ચાન્યત્ર ઇતોઽહં તત્ક્ષણાત્પ્રિયે।
સવિત્તૈઃ સ્વજનૈરેવ પુરીયાસ્યત્યથોગતિમ્

ઇત્યુક્ત્વા પરમપ્રીતઃ સંગૃહ્ય ચ ધનં સ્વકમ્।
ક્ષિપ્રં સ ચ તયા સાર્ધં યયૌ સીમાંતરં દ્વિજઃ

સ્થિત્વાઽપશ્યત્પુરી તાવત્સ્થિરા તિષ્ઠતિ પૂર્વવત્।
સા ચાહ તં પતિં સાધ્વી પુરી ચેયં ન નશ્યતિ

વિમૃશ્યતામુવાચેદં વિપ્રવર્યસ્સુવિસ્મિતઃ।
કિં નુ તિષ્ઠતિ તત્રૈવ દ્રવ્યમસ્મદ્ગૃહાદ્બહિઃ

વિચાર્ય સા ધવં પ્રાહ મયા ભ્રાંત્યા ઉપાનહૌ।
નાનીતે તિષ્ઠતસ્તત્ર ધારયિષ્યામિ કિં નુ વૈ

એવમુક્ત્વા પતિં સાધ્વી ગૃહીત્વા તે ઉપાગતા।
પત્યુરભ્યાશતો દૃષ્ટં પુરં નિર્વ્યથનં ગતમ્

તતો વિપ્રાદયો વર્ણાઃ કચ્ચરાઃ પુરવાસિનઃ।
તિષ્ઠંતિ નરકે ઘોરે દુઃખિતાશ્ચાપુનર્ભવે

કૃચ્છાદ્યમપુરં યાંતિ નાસ્તિ તેષાં ચ નિષ્કૃતિઃ।
પૂતિગંધં તતો મેધ્યં વર્જનીયં પ્રકીર્તિતમ્

પૂર્વવદ્ભક્ષણે પ્રીતો હ્યદ્યપાપં કરોતિ ચ।
સ્તેયશીલો નિશાચારી બુધૈર્જ્ઞેયસ્સ વંચકઃ

અબુધઃ સર્વકાર્યેષુ અજ્ઞાતઃ સર્વકર્મસુ।
સમયાચારહીનસ્તુ પશુરેવ સ બાલિશઃ

એવમુષ્ટ્રાદયસ્સંતિ ભક્ષાદિ નકુલાદયઃ।
હિંસ્રો જ્ઞાતિજનોદ્વેગરિતે યુદ્ધે ચ કાતરઃ

વિઘસાદિપ્રિયો નિત્યં નરઃ શ્વા કીર્તિતો બુધૈઃ।
ચૌર્યકર્મરતો નિત્યં બહુમિત્રપ્રવંચકઃ

મિથુને કલહો નિત્યં મર્ત્યસ્તુ પરિકીર્તિતઃ।
પ્રકૃત્યા ચપલો નિત્યં સદા ભોજનચંચલઃ

પ્લવગઃ કાનનપ્રીતો નરઃ શાખામૃગો ભુવિ।
સૂચકો ભાષયા બુધ્યા સ્વજનેઽન્યજનેષુ ચ

ઉદ્વેગજનકત્વાચ્ચ સ પુમાનુરગઃ સ્મૃતઃ।
બલવાન્ક્રાંતશીલશ્ચ સતતં ચાનપત્રપઃ૧૦૦

પૂતિમાંસપ્રિયો ભોગી નૃસિંહસ્સમુદાહૃતઃ।
તત્સ્વનાદેવ સીદંતિ ભીતા અન્યે વૃકાદયઃ

દ્વિરદાદિ નરા યે ચ જ્ઞાયંતે દૂરદર્શિનઃ।
એવમાદિ ક્રમેણૈવ વિજાનીયાન્નરેષુ ચ

સુરાણાં લક્ષણં બ્રૂમો નરરૂપં વ્યવસ્થિતમ્।
દ્વિજદેવાતિથીનાં ચ ગુરુસાધુતપસ્વિનામ્

પૂજાતપોરતોનિત્યં ધર્મશાસ્ત્રેષુ નીતિષુ।
ક્ષમાશીલો જિતક્રોધઃ સત્યવાદી જિતેંદ્રિંયઃ

દયાલુર્દયિતો લોકે રૂપવાન્મધુરસ્વરઃ।
વાગીશઃ સર્વકાર્યેષુ ગુણી દક્ષો મહાબલઃ

સાક્ષરશ્ચાપિ વિદ્વાંશ્ચ ગીતનૃત્યાર્થતત્ત્વવિત્।
આત્મવિદ્યાદિકાર્યેષુ સર્વતંત્રીસ્વરેષુ ચ

હવિષ્યેષુ ચ સર્વેષુ ગવ્યેષુ ચ નિરામિષે।
સદ્યોગાસ્વાદદ્રવ્યે ચ પ્રત્યગ્રે ચાતિશોભને

ગંધમાલ્યેષુ વસ્ત્રેષુ શાસ્ત્રેષ્વાભરણેષુ ચ।
સંપ્રીતશ્ચાતિથૌ દાને પાર્વણાદિષુ કર્મસુ

સ્નાનદાનાદિભિઃ કાર્યે વ્રતૈર્યજ્ઞૈઃ સુરાર્ચનૈઃ।
કાલો ગચ્છતિ પાઠૈશ્ચ ન ક્લીબં વાસરં ભવેત્

અયમેવ મનુષ્યાણાં સદાચારો નિરંતરમ્।
દેવવન્માનવાચારો ગીયતે મુનિસત્તમૈઃ

કિંતુ સત્ત્વાધિકો દેવો મનુષ્યો ભીત એવ ચ।
ગંભીરઃ સર્વદા દેવઃ સદૈવ માનવો મૃદુઃ

દ્વયોસ્તુત્યા ચ સંપ્રીતિર્ન દૈત્યાદૌ ભવેત્કિલ।
પ્રીતિભાવં પરં સૌખ્યં સૌહૃદં સુકૃતં શુભમ્

દૈવમાનુષયોરેવ દૈત્યરાક્ષસયોસ્તથા।
પ્રેતાદીનાં ચ પ્રેતેષુ પશૌ પ્રીતિઃ પશોરપિ

કાકાદયઃ સ્વજાતૌ ચ તથાન્યે ચ સ્વજાતિષુ।
પ્રીતા ભવંતિ ચાપ્રીતા વિદ્યા તેષાં ચ લક્ષણમ્

એવં પુણ્યવિશેષેણ સવિશેષા સુજાતિષુ।
પ્રિયાપ્રિયં વિજાનીયાત્પુણ્યાપુણ્યં ગુણાગુણમ્

દંપત્યોર્ન સુખં કિંચિજ્જાતિભેદાન્નૃણાં ભુવિ।
સ્વજાતિષુ ભવેત્પ્રીતિર્મુક્તો વા નિરયેપિ વા

અતિપુણ્યાલ્લભેદાયુઃ શોભનાઃ પુણ્યકારિણઃ।
પાપાત્માનો લભંતેઽન્તં યે ચ દૈત્યાદયો નરાઃ

કૃતે જાતાઃ સુરા ભૂમૌ ન દૈત્યાશ્ચાન્યજાતયઃ।
ત્રેતાયામેકપાદં ચ દ્વિપદં દ્વાપરે યુગે

સંધ્યાયાં ચ કલેરેવ સર્વપાદં ચ સંકુલમ્।
દેવાદીનાં ભવેજ્જાતં ભારતં યત્પ્રવર્તિતમ્

યે તે દુર્યોધનસ્યૈવ યોધાઃ સૈન્યાદયસ્તથા।
તે ચ દૈત્યાદયઃ સર્વે યે ચ કર્ણાદયો ભુવિ

ગાંગેયો વસુમુખ્યશ્ચ દ્રોણો દેવમુનિઃ પ્રભુઃ।
અશ્વત્થામા હરઃ સાક્ષાદ્ધરિર્નંદકુલોદ્ભવઃ

પંચેંદ્રાઃ પાંડવા જાતા વિદુરો ધર્મ એવ ચ।
ગાંધારી દ્રૌપદી કુંતી ચૈતા દેવ્યો ધરાતલે

દેવદૈત્યાઃ કલેર્મધ્યે દૈત્યાશ્શેષે ચ માનવાઃ।
ઉત્પત્સ્યંતે સદા પ્રેતાઃ ક્રવ્યાદાઃ પશુપક્ષિણઃ

તેષાં ચ કુલટા દાસી નિત્યકષ્ટા યવીયસી।
નિત્યં દ્વંદ્વેષુ સંપ્રીત્યા તેષામાચારભાષિણી

કિલ્બિષેષુ ચ સર્વેષુ કલહેઽન્યાયકર્મણિ।
રતા દૈત્યાદયો યે તે સર્વે નિરયગામિનઃ

વૈશંપાયન ઉવાચ-।
દૈત્યાદીનાં મૃષાભાવાત્સુરત્વં ન સુરાલયમ્।
કથં ભોગ્યં કથં સૌખ્યમારોગ્યં બલસંચયમ્

રાજ્યમાયુસ્તથા કીર્તિરભીષ્ટં દયિતં બલમ્।
નીતિવિદ્યાદિકં ભાવ્યં જન્મવૃદ્ધં સનાતનમ્

દાનાધ્યયનકર્માણિ યજ્ઞાદિ ચ કથં પ્રભો।
એતદાપ્તાય શિષ્યાય મહ્યં ભો વક્તુમર્હસિ

વ્યાસ ઉવાચ-।
દૈત્યાનાં સાહસાદેવ તપો ભવતિ નિશ્ચિતમ્।
વ્રતં યજ્ઞાદિકં ચૈવ સંપ્રીતિઃ સ્વજનસ્ય ચ

યો દાંતો વિગુણૈર્મુક્તો નીતિશાસ્રાર્થતત્ત્વગઃ।
એતૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂતઃ સ ભવેત્સુરલક્ષણઃ

પુરાણાગમકર્માણિ નાકેષ્વત્ર ચ વૈ દ્વિજ।
સ્વયમાચરતે પુણ્યં સ ધરોદ્ધરણક્ષમઃ

વિશેષાદ્વૈષ્ણવં દૃષ્ટ્વા પ્રીયતે પૂજયેચ્ચ યઃ।
વિમુક્તસ્સર્વપાપેભ્યસ્સ ધરોદ્ધરણક્ષમઃ

ષટ્કર્મનિરતો વિપ્રસ્સર્વયજ્ઞરતસ્સદા।
ધર્માખ્યાનપ્રિયો નિત્યં સ ધરોદ્ધરણક્ષમઃ

વિશ્વાસઘાતિનો યે ચ કૃતઘ્ના વ્રતલોપિનઃ।
દ્વિજદેવેષુ વિદ્વિષ્ટાઃ શાતયંતિ ધરાં નરાઃ

યે ચ મદ્યરતાઃ પાપા દ્યૂતકર્મરતાસ્તથા।
પાષંડપતિતાલાપાઃ શાતયંતિ ધરાં નરાઃ

સુકર્મરહિતા યે ચ નિત્યોદ્વેગાશ્ચ નિર્ભયાઃ।
સ્મૃતિશાસ્ત્રાર્થકોદ્વિગ્નાશ્શાતયંતિ ધરાં નરાઃ

નિજવૃત્તિં પરિત્યજ્ય કુર્વંતિ ચાધમાં ચ યે।
ગુરુનિંદારતા દ્વેષાચ્છાતયંતિ ધરાં નરાઃ

દાતારં યે રોધયંતિ પાતકે પ્રેરયંતિ ચ।
દીનાનાથાન્પીડયંતિ શાતયંતિ ધરાં નરાઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પાપકર્મકૃતો નરાઃ।
પુરુષાન્પાતયિત્વા તુ શાતયંતિ ધરાં નરાઃ

ય ઇદં શૃણુયાદ્રમ્યં ગુહ્યાદ્ગુહ્યં પરં હિતમ્।
ન તસ્ય દુર્ગતિર્દુઃખં દૌર્ભાગ્યં દીનતા ભુવિ

ન દૈત્યાદૌ ભવેજ્જન્મ સ્વર્લોકે શાશ્વતં સુખમ્।
નાકાલે મરણં તસ્ય ન ચ પાપૈઃ પ્રલિપ્યતે

ઇહ સર્વજનાધ્યક્ષસ્ત્રિદિવે ત્રિદિવેશ્વરઃ।
કલ્પંકલ્પં દિવં ભુક્ત્વા મોક્ષમાર્ગં વ્રજત્યસૌ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે પુણ્યવ્યક્તિર્નામ ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ