પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.7

ભીષ્મ ઉવાચ।
દિતેઃ પુત્રાઃ કથં જાતા મરુતો દેવવલ્લભાઃ।
દેવૈર્જગ્મુશ્ચ સાપત્નૈઃ કસ્માત્સખ્યમનુત્તમમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
પુરા દૈવાસુરે યુદ્ધે હતેષુ હરિણા સુરૈઃ।
પુત્રપૌત્રેષુ શોકાર્તા ગતા ભૂલોકમુત્તમમ્

પુષ્કરેષુ મહાતીર્થે સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે।
ભર્ત્તુરારાધનપરા તપ ઉગ્રં ચચાર હ

દિતિર્વૈ દૈત્યમાતા તુ ઋષિકાર્યેણ સુવ્રતા।
ફલાહારા તપસ્તેપે કૃચ્છ્રચાંદ્રાયણાદિભિઃ

યાવદ્વર્ષશતં સાગ્રં જરાશોકસમાકુલા।
તતઃ સા તપસા તપ્તા વસિષ્ઠાદીનપૃચ્છત

કથયંતુ ભવંતો મે પુત્રશોકવિનાશનમ્।
વ્રતં સૌભાગ્યફલદમિહલોકે પરત્ર ચ

ઊચુર્વસિષ્ઠપ્રમુખા જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાવ્રતમ્।
યસ્ય પ્રસાદાદભવત્સુતશોકવિવર્જિતા

ભીષ્મ ઉવાચ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં બ્રહ્મન્જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાવ્રતમ્।
સુતાનેકોનપંચાશદ્યેન લેભે પુનર્દિતિઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
યદ્વસિષ્ઠાદિભિઃ પૂર્વં દિત્યૈ સંકથિતં વ્રતમ્।
વિસ્તરેણ તદેવેદં મત્સકાશાન્નિશામય

જ્યેષ્ઠે માસિ સિતે પક્ષે પૌર્ણમાસ્યાં યતવ્રતા।
સ્થાપયેદવ્રણં કુંભં સિતતણ્ડુલપૂરિતમ્

નાનાફલયુતં તદ્વદિક્ષુદંડસમન્વિતમ્।
સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નંસિતચંદનચર્ચિતમ્

નાનાભક્ષ્યસમોપેતં સહિરણ્યં તુ શક્તિતઃ।
તામ્રપાત્રં ગુડોપેતં તસ્યોપરિ નિવેશયેત્

તસ્માદુપરિ બ્રહ્માણં સૌવર્ણં પદ્મકોટરે।
કુર્યાત્શર્કરયોપેતાં સાવિત્રીં તસ્ય વામતઃ

ગંધંધૂપં તયોર્દદ્યાદ્ગીતં વાદ્યં ચ કારયેત્।
તદભાવે કથં કુર્યાદ્યથા પદ્મે પિતામહઃ

બ્રહ્માહ્વયાં ચ પ્રતિમાં કૃત્વા ગુડમયીં શુભામ્।
શુક્લપુષ્પાક્ષતતિલૈરર્ચયેત્પદ્મસંભવમ્

બ્રાહ્માય પાદૌ સંપૂજ્ય જંઘે સૌભાગ્યદાય ચ।
વિરિંચાયોરુયુગ્મં ચ મન્મથાયેતિ વૈ કટિમ્

સ્વચ્છોદરાયેત્યુદરમતંદ્રાયેત્યુરો વિધેઃ।
મુખં પદ્મમુખાયેતિ બાહૂ વૈ વેદપાણયે

નમઃ સર્વાત્મને મૌલિમર્ચ્ચયેચ્ચાપિ પંકજમ્।
તતઃ પ્રભાતે તત્કુંભં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

બ્રાહ્મણં ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં તુ લવણં વિના।
ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણં દદ્યાદિમં મંત્રમુદીરયેત્

પ્રીયતામત્ર ભગવાન્સર્વલોકપિતામહઃ।
હૃદયે સર્વલોકાનાં યસ્ત્વાનંદોભિધીયતે

અનેન વિધિના સર્વં માસિમાસિ સમાચરેત્।
ઉપવાસી પૌર્ણમાસ્યામર્ચયેદ્બ્રાહ્મમવ્યયમ્

ફલમેકં ચ સંપ્રાશ્ય શર્વર્યાં ભૂતલે સ્વપેત્।
તતસ્ત્રયોદશે માસિ ઘૃતધેનુસમન્વિતામ્

શય્યાં દદ્યાદ્વિરિંચાય સર્વોપસ્કરસંયુતામ્।
બ્રહ્માણં કાંચનં કૃત્વા સાવિત્રીં રજતૈસ્તથા

પદ્માત્મકઃ સૃષ્ટિકર્ત્તા સાવિત્રીમુપલભ્યતુ।
વસ્ત્રૈર્દ્વિજં સપત્નીકં પૂજ્ય ભક્ત્યા વિભૂષણૈઃ

શક્ત્યા ગવાદિકં દદ્યાત્પ્રીયતામિત્યુદીરયેત્।
હોમં શુક્લૈસ્તિલૈઃ કુર્યાદ્બ્રહ્મનામાનિ કીર્તયેત્

ગવ્યેન સર્પિષા તદ્વત્પાયસેન ચ ધર્મવિત્।
વિપ્રેભ્યોથ ધનં દદ્યાત્પુષ્પમાલાં ચ શક્તિતઃ

યઃ કુર્યાદ્વિધિનાનેન પૌર્ણમાસ્યાં સ્ત્રિયોપિ વા।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ બ્રહ્મસાત્મ્યતામ્

ઇહલોકે વરાન્પુત્રાન્સૌભાગ્યં ધ્રુવમશ્નુતે।
યો બ્રહ્મા સ સ્મૃતો વિષ્ણુરાનંદાત્મા મહેશ્વરઃ

સુખાર્થી કામરૂપેણ સ્મરેદ્દેવં પિતામહમ્।
એવં શ્રુત્વા ચકારાસૌ દિતિઃ સર્વમશેષતઃ

કશ્યપો વ્રતમાહાત્મ્યાદાગત્ય પરયા મુદા।
ચકાર કર્કશાં ભૂયો રૂપલાવણ્યસંયુતામ્

વરૈરાછંદયામાસ સા તુ વવ્રે વરંવરમ્।
પુત્રં શક્રવધાર્થાય સમર્થં ચ મહૌજસમ્

વરયામિ મહાત્માનં સર્વામરનિષૂદનમ્।
ઉવાચ કશ્યપો વાક્યમિંદ્રહંતારમૂર્જિતમ્

પ્રદાસ્યામ્યહમેતેન કિન્ત્વેતત્ક્રિયતાં શુભે।
આપસ્તંબીં તુ કૃત્વેષ્ટિં પુત્રીયામદ્ય સુસ્તનિ

વિધાસ્યામિ તતો ગર્ભં સ્પૃષ્ટ્વાહં તે સ્તનૌ શુભે।
ભવિષ્યતિ શુભો ગર્ભો દેવિ શક્રનિષૂદનઃ

આપસ્તંબીં તતશ્ચક્રે પુત્રેષ્ટિં દ્રવિણાધિકામ્।
ઇંદ્રશત્રોભવસ્વેતિ જુહાવ ચ હવિસ્ત્વરન્

દેવાશ્ચ મુમુર્હુર્દૈત્યા વિમુખાશ્ચૈવ દાનવાઃ।
દિત્યાં ગર્ભમથાધત્ત કશ્યપઃ પ્રાહ તાં પુનઃ

મુખં તે ચંદ્રપ્રતિમં સ્તનૌ બિલ્વફલોપમૌ।
અધરૌ વિદ્રુમાકારૌ વર્ણશ્ચાતીવ શોભનઃ

ત્વાં દૃષ્ટ્વાહં વિશાલાક્ષિ વિસ્મરામિ સ્વિકાં તનુમ્।
તદેવં ગર્ભઃ સુશ્રોણિ હસ્તેનોપ્તસ્તનૌ તવ

ત્વયા યત્ને વિધાતવ્યો હ્યસ્મિન્ગર્ભે વરાનને।
સંવત્સરશતં ત્વેકમસ્મિન્નેવ તપોવને

સંધ્યાયાં નૈવ ભોક્તવ્યં ગર્ભિણ્યા વરવર્ણિનિ।
ન સ્થાતવ્યં ન ગંતવ્યં વૃક્ષમૂલેષુ સર્વદા

નોપસ્કરેષુ નિવિશેન્મુસલોલૂખલાદિષુ।
જલં ચ નાવગાહેત શૂન્યાગારં ચ વર્જયેત્

વલ્મીકેષુ ન તિષ્ઠેત ન ચોદ્વિગ્નમના ભવેત્।
ન નખેન લિખેદ્ભૂમૌ નાંગારે ન ચ ભસ્મનિ

ન શયાલુઃ સદા તિષ્ઠેદ્વ્યાયામં ચ વિવર્જયેત્।
ન તુષાંગારભસ્માસ્થિ કપાલેષુ સમાવિશેત્

વર્જયેત્કલહં લોકે ગાત્રાભ્યંગં તથૈવ ચ।
ન મુક્તકેશી તિષ્ઠેત નાશુચિઃ સ્યાત્કથંચન

ન શયીતોત્તરશિરાઃ ન ચૈવાધઃ શિરાઃ ક્વચિત્।
ન વસ્ત્રહીના નોદ્વિગ્ના ન ચાર્દ્રચરણા સતી

નામંગલ્યાં વદેદ્વાચં ન ચ હાસ્યાધિકાભવેત્।
કુર્યાચ્ચ ગુરુભિર્નિત્યં પૂજાં માંગલ્યતત્પરા

સર્વૌષધીભિઃ સૃષ્ટેન વારિણા સ્નાનમાચરેત્।
તિષ્ઠેત્પ્રસન્નવદના ભર્તૃપ્રિયહિતે રતા।
ન ગર્હયેચ્ચ ભર્તારં સર્વાવસ્થમપિ ક્વચિત્

કૃશાહં દુર્બલા ચૈવ વાર્દ્ધક્યં મમ ચાગતમ્।
સ્તનૌ મે ચલિતૌ સ્થાનાન્મુખં ચ વલિભંગુરમ્

એવંવિધા ત્વયા ચાહં કૃતેતિ ન વદેત્ક્વચિત્।
સ્વસ્ત્યસ્તુતે ગમિષ્યામિ તથેત્યુક્તસ્તયા પુનઃ૫૦

પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાંતરધીયત।
તતઃ સા ભર્તૃવાચોક્તવિધિના સમતિષ્ઠત

અથ જ્ઞાત્વા તથેંદ્રોપિ દિતેઃ પાર્શ્વમુપાગતઃ।
વિહાય દેવસદનં તાં શુશ્રૂષુરવસ્થિતઃ

દિતેશ્છિદ્રાંતરપ્રેપ્સુરભવત્પાકશાસનઃ।
વિપરીતોંતરવ્યગ્રઃ પ્રસન્નવદતો બહિઃ

અજાનન્નિવ તત્ત્કાર્યમાત્મનશ્શુભમાચરન્।
તતો વર્ષશતાંતે સા ન્યૂને તુ દિવસૈસ્ત્રિભિઃ

મેને કૃતાર્થમાત્માનં પ્રીત્યા વિસ્મિતમાનસા।
અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં શયાના મુક્તમૂર્ધજા

નિદ્રાભરસમાક્રાંતા દિવા પરશિરાઃ ક્વચિત્।
તતસ્તદંતરં લબ્ધ્વા પ્રવિશ્યાંતઃ શચીપતિઃ

વજ્રેણ સપ્તધા ચક્રે તં ગર્ભં ત્રિદશાધિપઃ।
તતઃ સપ્ત ચ તે જાતાઃ કુમારાઃ સૂર્યવર્ચસઃ

રુદંતઃ સપ્ત તે બાલા નિષિદ્ધા દાનવારિણા।
ભૂયોપિ રુદમાનાંસ્તાનેકૈકાન્સપ્તધા હરિઃ

ચિચ્છેદ વજ્રહસ્તો વૈ પુનઃ સ્તૂદરસંસ્થિતાન્।
એવમેકોનપંચાશદ્ભૂત્વા તે રુરુદુર્ભૃશમ્

ઇંદ્રો નિવારયામાસ મા રુદધ્વં પુનઃપુનઃ।
તતઃ સ ચિંતયામાસ વિતર્કમિતિ વૃત્રહા

કર્મણઃ કસ્ય માહાત્મ્યાત્પુનઃ સંજીવિતાસ્ત્વમી।
વિદિત્વા પુણ્યયોગેન પૌર્ણમાસીફલં ત્વિદમ્

નૂનમેતત્પરિણતમથવા બ્રહ્મપૂજનાત્।
વજ્રેણાભિહતાઃ સંતો ન વિનાશમુપાયયુઃ

એકોપ્યનેકતામાપ યસ્માદુદરગોપનમ્।
અવધ્યા નૂનમેતે વૈ તસ્માદ્દેવા ભવંત્વિતિ

યસ્માન્મા રુદ ઇત્યુક્તા રુદંતો ગર્ભસંભવાઃ।
મરુતો નામ તે નામ્ના ભવંતુ સુખભાગિનઃ

તતઃ પ્રસાદ્ય દેવેશઃ ક્ષમસ્વેતિ દિતિં પુનઃ।
અર્થશાસ્ત્રં સમાસ્થાય મયૈતદ્દુષ્કૃતં કૃતમ્

કૃત્વા મરુદ્ગણં દેવૈઃ સમાનમમરાધિપઃ।
દિતિં વિમાનમારોપ્ય સસુતામગમદ્દિવમ્

યજ્ઞભાગભુજઃ સર્વે મરુતસ્તે તતોભવન્।
ન જગ્મુરૈક્યમસુરૈરતસ્તે સુરવલ્લભાઃ

ભીષ્મ ઉવાચ।
આદિસર્ગસ્ત્વયા બ્રહ્મન્કથિતો વિસ્તરેણ મે।
પ્રતિસર્ગશ્ચ યો યેષામધિપાંસ્તાન્વદસ્વ મે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
યદાભિષિક્તઃ સકલેપિ રાજ્યે પૃથુર્દ્ધરિત્ર્યામધિપો બભૂવ।
તથૌષધીનામધિપં ચકાર યજ્ઞવ્રતાનાં તપસાં ચ સોમમ્

નક્ષત્રતારાદ્વિજવૃક્ષગુલ્મલતાવિતાનસ્ય ચ રુક્મગર્ભમ્।
અપામધીશં વરુણં ધનાનાં રાજ્ઞાં પ્રભું વૈશ્રવણં ચ તદ્વત્

વિષ્ણું રવીણામધિપં વસૂનામગ્નિં ચ લોકાધિપતિં ચકાર।
પ્રજાપતીનામધિપં ચ દક્ષં ચકાર શક્રં મરુતામધીશમ્

દૈત્યાધિપાનામથ દાનવાનાં પ્રહ્લાદમીશં ચ યમં પિતૄણામ્।
પિશાચરક્ષઃપશુભૂતયક્ષવેતાલરાજં હ્યથ શૂલપાણિમ્

પ્રાલેયશૈલં ચ પતિં ગિરીણામીશં સમુદ્રં સરિતામધીશમ્।
ગંધર્વવિદ્યાધરકિન્નરાણામીશં પુનશ્ચિત્રરથં ચકાર

નાગાધિપં વાસુકિમુગ્રવીર્યં સર્પાધિપં તક્ષકમાદિદેશ।
દિગ્વારણાનામધિપં ચકાર ગજેંદ્રમૈરાવણનામધેયમ્

સુપર્ણમીશં પતતામથાર્વતાં રાજાનમુચ્ચૈઃશ્રવસં ચકાર।
સિંહં મૃગાણાં વૃષભં ગવાં ચ પ્લક્ષં પુનઃ સર્વવનસ્પતીનામ્

પિતામહઃ પૂર્વમથાભ્યષિંચદેતાન્પુનઃ સર્વદિશાધિનાથાન્।
પૂર્વેશ દિક્પાલમથાભ્યષિંચન્નામ્ના સુવર્માણમરાતિકેતું

તતોધિપં દક્ષિણતશ્ચકાર સર્વેશ્વરં શંખપદાભિધાનમ્।
સકેતુમંતં દિગધીશમીશં ચકાર પશ્ચાદ્ભુવનાંડગર્ભઃ

હિરણ્યરોમાણમુદગ્દિગીશં પ્રજાપતિં મેઘસુતં ચકાર।
અદ્યાપિ કુર્વંતિ દિશામધીશાઃ સદા વહંતસ્તુ ભુવોભિરક્ષામ્

ચતુર્ભિરેતૈઃ પૃથુનામધેયો નૃપોભિષિક્તઃ પ્રથમઃ પૃથિવ્યામ્।
ગતેંતરે ચાક્ષુષનામધેયે વૈવસ્વતં ચક્રુરિમં પૃથિવ્યાં

ગતેંતરે ચાક્ષુષનામધેયે વૈવસ્વતાખ્યે ચ પુનઃ પ્રવૃત્તે।
પ્રજાપતિઃ સોસ્ય ચરાચરસ્ય બભૂવ સૂર્યાન્વયજઃ સચિહ્નઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
મન્વંતરાણિ સર્વાણિ મનૂનાં ચરિતાનિ યત્।
પ્રમાણં ચૈવ કલ્પસ્ય તત્સૃષ્ટિં ચ સમાસતઃ

એકચિત્તઃ પ્રસન્નાત્મા શૃણુ કૌરવનંદન।
યામા નામ પુરા દેવા આસન્સ્વાયંભુવાંતરે

સપ્તૈવ ઋષયઃ પૂર્વં યે મરીચ્યાદયઃ સ્મૃતાઃ।
આગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ચ વિભુઃ સવન એવ ચ

જ્યોતિષ્માન્દ્યુતિમાન્ભવ્યો મેધા મેધાતિથિર્વસુઃ।
સ્વાયંભુવસ્યાસ્ય મનોર્દશૈતે વંશવર્દ્ધનાઃ

પ્રતિસર્ગમમી કૃત્વા જગ્મુસ્તે પરમં પદમ્।
એવં સ્વાયંભુવં પ્રોક્તં સ્વારોચિષમતઃ પરમ્

સ્વારોચિષસ્ય તનયાશ્ચત્વારો દેવવર્ચસઃ।
નભોનભસ્ય પ્રભૃતિર્ભાવનઃ કીર્તિવર્દ્ધનઃ

દત્તોગ્નિશ્ચ્યવનસ્તંભઃ પ્રાણઃ કશ્યપ એવ ચ।
અર્વા બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સપ્ત સપ્તર્ષયોભવન્

તદા દેવાશ્ચ તુષિતાઃ સ્મૃતા સ્વારોચિષેંતરે।
હવીંદ્રસુઃકૃતો મૂર્તિરાપો જ્યોતિરથઃ સ્મૃતઃ

વસિષ્ઠસ્ય સુતાઃ સપ્ત યે પ્રજાપતયસ્તદા।
દ્વિતીયમેતત્કથિતં મન્વંતરમતઃ પરં

અન્યચ્ચૈવ પ્રવક્ષ્યામિ તથા મન્વંતરં શુભં।
મનુર્નામૌત્તમિસ્તત્ર દશ પુત્રાનજીજનત્

ઇષઊર્જસ્તનૂજશ્ચ શુચિઃ શુક્રસ્તથૈવ ચ।
મધુશ્ચ માધવશ્ચૈવ નભસ્યોથ નભસ્તથા

સહઃ સહસ્ય એતેષામુત્તમઃ કીર્તિવર્દ્ધનઃ।
ભાનવસ્તત્ર દેવાઃ સ્યુરૂર્જાઃ સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

કૌકભિણ્ડિઃ કુતુણ્ડશ્ચ દાલ્ભ્યઃ શંખઃ પ્રવાહિતઃ।
મિતિશ્ચ સંમિતિશ્ચૈવ સપ્તૈતે યોગવર્દ્ધનાઃ

મન્વંતરં ચતુર્થં તુ તામસં નામ વિશ્રુતં।
કપિઃ પૃથુસ્તથૈવાગ્નિરકપિઃ કવિરેવ ચ

તથૈવ જન્યધામાનૌ મુનયઃ સપ્ત નામતઃ।
સાધ્યા દેવગણા યે ચ કથિતાસ્તામસેંતરે

અકલ્મષસ્તપોધન્વી તપોમૂલસ્તપોધનઃ।
તપોરાશિસ્તપસ્યશ્ચ સુતપસ્યઃ પરંતપઃ

તામસસ્ય સુતાઃ સર્વે દશવંશવિવર્દ્ધનાઃ।
પંચમસ્ય મનોસ્તદ્વદ્રૈવતસ્યાંતરં શૃણુ

દેવબાહુઃ સુબાહુશ્ચ પર્જ્યન્યઃ સમયોમુનિઃ।
હિરણ્યરોમા સપ્તાશ્વઃ સપ્તૈતે ઋષયઃ સ્મૃતાઃ

દેવાશ્ચ ભૂતરજસસ્તથા પ્રકૃતયઃ સ્મૃતાઃ।
અવશસ્તત્વદર્શી ચ વીતિમાન્હવ્યપઃ કપિઃ

મુક્તો નિરુત્સુકઃ સત્વો નિર્મોહોથ પ્રકાશકઃ।
ધર્મવીર્યબલોપેતા દશૈતે રેવતાત્મજાઃ૧૦૦

ભૃગુઃ સુધામા વિરજઃ સહિષ્ણુર્નારદસ્તથા।
વિવસ્વાન્કૃતિનામા ચ સપ્ત સપ્તર્ષયોપરે

ચાક્ષુષસ્યાંતરે દેવા લેખાનામપરિશ્રુતાઃ।
વિભવોથ પૃથક્ચાનુ કીર્તિતાસ્ત્રિદિવૌકસઃ

ચાક્ષુષસ્યાંતરે પ્રાપ્તે દેવાનાં પંચમો જનઃ।
રુરુપ્રભૃતયસ્તદ્વચ્ચાક્ષુષસ્ય સુતા દશ

પ્રોક્તાઃ સ્વાયંભુવે વંશે યે મયા પૂર્વમેવ તે।
અન્તરં ચાક્ષુષં ચૈવ મયા તે પરિકીર્તિતં

સપ્તમં ચ પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વૈવસ્વતમુચ્યતે।
અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ કશ્યપો ગૌતમસ્તથા

ભારદ્વાજસ્તથા યોગી વિશ્વામિત્રઃ પ્રતાપવાન્।
જમદગ્નિશ્ચ સપ્તૈતે સાંપ્રતં તે મહર્ષયઃ

કૃત્વા ધર્મવ્યવસ્થાનં પ્રયાન્તિ પરમં પદં।
સાવર્ણ્યસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મનોર્ભાવિ તથાંતરં

અશ્વત્થામા શરદ્વાંશ્ચ કૌશિકો ગાલવસ્તથા।
શતાનંદઃ કાશ્યપશ્ચ રામશ્ચ ઋષય સ્મૃતાઃ

ધૃતિર્વરીયાન્યવસુઃ સુવર્ણો ધૃતિરેવ ચ।
વરિષ્ણુવીર્યઃ સુમતિર્વસુશ્શુક્રશ્ચ વીર્યવાન્

ભવિષ્યસ્યાર્કસાવર્ણેર્મનોઃ પુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ।
રૌચ્યાદયસ્તથાન્યેપિ મનવઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ

રુચેઃ પ્રજાપતેઃ પુત્રો રૌચ્યો નામ ભવિષ્યતિ।
મનુર્ભૂતિસુતસ્તદ્વદ્ભૌત્યો નામ ભવિષ્યતિ

તતસ્તુ મેરુસાવર્ણિર્બ્રહ્મસુનુર્મનુઃ સ્મૃતઃ।
ઋભુશ્ચ ૠતુધામા ચ વિષ્વક્સેનો મનુસ્તથા

અતીતાનાગતાશ્ચૈવ મનવઃ પરિકીર્તિતાઃ।
વર્ષાણાં યુગસાહસ્રમેભિર્વ્યાપ્તં નરાધિપ

સ્વેસ્વેન્તરે સર્વમિદં સમુત્પાદ્ય ચરાચરં।
કલ્પક્ષયે નિવૃત્તે તુ મુચ્યંતે બ્રહ્મણા સહ

અમીયુગસહસ્રાન્તે વિનશ્યન્તિ પુનઃપુનઃ।
બ્રહ્માદ્યા વિષ્ણુસાયુજ્યં તતો યાસ્યંતિ વૈ નૃપ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે મન્વંતરવર્ણનંનામ સપ્તમોધ્યાયઃ