પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.6

ભીષ્મ ઉવાચ।
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગંધર્વોરગરક્ષસામ્।
ઉત્પત્તિં વિસ્તરેણેમાં ગુરો બ્રૂહિ યથાવિધિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્પૂર્વેષાં સૃષ્ટિરુચ્યતે।
દક્ષાત્પ્રાચેતસાદૂર્ધ્વં સૃષ્ટિર્મૈથુનસંભવા

યથા સસર્જ ચૈવાસૌ તથૈવ શૃણુ કૌરવ।
યદા તુ સૃજતસ્તસ્ય દેવર્ષિગણપન્નગાન્

ન વૃદ્ધિમગમલ્લોકસ્તદા મૈથુનયોગતઃ।
દક્ષઃ પુત્રસહસ્રાણિ તદાસિક્ન્યામજીજનત્

તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગાન્સિસૃક્ષૂન્વિવિધાઃ પ્રજાઃ।
નારદઃ પ્રાહ હર્યશ્વાન્દક્ષપુત્રાન્સમાગતાન્

ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વોર્દ્ધમધ એવ વા।
તતઃ સૃષ્ટિં વિશેષેણ કુરુધ્વમૃષિસત્તમાઃ

તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્।
અદ્યાપિ ન નિવર્ત્તંતે સમુદ્રાદિવ સિંધવઃ

હર્યશ્વેષુ પ્રણષ્ટેષુ પુનર્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ।
વીરિણ્યામેવ પુત્રાણાં સહસ્રમસૃજત્પ્રભુઃ

શબલાશ્વા નામ તે ચ સમેતાઃ સૃષ્ટિકર્મણિ।
નારદોનુગતાન્પ્રાહ પુનસ્તાન્પૂર્વવન્મુનિઃ

ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વા ભ્રાતૄનથો પુનઃ।
આગત્ય ચ પુનઃ સૃષ્ટિં કરિષ્યથ વિશેષતઃ

તેપિ તેનૈવ માર્ગેણ જગ્મુર્ભ્રાત્રનુગાસ્તદા।
તતઃ પ્રભૃતિ ન ભ્રાતુઃ કનીયાન્માર્ગમિચ્છતિ

અન્વેષ્ટા દુઃખમાપ્નોતિ તેન તત્પરિવર્જયેત્।
તતસ્તેષ્વપિ નષ્ટેષુ(યુ) ષષ્ટિં કન્યાઃ પ્રજાપતિઃ

વીરિણ્યાં જનયામાસ દક્ષઃ પ્રાચેતસસ્તદા।
પ્રાદાત્સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ

વિંશતિસપ્ત સોમાય ચતસ્રોરિષ્ટનેમિને।
દ્વે ચૈવ ભૃગુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ધીમતે

દ્વે ચૈવાંગિરસે પ્રાદાત્તાસાં નામાનિ વિસ્તરાત્।
શૃણુ ત્વં દેવમાતૄણાં પ્રજાવિસ્તારમાદિતઃ

અરુંધતી વસુર્જામિર્લમ્બા ભાનુર્મરુત્વતી।
સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની

ધર્મપત્ન્યઃ સમાખ્યાતાસ્તાસાં પુત્રાન્નિબોધ મે।
વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્

મરુત્વત્યાં મરુત્વંતો વસોસ્તુ વસવસ્તથા।
ભાનોસ્તુ ભાનવો જાતા મૂહૂર્ત્તાયા મુહૂર્તજાઃ

લંબાયાં ઘોષનામાનો નાગવીથી તુ જામિજા।
પૃથિવીતલસંભૂતમરુંધત્યામજાયત

સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પા વસુ સૃષ્ટિં નિધારય।
જ્યોતિષ્મતંશ્ચ યે દેવા વ્યાપકાઃ સર્વતોદિશમ્

વસવસ્તે સમાખ્યાતાસ્તેષાં નામાનિ મે શૃણુ।
આપો ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ ધરશ્ચૈવાનિલોનલઃ

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવોષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ।
આપસ્ય પુત્રાશ્ચત્વારઃ શ્રાંતો વૈતણ્ડ એવ ચ

અપિ શાંતો મુનિર્વભ્રુર્યજ્ઞરક્ષાધિકારિણઃ।
ધ્રુવસ્ય કાલઃ પુત્રસ્તુ વર્ચાઃ સોમાદજાયત

દ્રવિણો હવ્યવાહશ્ચ ધર પુત્રાવિમૌ સ્મૃતૌ।
કલ્પાંતસ્થસ્તતઃ પ્રાણો રમણઃ શિશિરોપિ ચ

મનોહરો ધવશ્ચાથ શિવો વાથ હરેઃ સુતાઃ।
શિવો મનોજવં પુત્રમવિજ્ઞાતગતિપ્રદમ્

અવાપ ચાનલઃ પુત્રાનગ્નિપ્રાયગુણાંસ્તતઃ।
તત્ર શાખો વિશાખશ્ચ નિગમેષુ સ્વયંભુવઃ

અપત્યં કૃત્તિકાનાં ચ કાર્તિકેયસ્તતઃ સ્મૃતઃ।
પ્રત્યૂષસ્ય ઋભુઃ પુત્રો મુનિર્નામાથ દેવલઃ

વિશ્વકર્મા પ્રભાસસ્ય પુત્રઃ શિલ્પી પ્રજાપતિઃ।
પ્રાસાદભવનોદ્યાન પ્રતિમા ભૂષણાદિષુ

તટાકારામકૂપેષુ ત્રિદશાનાં ચ વર્દ્ધકિઃ।
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યો વિરૂપાક્ષોથ રૈવતઃ

હરશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ત્ર્યંબકશ્ચ સુરેશ્વરઃ।
સાવિત્ત્રશ્ચ જયંતશ્ચ પિનાકી ચાપરાજિતઃ

એતે રુદ્રાસ્સમાખ્યાતા એકાદશ ગણેશ્વરાઃ।
એતેષાં માનસાનાં તુ ત્રિશૂલવરધારિણામ્

કોટ્યશ્ચતુરશીતિસ્તુ તત્પુત્રાશ્ચાક્ષયા મતાઃ।
દિક્ષુ સર્વાસુ યે રક્ષાં પ્રકુર્વન્તિ ગણેશ્વરાઃ

એતે વૈ પુત્રપૌત્રાશ્ચ સુરભીગર્ભસંભવાઃ।
કશ્યપસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પુત્રપૌત્રાદિ પત્નિષુ

અદિતિર્દિતિર્દનુશ્ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા તથા।
સુરભિર્વિનતા ચૈવ તામ્રા ક્રોધવશા ઇરા

કદ્રૂ ખસા મુનિસ્તદ્વત્તાસુ પુત્રાન્નિબોધ મે।
તુષિતા નામ યે દેવાશ્ચાક્ષુષસ્યાંતરે મનોઃ

વૈવસ્વતેંતરે ચૈવ આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ।
ઇન્દ્રો ધાતા ભગસ્ત્વષ્ટા મિત્ત્રોઽથ વરુણોઽર્યમા

વિવસ્વાન્સવિતા પૂષા અંશુમાન્વિષ્ણુરેવ ચ।
એતે સહસ્રકિરણા આદિત્યા દાદ્વશ સ્મૃતાઃ

મારીચાત્કશ્યપાજ્જાતાઃ પુત્ત્રાસ્તેઽદિતિનંદનાઃ।
કૃશાશ્વસ્ય ઋષેઃ પુત્રા દેવપ્રહરણાઃ સ્મૃતાઃ

એતે દેવગણાસ્તાત પ્રતિમન્વંતરેષુ ચ।
ઉત્પદ્યંતે વિલીયંતે કલ્પેકલ્પે તથૈવ ચ

દિતિઃ પુત્રદ્વયં લેભે કશ્યપાદિતિ નઃ શ્રુતમ્।
હિરણ્યકશિપું ચૈવ હિરણ્યાક્ષં તથૈવ ચ

હિરણ્યકશિપોસ્તદ્વજ્જાતં પુત્રચતુષ્ટયમ્।
પ્રહ્લાદશ્ચાનુહ્લાદશ્ચ સંહ્લાદોહ્લાદ એવ ચ

પ્રહ્લાદપુત્રા આયુષ્માન્શિબિર્બાષ્કલિરેવ ચ।
વિરોચનશ્ચતુર્થસ્તુ સ બલિં પુત્રમાપ્તવાન્

બલેઃ પુત્રશતં ત્વાસીદ્બાણજ્યેષ્ઠં તતો નૃપ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તથાસૂર્ય્યો વિવસ્વાનંશુતાપનઃ

નિકુમ્ભનામા ગુર્વક્ષઃ કુક્ષિર્ભૌમોથ ભીષણઃ।
એવમન્યે તુ બહવો બાણોજ્યેષ્ઠો ગુણાધિકઃ

બાણસ્સહસ્રબાહુસ્તુ સર્વાસ્ત્રગુણસંયુતઃ।
તપસા તોષિતો યસ્ય પુરે વસતિ શૂલધૃત્

મહાકાલત્વમગમત્સાર્થ્યં યસ્ય પિનાકિનઃ।
હિરણ્યાક્ષસ્ય પુત્રોભૂદંધકો નામનામતઃ

ભૂતસંતાપનશ્ચૈવ મહાનાગસ્તથૈવ ચ।
એતેભ્યઃ પુત્રપૌત્રાણાં કોટયઃ સપ્તસપ્તતિઃ

મહાબલા મહાકાયા નાનારૂપા મહૌજસઃ।
દનુઃ પુત્રશતં લેભે કશ્યપાદ્વરદર્પિતમ્

વિપ્રચિત્તિઃ પ્રધાનોભૂદેષાં મધ્યે મહાબલઃ।
દ્વિરષ્ટમૂર્દ્ધા શકુનિસ્તથા શંકુશિરોધરઃ

અયોમુખઃ શંબરશ્ચ કપિલો વામનસ્તથા।
મરીચિર્માગધશ્ચૈવ હરિર્ગજશિરાસ્તથા૫૦

નિદ્રાધરશ્ચ કેતુશ્ચ કેતુવીર્યઃ શતક્રતુઃ।
ઇન્દ્રમિત્રગ્રહશ્ચૈવ વજ્રનાભસ્તથૈવ ચ

એકવસ્ત્રો મહાબાહુર્વજ્રાક્ષસ્તારકસ્તથા।
અસિલોમા પુલોમા ચ વિકુર્વાણો મહાસુરઃ

સ્વર્ભાનુર્વૃષપર્વા ચ એવમાદ્યા દનોસ્સુતાઃ।
સ્વર્ભાનોઃ સુપ્રભા કન્યા શચી ચૈવ પુલોમજા

ઉપદાનવી મયસ્યાસીત્તથા મંદોદરી કુહૂઃ।
શર્મિષ્ઠા સુંદરી ચૈવ ચંડા ચ વૃષપર્વણઃ

પુલોમા કાલકા ચૈવ વૈશ્વનરસુતે ઉભે।
બહ્વપત્યો મહાસત્વો મારીચસ્ય પરિગ્રહઃ

તયોઃ ષષ્ટિસહસ્રાણિ દાનવાનાં પુરાભવન્।
પૌલોમાન્કાલખંજાંશ્ચ મારીચોજનયત્પુરા

અવધ્યા યે નરાણાં વૈ હિરણ્યપુરવાસિનઃ।
ચતુર્મુખાલ્લબ્ધવરા યે હતા વિજયેન તુ

વિપ્રચિત્તિઃ સિંહિકાયાં નવ પુત્રાનજીજનત્।
હિરણ્યકશિપોર્યેવૈ ભાગિનેયાસ્ત્રયોદશ

કંસઃ શંખશ્ચ રાજેન્દ્ર નલો વાતાપિરેવ ચ।
ઇલ્વલો નમુચિશ્ચૈવ ખસૃમશ્ચાંજનસ્તથા

નરકઃ કાલનાભશ્ચ પરમાણુસ્તથૈવ ચ।
કલ્પવીર્યશ્ચ વિખ્યાતો દનુવંશવિવર્દ્ધનઃ

સંહ્લાદસ્ય તુ દૈત્યસ્ય નિવાતકવચાઃ કુલે।
અવધ્યાઃ સર્વદેવાનાં ગંધર્વોરગરાક્ષસામ્

યે હતા બલમાશ્રિત્ય અર્જુનેન રણાજિરે।
ષટ્કન્યા જનયામાસ તામ્રા મારીચવીર્યતઃ

શુકીં શ્યેનીં ચ ભાસીં ચ સુગૃધ્રીં ગૃધ્રિકાં શુચિમ્।
શુકી શુકાનુલૂકાંશ્ચ જનયામાસ ધર્મતઃ

શ્યેની શ્યેનાંશ્ચ ભાસી ચ કુરરાનપ્યજીજનત્।
ગૃધ્રી ગૃધ્રાન્સુગૃધ્રી ચ પારાવતવિહંગમાન્

હંસ સારસ કારંડ પ્લવાન્શુચિરજીજનત્।
એતે તામ્રાસુતાઃ પ્રોક્તા વિનતાયા નિશામય

ગરુડઃ પતગશ્રેષ્ઠોઽરુણશ્ચેશઃ પતત્રિણામ્।
સૌદામિની તથા કન્યા યેયં નભસિ વિશ્રુતા

સંપાતિશ્ચ જટાયુશ્ચ અરુણસ્ય સુતાવુભૌ।
સંપાતિપુત્રો બભ્રુશ્ચ શીઘ્રગશ્ચાતિવિશ્રુતઃ

જટાયોઃ કર્ણિકારશ્ચ શતગામી ચ વિશ્રુતૌ।
તેષામસંખ્યમભવત્પક્ષિણાં પુત્રપૌત્રકમ્

સુરસાયાં સહસ્રં તુ સર્પાણામભવત્પુરા।
સહસ્રશિરસાં કદ્રૂઃ સહસ્રં પ્રાપ સુવ્રતા

પ્રધાનાસ્તેષુ વિખ્યાતા ષ્ષડ્વિંશતિરરિન્દમ।
શેષવાસુકિકર્કોટ શંખૈરાવતકંબલાઃ

ધનંજય મહાનીલ પદ્માશ્વતર તક્ષકાઃ।
એલાપત્ર મહાપદ્મ ધૃતરાષ્ટ્ર બલાહકાઃ

શંખપાલ મહાશંખ પુષ્પદંષ્ટ્રં શુભાનનાઃ।
શંખરોમા ચ નહુષો રમણઃ પણિનસ્તથા

કપિલો દુર્મુખશ્ચાપિ પતંજલિમુખાસ્તથા।
એષામનંતમભવત્સર્વેષાં પુત્રપૌત્રકમ્

પ્રાયશો યત્પુરાદગ્ધં જનમેજયમંદિરે।
રક્ષોગણં ક્રોધવશા સુનામાનમજીજનત્

દંષ્ટ્રિણાં નિયુતં તેષાં ભીમસેનાદગાત્ક્ષયમ્।
દંષ્ટ્રિ ગોમાયુ કાકાદીન્મહિષીર્ગોવરાઙ્ગનાઃ

સુરભિર્જનયામાસ કશ્યપાત્ત્ત્રિતયં પુરા।
મુનિર્મુનીનાં ચ ગણં ગણમપ્સરસાં તથા

તથા કિન્નરગંધર્વાનરિષ્ટા જનયદ્બહૂન્।
તૃણવૃક્ષલતા ગુલ્મમિરા સર્વમજીજનતત્

ખસા તુ યક્ષરક્ષાંસિ જનયામાસ કોટિશઃ।
એતે કશ્યપદાયાદાઃ શતશોથ સહસ્રશઃ

એષ મન્વંતરે ભીષ્મ સર્ગઃ સ્વારોચિષે સ્મૃતઃ।
તતસ્ત્વેકોનપંચાશન્મરુતઃ કશ્યપાદ્દિતિઃ।
જનયામાસ ધર્મજ્ઞ સર્વાનમરવલ્લભાન્

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખણ્ડે ષષ્ઠોધ્યાયઃ