પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.45

ભીષ્મ ઉવાચ-।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ હિરણ્યકશિપોર્વધમ્।
નરસિંહસ્ય માહાત્મ્યં તથા પાપવિનાશનમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ-।
પુરા કૃતયુગે રાજન્હિરણ્યકશિપુઃ પ્રભુઃ।
દૈત્યાનામાદિપુરુષશ્ચકાર સુમહત્તપઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ।
જલવાસી સમભવત્સ્નાનમૌનધૃતવ્રતઃ

વૃતઃ શમદમાભ્યાં ચ બ્રહ્મચર્યેણ ચૈવ હિ।
બ્રહ્મા પ્રીતોઽભવત્તસ્ય તપસા નિયમેન ચ

તતઃ સ્વયંભૂર્ભગવાન્સ્વયમાગત્ય તત્ર હિ।
વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા

આદિત્યૈર્વસુભિઃ સાધ્યૈર્મરુદ્ભિર્દૈવતૈસ્સહ।
રુદ્રૈર્વિશ્વસહાયૈશ્ચ યક્ષરાક્ષસપન્નગૈઃ

દિગ્ભિશ્ચૈવ વિદિગ્ભિશ્ચ નદીભિઃ સાગરૈસ્તથા।
નક્ષત્રૈશ્ચ મુહૂર્તૈશ્ચ ખચરૈશ્ચ મહાગ્રહૈઃ

દેવૈર્બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં સિદ્ધૈઃ સપ્તર્ષિભિસ્તથા।
રાજર્ષિભિઃ પુણ્યકૃદ્ભિર્ગંધર્વાપ્સરસાંગણૈઃ

ચરાચરગુરુઃ શ્રીમાન્વૃતઃ સર્વૈર્દિવૌકસૈઃ।
બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો દૈત્યં વચનમબ્રવીત્

પ્રીતોસ્મિ તવ ભક્તસ્ય તપસાઽનેન સુવ્રત।
વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમાપ્નુહિ

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-।
ન દેવાસુરગંધર્વા ન યક્ષોરગરાક્ષસાઃ।
ન માનુષાઃ પિશાચાશ્ચ હન્યુર્માં દેવસત્તમ

ઋષયો માનવાઃ શાપૈર્ન શપેયુઃ પિતામહ।
યદિ મે ભગવાન્પ્રીતો વર એષ વૃતો મયા

ન શસ્ત્રેણ ન ચાસ્ત્રેણ ગિરિણા પાદપેન વા।
ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન સ્યાચ્ચાન્યેન મે વધઃ

ભવેયમહમેવાર્કઃ સોમો વાયુર્હુતાશનઃ।
સલિલં ચાંતરિક્ષં ચ નક્ષત્રાણિ દિશો દશ

અહં ક્રોધશ્ચ કામશ્ચ વરુણો વાસવો યમઃ।
ધનદશ્ચ ધનાધ્યક્ષો યક્ષઃ કિંપુરુષાધિપઃ

બ્રહ્મોવાચ -।
એષ દિવ્યો વરસ્તાત મયા દત્તસ્તવાદ્ભુતઃ।
સર્વકામપ્રદો વત્સ પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં ન સંશયઃ

એવમુક્ત્વા સ ભગવાન્જગામાકાશમેવ હિ।
વૈરાજં બ્રહ્મસદનં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્

તતો દેવાશ્ચ ગંધર્વા ઋષિભિઃ સહ ચારણાઃ।
વરપ્રદાનં શ્રુત્વૈવં પિતામહમુપસ્થિતાઃ

દેવા ઊચુઃ-।
વરપ્રદાનાદ્ભગવન્વધિષ્યતિ સ નોઽસુરઃ।
તત્પ્રસાદશ્ચ ભગવન્વધોપ્યસ્ય વિચિંત્યતામ્

ભગવાન્સર્વભૂતાનામાદિકર્ત્તા સ્વયંપ્રભુઃ।
સ્રષ્ટા ચ હવ્યકવ્યાનામવ્યક્તપ્રકૃતિઃ પરઃ

સર્વલોકહિતં વાક્યં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રજાપતિઃ।
આશ્વાસયામાસ તદા સુશીતૈર્વચનાંબુભિઃ

અવશ્યં ત્રિદશાનેન પ્રાપ્તવ્યં તપસઃ ફલં।
તપસોઽન્તેઽસ્ય ભગવાન્વધં વિષ્ણુઃ કરિષ્યતિ

તચ્છ્રુત્વા વિબુધા વાક્યં સર્વે પંકજજાનનાત્।
સ્વાનિ સ્થાનાનિ દિવ્યાનિ વિપ્રજગ્મુર્મુદાન્વિતાઃ

લબ્ધમાત્રે વરે સોથ પ્રજાસ્સર્વા અબાધત।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો વરદાનેન ગર્વિતઃ

આશ્રમેષુ મહાભાગાન્મુનીન્વૈ શંસિતવ્રતાન્।
સત્યધર્મપરાન્દાન્તાન્ધર્ષયામાસ દાનવઃ

દેવાંસ્ત્રિભુવનસ્થાંશ્ચ પરાજિત્ય મહાસુરઃ।
ત્રૈલોક્યં વશમાનીય સ્વર્ગે વસતિ દાનવઃ

યદા વરમદોત્સિક્તશ્ચોદિતઃ કાલધર્મિણા।
યજ્ઞિયાનકરોદ્દૈત્યાનયજ્ઞીયાંશ્ચ દૈવતાન્

તથા દૈત્યાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ વસવસ્તથા।
રુદ્રા દેવગણા યક્ષા દેવદ્વિજમહર્ષયઃ

શરણ્યં શરણં વિષ્ણુમુપતસ્થુર્મહાબલમ્।
દેવદેવં યજ્ઞમયં વાસુદેવં સનાતનમ્

દેવા ઊચુઃ-।
નારાયણ મહાભાગ દેવાસ્ત્વાં શરણં ગતાઃ।
ત્રાયસ્વ જહિ દૈત્યેંદ્રં હિરણ્યકશિપું પ્રભો

ત્વં હિ નઃ પરમોદાતા ત્વં હિ નઃ પરમો ગુરુઃ।
ત્વં હિ નઃ પરમો દેવો બ્રહ્માદીનાં સુરોત્તમઃ

વિષ્ણુરુવાચ-।
ભયં ત્યજદ્ધ્વમમરા અભયં વો દદામ્યહમ્।
તથૈવ ત્રિદિવં દેવાઃ પ્રતિપદ્યત માચિરમ્

એનં હિ સગણં દૈત્યં વરદાનેન ગર્વિતમ્।
અવધ્યમમરેંદ્રાણાં દાનવેંદ્રં નિહન્મ્યહમ્

એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્વિશ્વપો વિષ્ણુરવ્યયઃ।
હિરણ્યકશિપુસ્થાનં જગામ હરિરીશ્વરઃ

તેજસા ભાસ્કારાકારઃ શશીકાંત્યેવ ચાપરઃ।
નરસ્ય કૃત્વાર્ધતનું સિંહસ્યાર્દ્ધતનું તથા

નારસિંહેન વપુષા પાણિં સંગૃહ્ય પાણિના।
તતો દદર્શ વિસ્તીર્ણાં દિવ્યાં રમ્યાં મનોરમામ્

સર્વકામયુતાં શુભ્રાં હિરણ્યકશિપોઃ સભામ્।
વિસ્તીર્ણાં યોજનશતં શતમધ્યર્દ્ધમાયતામ્

વૈહાયસીં કામગમાં પંચયોજનમુચ્છ્રિતામ્।
જરાશોકક્ષમાપેતાં નિષ્પ્રકમ્પ્યાં શિવાં સુખામ્

વેશ્માસનવતીં રમ્યાં જ્વલંતીમિવ તેજસા।
અંતઃસલિલસંયુક્તાં વિહિતાં વિશ્વકર્મણા

દિવ્યવર્ણમયૈર્વૃક્ષૈઃ ફલપુષ્પપ્રદૈર્યુતામ્।
નીલપીતાસિતશ્યામૈઃ શ્વેતૈર્લોહિતકૈરપિ

અવદાતૈસ્તથા ગુલ્મૈ રક્તમંજરિધારિભિઃ।
સિતાભ્રઘનસંકાશાં પ્લવંતીં ચ દદર્શ સઃ

રશ્મિમતી સ્વભાવેન દિવ્યગંધમનોરમા।
સુસુખા ન ચ દુઃખા સા ન શીતા ન ચ ઘર્મદા

ન ક્ષુત્પિપાસે ગ્લાનિં વા પ્રાપ્યતાં પ્રાપ્નુવંતિ તે।
નાનરૂપૈરુપકૃતા સુચિત્રૈશ્ચ સુભાસ્વરૈઃ

અતિચંદ્રાતિસૂર્યાતિ શિખિકાન્તિ સ્વયંપ્રભા।
દીપ્યતે નાકપૃષ્ઠસ્થા ભાસયંતી વિભાસુરા

સર્વે ચકાશિરે તસ્યાં મુદિતાશ્ચૈવ માનુષાઃ।
રસવચ્ચ પ્રભૂતં ચ ભક્ષ્યભોજ્યાન્નમુત્તમં

પુણ્યગંધાસ્રજશ્ચાપિ નિત્યકાલફલા દ્રુમાઃ।
ઉષ્ણે શીતાનિ તોયાનિ શીતે ચોષ્ણાનિ સંતિ વૈ

પુષ્પિતાગ્રાન્મહાશાખાન્પ્રવાલાંકુરધારિણઃ।
લતાવિતાનસંછન્નાન્કલ્પાનૈક્ષિષ્ઠ સ પ્રભુઃ

ગંધવંતિ ચ પુષ્પાણિ રસવંતિ ફલાનિ ચ।
તાનિ શીતાનિ ચોષ્ણાનિ તત્રતત્ર સરાંસિ ચ

અપશ્યદ્ભૂપતીર્થાનિ સભાયાં તસ્ય સ પ્રભુઃ।
નલિનૈઃ પુંડરીકૈશ્ચ શતપત્રૈઃ સુગંધિભિઃ

રક્તૈઃ કુવલયૈશ્ચૈવ કલ્હારૈરુત્પલૈસ્તથા।
નાનાશ્ચર્યસમોપેતૈઃ પુષ્પૈરન્યૈશ્ચ સુપ્રિયૈઃ

કારંડવૈશ્ચક્રવાકૈઃ સારસૈઃ કુરરૈરપિ।
વિમલસ્ફટિકાભાનિ પાંડુરચ્છદનૈર્દ્વિજૈઃ

બહુહંસોપગીતાનિ સારસાનાં રુતાનિ ચ।
ગંધયુક્તા લતાસ્તત્ર પુષ્પમંજરિધારિણીઃ

દૃષ્ટવાન્ભગવાન્હૃષ્ટઃ ખદિરાન્વેતસાર્જુનાન્।
ચૂતાનિમ્બાનાગવૃક્ષાઃ કદંબા બકુલા ધવાઃ

પ્રિયંગવઃ પાટલાખ્યાઃ શાલ્મલ્યસ્સ હરિદ્રવાઃ।
શાલાસ્તાલાસ્તમાલાશ્ચ ચંપકાશ્ચ મનોરમાઃ

તથૈવાન્યે વ્યરાજંત સભાયાં પુષ્પિતા દ્રુમાઃ।
એલાક કુભકંકોલ લવલી કર્ણપૂરકાઃ

મધુકાઃ કોવિદારાશ્ચ બહુતાલસમુચ્છ્રયાઃ।
અંજનાશોકપર્ણાસા બહવશ્ચિત્રકા દ્રુમાઃ

વરુણાશ્ચ પલાશાશ્ચા પનસાસ્સહ ચંદનૈઃ।
નીલાસ્સુમનસશ્ચૈવ નીપાશ્ચાશ્વત્થતિંદુકાઃ

પારિજાતાશ્ચ તરવો મલ્લિકા ભદ્રદારવઃ।
અટરૂષાઃ પીલૂકાશ્ચ તથા ચૈવૈલવાલુકાઃ

મંદારકાઃ કુરવકા પુન્નાગાઃ કુટજાસ્તથા।
રક્તાઃ કુરવકાશ્ચૈવ નીલાશ્ચાગરુભિઃ સહ

કિંશુકાશ્ચૈવ ભવ્યાશ્ચ દાડિમા બીજપૂરકાઃ।
કાલેયકા દુકૂલાશ્ચ હિંગવસ્તૈલવર્ત્તિકાઃ

ખર્જૂરા નાલિકેરાશ્ચ હરીતક મધૂકકાઃ।
સપ્તપર્ણાશ્ચ બિલ્વાશ્ચ સયાવાશ્ચ શરાવતાઃ

અસનાશ્ચ તમાલાશ્ચ નાનાગુલ્મસમાવૃતાઃ।
લતાશ્ચ વિવિધાકારાઃ પુષ્પપત્રફલોપગાઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવસ્તત્ર કાનનજા દ્રુમાઃ।
નાનાપુષ્પફલોપેતા વ્યરાજંત સમંતતઃ

ચકોરાઃ શતપત્રાશ્ચ મત્તકોકિલશારિકાઃ।
પુષ્પિતાન્પુષ્પિતાગ્રાંશ્ચ સંપતંતિ મહાદ્રુમાન્

રક્તપીતારુણાસ્તત્ર પાદપાગ્રગતાઃ ખગાઃ।
પરસ્પરમવૈક્ષંત પ્રહૃષ્ટા જીવજીવિકાઃ

તસ્યાં સભાયાં દૈત્યેંદ્રો હિરણ્યકશિપુસ્તદા।
આસીન આસને ચિત્રે દશનલ્વે પ્રમાણતઃ

દિવાકરનિભે દિવ્યે દિવ્યાસ્તરણસંસ્તૃતે।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્ય આસ્તે જ્વલિતકુંડલઃ

ઉપચેરુર્મહાદૈત્યા હિરણ્યકશિપું તદા।
દિવ્યતાલાનિ ગીતાનિ જગુર્ગંધર્વસત્તમાઃ

વિશ્વાચી સહજન્યા ચ પ્રમ્લોચેતિ ચ પૂજિતા।
દિવ્યાથ સૌરભેયી ચ સમીચી પુંજિકસ્થલા

મિશ્રકેશી ચ રંભા ચ ચિત્રભા શ્રુતિવિભ્રમા।
ચારુનેત્રા ઘૃતાચી ચ મેનકા ચોર્વશી તથા

એતાસ્સહસ્રશશ્ચાન્યા નૃત્યગીતવિશારદાઃ।
ઉપાતિષ્ઠંત રાજાનં હિરણ્યકશિપું પ્રભુમ્

ઉપાસતે દિતેઃ પુત્રાઃ સર્વે લબ્ધવરાસ્તથા।
બલિર્વિરોચનસ્તત્ર નરકઃ પૃથિવીસુતઃ

પ્રહ્લાદો વિપ્રચિત્તિશ્ચ ગવિષ્ઠશ્ચ મહાસુરઃ।
સુરહન્તા દુઃખકર્તા સમનાસ્સુમતિસ્તથા

ઘટોદરો મહાપાર્શ્વઃ ક્રથનઃ પિઠરસ્તથા।
વિશ્વરૂપસ્વરૂપશ્ચ વિશ્વકાયો મહાબલઃ

દશગ્રીવશ્ચ વાલી ચ મેઘવાસા મહાસુરઃ।
ઘટાભો વિટરૂપશ્ચ જ્વલનશ્ચેંદ્રતાપનઃ

દૈત્યદાનવસંઘાસ્તે સર્વે જ્વલિતકુંડલાઃ।
સ્રગ્વિણો વર્મિણઃ સર્વે સર્વે ચ ચરિતવ્રતાઃ

સર્વે લબ્ધવરાઃ શૂરાસ્સર્વે વિહિતમૃત્યવઃ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો હિરણ્યકશિપું પ્રભુમ્

ઉપાસતે મહાત્માનં સર્વે દિવ્યપરિચ્છદાઃ।
વિમાનૈર્વિવિધાકારૈર્ભ્રાજમાનૈરિવાગ્નિભિઃ

મહેન્દ્રવપુષઃ સર્વે વિચિત્રાંગદબાહવઃ।
ભૂષિતાંગા દિતેઃ પુત્રાસ્તમુપાસત સર્વતઃ

ઐશ્વર્યં દૈત્યસિંહસ્ય યથા તસ્ય મહાત્મનઃ।
ન શ્રુતં નૈવ દૃષ્ટં ચ કસ્યાપિ ભુવનત્રયે

રજતકનકચિત્રવેદિકાયાં પરિકૃતરત્નવિચિત્રવીથિકાયામ્।
સ દદર્શ મૃગાધિપઃ સભાયાં સુરુચિર જાલગવાક્ષશોભિતાયામ્

કનકવલયહારભૂષિતાંગં દિતિતનયં સ મૃગાધિપો દદર્શ।
દિવસકરકરપ્રભં જ્વલંતં દિતિજસહસ્રશતૈર્નિષેવ્યમાણમ્

તતો દૃષ્ટ્વા મહાભાગં કાલચક્રમિવાગતમ્।
નારસિંહવપુશ્છન્નં ભસ્મચ્છન્નમિવાનલમ્

હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રઃ પ્રહ્લાદો નામ વીર્યવાન્।
દિવ્યેન વપુષા સિંહમપશ્યદ્દેવમાગતમ્

તં દૃષ્ટ્વા રુક્મશૈલાભમપૂર્વાં તનુમાશ્રિતમ્।
વિસ્મિતા દાનવાઃ સર્વે હિરણ્યકશિપુશ્ચ સઃ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ-।
મહારાજ મહાબાહો દૈત્યાનામાદિસંભવ।
ન શ્રુતં નૈવ મે દૃષ્ટં નારસિંહમિદં વપુઃ

અવ્યક્તં પરમં દિવ્યં કિમિદં રૂપમાગતમ્।
દૈત્યાંતકરણં ઘોરં શંસતીવ મનો મમ

અસ્ય દેવાઃ શરીરસ્થાઃ સાગરાઃ સરિતસ્તથા।
હિમવાન્પારિયાત્રશ્ચ યે ચાન્યે કુલપર્વતાઃ

ચંદ્રમાસ્સહનક્ષત્રૈરાદિત્યા રશ્મિભિઃ સહ।
ધનદો વરુણશ્ચૈવ યમઃ શક્રઃ શચીપતિઃ

મરુતો દેવગંધર્વા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ।
નાગા યક્ષાઃ પિશાચાશ્ચ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ

બ્રહ્મા દેવાઃ પશુપતિર્લલાટસ્થા ભ્રમંતિ હિ।
સ્થાવરાણિ ચ સર્વાણિ જંગમાનિ તથૈવ ચ

ભવાંશ્ચ સહિતોસ્માભિઃ સર્વૈર્દૈત્યગણૈર્વૃતઃ।
વિમાનશતસંકીર્ણા સર્વા યા ભવતઃ સભા

સર્વં ત્રિભુવનં રાજન્લોકધર્મશ્ચ શાશ્વતઃ।
દૃશ્યતે નરસિંહેસ્મિંસ્તથેદં નિખિલં જગત્

પ્રજાપતિશ્ચાત્ર મનુર્મહાત્મા ગ્રહાશ્ચ યોગાશ્ચ મહી નભશ્ચ।
ઉત્પાતકાલશ્ચ ધૃતિર્મતિશ્ચ રતિશ્ચ સત્યં ચ તપો દમશ્ચ

સનત્કુમારશ્ચ મહાનુભાવો વિશ્વે ચ દેવા ૠષયશ્ચ સર્વે।
ક્રોધશ્ચ કામશ્ચ તથૈવ હર્ષો દર્પશ્ચ મોહઃ પિતરશ્ચ સર્વે

પ્રહ્લાદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હિરણ્યકશિપુઃ પ્રભુઃ।
ઉવાચ દાનવાન્સર્વાન્ગણાંશ્ચ સગણાધિપઃ

મૃગેંદ્રો ગૃહ્યતામેષ અપૂર્વાં તનુમાસ્થિતઃ।
યદિ વા સંશયઃ કશ્ચિદ્વધ્યતાં વનગોચરઃ

તે દાનવગણાસ્સર્વે મૃગેંદ્રં ભીમવિક્રમમ્।
પરિક્ષિપંતો મુદિતાસ્ત્રાસયામાસુરોજસા

સિંહનાદં વિમુચ્યાથ નરસિંહો મહાબલઃ।
બભંજ તાં સભાં સર્વાં વ્યાદિતાસ્ય ઇવાંતકઃ

સભાયાં ભજ્યમાનાયાં હિરણ્યકશિપુઃ સ્વયમ્।
ચિક્ષેપાસ્ત્રાણિ સિંહસ્ય રોષવ્યાકુલલોચનઃ

સર્વાસ્ત્રાણામથ શ્રેષ્ઠં દંડમસ્ત્રં સુદારુણમ્।
કાલચક્રં તથા ઘોરં વિષ્ણુચક્રં તથાપરં

પૈતામહં મહાત્યુગ્રં ત્રૈલોક્યનિર્મિતં મહત્।
વિચિત્રામશનિં ચૈવ શુષ્કાદ્રં ચાશનિદ્વયમ્

રૌદ્રં તથોગ્રશૂલં ચ કંકાલં મુસલં તથા।
અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરશ્ચૈવ બ્રાહ્મમસ્ત્રં તથૈવ ચ

નારાયણાસ્ત્રમૈંદ્રં ચ આગ્નેયં શૈશિરં તથા।
વાયવ્યં મથનં ચૈવ કપાલમથ કિંકરમ્

તથા પ્રતિહતાં શક્તિં ક્રૌંચમસ્ત્રં તથૈવ ચ।
મોહનં શોષણં ચૈવ સંતાપનવિલાપને

કંપનં શાતનં ચૈવ મહાસ્ત્રં ચૈવ રોધનમ્।
કાલમુદ્ગરમક્ષોભ્યં તાપનં ચ મહાબલમ્

સંવર્તનં મોહનં ચ તથા માયાધરં વરમ્।
ગાન્ધર્વમસ્ત્રં દયિતમસિરત્નં ચ નંદકમ્

પ્રસ્વાપનં પ્રમથનં વારુણં ચાસ્ત્રમુત્તમમ્।
અસ્ત્રં પાશુપતં ચૈવ યસ્યા પ્રતિહતા ગતિઃ

એતાન્યસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ હિરણ્યકશિપુસ્તદા।
અસૃજન્નરસિંહસ્ય દીપ્તસ્યાગ્નેરિવાહુતિમ્

અસ્ત્રૈઃ પ્રજ્વલિતૈઃ સિંહમાવૃણોદસુરોત્તમઃ।
વિવસ્વાન્ઘર્મસમયે હિમવંતમિવાંશુભિઃ

સ હ્યમર્ષાનિલોદ્ભૂતો દૈત્યાનાં સૈન્યસાગરઃ।
ક્ષણેનાપ્લાવયત્સર્વં મૈનાકમિવ સાગરઃ

પ્રાસૈઃ પાશૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ ગદાભિર્મુસલૈસ્તથા।
વજ્રૈરશનિભિશ્ચૈવ બહુશાખૈર્મહાદ્રુમૈઃ

મુદ્ગરૈઃ કૂટપાશૈશ્ચ શિલોલૂખલપર્વતૈઃ।
શતઘ્નીભિશ્ચ દીપ્તાભિર્દંડૈરપિ સુદારુણૈઃ

તે દાનવાઃ પાશગૃહીતહસ્તા મહેંદ્રતુલ્યાશનિતુલ્ય વેગાઃ।
સમંતતોભ્યુદ્યતબાહુકાયાઃ સ્થિતાઃ સશીર્ષા ઇવ નાગપોતાઃ

સુવર્ણમાલાકુલભૂષિતાંગાઃ સુતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાકુલવક્ત્રગર્તાઃ।
સ્ફુરત્પ્રભાસ્તે ચ સશૃંગદેહાશ્ચીનાંશુકા ભાંતિ યથૈવ હંસાઃ

સોસૃજદ્દાનવો માયામગ્નિં વાયું સમીરિતમ્।
તમિંદ્રસ્તોયદૈઃ સાર્ધં સહસ્રાક્ષો મહાદ્યુતિઃ

મહતા તોયવર્ષેણ શમયમાસ પાવકમ્।
તસ્યાં પ્રતિહતાયાં તુ માયાયાં યુધિ દાનવઃ

અસૃજદ્ઘોરસંકાશં તમસ્તીવ્રં સમંતતઃ।
તમસા સંવૃતે લોકે દૈત્યેષ્વાત્તાયુધેષુ ચ

સ્વતેજસા પરિવૃતો દિવાકર ઇવોદ્ગતઃ।
ત્રિશિખાં ભ્રુકુટીમસ્ય દદૃશુર્દાનવા રણે

લલાટસ્થાં ત્રિકૂટસ્થાં ગંગાં ત્રિપથગામિવ।
તતઃ સર્વાસુ માયાસુ હતાસુ દિતિનંદનાઃ

હિરણ્યકશિપું દૈત્યા વિષણ્ણાશ્શરણં યયુઃ।
તતઃ પ્રજ્વલિતઃ ક્રોધાત્પ્રદહન્નિવ તેજસા

તસ્મિન્ક્રુદ્ધે તુ દૈત્યેંદ્રે તમોભૂતમભૂજ્જગત્।
આવહઃ પ્રવહશ્ચૈવ વિવહોથ સમીરણઃ

પરાવહસ્સંવહશ્ચ ઉદ્વહશ્ચ મહાબલઃ।
તથા પરિવહઃ શ્રીમાનુત્પાતભયશંસિનઃ

ઇત્યેવં ક્ષુભિતાઃ સપ્ત મરુતો ગગનેચરાઃ।
યે ગ્રહાસ્સર્વલોકસ્ય ક્ષયે પ્રાદુર્ભવંતિ હિ

તે સર્વે ગગને હૃષ્ટાવ્યચરંશ્ચ યથાસુખમ્।
અયોગતશ્ચાપ્યચરદ્યોગં નિશિ નિશાચરઃ

સગ્રહઃ સહ નક્ષત્રૈસ્તારાપતિરરિંદમ।
વિવર્ણતાં ચ ભગવાન્ગતો દિવિ દિવાકરઃ

કૃષ્ણઃ કબંધશ્ચ તદા લક્ષ્યતે સુમહાન્દિવિ।
અસૃજચ્ચાસિતાં સૂર્યો ધૂમવત્તાં વિભાવસુઃ

ગગનસ્થશ્ચ ભગવાનભીક્ષ્ણં પરિવિષ્યતે।
સપ્તધૂમનિભા ઘોરાઃ સૂર્યાદિ વિસમુત્થિતાઃ

સોમસ્ય ગગનસ્થસ્ય ગ્રહાસ્તિષ્ઠંતિ શૃંઙ્ગગાઃ।
વામે ચ દક્ષિણે ચૈવ સ્થિતૌ શુક્રબૃહસ્પતી

શનૈશ્ચરો લોહિતાંગો લોહિતાંગસમદ્યુતિઃ।
સમં સમધિરોહંત સર્વે વૈ ગગનેચરાઃ

શૃંગાણિ શનકૈર્ઘોરા યુગાંતા વર્ત્તન ગ્રહાઃ।
ચંદ્રમાશ્ચ સનક્ષત્રો ગ્રહૈઃ સહ તમોનુદઃ

ચરાચરવિનાશાય રોહિણીં નાભ્યનંદત।
ગૃહીતો રાહુણા ચન્દ્ર ઉલ્કાભિરભિહન્યતે

ઉલ્કાઃ પ્રજ્વલિતાશ્ચંદ્રે વ્યચરંત યથાસુખમ્।
દેવાનામધિપો દેવઃ સોપ્યવર્ષત શોણિતમ્

અપતદ્ગગનાદુલ્કા વિદ્યુદ્રૂપા મહાસ્વના।
અકાલે ચ દ્રુમાસ્સર્વે પુષ્પ્યંતિ ચ ફલંતિ ચ

લતાશ્ચ સફલાઃ સર્વા યા આહુર્દૈત્યનાશિકાઃ।
ફલે ફલાન્યજાયંત પુષ્પે પુષ્પં તથૈવ ચ

ઉન્મીલંતિ નિમીલંતિ હસંતિ પ્રરુદંતિ ચ।
વિક્રોશંતિ ચ ગંભીરં ધૂમાયંતે જ્વલંતિ ચ

પ્રતિમાસ્સર્વદેવાનાં કથયંત્યો મહદ્ભયમ્।
આરણ્યૈઃ સહ સંસૃષ્ટા ગ્રામ્યાશ્ચ મૃગપક્ષિણઃ

ચુક્રુશુર્ભૈરવં તત્ર મૃગયુદ્ધ ઉપસ્થિતે।
નદ્યશ્ચ પ્રતિકૂલાનિ વહંતિ કલુષોદકાઃ

ન પ્રાકાશંત ચ દિશો રક્તરેણુસમાકુલાઃ।
વાનસ્પત્યા ન પૂજ્યંતે પૂજનાર્હાઃ કથંચન

વાયુવેગેન હન્યંતે ભજ્યંતે પ્રણમંતિ ચ।
તથા ચ સર્વભૂતાનાં છાયા ન પરિવર્ત્તતે

અપરેણ ગતે સૂર્યે સલોકાનાં યુગક્ષયે।
તદા હિરણ્યકશિપોર્દૈત્યસ્યોપરિવેશ્મનઃ

ભાંડાગારાયુધાગારે નિવિષ્ટમભવન્મધુ।
અસુરાણાં વિનાશાય સુરાણાં વિજયાય ચ

દૃશ્યંતે વિવિધોત્પાતા ઘોરાઘોરનિદર્શનાઃ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો ઘોરરૂપાઃ સમુત્થિતાઃ

દૈત્યેંદ્રસ્ય વિનાશાય દૃશ્યંતે રણશંસિનઃ।
મેદિન્યાં કંપમાનાયાં દૈત્યેંદ્રેણ મહાત્મનઃ

મહીધરા નાગગણા નિપેતુરમિતૌજસઃ।
વિષજ્વાલાકુલૈર્વક્ત્રૈર્વિમુંચંતો હુતાશનમ્

ચતુઃશીર્ષાઃ પંચશીર્ષાઃ સપ્તશીર્ષાશ્ચ પન્નગાઃ।
વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કર્કોટકધનંજયૌ

એલામુખઃ કાલિયશ્ચ મહાપદ્મશ્ચ વીર્યવાન્।
સહસ્રશીર્ષશ્શુદ્ધાંગો હેમતાલધ્વજઃ પ્રભુઃ

શેષોનંતો મહાનાગો હ્યપ્રકંપ્યશ્ચ કંપિતાઃ।
દીપ્યંતેંતર્જલસ્થાનિ પૃથિવીવિવરાણિ વૈ

સપ્તદૈત્યેંદ્રકોપેન કંપિતાનિ સમંતતઃ।
નાનાતેજોધરાશ્ચાપિ પાતાલતલચારિણઃ

પાતાલે સહસા ક્ષુબ્ધે દુષ્પ્રકંપ્યાઃ પ્રકંપિતાઃ।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્તદા સંસ્પૃષ્ટવાન્મહીમ્

સંદષ્ટૌષ્ઠપુટઃ ક્રુદ્ધો વરાહ ઇવ પૂર્વજઃ।
ગંગા ભાગીરથી ચૈવ કૌશિકી સરયૂરપિ

યમુના ચાથ કાવેરી કૃષ્ણવેણી ચ નિમ્નગા।
તુંગભદ્રા મહાવેગા નદી ગોદાવરી તથા

ચર્મણ્વતી ચ સિંધુશ્ચ તથા નદનદીપતિઃ।
મેલકપ્રભવશ્ચૈવ શોણો મણિનિભોદકઃ

નર્મદા ચ શુભસ્રોતાસ્તથા વેત્રવતી નદી।
ગોમતી ગોકુલાકીર્ણા તથા પૂર્વા સરસ્વતી

મહાકાલમહીચૈવ તમસા પુષ્પવાહિની।
જંબૂદ્વીપં રત્નવચ્ચ સર્વરત્નોપશોભિતમ્

સુવર્ણપુટકં ચૈવ સુવર્ણાકરમંડિતમ્।
મહાનદશ્ચ લૌહિત્યશ્શૈલઃ કાંચનશોભિતઃ

પત્તનં કોશકારાણાં કશં ચ રજતાકરમ્।
મગધાશ્ચ મહાગ્રામાઃ પુણ્ડ્રા ઉગ્રાસ્તથૈવ ચ

સ્રુઘ્ના મલ્લા વિદેહાશ્ચ માલવાઃ કાશિ કોસલાઃ।
ભવનં વૈનતેયસ્ય દૈત્યેંદ્રેણાભિકંપિતમ્

કૈલાસશિખરાકારં યત્કૃતં વિશ્વકર્મણા।
રત્નતોયો મહાભીમો લૌહિત્યો નામ સાગરઃ

ઉદયશ્ચ મહાશૈલ ઉચ્છ્રિતઃ શતયોજનમ્।
સવર્ણવેદિકઃ શ્રીમાન્મેઘપંક્તિનિષેવિતઃ

ભ્રાજમાનોર્કસદૃશૈર્જાતરૂપમયૈર્દ્રુમૈઃ।
સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ

અયોમુખશ્ચ વિખ્યાતઃ સર્વતો ધાતુમંડિતઃ।
તમાલવનગંધશ્ચ પર્વતો મલયઃ શુભઃ

સુરાષ્ટ્રાશ્ચ સબાહ્લીકાશ્શૂદ્રાભીરાસ્તથૈવ ચ।
ભોજાઃ પાંડ્યાશ્ચ વંગાશ્ચ કલિંગાસ્તામ્રલિપ્તકાઃ

તથૈવ પૌંડ્રાઃ શુભ્રાશ્ચ વામચૂડાસ્સકેરલાઃ।
ક્ષોભિતાસ્તેન દૈત્યેન દેવાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ

અગસ્ત્યભવનં ચૈવ યદગસ્ત્યકૃતં પુરા।
સિદ્ધચારણસંઘૈશ્ચ વિપ્રકીર્ણં મનોહરમ્

વિચિત્રનાનાવિહગં સપુષ્પિતમહાદ્રુમમ્।
જાતરૂપમયૈઃ શૃંગૈરપ્સરોગણસેવિતમ્

ગિરિઃ પુષ્પિતકશ્ચૈવ લક્ષ્મીવાન્પ્રિયદર્શનઃ।
ઉત્થિતઃ સાગરં ભિત્વા વિશ્રામશ્ચંદ્રસૂર્યયોઃ

રરાજ સ મહાશૃંગૈર્ગગનં વિલિખન્નિવ।
ચંદ્રસૂર્યાંશુસંકાશૈઃ સાગરાંબુસમાવૃતૈઃ

વિદ્યુત્ત્વાન્પર્વતઃ શ્રીમાનાયતઃ શતયોજનમ્।
વિદ્યુતાં યત્ર સંપાતા નિપાત્યંતે નગોત્તમે

ઋષભઃ પર્વતશ્ચૈવ શ્રીમાનૃષભસંસ્થિતઃ।
કુંજરઃ પર્વતઃ શ્રીમાનગસ્ત્યસ્ય ગૃહં શુભમ્

વિમલાખ્યા ચ દુર્દ્ધર્ષા સર્પાણાં માલતી પુરી।
તથા ભોગવતી ચાપિ દૈત્યેંદ્રેણાભિકંપિતા

મહાસેનગિરિશ્ચૈવ પારિયાત્રશ્ચ પર્વતઃ।
ચક્રવાંશ્ચ ગિરિશ્રેષ્ઠો વારાહશ્ચૈવ પર્વતઃ

પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં ચાપિ જાતરૂપમયં શુભમ્।
યસ્મિન્નુવાસ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ દાનવઃ

મેઘશ્ચ પર્વતશ્રેષ્ઠો મેઘગંભીરનિસ્સ્વનઃ।
ષષ્ટિસ્તત્ર સહસ્રાણિ પર્વતાનાં વિશાંપતે

તરુણાદિત્યસંકાશો મેરુશ્ચૈવ મહાન્ગિરિઃ।
યક્ષરાક્ષસગંધર્વૈર્નિત્યં સેવિતકંદરઃ

હેમગર્ભો મહાસેનસ્તથા મેઘસખો ગિરિઃ।
કૈલાસશ્ચૈવ શૈલેંદ્રો દાનવેંદ્રેણ કંપિતઃ

હેમપુષ્કરસઞ્છન્નં તેન વૈખાનસં સરઃ।
કંપિતં માનસં ચૈવ હંસકારંડવાકુલમ્

ત્રિશૃંગઃ પર્વતશ્રેષ્ઠઃ કુમારી ચ સરિદ્વરા।
તુષારચયસંચ્છન્નો મંદરશ્ચાપિ પર્વતઃ

ઉશીરબીજશ્ચ ગિરિર્ભદ્રપ્રસ્થસ્તથાદ્રિરાટ્।
પ્રજાપતિગિરિશ્ચૈવ તથા પુષ્કરપર્વતઃ

દેવાભઃ પર્વતશ્ચૈવ તથા વૈ વાલુકાગિરિઃ।
ક્રૌંચઃ સપ્તર્ષિશૈલશ્ચ ધૂમ્રવર્ણશ્ચ પર્વતઃ

એતે ચાન્યે ચ ગિરયો દેશા જનપદાસ્તથા।
નદ્યઃ સસાગરાઃ સર્વાઃ દાનવેનાભિકંપિતાઃ

કપિલશ્ચ મહીપુત્રો વ્યાઘ્રવાંશ્ચ પ્રકંપિતઃ।
ખેચરાશ્ચ નિશાપુત્રાઃ પાતાલતલવાસિનઃ

ગણસ્તથાપરો રૌદ્રો મેઘનામાંકુશાયુધઃ।
ઊર્દ્ધ્વગો ભીમવેગશ્ચ સર્વ એતેભિકંપિતાઃ

ગદી શૂલી કરાલશ્ચ હિરણ્યકશિપુસ્તથા।
જીમૂતઘનનિર્ઘોષો જીમૂત ઇવ વેગવાન્

દેવારિર્દિતિજો દૃપ્તો નૃસિંહં સમુપાદ્રવત્।
સ તુ તેન તતસ્તીક્ષ્ણૈર્મૃગેંદ્રેણ મહાનખૈઃ

તદોંકારસહાયેન વિદાર્ય નિહતો યુધિ।
મહી ચ કાલશ્ચ શશીનભશ્ચ ગ્રહાસ્સ સૂર્યાશ્ચ દિશશ્ચ સર્વાઃ

નદ્યશ્ચ શૈલાશ્ચ મહાર્ણવાશ્ચ ગતાઃ પ્રસાદં દિતિપુત્રનાશાત્।
તતઃ પ્રમુદિતા દેવા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

તુષ્ટુવુર્નામભિર્દિવ્યૈરાદિદેવં સનાતનમ્।
યત્ત્વયા વિધૃતં દેવ નારસિંહમિદં વપુઃ

એતદેવાર્ચયિષ્યંતિ પરાપરવિદો જનાઃ।
બ્રહ્મોવાચ-।
ભવાન્બ્રહ્મા ચ રુદ્રશ્ચ મહેંદ્રો દેવસત્તમઃ

ભવાન્કર્ત્તા વિકર્ત્તા ચ લોકાનાં પ્રભવોઽવ્યયઃ।
પરાં ચ સિદ્ધિં ચ પરં ચ સત્વં પરં રહસ્યં પરમં હવિશ્ચ

પરં ચ ધર્મં પરમં યશશ્ચ ત્વામાહુરગ્ર્યં પરમં પુરાણમ્।
પરં ચ સત્યં પરમં તપશ્ચ પરં પવિત્રં પરમં ચ માર્ગં

પરં ચ યજ્ઞં પરમં ચ હોત્રં ત્વામાહુરગ્ય્રં પરમં પુરાણમ્।
પરં શરીરં પરમં ચ બ્રહ્મ પરં ચ યોગં પરમાં ચ વાણીમ્

પરં રહસ્યં પરમાં ગતિં ચ ત્વામાહુરગ્ય્રં પરમં પુરાણમ્।
એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્સર્વલોકપિતામહઃ

સ્તુત્વા નારાયણં દેવં બ્રહ્મલોકં ગતઃ પ્રભુઃ।
તતો નદત્સુ તૂર્યેષુ નૃત્યંતીષ્વપ્સરઃસુ ચ

ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં જગામ હરિરીશ્વરઃ।
નારસિંહં વપુર્દેવઃ સ્થાપયિત્વા સુદીપ્તિમાન્

પૌરાણં રૂપમાસ્થાય પ્રયયૌ ગરડધ્વજઃ।
અષ્ટચક્રેણ યાનેન ભૂતિયુક્તેન ભાસ્વતા

અવ્યક્તપ્રકૃતિર્દેવઃ સ્વસ્થાનં ગતવાન્પ્રભુઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે નરસિંહપ્રાદુર્ભાવો નામ પંચચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ