પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.44

શર્વ ઉવાચ।
શરીરે મમ તન્વંગિ સિતે ભાસ્યસિતદ્યુતિઃ।
ભુજંગી વા સિતા શુભ્રે સંશ્લિષ્ટા ચંદનેતરૌ

ચંદ્રાતપેન સંપૃક્તા રુધિરામ્બરસંવૃતા।
રજની વા સિતે પક્ષે દૃષ્ટિદોષં દદાસિ મે

ઇત્યુક્તા ગિરિજા તેન મુક્તકંઠા પિનાકિનમ્।
ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી ભ્રુકુટી વિકૃતાનના

દેવ્યુવાચ-।
સ્વકૃતેન જનઃ સર્વો જાડ્યેન પરિભૂયતે।
અવશ્યમર્થી પ્રાપ્નોતિ ખંડનં શશિમંડન

તપોભિર્દીર્ઘચરિતૈર્યા ત્વાં પ્રાર્થિતવત્યહં।
તસ્યા મેનિ યતસ્ત્વેષ હ્યવમાનઃ પદે પદે

નૈવાસ્મિ કુટિલા શર્વ વિષમા ન ચ ધૂર્જટે।
સવિષસ્ત્વં જગત્ખ્યાતો વ્યક્તદોષાકરાશ્રયઃ

ત્વં હિ મુષ્ણાસિ દશનાન્નેત્રહંતા ભગસ્ય ચ।
આદિત્યસ્ત્વાં વિજાનાતિ ભગવાન્દ્વાદશાત્મકઃ

મૂર્ધ્નિ શૂલં જનયસિ સ્વૈર્દોષૈર્મામધિક્ષિપન્।
યસ્ત્વં મામાત્થકૃષ્ણેતિ મહાકાલોસિ વિશ્રુતઃ

યાસ્યામ્યહં પરિત્યક્તુમાત્માનં તપસા ગિરિમ્।
જીવંત્યા ન મયા કૃત્યં ધૂર્તેન પરિભૂતયા

કાપાલિકેન ક્ષુદ્રેણ શ્મશાને નિત્યવાસિના।
ભૂત્યા વિલિપ્ત સ્વાંગેન માતૃમધ્યસ્થ ચારિણા

નિશમ્ય તસ્યા વચનં કોપતીક્ષ્ણાક્ષરં હરઃ।
ઉવાચાનિષ્ટસંભ્રાંતઃ પ્રચલેનેંદુમૌલિના

શર્વ ઉવાચ।
અગાત્મજાસિ ગિરિજે નાહં નિંદાપરસ્તવ।
ચાટૂક્તિબુધ્યા તુ મયા કૃત ઉન્માદસંશ્રયઃ

વિકલ્પઃ સ્વસ્થચિત્તે તુ ગિરિજે ન મમ ક્રમાત્।
યદ્યેવં કુપિતા ભીરુ તત્તવાહં ન વૈ પુનઃ

નર્મવાદી ભવિષ્યામિ જહિ કોપં શુચિસ્મિતે।
શિરસા પ્રણતેનૈષ રચિતસ્તે મયાંજલિ

નિ હીનો હ્યપમાનેન નિંદિતે નૈતિ વિક્રિયામ્।
અસતાં તુ સતાં ન સ્યાન્મર્મસ્પૃષ્ટો નરઃ કિલ

અનેકૈશ્ચાટુભિર્દેવી દેવેન પ્રતિબોધિતા।
કોપં તીવ્રં ન તત્યાજ સતી મર્મણિ ઘટ્ટિતા

અવષ્ટબ્ધમથાચ્છિદ્ય વાસઃ શંકરપાણિના।
વિપર્યસ્તાલકાવેગાદ્ગન્તુમૈચ્છચ્ચ શૈલજા

તસ્યા વ્રજંત્યાઃ કોપેન પુનરાહ પુરાંતકઃ।
સત્યં સર્વૈરવયવૈસ્તનોષિ સદૃશાં પિતુઃ

હિમાચલસ્ય શૃંગસ્થમેવ જાલાકુલં મનઃ।
તથા દુરવગાહ્યેભ્યો ગહનો હિ તવાશયઃ

કાઠિન્યમશ્મસારેભ્યો વનેભ્યો બહુલાં ગતા।
કુટિલત્વં નિમ્નગાભ્યો દુઃસેવ્યત્વં હિમાદપિ

સંક્રાંતં સર્વમેવૈતત્તન્વંગિ હિમભૂધરાત્।
ઇત્યુક્તા સા પુનઃ પ્રાહ ગિરિશં શૈલકન્યકા

કોપકંપિતમૂર્દ્ધા સા પ્રસ્ફુરદ્દશનચ્છદા।
ઉમોવાચ-।
સ્યાત્સર્વં દોષદાનેન નિંદાયાં ગુણિનો બલાત્

તવાપિ દુષ્ટસંપર્કાત્સંક્રાંતં સર્વમેવ હિ।
વ્યાલેભ્યોનેકજિહ્વત્વં ભસ્મનોઽસ્નેહવૃત્તિતા

હૃત્કાલુષ્યં શશાંકોત્થં દુર્બાધત્વં વિષાદપિ।
કિં ચાત્ર બહુનોક્તેન અલં વાચાં શ્રમેણ તે

શ્મશાનવાસાન્નિર્ભીસ્ત્વં નગ્નત્વાત્તવનત્રપા।
નિર્ઘૃણત્વં કપાલિત્વાદ્દયા તે વિગતા ચિરમ્

ઇત્યુક્ત્વા મંદિરાત્તસ્માન્નિર્જગામ હિમાદ્રિજા।
તસ્યાં વ્રજંત્યાં દેવેશ્યાં ગણૈઃ કિલકિલાકૃતા

ક્વ માતર્ગચ્છસીત્યુક્ત્વા રુદદ્ભિર્ધાવિતં પુનઃ।
વિષ્ટભ્ય ચરણૌ દેવ્યા વીરકો બાષ્પગદ્ગદઃ

પ્રોવાચ માતઃ કિન્ન્વેતત્ક્વ યાસિ કુપિતાતુરા।
અહં ત્વામનુયાસ્યામિ વ્રજંતીં સ્નેહવર્જિતામ્

નોચેત્પતિષ્યે શિખરાદ્ગિરેરસ્ય ત્વયોજ્ઝિતઃ।
ઉન્નમ્યવદનં દેવી દક્ષિણેન તુ પાણિના

ઉવાચ વીરકં માતા ત્વં શોકં પુત્ર મા કૃથાઃ।
શૈલાગ્રાત્પતિતું નૈવ ન ચ ગંતું મયા સહ

યુક્તં તે પુત્ર ગચ્છામિ યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ।
કૃષ્ણેત્યુક્તા હરેણાહં સ્તંભિતાસ્મ્યવમાનિતા

સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યેન ગૌરીત્વમાપ્નુયામ્।
એષ સ્ત્રીલંપટો દેવો યાતાયાં મય્યનંતરમ્

દ્વારરક્ષા ત્વયા કાર્યા નિત્યં રન્ધ્રાન્વવેક્ષણમ્।
યથા ન કાચિત્પ્રવિશેદ્યોષિત્તત્ર હરાંતિકમ્

દૃષ્ટ્વા પરસ્ત્રિયં ચાપિ વદેથા મમ પુત્રક।
શીઘ્રમેવ કરિષ્યામિ યથાયુક્તમનંતરમ્

એવમસ્ત્વિતિ દેવેશીં વીરકોવાચ સાંપ્રતમ્।
માતુરાજ્ઞામૃતાહાર પ્લાવિતાંગો ગતજ્વરઃ

જગામ રક્ષાં સ દ્રષ્ટું પ્રણિપત્ય તુ માતરમ્।
દેવી ચાપશ્યદાયાંતીં સખીં માતુર્વિભૂષિતામ્

કુસુમામોહિનીં નામ તસ્ય શૈલસ્ય દેવતામ્।
સાપિ દૃષ્ટ્વા ગિરિસુતાં સ્નેહવિક્લવમાનસા

ક્વ પુત્રિ ગચ્છસીત્યુચ્ચૈરાલિગ્યોવાચ દેવતા।
સા તસ્યાઃ સર્વમાચખ્યૌ શંકરાત્કોપકારણમ્

પુનશ્ચોવાચગિરિજા દેવતાં માતૃસંમિતામ્।
ઉમોવાચ-।
નિત્યં શૈલાધિરાજસ્ય દેવતાત્વમનિંદિતે

સર્વતઃ સન્નિધાનં તે મનસાતીવ વત્સલા।
અતસ્તુ તે પ્રવક્ષ્યામિ યદ્વિધેયં ત્વયાંબિકે

અન્યસ્ત્રીસંપ્રવેશસ્તુ ત્વયા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નતઃ।
સરહસ્યે પ્રયત્નેન નિષેવ્યઃ સતતં ગિરૌ

પિનાકિનઃ પ્રવિષ્ટાયાં વક્તવ્યં મે ત્વયાનઘે।
તતોહં સંવિધાસ્યામિ યત્ક્ષમં તદનંતરમ્

ઇત્યુક્તા તાં તથેત્યુક્ત્ત્વા જગામ સા ગિરિં શુભા।
ઉમાપિ પિતુરુદ્યાનં જગામાદ્રિસુતાદ્ભુતમ્

અંતરિક્ષં સમાવિશ્ય મેઘમાલાવિલપ્રભમ્।
ભૂષણાનિ તતો ન્યસ્ય વૃક્ષવલ્કલધારિણી

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિસંતપ્તા વર્ષાસુ ચ જલોષિતા।
વન્યાહારા નિરાહારા શુષ્કસ્થંડિલશાયિની

એવં સાધયતી તત્ર તપઃ સા ચ વ્યવસ્થિતા।
જ્ઞાત્વા ગતાં ગિરિસુતાં દૈત્યસ્તત્રાંતરે બલી

અંધકસ્ય સુતો હૃષ્ટઃ પિતુર્વધમનુસ્મરન્।
દેવાન્સર્વાન્વિજિત્યાજૌ બકભ્રાતા રણોત્કટઃ

આડિર્નામાંતરપ્રેક્ષી સતતં ચંદ્રમૌલિનઃ।
આજગામામરરિપુઃ પુરં ત્રિપુરઘાતિનઃ

સ તત્રાગત્ય દદૃશે વીરકં દ્વાર્યવસ્થિતમ્।
વિચિંત્ય સોપિ ચ વરં દત્તં કમલયોનિના

હતે કિલાંધકે દૈત્યે ગિરિશેનાસુરદ્વિષા।
આડિશ્ચકાર વિપુલં તપઃ પરમદારુણમ્

સમાગત્યાબ્રવીદ્બ્રહ્મા તપસા પરિતોષિતઃ।
કિમાડે દાનવશ્રેષ્ઠ તપસા પ્રાપ્તુમિચ્છસિ

બ્રહ્માણમાહ દૈત્યસ્તુ નિર્મૃત્યુત્વમહં વૃણે।
બ્રહ્મોવાચ-।
જાતાનામિહ સંસારે વિના મૃત્યું ન યુજ્યતે

યતસ્તતોપિ દૈત્યેંદ્ર મૃત્યુઃ પ્રાપ્યશ્શરીરિભિઃ।
ઇત્યુક્તો દૈત્યસિંહસ્તુ પ્રોવાચાંબુજસંભવમ્

રૂપસ્યપરિવર્તો મે યદા સ્યાત્પદ્મસંભવ।
તદા મૃત્યુર્મમ ભવેદન્યથા ત્વમરોસ્મ્યહમ્

ઇત્યુક્તસ્તુ તદોવાચ તુષ્ટઃ કમલસંભવઃ।
યદા દ્વિતીયો રૂપસ્ય વિવર્ત્તસ્તે ભવિષ્યતિ

તદા તે ભવિતા મૃત્યુરન્યથા ન ભવિષ્યતિ।
ઇત્યુક્તોમરતાં મેને દૈત્યસૂનુર્મહાબલઃ

તસ્મિન્કાલે ત્વસંસ્મૃત્ય તદ્વધોપાયમાત્મનઃ।
પ્રતિહર્તુર્દૃષ્ટિપથે વીરકસ્યાભવંસ્તદા

ભુજંગરૂપી રંધ્રેણ પ્રવિવેશ દૃશઃપથમ્।
પરિહૃત્ય ગણેશસ્ય દાનવો રૌદ્રદુર્જયઃ

અલક્ષિતો ગણેશેન પ્રવિશ્યાથ પરાં તનુમ્।
ભુજંગરૂપં સંત્યજ્ય જગ્રાહાથ મહાસુરઃ

ઉમારૂપં રમયિતું ગિરિશં મૂઢચેતનઃ।
કૃત્વા માયામયં રૂપમપ્રતર્ક્યં મનોહરમ્

સર્વૈરવયવૈઃ પૂર્ણં સર્વાભિજ્ઞાનબૃંહિતમ્।
કૃત્વા ભગાંતરે દંતં દૈત્યો વજ્રમયં દૃઢમ્

તીક્ષ્ણાગ્રં બુદ્ધિમોહેન ગિરિશં હંતુમુદ્યતઃ।
કૃત્વોમારૂપસંસ્થાનં ગતો દૈત્યો હરાંતિકમ્

પાપો રમ્યાકૃતિશ્ચિત્ર ભૂષણાંબરસંયુતઃ।
તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશસ્તુષ્ટસ્તમાલિંગ્ય મહાસુરમ્

મન્યમાનો ગિરિસુતાં સર્વૈરવયવાંતરૈઃ।
અપૃચ્છત્સાધુભાવં તે ગિરિપુત્રિ ન કૃત્રિમમ્

યા ત્વં મદાશયં જ્ઞાત્વા પ્રાપ્તેહ વરવર્ણિની।
ત્વયા વિરહિતં શૂન્યં મમ સ્થાનં જગત્ત્રયમ્

પ્રાપ્તા પ્રસન્નવદને યુક્તમેવંવિધં ત્વયિ।
ઇત્યુક્તો દાનવેંદ્રસ્તુ તં બભાષે સ્મિતં શનૈઃ

સ ચાબુધ્યદભિજ્ઞાનૈઃ પ્રાહ ત્રિપુરઘાતિનમ્।
દૈત્ય ઉવાચ।
યાતાસ્મિ તપસઃ કામાદ્વરં લબ્ધું હિમાચલમ્

રતિશ્ચ તત્ર મેનાભૂત્તતઃ પ્રાપ્તા ત્વદંતિકમ્।
ઇત્યુક્તઃ શંકરઃ શંકાં ચિત્તે પ્રાપ્તો વિચારયન્

હૃદયેન સમાધાય દેવઃ પ્રહસિતાનનઃ।
કુપિતા કુપિતં બુદ્ધ્વા પ્રકૃત્યા ચ દૃઢવ્રતા

અપ્રાપ્તકામા સંપ્રાપ્તા કિમેતત્સંવિજાનતી।
ઇતિ ચિંત્ય હરસ્તસ્યા અભિજ્ઞાનં વિચારયન્

નાપશ્યદ્વામપાર્શ્વે તુ તદંકં પદ્મલક્ષણમ્।
લોમ્નામાવર્તરચિતં તતો દેવઃ પિનાકધૃક્

બુદ્ધ્વા તાં દાનવીં માયામાકારં ગૂહયંસ્તતઃ।
મેઢ્રદંષ્ટ્રાસ્ત્રમાદાય દાનવં તમસાદયત્

ન ચાબુધ્યત તદ્વૃત્તં વીરકો દ્વારરક્ષકઃ।
કુસુમામોદિનં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીરૂપં દાનવેશ્વરમ્

દૂતેન મારુતેનાશુ બોધિતા હિમશૈલજા।
શ્રુત્વા વાયુમુખાદ્દેવી ક્રોધરક્તાવિલેક્ષણા

અપશ્યદ્વીરકં પુત્રં હૃદયેનૈવ દૂયતા।
દેવ્યુવાચ।
માતરં માં પરિત્યજ્ય યસ્માત્ત્વં સ્નેહવિક્લવામ્

વિહિતાવસરઃ સ્ત્રીણાં શંકરસ્ય રહોવિધૌ।
તસ્માત્તે માનુષે રૂક્ષા જડા હૃદયવર્જિતા

ગણેશાકારસદૃશી શિલા માતા ભવિષ્યતિ।
નિમિત્ત એષ વિખ્યાતો વીરકસ્ય સુતાદરાત્

સંભવે પ્રક્રમે ચૈવ વિચિત્રાખ્યા ન સંશયઃ।
એવમુત્સૃષ્ટશાપાયાં ગિરિપુત્ર્યામનંતરં

નિર્જગામ મુખાત્ક્રોધઃ સિંહરૂપી મહાબલઃ।
સ તુ સિંહઃ કરાલાસ્યઃ સટાજટિલકંધરઃ

ઊર્ધ્વપ્રોદ્ભૂતલાંગૂલો દંષ્ટ્રોત્કટમુખાવટઃ।
વ્યાદિતાસ્યો લંબજિહ્વઃ ક્ષામઃ કુક્ષિબલાદિષુ

અસ્યાસ્યે વર્તિતું દેવી વ્યવસ્થિતવતી તદા।
જ્ઞાત્વા મનોગતં તસ્યા ભગવાંશ્ચતુરાનનઃ

આજગામાશ્રમપદં સંપદામાશ્રયં યતઃ।
આગમ્યોવાચ દેવેશો ગિરિજાં સ્પષ્ટયા ગિરા

બ્રહ્મોવાચ-।
કિં પુનઃ પ્રાપ્તુકામાસિ કિમલભ્યં દદામિ તે।
વિરમ્યતામતિક્લેશાત્તપસોસ્માન્મદાજ્ઞયા

તચ્છ્રુત્વોવાચગિરિજા ગુરોર્ગૌરવયંત્રિતં।
વાક્યં વાચાહરોદ્ગીર્ણવર્ણનિર્ગમવાંછિતં

દેવ્યુવાચ-।
તપસા દુષ્કરેણાપ્તઃ પતિર્વૈ શંકરો મયા।
સમાં શ્યામલવર્ણેતિ બહુશઃ પ્રોક્તવાન્રહઃ

તસ્માદહં કાંચનાભવર્ણા તન્નામસંયુતા।
ભર્તુર્ભૂતપતેરંગમેકતો નિર્વિષં ભવેત્

તસ્યાસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા પ્રોવાચ જગદીશ્વરઃ।
એવં ભવ ત્વં ભૂયશ્ચ ભર્તુર્દેહાર્દ્ધચારિણી

તતસ્તત્યાજતાં કૃષ્ણાં ફુલ્લનીલોત્પલત્વચં।
ત્વક્ચ સાપ્યભવદ્ભીમા ઘંટાહસ્તાત્રિલોચના

નાનાભરણસંપૂર્ણા પીતકૌશેયધારિણી।
તામબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા દેવીં નીલાંબુજત્વિષં

નિશે ભૂધરજા દેહ સંપર્કા ત્વં મદાજ્ઞયા।
સંપ્રાપ્તા કૃતકૃત્યત્વમેકાનંશા પુરો હ્યસિ

ય એષ સિંહઃ પ્રોદ્ભૂતો દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વરાનને।
સ તેસ્તુ વાહનં દેવિ કેતૌ ચાસ્તુ મહાબલઃ

ગચ્છ વિંધ્યાચલં તત્ર સુરકાર્યં કરિષ્યસિ।
પંચાલો નામ યક્ષોયં યક્ષલક્ષપદાનુગઃ

દત્તસ્તે કિંકરો દેવિ મયા માયાશતૈર્યુતઃ।
ઇત્યુક્ત્વા કૌશિકી દેવી વિંધ્યશૈલં જગામ હ

ઉમાપિ પ્રાપ્તસંકલ્પા જગામ ગિરિશાંતિકં।
પ્રવિશંતીં તુ તાં દ્વારાદપહૃત્ય સમાહિતઃ

રુરોધ વીરકો દેવીં હેમવેત્રલતાધરઃ।
તામુવાચ ચ કોપેન રૂપે તુ વ્યભિચારિણીં

પ્રયોજનં ન તેત્રાસ્તિ ગચ્છ યાવન્ન ભક્ષ્યસે।
દેવ્યારૂપધરો દૈત્યો દેવં વંચિતુમાગતઃ

પ્રવિષ્ટો ન ચ દૃષ્ટોસૌ સ ચ દેવેન ઘાતિતઃ।
ઘાતિતે ચાહમાજ્ઞપ્તો નીલકંઠેન કોપિના

દ્વારે ત્વનવધાનં તે યસ્માત્પશ્યામિ વૈ તતઃ।
ભવિષ્યસિ ન મે દ્વાસ્થો વર્ષપૂગાનનેકશઃ

અતસ્તે નાત્ર દાસ્યામિ પ્રવેશં ગમ્યતાં દ્રુતમ્।
એકાં મુક્ત્વા ગિરિસુતાં માતરં સ્નેહવત્સલામ્

પ્રવેશં લભતે નાન્યા નારી કમલલોચને।
ઇત્યુક્ત્વા તુ તદા દેવી ચિંતયામાસ ચેતસા

નારી નૈવ સ દૈતેયો વાયુર્મે યામભાષત।
વૃથૈવ વીરકશ્શપ્તો મયા ક્રોધપરીતયા

અકાર્યં ક્રિયતે મૂઢૈઃ પ્રાયઃ ક્રોધસમન્વિતૈઃ।
ક્રોધેન નશ્યતે કીર્તિઃ ક્રોધો હંતિ સ્થિતાં શ્રિયમ્

અપરિચ્છિન્નતત્વાર્થા પુત્રં શાપિતવત્યહં।
વિપરીતાર્થબુદ્ધીનાં સુલભો વિપદાગમઃ

સંચિંત્યૈવમુવાચેદં વીરકં પ્રતિ શૈલજા।
સજ્જલજ્જાવિકારેણ વદનેનામ્બુજત્વિષા

દેવ્યુવાચ-।
અહં વીરક તે માતા ન તેસ્તુ મનસો ભ્રમઃ।
શંકરસ્યાસ્મિ દયિતા સુતા તુહિનભૂભૃતઃ

મમ ગાત્રચ્છવિભ્રાંત્યા મા શંકાં પુત્ર ધારય।
તુષ્ટેન ગૌરતા દત્તા મમેયં પદ્મજન્મના

મયા શપ્તોસ્યવિદિતે વૃત્તાંતે દૈત્યનિર્મિતે।
જ્ઞાત્વા નારીપ્રવેશં તુ શંકરે રહસિ સ્થિતે

નનિવર્તયિતું શક્યઃ શાપઃ કિંતુ બ્રવીમિ તે।
શીઘ્રમેષ્યસિ માનુષ્યાત્સર્વકામસમન્વિતઃ

શિરસા તુ તતો વંદ્ય માતરં પૂર્ણમાનસઃ।
ઉવાચ સાધ્વીં પૂર્ણેન્દુ દ્યુતિં તુહિનશૈલજાં

વીરક ઉવાચ-।
નતસુરાસુરમૌલિલસન્મણિપ્રવરકાંતિકરાલિનખાઙ્ઘ્રિકે।
નગસુતે શરણાગતવત્સલે નવનમોવનતાર્ત્તિવિનાશિનિ

તપનમંડલમંડિતકંધરે પૃથુસુવર્ણનગદ્યુતિહારિકે।
વિષમભંગવિષંગમભીષિતો ગિરિસુતે ભવતીમહમાશ્રયે

જગતિકાપ્રણતાભિમતા દદૌ ઝટિતિ સિદ્ધિમૃતે ભવતીં યથા।
જગતિકાં પ્રણમેચ્છશિશેખરો ભુવનભૃન્મુનયો ભવતીં યથા

વિમલયોગવિનિર્મિતદુર્જયે સુતનુતુલ્યમહેશ્વરમંડલી।
વિદલિતાંધકબાંધવસંહતિઃ સુરવરૈઃ પ્રથમં ત્વમભિષ્ટુતા

સિતસટાપટલોદ્ધતકંધરાભવમહામૃગરાજરયસ્થિતા।
વિમલશક્તિમુખાનલપિંગલા યતભુજૌઘનિપિષ્ટમહાસુરા

નિગદિતા ભુવનૈરતિચંડિકાજનનિશુંભનિશુંભનિષૂદિની।
પ્રણતચિંતિતદા ભવદા નવપ્રશમનૈકરતિસ્તરસા ભુવિ

વિયતિવાયુપથે જ્વલનાકુલેવનિતલે તવ દેવિ ચ યદ્વપુઃ।
તદજિતેપ્રતિમે પ્રણમામ્યહં ભુવનભાવિનિતે ભવવલ્લભે

જલધયો લલિતોદ્ધતવીચયો હુતવહો દ્યુતિદગ્ધચરાચરઃ।
ફણસહસ્રભૃતશ્ચ ભુજંગમાસ્ત્વમભિધાસ્યસિ મામભયંકરા

ભગવતિ સ્થિરભક્તજનાશ્રયે પ્રતિગતો ભવતીચરણાશ્રયં।
કરણજાતમિહાસ્તુ મમાશ્રવૈતવવિલાસમુખાનુભવાસ્યદમ્

સુપ્રસન્ના તતો દેવી વીરકસ્યેતિ સંસ્તુતા।
પ્રવિવેશ શુભંભર્તુર્ભુવનં ભૂધરાત્મજા

દ્વાસ્થોપિ વીરકો દેવાન્હરદર્શનકાંક્ષિણઃ।
વ્યસર્જયત્સ્વકાનેવ ગૃહાનાદરપૂર્વકં

નાસ્ત્યત્રાવસરો દેવા દેવ્યાઃ સહ વૃષાકપિઃ।
નિભૃતઃ ક્રીડતીત્યુક્તા યયુસ્તે ચ યથાગતં

ગતે વર્ષસહસ્રે તુ દેવાસ્ત્વરિતમાનસાઃ।
જ્વલનં ચોદયામાસુર્જ્ઞાતું શંકરચેષ્ટિતં

પ્રવિશ્ય પક્ષિરંધ્રેણ શુકરૂપી હુતાશનઃ।
દદર્શ શયને સર્વં રતૌ ગિરિજયા સહ

દદર્શ તં ચ દેવેશો હુતાશં શુકરૂપિણં।
તમુવાચ મહાદેવઃ કિંચિત્કોપસમન્વિતઃ

શર્વ ઉવાચ।
નિષિક્તમર્ધં દેવ્યાં મે વીર્યં ચ શુકવિગ્રહ।
લજ્જયા વિરતિશ્ચાસ્ય ત્વમર્ધં પિબ પાવક

યસ્માત્તુ ત્વત્કૃતે વિઘ્નં તસ્માત્ત્વય્યુપપદ્યતે।
ઇત્યુક્તઃ પ્રાઞ્જલિર્વહ્નિરપિબદ્વીર્યમાહિતં

તેનાપ્લુતાસ્તતો દેવાસ્તન્મુખા ઋભવો યતઃ।
વિપાટ્ય જઠરં તેષાં વીર્યં માહેશ્વરં તતઃ

નિષ્ક્રાંતં તપ્તહેમાભં વિતતે શંકરાશ્રમે।
તસ્મિન્સરો મહજ્જાતં વિમલં બહુયોજનં

પ્રોત્ફુલ્લહેમકમલં નાનાવિહગનાદિતમ્।
તચ્છ્રુત્વા તુ સરો દેવી જાતં હેમમહાંબુજમ્

જગામ કૌતુકાવિષ્ટા તત્સરઃ કનકાંબુજમ્।
તત્ર કૃત્વા જલક્રીડાં તદબ્જકૃતશેખરા

ઉપવિષ્ટા તતસ્તસ્ય તીરે દેવી સખીવૃતા।
પાતુકામા ચ તત્તોયં સ્વાદુનિર્મલપંકજમ્

અપશ્યત્કૃત્તિકાસ્તાસ્સ ષડર્કદ્યુતિસન્નિભાઃ।
પદ્મપત્રે તુ તદ્વારિ ગૃહીત્વા પ્રસ્થિતા ગૃહમ્

હર્ષાત્સોવાચ પાસ્યામિ પદ્મપત્રે સ્થિતં પયઃ।
તતઃસ્તા ઊચુરખિલાઃ કૃત્તિકા હિમશૈલજામ્

કૃત્તિકા ઊચુઃ-।
દાસ્યામો દયિતે ગર્ભે સંભૂતો યો ભવિષ્યતિ।
સોસ્માકમપિ પુત્રઃ સ્યાદસ્મત્ત્રાતા ચ વૃત્તિમાન્

ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતઃ સર્વેષ્વપિ શુભાનને।
ઇત્યુક્તોવાચ ગિરિજા કથં મદ્ગાત્રસંભવૈઃ

સર્વૈરવયવૈર્યુક્તો ભવતીભ્યઃ સુતો ભવેત્।
તતસ્તાં કૃત્તિકા ઊચુર્વિધાસ્યામોસ્ય વૈ વયમ્

ઉત્તમાન્યુત્તમાંગાનિ યદ્યેવં તુ ભવિષ્યતિ।
ઉક્તા વૈ શૈલજા પ્રાહ ભવત્વેવમનિંદિતાઃ

તતસ્તુ હર્ષસંપૂર્ણા પદ્મપત્રસ્થિતં પયઃ।
તસ્યૈ દદુસ્તયા ચાપિ તત્પીતં ક્રમશો જલમ્

પીતે તુ સલિલે ચૈવ તસ્મિન્નેવ ક્ષણે વરઃ।
વિપાટ્ય દેવ્યાશ્ચ તતો દક્ષિણં કુક્ષિમુદ્ગતઃ

નિશ્ચક્રામાદ્ભુતો બાલો રોગશોકવિનાશનઃ।
પ્રભાકરકરવ્રાત પ્રકારપ્રકરપ્રભુઃ

ગૃહીતનિર્મલોદગ્ર શક્તિશૂલાંકુશોનલઃ।
દીપ્તો મારયિતું દૈત્યાનુત્થિતઃ કનકચ્છવિઃ

એતસ્માત્કારણાદેવ કુમારશ્ચાપિ સોભવત્।
વામં વિદાર્ય નિષ્ક્રાંતસ્તતો દેવ્યાઃ પુનઃ શિશુઃ

સ્કંદોથ વદનાદ્વહ્નેઃ શુભ્રાત્ષડ્વદનોરિહા।
કૃત્તિકાસલિલાદેવ શાખાભિઃ સવિશેષતઃ

શાખાઃ શિવાઃ સમાખ્યાતાઃ ષટ્સુવક્ત્રેષુ વિસ્તૃતાઃ।
યતસ્તતો વિશાખોસૌ ખ્યાતો લોકેષુ ષણ્મુખઃ

સ્કંદો વિશાખઃ ષડ્વક્ત્રઃ કાર્તિકેયશ્ચ વિશ્રુતઃ।
પક્ષે ચૈત્રસ્ય બહુલે પંચદશ્યાં મહાબલૌ

સંભૂતાવર્કસદૃશૌ વિશાલે શરકાનને।
સિતે પક્ષે તુ પંચમ્યાં તથૈતૌ પાવકાનલૌ

બાલકાભ્યાં ચકારૈકં સંધ્યાયામેવ ભૂતયે।
તસ્યામેવ તતઃ ષષ્ઠ્યામભિષિક્તો ગુહઃ પ્રભુઃ

સર્વૈરમરસંઘાતૈર્બ્રહ્મોપેંદ્રેંદ્ર ભાસ્કરૈઃ।
ગંધમાલ્યૈઃ શુભૈર્ધૂપૈસ્તથા ક્રીડનકૈરપિ

છત્રૈશ્ચામરજાલૈશ્ચ ભૂષણૈશ્ચ વિલેપનૈઃ।
અભિષિક્તો વિધાનેન યથાવત્ષણ્મુખઃ પ્રભુઃ

સુતામસ્મૈ દદૌ શક્રો દેવસેનેતિ વિશ્રુતામ્।
પત્ન્યર્થં દેવદેવેશો દદૌ વિષ્ણુરથાયુધમ્

યક્ષાણાં દશલક્ષાણિ દદાવસ્ય ધનાધિપઃ।
દદૌ હુતાશનસ્તેજો દદૌ વાયુશ્ચ વાહનમ્

દદૌ ક્રીડનકં ત્વષ્ટા કુક્કુટં કામરૂપિણમ્।
એવં સુરાસ્તુ તે સર્વે પરિવારમનન્તકમ્

।
દદુર્મુદિતચેતસ્કાઃ સ્કંદાયાદિત્યવર્ચસે।
જાનુભ્યામવનૌ સ્થિત્વા સુરસંઘાસ્તમસ્તુવન્

સ્તોત્રેણાનેન વરદં ષણ્મુખં મુખ્યશઃ સુરાઃ।
દેવા ઊચુઃ-।
નમઃ કુમારાય મહાપ્રભાય સ્કંદાય ચાસ્કંદિતદાનવાય

નવાર્કબિંબપ્રતિમપ્રભાવ નમોસ્તુ ગુહ્યાય ગુહાય તુભ્યમ્।
નમોસ્તુ તે લોકભયાપહાય નમોસ્તુ તે લોકકૃપાપરાય

નમો વિશાલામલલોચનાય નમો વિશાખાય મહાવ્રતાય।
નમો નમસ્તેસ્તુ રણોત્કટાય નમો મયૂરોજ્જ્વલવાહનાય

નમોસ્તુ કેયૂરધરાય તુભ્યં નમો ધૃતોદગ્રપતાકિને તે।
નમઃ પ્રભાવપ્રણતાય તેસ્તુ નમોઽસ્તુ ઘંટાધરધૈર્યશાલિને

કુમાર ઉવાચ-।
કં વઃ કામં પ્રયચ્છામિ ભવંતો બ્રૂતનિર્વૃતાઃ।
યદ્યપ્ય સાધ્યં કૃત્યં નો હૃદયે ચિંતિતં ચિરમ્

ઇત્યુક્તાસ્તુ સુરાસ્તેન પ્રોચુઃ પ્રણતમૌલયઃ।
સર્વ એવ મહાત્માનં ગુહં મુદિતમાનસાઃ

દૈત્યેંદ્રસ્તારકો નામ સર્વામરકુલાંતકૃત્।
બલવાન્દુર્જયસ્તીક્ષ્ણો દુરાચારોતિકોપનઃ

તમેવ જહિ દુર્ધર્ષં દૈત્યં સર્વવિનાશનમ્।
ઉપસ્થિતઃ કૃત્યશેષો હ્યસ્માકં ચ ભયાવહઃ

હિરણ્યકશિપુશ્ચોગ્રો હ્યવધ્યો દેવતાગણૈઃ।
યજ્ઞઘ્નઃ પાપકર્મા વૈ યેન બ્રહ્માપિ તાપિતઃ

એતૌ હરસ્વ ભદ્રં તે તાવકં ચ મહાબલમ્।
એવમુક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા સર્વામરપદાનુગઃ

જગામ જગતાંનાથસ્તૂયમાનોમરેશ્વરૈઃ।
તારકસ્ય વધાર્થાય જગતાં કંટકસ્ય ચ

તતશ્ચ પ્રેષયામાસ શક્રો ગૂઢસમાશ્રયઃ।
દૂતં દાનવસિંહસ્ય પરુષાક્ષરવાદિનમ્

સ તુ ગત્વાબ્રવીદ્દૈત્યમભયો ભીમદર્શનમ્।
દૂત ઉવાચ।
શક્રસ્ત્વામાહ દેવેશો દૈત્યકેતું દિવસ્પતિઃ

તારકાસુર તચ્છક્ત્યા ઘટયસ્વ યથેચ્છયા।
યજ્જગજ્જ્વલનોદ્દીપ્તં કિલ્બિષં ચ ત્વયા કૃતમ્

તસ્યાહં સાદકસ્તેદ્ય રાજાસ્મિ ભુવનત્રયે।
શ્રુત્વૈતદદ્ભુતં વાક્યં કોપસંરક્તલોચનઃ

ઉવાચ દૂતં દુષ્ટાત્મા નષ્ટપ્રાયવિભૂતિકઃ।
તારક ઉવાચ-।
દૃષ્ટં તે પૌરુષં શક્ર શતશોથ મહારણે

નિસ્ત્રપત્વાન્ન તે શાંતિર્વિદ્યતે શક્ર દુર્મતે।
એવમુક્તે ગતે દૂતે ચિંતયામાસ દાનવઃ

નાલબ્ધસંશ્રયઃ શક્રો વક્તુમેવમિહાર્હતિ।
જાતઃ સ્કંદોધુના શક્રાજ્જ્ઞાયતે સમુપાશ્રયાત્

નિમિત્તૌઘાંસ્તદા દુષ્ટાન્સોપશ્યન્નાશવેદિનઃ।
પાંસુવર્ષમસૃક્પાતં ગગનાદવનીતલે

વામનેત્રપ્રકંપં ચ વક્ત્રશોષં મનોમયમ્।
સ્વકાનાં વક્ત્રપદ્માનાં મ્લાનતાં ચ વ્યલોકયત્

દુષ્ટાંશ્ચ પ્રાણિનો રૌદ્રાન્સોપશ્યદ્દુષ્ટવાદિનઃ।
તદચિંત્યૈવ દિતિજો ન્યસ્તચિત્તોભવત્ક્ષણાત્

યાવદ્ગજઘટાઘંટા ઘનત્કારરવોત્કટામ્।
તદ્વત્તુરંગસંઘાતહેષોત્સાહવિભૂષિતામ્

સૈન્યૈસ્સેનાન્તરોદગ્ર ધ્વજરાજૈર્વિરાજિતામ્।
વિમાનૈશ્ચાદ્ભુતાકારૈશ્ચલિતામલચામરૈઃ

વિભૂષણપિનદ્ધાં ચ કિન્નરોદ્ગીતનાદિતામ્।
નાના નાકતરૂત્ફુલ્લ કુસુમાપીડધારિણીમ્

વિશોકાસ્ત્રપરિસ્ફાર ચર્મનિર્મલદર્શિનીં।
વિદ્યુત્પુષ્ટદ્યુતિધરાં નાનાવાદ્યવિનાદિતામ્

સેનાં નાકસદાં દૈત્યઃ પ્રાસાદસ્થો વ્યલોકયત્।
સચિંતયામાસ તદા કિંચિદ્વિભ્રાંતમાનસઃ

અપૂર્વઃ કો ભવેદ્યોદ્ધા યો મયા ન વિનિર્જિતઃ।
તતશ્ચિંતાકુલો દૈત્યઃ શુશ્રાવ કટુકાક્ષરમ્।
સિદ્ધવંદિભિરુદ્ઘુષ્ટમિદં હૃદયદારુણમ્

જયાતુલશક્તિદીધિતિપંજરભુજદંડપ્રચંડતર।
રભસસુરવદનકુમુદવિકાસનવિલાસનેત્ર કુમારવર

જય દિતિજકુલમહોદધિ બડવાનલ મધુરમયૂરરથ સુરમકુટ કોટિ કુંચિત ચરણ નખાંકુર મહાસેન

જય ચલિતલલિત ચૂડાકલાપનવવિમલકમલ।
દંડકાંત દૈત્યેશવંશ દુઃસહ દાવાનલ

જય વિશાખવિભોજય બાલસપ્તવાસર ભુવનાલિશોકશમન જય સકલલોક દિતિસુતધુરંધરનાશક સ્કંદ

શ્રુત્વૈતત્તારકઃ સર્વમુદ્ઘુષ્ટં દેવવંદિભિઃ।
સસ્માર બ્રહ્મણો વાક્યં વધં બાલાદુપસ્થિતં

સ્મૃત્વા ધર્મૌઘવિધ્વંસી સદા વીરપદાનુગઃ।
મંદિરાન્નિર્જગામાશુ શોકગ્રસ્તેન ચેતસા

કાલનેમિમુખા દૈત્યાઃ સંત્રસ્તા ભ્રાંતચેતસઃ।
સ્વેષ્વનીકેષુ ચ તદા ત્વરા વિસ્મિતચેતસઃ

હિરણ્યકશિપુઃ પ્રાહ દાનવાનાં ધુરંધરઃ।
ત્રપાકરં ભવેન્મહ્યં બાલસ્યાસ્ય પલાયનમ્

યદ્યહં હંતવે યામિ સોપિ વૈ કમલાશ્રિતઃ।
હત્વાહં બાલકં ચૈનં દુઃસ્પર્શઃ સ્યામકારણં

યાત ધાવત ગૃહ્ણીત યોજયધ્વં વરૂથિનીમ્।
કુમારં તારકો દૃષ્ટ્વા બભાષે ભીષણાકૃતિઃ

કિં બાલ યોદ્ધુકામોસિ ક્રીડકંદુકલીલયા।
યેનાતપો નિસૃષ્ટસ્તે સત્સંગરવિભાષક

બાલત્વાદથ તે બુદ્ધિરેવં સ્વલ્પાર્થદર્શિની।
કુમારોપિ તમગ્રસ્થં બભાષે હર્ષવત્તમં

શૃણુ તારક શાસ્ત્રાર્થ ઇહ નૈવ નિરૂપ્યતે।
શસ્ત્રૈરર્થા ન દૃશ્યંતે સમરે નિર્ભરં ભયે

શિશુત્વં માવમંસ્થા મે શિશુઃ કષ્ટો ભુજંગમઃ।
દુષ્પ્રેક્ષો ભાસ્કરો બાલસ્તથાહં દુર્જયઃ શિશુઃ

અલ્પાક્ષરો ન મંત્રઃ કિં સસ્ફુરો દૈત્ય દૃશ્યતે।
કુમારે પ્રોક્તવત્યેવં દૈત્યશ્ચિક્ષેપ મુદ્ગરં

કુમારસ્તં નિરાસોગ્રં ચક્રેણામોઘવર્ચસા।
તતશ્ચિક્ષેપ દૈત્યેંદ્રો ભિંદિપાલમયોમયં

કરેણ તં ચ જગ્રાહ કાર્તિકેયોમરારિહા।
ગદાં મુમોચ દૈત્યાય સમુત્થાય ખરસ્વનામ્

તયા હતસ્તતો દૈત્યશ્ચકમ્પેચલરાડિવ।
મેને ચ દુર્જયં દૈત્યસ્તદાબાલં સુદુઃસહં

ચિંતયામાસ બુદ્ધ્યા વૈ પ્રાપ્તઃ કાલો ન સંશયઃ।
કંપિતં ચ સમાલોક્ય કાલનેમિ પુરોગમાઃ

સર્વે દેત્યૈશ્વરા જઘ્નુઃ કુમારં રણદારુણં।
સ તૈઃ પ્રહારૈરસ્પૃષ્ટસ્તથા ક્લૈશૈર્મહાદ્યુતિઃ

સ બાલો બલિભિર્વેગૈરયુધ્યદ્દાનવૈ રણે।
રણશૌણ્ડાશ્ચ દૈત્યેંદ્રા પુઃનર્જઘ્નુઃ શિલીમુખૈઃ

કુમારં સમરે દૈત્યા બલિનો દેવકંટકાઃ।
કુમારસ્ય વ્યથા નાભૂદ્દૈત્યાસ્ત્રનિહતસ્ય તુ

પ્રાણાંતકરણં જાતં દેવાનાં દાનવા હવં।
દેવાન્નિપીડિતાન્દૃષ્ટ્વા કુમારઃ કોપમાવિશત્

તતોસ્ત્રૈર્દારયામાસ દાનાવાનામનીકિનીમ્।
તૈરસ્ત્રૈર્નિષ્પ્રતીકારૈસ્તાડિતાસ્સુરકંટકાઃ

કાલનેમિમુખાઃ સર્વે રણે હ્યાસન્પરાઙ્મુખાઃ।
વિદ્રુતેષુ ચ દૈત્યેષુ પ્રહતેષુ સમંતતઃ

કિન્નરોદ્ગારગીતૈશ્ચ હાસ્યસન્યસ્તચેતનઃ।
જઘ્ને કુમારં ગદયા નિષ્ટપ્તકનકત્વિષા

શરૈર્મયૂરં ચિત્રૈશ્ચ ચકાર વિમુખં રણે।
દૃષ્ટ્વા પરાડ્મુખો દેવો મુક્તરક્તં સ્વવાહનમ્

જગ્રાહ શક્તિં વિમલાં રણે કનકભૂષણામ્।
બાહુના હેમકેયૂર રુચિરેણ ષડાનનઃ

તતોબ્રવીન્મહાસેનસ્તારકં દાનવાધિપમ્।
તિષ્ઠતિષ્ઠ સુદુર્બુદ્ધે યમલોકં વિલોકય

હતો હ્યસિ મયા શક્ત્યા સ્મર સ્વં દૈત્યચેષ્ટિતમ્।
ઇત્યુક્ત્વા તુ તતઃ શક્તિં મુમોચ દિતિજં પ્રતિ

સા કુમારભુજોત્સૃષ્ટા તત્કેયૂરરવાનુગા।
બિભેદ દૈત્યહૃદયં વજ્રશૈલેંદ્રકર્કશમ્

ગતાસુઃ સ પપાતોર્વ્યાં પ્રલયે ભૂધરો યથા।
વિકીર્ણમકુટોષ્ણીષો વિસ્રસ્તાખિલભૂષણઃ

તસ્મિન્વિનિહતે દૈત્યે દાનવાનાં ધુરંધરે।
નાભૂત્કશ્ચિત્તદા દુઃખી નરકેષ્વપિ પાપકૃત્

સ્તુવંતઃ ષણ્મુખં દેવાઃ પ્રાક્રીડન્નાગતસ્મિતાઃ।
જગ્મુઃ સ્વાનેવ ભુવનાન્નિરસ્યાસંસ્તથોત્સુકાઃ

દદુશ્ચાપિ વરં સર્વે દેવાશ્ચ ષણ્મુખં પ્રતિ।
તુષ્ટાઃ સંપ્રાપ્તસર્વાર્થાસ્સહસિદ્ધૈસ્તપોધનૈઃ

દેવા ઊચુઃ।
યઃ પઠેત્સ્કંદસંબંધાં કથામેતાં મહામતિઃ।
શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ સ ભવેત્કીર્તિમાન્નરઃ

બહ્વાયુઃ સુભગઃ શ્રીમાન્કીર્તિમાન્શુભદર્શનઃ।
ભૂતેભ્યો નિર્ભયશ્ચાપિ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ

સંધ્યામુપાસ્ય યઃ પૂર્વાં સ્કંદસ્ય ચરિતં પઠેત્।
સ યુક્તઃ કિન્નરૈઃ સર્વૈર્મહાધનપતિર્ભવેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે કુમારસંભવતારકવધોનામ ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ