પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.42

ભીષ્મ ઉવાચ।
શ્રુતઃ પદ્મોદ્ભવો બ્રહ્મન્વિસ્તરેણ ત્વયેરિતઃ।
સમાસાદ્ભવમાહાત્મ્યમુત્પત્તિં ચ ગુહસ્ય ચ

શ્રોતુમિચ્છામિ તે બ્રહ્મન્યથાભૂતઃ કૃતં ચ યત્।
તારકશ્ચ કથં ભૂતો દાનવો બલવત્તરઃ

કાર્ત્તિકેયેન સ બ્રહ્મન્કથં ધ્વસ્તો મહાસુરઃ।
કથં રુદ્રેણ મુનયઃ પ્રેષિતા મંદરં ગિરિમ્

કથં લબ્ધા ઉમા તત્ર રુદ્રેણ પરમેષ્ઠિના।
એતદાખ્યાહિ મે સર્વં યથાભૂતં મહામુને

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
કશ્યપેન પુરા પ્રોક્તા દિતિર્દૈત્યારણિઃ શુભા।
વજ્રસારમયૈશ્ચાંગૈઃ પુત્રો દેવિ ભવિષ્યતિ

વજ્રાંગો નામ પુત્રસ્તુ ભવિતા ધર્મવત્સલઃ।
સા ચ લબ્ધવરા દેવી સુષુવે વજ્રદુશ્છિદમ્

સ જાતમાત્ર એવાભૂત્સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ।
ઉવાચ માતરં ભક્ત્યા માતઃ કિં કરવાણ્યહમ્

તસ્યોવાચ તતો હૃષ્ટા દિતિર્દૈત્યાધિપસ્ય તુ।
બહવો મે હતાઃ પુત્રાઃ સહસ્રાક્ષેણ પુત્રક

તેષામપચિતિં કર્તું ગચ્છ શક્રવધાય તુ।
બાઢમિત્યેવ તાં ચોક્ત્વા જગામ ત્રિદિવં બલાત્

બધ્વા તતઃ સહસ્રાક્ષં પાશેનામોઘવર્ચસા।
માતુરંતિકમાગચ્છદ્વ્યાધઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા

એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા કશ્યપશ્ચ મહાતપાઃ।
આગતૌ તત્ર યત્રાસ્તાં માતાપુત્રાવભીતકૌ

દૃષ્ટ્વા તુ તાવુવાચેદં બ્રહ્મા કશ્યપ એવ ચ।
મુંચૈનં પુત્ર દેવેંદ્રં કિમનેન પ્રયોજનમ્

અવમાનો વધઃ પ્રોક્તઃ પુત્ર સંભાવિતસ્ય તુ।
અસ્મદ્વાક્યેન યો મુક્તસ્ત્વદ્ધસ્તાન્મૃત એવ સઃ

પરસ્ય ગૌરવાન્મુક્તઃ શત્રૂણાં શત્રુરાહવે।
સજીવન્નેવ હિ મૃતો દિવસે દિવસે પુનઃ

એતચ્છ્રુત્વા તુ વજ્રાંગઃ પ્રણતો વાક્યમબ્રવીત્।
ન મે કૃત્યમનેનાસ્તિ માતુરાજ્ઞા કૃતા હિ મે

ત્વં સુરાસુરનાથો વૈ માન્યશ્ચ પ્રપિતામહઃ।
કરિષ્યે ત્વદ્વચો દેવ એષ મુક્તઃ શતક્રતુઃ

તપસેમેરતિર્દેવનિર્વિઘ્નંતચ્ચમેભવેત્।
ત્વત્પ્રસાદેન ભગવન્નિત્યુક્ત્વા વિરરામ હ

તસ્મિંસ્તૂષ્ણીં સ્થિતે દૈત્યે પ્રોવાચેદં પિતામહઃ।
બ્રહ્મોવાચ।
તપસ્ત્વં કુરુ માપન્નઃ સોસ્મચ્છાસનસંસ્થિતઃ

અનયા ચિત્તશુદ્ધ્યા હિ પર્યાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્।
ઇત્યુક્ત્વા પદ્મજઃ કન્યાં સસર્જાયતલોચનામ્

તામસ્મૈ પ્રદદૌ દેવઃ પત્ન્યર્થે પદ્મસંભવઃ।
વરાંગીતિ ચ નામાસ્યાઃ કૃત્વા યાતઃ પિતાપહઃ

વજ્રાંગોપિ તયા સાર્દ્ધં જગામ તપસે વનમ્।
ઊર્દ્ધ્વબાહુસ્સ દૈત્યેંદ્રો ચરદ્વર્ષસહસ્રકમ્

કાલં કમલપત્રાક્ષઃ શુદ્ધબુદ્ધિર્મહાતપાઃ।
તાવચ્ચાધોમુખઃ કાલં તાવત્પંચાગ્નિમધ્યગઃ

નિરાહારો ઘોરતપાસ્તપોરાશિરજાયત।
તતઃ સોંતર્જલે ચક્રે વાસં વર્ષસહસ્રકમ્

જલાંતરં પ્રવિષ્ટસ્ય તસ્ય પત્ની મહાવ્રતા।
તસ્યૈવ તીરે સરસઃ સ્થિતાઽસૌ મૌનમાશ્રિતા

નિરાહારં તપો ઘોરં પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ।
તસ્યાં તપસિ વર્તંત્યામિંદ્રશ્ચક્રે વિભીષિકામ્

ગત્વા તુ મર્કટાકારસ્તદાશ્રમપદં મહત્।
બ્રસીં ચકર્ષ બલવાન્ગંધાદ્યર્ચાકરંડકમ્

તતસ્તુ સિંહરૂપેણ ભીષયામાસ ભામિનીમ્।
તતો ભુજંગરૂપેણાપ્યદશચ્ચરણદ્વયમ્

તપોબલવશાત્સા તુ નવધ્યત્વં જગામ હ।
ભીષિકાભિરનેકાભિઃ ક્લેશયન્પાકશાસનઃ

વિરરામ યદા નૈવ વજ્રાંગમહિષી તદા।
શૈલસ્યદુષ્ટતાં મત્વા શાપં દાતું સમુદ્યતા

તાં શાપાભિમુખીં દૃષ્ટ્વા શૈલઃ પુરુષવિગ્રહઃ।
ઉવાચ તાં વરારોહાં વરાંગીં ભીતલોચનઃ

શૈલ ઉવાચ।
નાહં મહાવ્રતે દુષ્ટઃ સેવ્યોહં સર્વદેહિનામ્।
વિપ્રિયં તે કરોત્યેષ રુષિતઃ પાકશાસનઃ

એતસ્મિન્નંતરે જાતઃ કાલો વર્ષસહસ્રકઃ।
તસ્મિન્જ્ઞાત્વા તુ ભગવાન્કાલે કમલસંભવઃ

તુષ્ટઃ પ્રોવાચ વજ્રાંગં તદાગત્ય જલાશયમ્।
બ્રહ્મોવાચ।
દદામિ સર્વકામં ત ઉત્તિષ્ઠ દિતિનંદન

એવમુક્તસ્તદોત્થાય સ દૈત્યેંદ્રસ્તપોનિધિઃ।
ઉવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં સર્વલોકપિતામહમ્

વજ્રાંગ ઉવાચ।
આસુરો માસ્તુ મે ભાવઃ સંતુ લોકા મમાક્ષયાઃ।
તપસ્યભિરતિર્મેઽસ્તુ શરીરસ્યાસ્ય વર્તનમ્

એવમસ્ત્વિતિ તં દેવો જગામ સ્વકમાલયમ્।
વજ્રાંગોપિ સમાપ્તે તુ તપસિ સ્થિરસંયમઃ

સંગંતુમિચ્છન્સ્વાં ભાર્યાં ન દદર્શાશ્રમે સ્વકે।
ક્ષુધાવિષ્ટઃ સ શૈલસ્ય ગહનં પ્રવિવેશ હ

આદાતું ફલમૂલાનિ સ ચ તસ્મિન્વ્યલોકયત્।
રુદન્તીં સ્વાં પ્રિયાં દીનાં તરુપ્રચ્છાદિતાનનામ્

તાં વિલોક્ય તતો દૈત્યઃ પ્રોવાચ પરિસાંત્વયન્।
વજ્રાંગ ઉવાચ।
કેન તેઽપકૃતં ભદ્રે યમલોકં યિયાસુના

કં વા કામં પ્રયચ્છામિ શીઘ્રં પ્રબ્રૂહિ માનિનિ।
વરાંગ્યુવાચ।
ત્રાસિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ તાડિતા પીડિતાસ્મિ ચ

રૌદ્રેણ દેવરાજેન નષ્ટનાથેવ ભૂરિશઃ।
દુઃખસ્યાંતમપશ્યંતી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા

પુત્રં મે તારકં દેહિ તસ્માદ્દુઃખમહાર્ણવાત્।
એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેંદ્રઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ

શક્તોપિ દેવરાજસ્ય પ્રતિકર્તું મહાસુરઃ।
તપ એવ પુનશ્ચર્તું વ્યવસ્યત મહાબલઃ

જ્ઞાત્વા તસ્ય તુ સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ।
આજગામ ત્વરાયુક્તો યત્રાસૌ દિતિનંદનઃ

બ્રહ્મોવાચ।
કિમર્થં પુત્ર ભૂયસ્ત્વં કર્તું નિયમમુદ્યતઃ।
તદહં તે પુનર્દદ્મિ કાંક્ષિતં પુત્રમોજસા

વજ્રાંગ ઉવાચ।
ઉત્થિતેન મયા દૃષ્ટા સમાધાનાત્ત્વદાજ્ઞયા।
ત્રાસિતેંદ્રેણ મામાહ સા વરાંગી સુતાર્થિની

પુત્રં મે તારકં દેહિ તુષ્ટો મે ત્વં પિતામહ।
બ્રહ્મોવાચ।
અલં તે તપસા વીર મા ક્લેશે દુસ્તરે વિશ

પુત્રસ્તુ તારકો નામ ભવિષ્યતિ મહાબલઃ।
દેવસીમંતિનીનાં તુ ધમ્મિલ્લક વિમોક્ષકઃ

ઇત્યુક્તો દૈત્યનાથસ્તુ પ્રણમ્ય પ્રપિતામહમ્।
ગત્વા તાં નંદયામાસ મહિષીં કર્શિતાંતરામ્

તૌ દંપતી કૃતાર્થૌ તુ જગ્મતુઃ સ્વાશ્રમં તદા।
આહિતં તુ તદા ગર્ભં વરાંગી વરવર્ણિની

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ દધારોદર એવ હિ।
તતો વર્ષસહસ્રાંતે વરાંગી સા પ્રસૂયત

જાયમાને તુ દૈત્યે તુ તસ્મિન્લોકભયંકરે।
ચચાલ સર્વા પૃથિવી પ્રોદ્ભૂતાશ્ચ મહાર્ણવાઃ

ચેલુર્ધરાધરાશ્ચાપિ વવુર્વાતાશ્ચ ભીષણાઃ।
જેપુર્જપ્યં મુનિવરા નેદુર્વ્યાલમૃગા અપિ

જહૌ કાંતિશ્ચંદ્રસૂર્યૌ નીહારચ્છાદિતા દિશઃ।
જાતે મહાસુરે તસ્મિન્સર્વે ચાપિ મહાસુરાઃ

આજગ્મુર્હર્ષિતાસ્તત્ર તથા ચાસુરયોષિતઃ।
જગુર્હર્ષસમાવિષ્ટા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

તતો મહોત્સવે જાતે દાનવાનાં મહાદ્યુતે।
વિષણ્ણમનસો દેવાઃ સહેંદ્રા અભવંસ્તદા

વરાંગી તુ સુતં દૃષ્ટ્વા હર્ષેણાપૂરિતા તદા।
બહુમેને ચ દૈત્યેંદ્રો વિજાતં તં તદા તયા

જાતમાત્રસ્તુ દૈત્યેંદ્રસ્તારકશ્ચોગ્રવિક્રમઃ।
અભિષિક્તો સુરૈર્મુખ્યૈઃ કુજંભમહિષાદિભિઃ

સર્વાસુરમહારાજ્યે પૃથિવીતુલનક્ષમે।
સ તુ પ્રાપ્તમહારાજ્યસ્તારકો નૃપસત્તમ

ઉવાચ દાનવશ્રેષ્ઠો યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ।
તારક ઉવાચ।
શૃણુધ્વમસુરાઃ સર્વે વાક્યં મમ મહાબલાઃ

વંશક્ષયકરા દેવાઃ સર્વેષામેવ દાનવાઃ।
અસ્માકં જાતિધર્મેણ વિરૂઢં વૈરમક્ષયમ્

વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સુરાણાં નિગ્રહાય તુ।
સ્વબાહુબલમાશ્રિત્ય સર્વ એવ ન સંશયઃ

તચ્છ્રુત્વા સંમતં કૃત્વા પારિયાત્રં યયૌ ગિરિં।
નિરાહારઃ પંચતપાઃ પત્રભુગ્વારિભોજનઃ

શતંશતં સમાનાં તુ તપાંસ્યેતાન્યથાકરોત્।
એવં તુ કર્શિતે દેહે તપોરાશિત્વમાગતે

બ્રહ્માગત્યાહ દૈત્યેંદ્રં વરં વરય સુવ્રત।
સ વવ્રે સર્વભૂતેભ્યો ન મે મૃત્યુર્ભવેદિતિ

તમુવાચ તતો બ્રહ્મા દેહિનાં મરણં ધ્રુવમ્।
યતસ્તતોપિ વરય મૃત્યું યસ્માન્ન શંકસે

તતઃ સંચિંત્ય દૈત્યેંદ્રઃ શિશોર્વૈ સપ્તવાસરાત્।
વવ્રે મહાસુરો મૃત્યું મોહિતો હ્યવલેપતઃ

જગામોમિત્યુદાહૃત્ય બ્રહ્મા દૈત્યો નિજં ગૃહમ્।
અથાહ મંત્રિણસ્તૂર્ણં બલં મે સંપ્રયુજ્યતામ્

યદિ વો મત્પ્રિયં કાર્યં નિગ્રાહ્યાઃ સુરસત્તમાઃ।
નિગૃહીતેષુ મે પ્રીતિર્જાયતે ચાતુલાઽસુરાઃ

તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગ્રસનો નામ દાનવઃ।
સેનાનીર્દૈત્યરાજસ્ય સજ્જં ચક્રે બલં ચ તત્

આહત્ય ભેરીં ગંભીરાં દૈત્યાનાહૂય સત્વરઃ।
દશકોટીશ્વરા દૈત્યા દૈત્યાનાં ચંડવિક્રમાઃ

તેષામગ્રેસરો જંભઃ કુજંભોનંતરોઽસુરઃ।
મહિષઃ કુંજરો મેઘઃ કાલનેમિર્નિમિસ્તથા

મંથનો જંભકઃ શુમ્ભો દૈત્યેંદ્રા દશનાયકાઃ।
અન્યે ચ શતશસ્તત્ર પૃથિવીતુલનક્ષમાઃ

ગરુડાનાં સહસ્રેણ ચક્રાષ્ટકવિભૂષિતઃ।
સકૂબરપરીવારશ્ચતુર્યોજનવિસ્તૃતઃ

સ્યંદનસ્તારકસ્યાસીત્વ્યાઘ્રસિંહખરાર્વભિઃ।
યુક્તા રથાસ્તુ ગ્રસન જંભકૌ જંભકુંભિનાં

મેઘસ્ય દ્વીપિભિર્યુક્તઃ કૂષ્માંડૈઃ કાલનેમિનઃ।
પર્વતાભશ્ચતુર્દંષ્ટ્રો નિમેશ્ચૈવ મહાગજઃ

શતહસ્તતુરંગસ્થો મંથનો નામ દૈત્યરાટ્।
જંભકસ્તૂષ્ટ્રમારૂઢો ગિરીંદ્રાભં મહાબલઃ

શુંભો મેષં સમારૂઢોઽન્યેપ્યેવં ચિત્રવાહનાઃ।
પ્રચંડાશ્ચિત્રવર્માણઃ કુંડલોષ્ણીષભૂષિતાઃ

તદ્બલં દૈત્યસિંહસ્ય ભીમરૂપં વ્યજાયત।
પ્રમત્તમત્તમાતંગતુરંગરથસંકુલમ્

પ્રતસ્થેઽમરયુદ્ધાય બહુપત્તિપતાકિકમ્।
એતસ્મિન્નંતરે વાયુર્દેવદૂતોઽસુરાલયે

દૃષ્ટ્વા તદ્દાનવબલં જગામેંદ્રસ્ય શંસિતું।
સ ગત્વા તુ સભાં દિવ્યાં મહેંદ્રસ્ય મહાત્મનઃ

શશંસ મધ્યે દેવાનાં તત્કાર્યં સમુપસ્થિતમ્।
તચ્છ્રુત્વા દેવરાજસ્તુ નિમીલિતવિલોચનઃ

બૃહસ્પતિમુવાચેદં વાક્યં કાલે મહાભુજઃ।
ઇંદ્ર ઉવાચ।
સંપ્રાપ્નોતિ વિમર્દોયં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ

કાર્યં કિમત્ર તદ્બ્રૂહિ નીત્યુપાયોપબૃંહિતમ્।
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં મહેંદ્રસ્ય ગિરાં પતિઃ

ઇત્યુવાચ મહાભાગો બૃહસ્પતિરુદારધીઃ।
બૃહસ્પતિરુવાચ।
સામપૂર્વા શ્રુતા નીતિશ્ચતુરંગા પતાકિની

જિગીષતાં સુરશ્રેષ્ઠ સ્થિતિરેષા સનાતની।
સામભેદસ્તથા દાનં દંડશ્ચાંગચતુષ્ટયમ્

ન સાંત્વગોચરે લુબ્ધાનભેદ્યાસ્ત્વેકધર્મિણઃ।
ન દાનમત્ત્ર સંસિદ્ધ્યૈ પ્રસહ્યૈવાપહારિણામ્

એકોભ્યુપાયો દંડોઽત્ર ભવતાં યદિ રોચતે।
એવમુક્તઃ સહસ્રાક્ષ એવમેતદુવાચ હ

કર્ત્તવ્યતાં ચ સંચિંત્ય પ્રોવાચામરસંસદિ।
ઇંદ્ર ઉવાચ।
અવધાનેન મે વાચં શૃણુધ્વં નાકવાસિનઃ

ભવંતો યજ્ઞભોક્તારો દિવ્યાત્માનો હિ સાન્વયાઃ।
સ્વે મહિમ્નિ સ્થિતા નિત્યં જગતઃ પાલને રતાઃ

ક્રિયતાં સમરોદ્યોગઃ સૈન્યં સંયોજ્યતાં મમ।
આહ્રિયંતાં ચ શસ્ત્રાણિ પૂજ્યંતાં શસ્ત્રદેવતાઃ

વાહનાનિ વિમાનાનિ યોજયદ્ધ્વં મમેશ્વરાઃ।
યમં સેનાપતિં કૃત્વા શીઘ્રમેવ દિવૌકસઃ

ઇત્યુક્તાસ્સમનહ્યંત દેવાનાં યે પ્રધાનતઃ।
વાજિનામયુતેનાજૌ હેમઘંટા પરિષ્કૃતમ્

નાનાશ્ચર્યગુણોપેતં સંપ્રાપ્તં દેવદાનવૈઃ।
રથં માતલિના યુક્તં દેવરાજસ્ય દુર્જયમ્

યમો મહિષમાસ્થાય સેનાગ્રે સમવર્ત્તત।
ચંડકિંકરવૃંદેન સર્વતઃ પરિવારિતઃ

કલ્પકાલોદ્ગતજ્વાલા પૂરિતોમ્બરગોચરઃ।
હુતાશનસ્ત્વજારૂઢઃ શક્તિહસ્તો વ્યવસ્થિતઃ

પવનોઽઙકુશહસ્તશ્ચ વિસ્તારિત મહાજવઃ।
ભુજગેંદ્રસમારૂઢો જલેશો ભગવાન્સ્વયમ્

નરયુક્તે રથે દેવો રાક્ષસેશો વિયચ્ચરઃ।
તીક્ષ્ણખડ્ગયુતો ભીમઃ સમરે સમવસ્થિતઃ

મહાસિંહરથે દેવો ધનાધ્યક્ષો ગદાયુધઃ।
ચંદ્રાદિત્યાવશ્વિનૌ ચ ચતુરંગબલાન્વિતાઃ

સેનાન્યો દેવરાજસ્ય દુર્જયા ભુવનત્રયે।
કોટયસ્તાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવદેવનિકાયિનામ્

હિમાચલાભે સિતચારુચામરે સુવર્ણપદ્મામલસુંદરસ્રજિ।
કૃતાભિરામો જ્વલકુંકુમાંકુરે કપોલલીલાલિકદંબસંકુલે

સ્થિતસ્તદૈરાવણનામ કુંજરે મહામનાશ્ચિત્રવિભૂષણાંબરઃ।
વિશાલવજ્રઃ સુવિતાનભૂષિતઃ પ્રકીર્ણકેયૂરભુજંગમંડલઃ

સહસ્રદૃગ્વંદિતપાદપલ્લવસ્ત્રિવિષ્ટપે શોભત પાકશાસનઃ।
તુરંગ માતંગ કુલૌઘસંકુલા સિતાતપત્ત્રદ્ધ્વજશાલિની ચ

બભૂવ સા દુર્જયપત્તિસંતતા વિભાતિ નાનાયુધયોધદુસ્તરા।
તતોશ્વિનૌ ચ મરુતઃ સસાધ્યાઃ સપુરંદરાઃ

યક્ષરાક્ષસગંધર્વા દિવ્ય નાનાસ્ત્રપાણયઃ।
જઘ્નુર્દૈત્યેશ્વરં સર્વે સંભૂય તુ મહાબલાઃ

ન ચૈવાસ્ત્રાણ્યસજ્જંત ગાત્રે વજ્રાચલોપમે।
અથો રથાદવપ્લુત્ય તારકો દાનવાધિપઃ

જઘાન કોટિશો દેવાન્કરપાર્ષ્ણિભિરેવ ચ।
હતશેષાણિ સૈન્યાનિ દેવાનાં વિપ્ર દુદ્રુવુઃ

દિશો ભીતાનિ સંત્યજ્ય રણોપકરણાનિ ચ।
દૃષ્ટ્વા તાન્વિદ્રુતાન્દેવાંસ્તારકો વાક્યમબ્રવીત્

મા વધિષ્ઠ સુરાન્દૈત્યા વજ્રાંગાય ચ મંદિરે।
શીઘ્રમાનીય દર્શ્યંતાં બદ્ધાન્પશ્યત્વયં સુરાન્

લોકપાલાંસ્તતો દૈત્યો બદ્ધ્વા ચેંદ્રમુખાન્રણે।
સરુદ્રાન્સુદૃઢૈઃ પાશૈઃ પશુપાલઃ પશૂનિવ

સ ભૂયો રથમાસ્થાય જગામ સ્વકમાલયં।
સિદ્ધગંધર્વસંઘુષ્ટં વિપુલાચલમસ્તકમ્

સ્તૂયમાનો દિતિસુતૈરપ્સરોભિઃ સુસેવિતઃ।
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે દેવાસુરસંગ્રામે તારકજયો નામ દ્વિચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ