પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.4

।
ભીષ્મ ઉવાચ।
ક્ષીરાબ્ધૌ તુ તથા લક્ષ્મીઃ કિલોત્પન્ના મયા શ્રુતા।
ખ્યાત્યાં ભૃગોઃ સમુત્પન્ના એતદાહ કથં ભવાન્

કથં ચ દક્ષદુહિતા દેહં ત્યક્તવતી શુભા।
મેનાયાં ગર્ભસંભૂતિમુમાયા જન્મ એવ ચ

કિમર્થં દેવદેવેન પત્ની હૈમવતી કૃતા।
વિરોધં ચાથ દક્ષેણ ભગવાંસ્તુ બ્રવીતુ મે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
ઇદં ચ શૃણુ ભૂપાલ યત્પૃષ્ટોહમિહ ત્વયા।
શ્રીસંબંધો મયાપ્યેષ શ્રુત આસીત્પિતામહાત્

અત્રિપુત્રસ્તુ દુર્વાસાઃ પરિભ્રામ્યન્મહીમિમામ્।
વિદ્યાધરીકરેમાલાં દૃષ્ટ્વા સૌગન્ધિકીં શુભામ્

યાચયામાસ મે દેહિ જટાજૂટે કરોમ્યહમ્।
ઇતિ વિદ્યાધરી તેન પૃષ્ટા સા ઋષિણા તથા

દદૌ તસ્મૈ મુદાયુક્તા તાં માલાં સ તદા નૃપ।
ગૃહીત્વા સુચિરં કાલં શિરોમાલાં બબંધ હ

ઉન્મત્ત પ્રેતવદ્વિપ્રઃ શોભમાનોબ્રવીદિદમ્।
ઇયં વિદ્યાધરી કન્યા પીનોન્નત પયોધરા

શોભાલંકારસૌભાગ્યૈર્યુક્તા દૃષ્ટા તતો મનઃ।
ક્ષોભમાયાતિ મે ચાદ્ય નાહં કામે વિચક્ષણઃ

વ્રજામિ તાવદન્યત્ર સૌભાગ્યં સ્વં પ્રદર્શયન્।
એવમુક્ત્વા સ રાજેંદ્ર પરિબભ્રામ મેદિનીમ્

ઐરાવતં સમારૂઢં રાજાનં ત્રિદિવૌકસામ્।
ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં ભ્રાજમાનં શચીપતિમ્

તામાત્મશિરસો માલાં ભ્રમદુન્મત્તષટ્પદામ્।
આદાયામરરાજાય ચિક્ષેપોન્મત્તવન્મુનિઃ

ગૃહીત્વા દેવરાજેન માલા સા ગજમૂર્દ્ધનિ।
મુક્તા રરાજ સા માલા કૈલાસે જાહ્નવી યથા

મદાંધકારિતાક્ષોસૌ ગંધાઘ્રાણેન વારણઃ।
કરેણાદાય ચિક્ષેપ તાં માલાં પૃથિવીતલે

તતશ્ચુક્રોધ ભગવાન્દુર્વાસા મુનિપુંગવઃ।
રાજેંદ્રદેવરાજાનં ક્રુદ્ધશ્ચેદમુવાચ હ

ઐશ્વર્યમદદુષ્ટાત્મન્નતિસ્તબ્ધોસિ વાસવ।
શ્રિયોધામસ્રજં યસ્માન્મદ્દત્તાન્નાભિનંદસિ

ત્રૈલોક્યશ્રીરતો મૂઢ વિનાશમુપયાસ્યતિ।
મદ્દત્તા ભવતા માલા ક્ષિપ્તા યસ્માન્મહીતલે

તસ્માત્પ્રણષ્ટલક્ષ્મીકં ત્રૈલોક્યં તે ભવિષ્યતિ।
યસ્ય સંજાતકોપસ્ય ભયમેતિ ચરાચરમ્

તં માં ત્વમતિગર્વેણ દેવરાજાવમન્યસે।
મહેંદ્રો વારણસ્કંધાદવતીર્ય ત્વરાન્વિતઃ

પ્રસાદયામાસ મુનિં દુર્વાસસમકલ્મષમ્।
પ્રસાદ્યમાનઃ સ તદા પ્રણિપાતપુરઃસરમ્

નાહં ક્ષમિષ્યે બહુના કિમુક્તેન શતક્રતો।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ વિપ્રો દેવરાજોપિ તં પુનઃ

આરુહ્યૈરાવતં નાગં પ્રયયાવમરાવતીમ્।
તતઃ પ્રભૃતિ નિઃશ્રીકં સશક્રં ભુવનત્રયમ્

ન યજ્ઞાઃ સંપ્રવર્તંતે ન તપસ્યંતિ તાપસાઃ।
ન ચ દાનાનિ દીયંતે નષ્ટપ્રાયમભૂજ્જગત્

એવમત્યંતનિઃશ્રીકે ત્રૈલોક્યે સત્ત્વવર્જિતે।
દેવાન્પ્રતિબલોદ્યોગં ચક્રુર્દૈતેયદાનવાઃ

વિજિતાસ્ત્રિદશા દૈત્યૈરિંદ્રાદ્યાઃ શરણં યયુઃ।
પિતામહં મહાભાગં હુતાશનપુરોગમાઃ

યથાવત્કથિતે દેવૈર્બ્રહ્મા પ્રાહ તથા સુરાન્।
ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં જગામ સહિતઃ સુરૈઃ

ગત્વા જગાદ ભગવાન્વાસુદેવં પિતામહઃ।
ઉત્તિષ્ઠ વિષ્ણો શીઘ્રં ત્વં દેવતાનાં હિતં કુરુ

ત્વયા વિના દાનવૈસ્તુ જિતાઃ સર્વે પુનઃપુનઃ।
ઇત્યુક્તઃ પુંડરીકાક્ષઃ પુરુષઃ પુરુષોત્તમઃ

અપૂર્વરૂપસંસ્થાનાન્દૃષ્ટ્વા દેવાનુવાચ હ।
તેજસો ભવતાં દેવાઃ કરિષ્યામ્યુપબૃંહણમ્

વદામ્યહં યત્ક્રિયતાં ભવદ્ભિસ્તદિદં સુરાઃ।
આનીય સહિતા દૈત્યૈઃ ક્ષીરાબ્ધૌ સકલૌષધીઃ

મંથાનં મંદરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્।
મથ્યતામમૃતં દેવાઃ સહાયે મય્યવસ્થિતે

સામપૂર્વં ચ દૈતેયાંસ્તત્ર સમ્ભાષ્ય કર્મણિ।
સમાનફલભોક્તારો યૂંય ચાત્ર ભવિષ્યથ

મથ્યમાને ચ તત્રાબ્ધૌ યત્સમુત્પદ્યતેઽમૃતમ્।
તત્પાનાદ્બલિનો યૂયમમરાઃ સંભવિષ્યથ

તથૈવાહં કરિષ્યામિ યથા ત્રિદશવિદ્વિષઃ।
ન પ્રાપ્સ્યંત્યમૃતં દેવાઃ કેવલં ક્લેશભાગિનઃ

ઇત્યુક્તા દેવદેવેન સર્વ એવ તતઃ સુરાઃ।
સંધાનમસુરૈઃ કૃત્વા યત્નવંતોઽમૃતેભવન્

સર્વૌષધીઃ સમાનીય દેવદૈતેયદાનવાઃ।
ક્ષિપ્ત્વા ક્ષીરાબ્ધિપયસિ શરદભ્રામલત્વિષિ

મંથાનં મંદરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્।
તતો મથિતુમારબ્ધા રાજેંદ્ર તરસામૃતમ્

વિબુધાઃ સહિતાઃ સર્વે યતઃ પુચ્છં તતઃ સ્થિતાઃ।
વિષ્ણુના વાસુકેર્દ્દૈત્યાઃ પૂર્વકાયે નિવેશિતાઃ

તે તસ્ય પ્રાણવાતેન વહ્નિના ચ હતત્ત્વિષઃ।
નિસ્તેજસોઽસુરાઃ સર્વે બભૂવુરમરદ્યુતે

તેનૈવ મુખનિઃશ્વાસવાયુનાથ બલાહકૈઃ।
પુચ્છપ્રદેશે વર્ષદ્ભિસ્તદા ચાપ્પયિતાઃ સુરાઃ

ક્ષીરોદમધ્યે ભગવાન્બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ।
મહાદેવો મહાતેજા વિષ્ણુપૃષ્ઠનિવાસિનૌ

બાહુભ્યાં મંદરં ગૃહ્ય પદ્મવત્સ પરંતપઃ।
શૃંખલે ચ તદા કૃત્વા ગૃહીત્વા મંદરાચલમ્

દેવાનાં દાનવાનાં ચ બલમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ।
ક્ષીરોદમધ્યે ભગવાન્કૂર્મરૂપી સ્વયં હરિઃ

અન્યેન તેજસા દેવાનુપબૃંહિતવાન્હરિઃ।
મથ્યમાને તતસ્તસ્મિન્ક્ષીરાબ્ધૌ દેવદાનવૈઃ

હવિર્ધાન્યભવત્પૂર્વં સુરભિઃ સુરપૂજિતા।
જગ્મુર્મુદં તદા દેવા દાનવાશ્ચ મહામતે

વ્યાક્ષિપ્તચેતસઃ સર્વે બભૂવુસ્તિમિતેક્ષણાઃ।
કિમેતદિતિ સિદ્ધાનાં દિવિ ચિંતયતાં તદા

બભૂવ વારુણી દેવી મદાઘૂર્ણિતલોચના।
કૃતાવર્ત્તા તતસ્તસ્માત્પ્રસ્ખલંતી પદે પદે

એકવસ્ત્રા મુક્તકેશી રક્તાંતસ્તબ્ધલોચના।
અહં બલપ્રદા દેવી માં વા ગૃહ્ણન્તુ દાનવાઃ

અશુચિં વારુણીં મત્વા ત્યક્તવંતસ્તદા સુરાઃ।
જગૃહુસ્તાં તદા દૈત્યા ગ્રહણાન્તેસુરાભવત્

મંથને પારિજાતોભૂદ્દેવ શ્રીનંદનો દ્રુમઃ।
રૂપૌદાર્ય્યગુણોપેતાસ્તતશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ૫૦

ષષ્ટિકોટ્યસ્તદા જાતાસ્સામાન્યા દેવ દાનવૈઃ।
સર્વાસ્તાઃ કૃતપૂર્વાસ્તુ સામાન્યાઃ પુણ્યકર્મણા

તતઃ શીતાંશુરભવદ્દેવાનાં પ્રીતિદાયકઃ।
યયાચે શંકરો દેવો જટાભૂષણકૃન્મમ

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો ગૃહીતોયં મયા શશી।
અનુમેને ચ તં બ્રહ્મા ભૂષણાય હરસ્ય તુ

તતો વિષં સમુત્પન્નં કાલકૂટં ભયાવહં।
તેન ચૈવાર્દિતાસ્સર્વે દાનવાઃ સહ દૈવતૈઃ

મહાદેવેન તત્પીતં વિષં ગૃહ્ય યદૃચ્છયા।
તસ્ય પાનાન્નીલકંઠસ્તદા જાતો મહેશ્વરઃ

પીતાવશેષં નાગાસ્તુ ક્ષીરાબ્ધેસ્તુ સમુત્થિતમ્।
તતો ધન્વંતરિર્જાતઃ શ્વેતાંબરધરઃ સ્વયમ્

બિભ્રત્કમંડલું પૂર્ણમમૃતસ્ય સમુત્થિતઃ।
તતઃ સ્વસ્થમનસ્કાસ્તે વૈદ્યરાજસ્ય દર્શનાત્

તતશ્ચાશ્વઃ સમુત્પન્નો નાગશ્ચૈરાવતસ્તથા।
તત સ્ફુરત્કાંતીમતિવિકાસિ કમલેસ્થિતા

શ્રીર્દ્દેવી પયસસ્તસ્માદુત્થિતા ધૃતપંકજા।
તાં તુષ્ટવુર્મુદાયુક્તાઃ શ્રીસૂક્તેન મહર્ષયઃ

વિશ્વાવસુમુખાસ્તસ્યા ગંધર્વાઃ પુરતો જગુઃ।
ઘૃતાચીપ્રમુખાસ્તત્ર નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તોયૈઃ સ્નાનાર્થમુપતસ્થિરે।
દિગ્ગજા હેમપાત્રસ્થમાદાય વિમલં જલમ્

સ્નાપયાંચક્રિરે દેવીં સર્વલોકમહેશ્વરીમ્।
ક્ષીરોદસ્તુ સ્વયં તસ્યૈ માલામમ્લાનપંકજામ્

દદૌ વિભૂષણાન્યંગે વિશ્વકર્મા ચકાર હ।
દિવ્યમાલ્યાંબરધરાં સ્નાતાં ભૂષણભૂષિતામ્

ઇંદ્રાદ્યાશ્ચામરગણા વિદ્યાધરમહોરગાઃ।
દાનવાશ્ચ મહાદૈત્યા રાક્ષસાઃ સહ ગુહ્યકૈઃ

કન્યામભિલષન્તિ સ્મ તતો બ્રહ્મા ઉવાચ હ।
વાસુદેવ ત્વમેવૈનાં મયા દત્તાં ગૃહાણ વૈ

દેવાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ પ્રતિષિદ્ધા મયા ત્વિહ।
તુષ્ટોહં ભવતસ્તાવદલૌલ્યેનેહ કર્મણા

સા તુ શ્રીર્બ્રહ્મણા પ્રોક્તા દેવિ ગછસ્વ કેશવં।
મયા દત્તં પતિં પ્રાપ્ય મોદસ્વ શાશ્વતીઃ સમાઃ

પશ્યતાં સર્વદેવાનાં ગતા વક્ષસ્થલં હરેઃ।
તતો વક્ષસ્થલં પ્રાપ્ય દેવં વચનમબ્રવીત્

નાહં ત્યાજ્યા સદા દેવ સદૈવાદેશકારિણી।
વક્ષસ્થલે નિવત્સ્યામિ સર્વસ્ય જગતઃ પ્રિય

તતોવલોકિતા દેવા વિષ્ણુવક્ષસ્થલસ્થયા।
લક્ષ્મ્યા રાજેંદ્ર સહસા પરાં નિર્વૃતિમાગતાઃ

ઉદ્વેગં ચ પરં જગ્મુર્દ્દૈત્યા વિષ્ણુપરાઙ્મુખાઃ।
ત્યક્તાસ્તુ દાનવા લક્ષ્મ્યા વિપ્રચિત્તિપુરોગમાઃ

તતસ્તે જગૃહુર્દૈત્યા ધન્વંતરિકરસ્થિતમ્।
અમૃતં તન્મહાવીર્ય્યા દૈત્યાઃ પાપસમન્વિતાઃ

માયયા લોભયિત્વા તુ વિષ્ણુઃ સ્ત્રીરૂપસંશ્રયઃ।
આગત્ય દાનવાન્પ્રાહ દીયતાં મે કમંડલુઃ

યુષ્માકં વશગા ભૂત્વા સ્થાસ્યામિ ભવતાં ગૃહે।
તાં દૃષ્ટ્વા રૂપસંપન્નાં નારીં ત્રૈલોક્યસુંદરીમ્

પ્રાર્થયાનાસ્સુવપુષં લોભોપહતચેતસઃ।
દત્ત્વામૃતં તદા તસ્યૈ તતોપશ્યન્ત તેગ્રતઃ

દાનવેભ્યસ્તદાદાય દેવેભ્યઃ પ્રદદેમૃતં।
તતઃ પપુઃ સુરગણાઃ શક્રાદ્યાસ્તત્તદામૃતમ્

ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશા દૈત્યાસ્તાંસ્તે સમભ્યયુઃ।
પીતેમૃતે ચ બલિભિર્જિતા દૈત્યચમૂસ્તતઃ

વધ્યમાના દિશો ભેજુઃ પાતાલં વિવિશુશ્ચ તે।
તતો દેવા મુદાયુક્તાઃ શંખચક્રગદાધરમ્

પ્રણિપત્ય યથાપૂર્વં પ્રયયુસ્તે ત્રિવિષ્ટપમ્।
તતઃપ્રભૃતિ તે ભીષ્મ સ્ત્રીલોલા દાનવાભવન્

અપધ્યાતાસ્તુ કૃષ્ણેન ગતાસ્તે તુ રસાતલમ્।
તતઃ સૂર્યઃ પ્રસન્નાભઃ પ્રયયૌ સ્વેન વર્ત્મના

જજ્વાલ ભગવાંશ્ચોચ્ચૈશ્ચારુદીપ્તિર્હુતાશનઃ।
ધર્મે ચ સર્વભૂતાનાં તદા મતિરજાયત

શ્રિયાયુક્તં ચ ત્રૈલોક્યં વિષ્ણુના પ્રતિપાલિતં।
દેવાસ્તુ તે તદા પ્રોક્તા બ્રહ્મણા લોકધારિણા

ભવતાં રક્ષણાર્થાય મયા વિષ્ણુર્નિયોજિતઃ।
ઉમાપતિશ્ચ દેવેશો યોગક્ષેમં કરિષ્યતઃ

ઉપાસ્યમાનૌ સતતં યુષ્મત્ક્ષેમકરૌ યતઃ।
તતઃ ક્ષેમ્યૌ સદા ચૈતૌ ભવિષ્યેતે વરપ્રદૌ

એવમુક્ત્વા તુ ભગવાન્જગામ ગતિમાત્મનઃ।
અદર્શનં ગતે દેવે સર્વલોકપિતામહે

દેવલોકં ગતે શક્રે સ્વં લોકં હરિશંકરૌ।
પ્રાપ્તૌ તુ તત્ક્ષણાદ્દેવૌ સ્થાનં કૈલાસમેવ ચ

તતસ્તુ દેવરાજેન પાલિતં ભુવનત્રયમ્।
એવં લક્ષ્મીર્મહાભાગા ઉત્પન્ના ક્ષીરસાગરાત્

પુનઃ ખ્યાત્યાં સમુત્પન્ના ભૃગોરેષા સનાતની।
શ્રિયા સહ સમુત્પન્ના ભૃગુણા ચ મહર્ષિણા

સ્વનામ્ના નગરી ચૈવ કૃતા પૂર્વં સરિત્તટે।
નર્મદાયાં મહારાજ બ્રહ્મણા ચાનુમોદિતા

લક્ષ્મીઃ પુરં સ્વપિત્રે સ્વં સહ કુઞ્ચિકયાઽપ્ય ચ।
આગતા દેવલોકં સાઽયાચતાગત્ય વૈ પુનઃ

લોભાન્ન દત્તં તુ પુરં પ્રાર્થયાના યદા પુનઃ।
ભૃગોઃ સકાશાન્નાવાપ તદા ચૈવાહ કેશવમ્

પરિભૂતા તુ પિત્રાહં ગૃહીતં નગરં મમ।
તસ્ય હસ્તાત્ત્વમાક્ષિપ્ય પુરં તચ્ચાનય સ્વયમ્

તં ગત્વા પુંડરીકાક્ષો દેવશ્ચક્રગદાધરઃ।
ભૃગું સાનુનયં પ્રાહ કન્યાયૈ પુરમર્પય

કુઞ્ચિકાતાલિકે ચોભે દીયેતાં ચ પ્રસાદતઃ।
ભૃગુસ્તં કુપિતઃ પ્રાહ નાર્પયિષ્યામ્યહં પુરમ્

ન લક્ષ્મ્યાસ્તત્પુરં દેવ મયા ચેદં સ્વયં કૃતમ્।
ભગવન્નૈવ દાસ્યામિ ત્યજાક્ષેપં તુ કેશવ

તં પ્રાહ દેવો ભૂયોપિ લક્ષ્મ્યાસ્તત્પુરમર્પય।
સર્વથા તુ ત્વયા ત્યાજ્યં વચનાન્મે મહામુને

તતઃ કોપસમાવિષ્ટો ભૃગુરપ્યાહ કેશવમ્।
પક્ષપાતેન માં સાધો ભાર્યાયા બાધસેધુના

નૃલોકે દશજન્માનિ લપ્સ્યસે મધુસૂદન।
ભાર્યાયાસ્તે વિયોગેન દુઃખાન્યનુભવિષ્યસિ

એવં શાપં દદૌ તસ્મૈ ભૃગુઃ પરમકોપનઃ।
વિષ્ણુના ચ પુનસ્તસ્ય દત્તઃ શાપો મહાત્મના

ન ચાપત્યકૃતાં પ્રીતિં પ્રાપ્સ્યસે મુનિપુંગવ।
શાપં દત્ત્વા ઋષેસ્તસ્ય બ્રહ્મલોકં જગામ હ૧૦૦

પદ્મજન્માનમાહેદં દૃષ્ટ્વા દેવસ્તુ કેશવઃ।
ભગવંસ્તવ પુત્રોસૌ ભૃગુઃ પરમકોપનઃ

નિષ્કારણં ચ તેનાહં શપ્તો જન્માનિ માનુષે।
લપ્સ્યસે દશધા ત્વં હિ તતો દુઃખાન્યનેકશઃ

ભાર્યાવિયોગજા પીડા બલપૌરુષનાશિની।
ત્યત્ક્વા ચાહમિમં લોકં શયિષ્યે ચ મહોદધૌ

દેવકાર્યેષુ સર્વેષુ પુનશ્ચાવાહનં ક્રિયાઃ।
તથા બ્રુવંતં તં દેવં બ્રહ્મા લોકગુરુસ્તદા

પ્રસાદનાર્થં વિષ્ણોસ્તુ સ્તુતિમેતાં ચકાર હ।
ત્વયા સૃષ્ટં જગદિદં પદ્મં નાભૌ વિનિઃસૃતમ્।
તત્ર ચાહં સમુત્પન્નસ્તવ વશ્યશ્ચ કેશવ

ત્વં ત્રાતા સર્વલોકાનાં સ્રષ્ટા ત્વં જગતઃ પ્રભો।
ત્રૈલોક્યં ન ત્વયા ત્યાજ્યમેષ એવ વરો મમ

દશજન્મમનુષ્યેષુ લોકાનાં હિતકામ્યયા।
સ્વયં કર્ત્તા ન તે શક્તઃ શાપદાનાય કોપિ વા

કોયં ભૃગુઃ કથં તેન શક્યં શપ્તું જનાર્દન।
માનયસ્વ સદા વિપ્રાન્બ્રાહ્મણાસ્તે તનુસ્સ્વયમ્

યોગનિદ્રામુપાસ્વ ત્વં ક્ષીરાબ્ધૌ સ્વપિ હીશ્વર।
કાર્યકાલે પુનસ્ત્વાં તુ બોધયિષ્યામિ માધવ

ભગવન્નેષ તાવત્તુ ત્વચ્છક્ત્યા ચોપબૃંહિતઃ।
સર્વકાર્યકરઃ શક્રસ્તવૈવાંશેન શત્રુહા

ત્રૈલોક્યં પાલયન્નેવ ત્વદાજ્ઞાં સ કરિષ્યતિ।
એવં સ્તુતસ્તદા વિષ્ણુર્બ્રહ્માણમિદમુક્તવાન્

સર્વમેતત્કરિષ્યામિ યન્માં જ્ઞાપયસે પ્રભો।
અદર્શનં ગતો દેવો બ્રહ્મા તં નાભિજજ્ઞિવાન્

ગતે દેવે તદા વિષ્ણૌ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ।
ભૂયશ્ચકાર વૈ સૃષ્ટિં લોકાનાં પ્રભવઃ પ્રભુઃ

તં દૃષ્ટ્વા નારદઃ પ્રાહ વાક્યં વાક્યવિદાં વરઃ।
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્।
સર્વવ્યાપી ભુવઃ સ્પર્શાદધ્યતિષ્ઠદ્દશાંગુલમ્

યદ્ભૂતં યચ્ચ વૈ ભાવ્યં સર્વમેવ ભવાન્યતઃ।
તતો વિશ્વમિદં તાત ત્વત્તો ભૂતં ભવિષ્યતિ

ત્વત્તો યજ્ઞઃ સર્વહુતઃ પૃષદાજ્યં પશુર્દ્વિધા।
ઋચસ્ત્વત્તોથ સામાનિ ત્વત્ત એવાભિજજ્ઞિરે

ત્વત્તો યજ્ઞાસ્ત્વજાયંત ત્વત્તો શ્વાશ્ચૈવ દંતિનઃ।
ગાવસ્ત્વત્તઃ સમુદ્ભૂતાઃ ત્વત્તો જાતાવયોમૃગાઃ

ત્વન્મુખાદ્બ્રાહ્મણા જાતાસ્ત્વત્તઃ ક્ષત્રમજાયત।
વૈશ્યાસ્તવોરુજાઃ શૂદ્રાસ્તવ પદ્ભ્યાં સમુદ્ગતાઃ

અક્ષ્ણોઃ સૂર્યોનિલઃ શ્રોત્રાચ્ચંદ્રમા મનસસ્તવ।
પ્રાણોંતઃ સુષિરાજ્જાતો મુખાદગ્નિરજાયત

નાભિતો ગગનં દ્યૌશ્ચ શિરસઃ સમવર્ત્તત।
દિશઃ શ્રોત્રાત્ક્ષિતિઃ પદ્ભ્યાં ત્વત્તઃ સર્વમભૂદિદમ્

ન્યગ્રોધઃ સુમહાનલ્પે યથા બીજે વ્યવસ્થિતઃ।
સસર્જ્જ વિશ્વમખિલં બીજભૂતે તથા ત્વયિ

બીજાંકુરસમુદ્ભૂતો ન્યગ્રોધઃ સમુપસ્થિતઃ।
વિસ્તારં ચ યથા યાતિ ત્વત્તઃ સૃષ્ટૌ તથા જગત્

યથા હિ કદલી નાન્યા ત્વક્પત્રેભ્યોઽભિદૃશ્યતે।
એવં વિશ્વમિદં નાન્યત્ત્વત્સ્થમીશ્વર દૃશ્યતે

હ્લાદિની ત્વયિ શક્તિસ્સા ત્વય્યેકા સહભાવિની।
હ્લાદતાપકરીમિશ્રા ત્વયિ નો ગુણવર્જિતે

પૃથગ્ભૂતૈકભૂતાય સર્વભૂતાય તે નમઃ।
વ્યક્તં પ્રધાનં પુરુષો વિરાટ્સમ્રાટ્તથા ભવાન્

સર્વસ્મિન્સર્વભૂતસ્ત્વં સર્વઃ સર્વસ્વરૂપધૃક્।
સર્વં ત્વત્તઃ સમુદ્ભૂતં નમઃ સર્વાત્મને તતઃ

સર્વાત્મકોસિ સર્વેશ સર્વભૂતસ્થિતો યતઃ।
કથયામિ તતઃ કિં તે સર્વં વેત્સિ હૃદિસ્થિતં

યો મે મનોરથો દેવ સફલઃ સ ત્વયા કૃતઃ।
તપ્તં સુતપ્તં સફલં યદ્દૃષ્ટોસિ જગત્પતે

બ્રહ્મોવાચ।
તપસસ્તત્ફલં પુત્ર યદ્દૃષ્ટોહં ત્વયાધુના।
મદ્દર્શનં હિ વિફલં નારદેહ ન જાયતે

વરં વરય તસ્માત્ત્વં યથાભિમતમાત્મનઃ।
સર્વં સંપદ્યતે તાત મયિ દૃષ્ટિપથં ગતે

નારદ ઉવાચ।
ભગવન્સર્વભૂતેશ સર્વસ્યાસ્તે ભવાન્હૃદિ।
કિમજ્ઞાતં તવ સ્વામિન્મનસા યન્મયેપ્સિતમ્

કૃતા ત્વયા યથા સૃષ્ટિર્મયા દૃષ્ટા તથા વિભો।
તેન મે કૌતુકં જાતં દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિદાનવાન્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
નારદસ્ય પિતા તુષ્ટો બ્રહ્મા દેવો દિવસ્પતિઃ।
નારદાય વરં પ્રાદાદૃષીણામુત્તમો ભવાન્

ભવિતા મત્પ્રસાદેન કલિકેલિકથાપ્રિયઃ।
ગતિશ્ચ તેઽપ્રતિહતા દિવિ ભૂમૌ રસાતલે

યજ્ઞોપવીતસૂત્રેણ યોગપટ્ટાવલંબિકા।
છત્રિકા ચ તથા વીણા અલંકારાય તેનઘ

વિષ્ણોઃ સમીપે રુદ્રસ્ય તથા શક્રસ્ય નારદ।
દ્વીપેષુ પાર્થિવાનાં તુ સદા પ્રીતિં ચ લપ્સ્યસે

વર્ણાનાં તુ ભવાન્શાસ્તાવરોદત્તોમયાતવ।
તિષ્ઠ પુત્ર યથાકામં સેવ્યમાનઃ સુરૈર્દ્દિવિ

।
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખણ્ડે લક્ષ્મ્યુત્પત્તિર્નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ