પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.38

ભીષ્મ ઉવાચ।
કથં રામેણ વિપ્રર્ષે કાન્યકુબ્જે તુ વામનઃ।
સ્થાપિતઃ ક્વ ચ લબ્ધોસૌ વિસ્તરાન્મમ કીર્તય

તથા હિ મધુરા ચૈષા યા વાણી રામકીર્તને।
કીર્તિતા ભગવન્મહ્યં હૃતા કર્ણસુખાવહ

અનુરાગેણ તં લોકાઃ સ્નેહાત્પશ્યંતિ રાઘવમ્।
ધર્મજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ બુદ્ધ્યા ચ પરિનિષ્ઠિતઃ

પ્રશાસ્તિ પૃથિવીં સર્વાં ધર્મેણ સુસમાહિતઃ।
તસ્મિન્શાસતિ વૈ રાજ્યં સર્વકામફલાદ્રુમાઃ

રસવંતઃ પ્રભૂતાશ્ચ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ।
અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી નિઃસપત્ના મહાત્મનઃ

દેવકાર્યં કૃતં તેન રાવણો લોકકંટકઃ।
સપુત્રોમાત્યસહિતો લીલયૈવ નિપાતિતઃ

તસ્યબુદ્ધિસ્સમુત્પન્ના પૂર્ણે ધર્મે દ્વિજોત્તમ।
તસ્યાહં ચરિતં સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ વૈ મુને

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય રામો ધર્મપથે સ્થિતઃ।
યચ્ચકાર મહાબાહો શૃણુષ્વૈકમના નૃપ

સસ્માર રાક્ષસેંદ્રં તં કથં રાજા વિભીષણઃ।
લંકાયાં સંસ્થિતો રાજ્યં કરિષ્યતિ ચ રાક્ષસઃ

ગીર્વાણેષુ પ્રાતિકૂલ્યં વિનાશસ્ય તુ લક્ષણમ્।
મયા તસ્ય તુ તદ્દત્તં રાજ્યં ચંદ્રાર્કકાલિકમ્

તસ્યાવિનાશતઃ કીર્તિઃ સ્થિરા મે શાશ્વતી ભવેત્।
રાવણેન તપસ્તપ્તં વિનાશાયાત્મનસ્ત્વિહ

વિધ્વસ્તઃ સ ચ પાપિષ્ઠો દેવકાર્યે મયાધુના।
તદિદાનીં મયાન્વેષ્યઃ સ્વયં ગત્વા વિભીષણઃ

સંદેષ્ટવ્યં હિતં તસ્ય યેન તિષ્ઠેત્સ શાશ્વતમ્।
એવં ચિંતયતસ્તસ્ય રામસ્યામિતતેજસઃ

આજગામાથ ભરતો રામં દૃષ્ટ્વાબ્રવીદિદમ્।
કિં ત્વં ચિંતયસે દેવ ન રહસ્યં વદસ્વ મે

દેવકાર્યે ધરાયાં વા સ્વકાર્યે વા નરોત્તમ।
એવં બ્રુવંતં ભરતં ધ્યાયમાનમવસ્થિતમ્

અબ્રવીદ્રાઘવો વાક્યં રહસ્યં તુ ન વૈ તવ।
ભવાન્બહિશ્ચરઃ પ્રાણો લક્ષ્મણશ્ચ મહાયશાઃ

અવેદ્યં ભવતો નાસ્તિ મમ સત્યં વિધારય।
એષા મે મહતી ચિંતા કથં દેવૈર્વિભીષણઃ

વર્તતે યદ્ધિતાર્થં વૈ દશગ્રીવો નિપાતિતઃ।
ગમિષ્યે તદહં લંકાં યત્ર ચાસૌ વિભીષણઃ

તં ચ દૃષ્ટ્વા પુરીં તાં તુ કાર્યમુક્ત્વા ચ રાક્ષસમ્।
આલોક્ય સર્વવસુધાં સુગ્રીવં વાનરેશ્વરમ્

મહારાજં ચ શત્રુઘ્નં ભાતૃપુત્રાંશ્ચ સર્વશઃ।
એવં વદતિ કાકુત્સ્થે ભરતઃ પુરતઃ સ્થિતઃ

ઉવાચ રાઘવં વાક્યં ગમિષ્યે ભવતા સહ।
એવં કુરુ મહાબાહો સૌમિત્રિરિહ તિષ્ઠતુ

ઇત્યુક્ત્વા ભરતં રામઃ સૌમિત્રં ચાહ વૈ પુરે।
રક્ષાકાર્યા ત્વયા વીર યાવદાગમનં હિ નૌ

એવં લક્ષ્મણમાદિશ્ય ધ્યાત્વા વૈ પુષ્પકં નૃપ।
આરુરોહ સ વૈ યાનં કૌસલ્યાનંદવર્ધનઃ

પુષ્પકં તુ તતઃ પ્રાપ્તં ગાંધારવિષયો યતઃ।
ભરતસ્ય સુતૌ દૃષ્ટ્વા જગન્નીતિં નિરીક્ષ્ય ચ

પૂર્વાં દિશં તતો ગત્વા લક્ષ્મણસ્ય સુતૌ યતઃ।
પુરેષુ તેષુ ષડ્રાત્રમુષિત્વા રઘુનંદનૌ

ગતૌ તેન વિમાનેન દક્ષિણામભિતો દિશમ્।
ગંગાયામુનસંભેદં પ્રયાગમૃષિસેવિતમ્

અભિવાદ્ય ભરદ્વાજમત્રેરાશ્રમમીયતુઃ।
સંભાષ્ય ચ મુનીંસ્તત્ર જનસ્થાનમુપાગતૌ

રામ ઉવાચ।
અત્ર પૂર્વં હૃતા સીતા રાવણેન દુરાત્મના।
હત્વા જટાયુષં ગૃધ્રં યોસૌ પિતૃસખો હિ નૌ

અત્રાસ્માકં મહદ્યુદ્ધં કબંધેન કુબુદ્ધિના।
હતેન તેન દગ્ધેન સીતાસ્તે રાવણાલયે

ૠષ્યમૂકે ગિરિવરે સુગ્રીવો નામ વાનરઃ।
સ તે કરિષ્યતે સાહ્યં પંપાં વ્રજ સહાનુજઃ

પંપાસરઃ સમાસાદ્ય શબરીં ગચ્છ તાપસીમ્।
ઇત્યુક્તો દુઃખિતો વીર નિરાશો જીવિતે સ્થિતઃ

ઇયં સા નલિની વીર યસ્યાં વૈ લક્ષ્મણોવદત્।
મા કૃથાઃ પુરુષવ્યાઘ્ર શોકં શત્રુવિનાશન

આજ્ઞાકારિણિ ભૃત્યે ચ મયિ પ્રાપ્સ્યસિ મૈથિલીમ્।
અત્ર મે વાર્ષિકા માસા ગતા વર્ષશતોપમાઃ

અત્રૈવ નિહતો વાલી સુગ્રીવાર્થે પરંતપ।
એષા સા દૃશ્યતે નૂનં કિષ્કિંધા વાલિપાલિતા

યસ્યાં વૈ સ હિ ધર્માત્મા સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ।
વાનરૈઃ સહિતો વીર તાવદાસ્તે સમાઃ શતમ્

વાનરૈસ્સહ સુગ્રીવો યાવદાસ્તે સભાં ગતઃ।
તાવત્તત્રાગતૌ વીરૌ પુર્યાં ભરતરાઘવૌ

દૃષ્ટ્વા સ ભ્રાતરૌ પ્રાપ્તૌ પ્રણિપત્યાબ્રવીદિદમ્।
ક્વ યુવાં પ્રસ્થિતૌ વીરૌ કાર્યં કિં નુ કરિષ્યથઃ

વિનિવેશ્યાસને તૌ ચ દદાવર્ઘ્યે સ્વયં તદા।
એવં સભાસ્થિતે તત્ર ધર્મિષ્ટે રઘુનંદને

અંગદોથ હનૂમાંશ્ચ નલો નીલશ્ચ પાટલઃ।
ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ પનસશ્ચ મહાયશાઃ

પુરોધસો મંત્રિણશ્ચ દૈવજ્ઞો દધિવક્રકઃ।
નીલશ્શતબલિર્મૈન્દો દ્વિવિદો ગંધમાદનઃ

વીરબાહુસ્સુબાહુશ્ચ વીરસેનો વિનાયકઃ।
સૂર્યાભઃ કુમુદશ્ચૈવ સુષેણો હરિયૂથપઃ

ૠષભો વિનતશ્ચૈવ ગવાખ્યો ભીમવિક્રમઃ।
ૠક્ષરાજશ્ચ ધૂમ્રશ્ચ સહસૈન્યૈરુપાગતાઃ

અંતઃપુરાણિ સર્વાણિ રુમા તારા તથૈવ ચ।
અવરોધોંગદસ્યાપિ તથાન્યાઃ પરિચારિકાઃ

પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપ્ય સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્।
વાનરાશ્ચ મહાત્માનઃ સુગ્રીવસહિતાસ્તદા

વાનર્યશ્ચ મહાભાગાસ્તારાદ્યાસ્તત્ર રાઘવમ્।
અભિપ્રેક્ષ્યાશ્રુકંઠ્યશ્ચ પ્રણિપત્યેદમબ્રુવન્

ક્વ સા દેવી ત્વયા દેવ યા વિનિર્જિત્યરાવણમ્।
શુદ્ધિં કૃત્વા હિ તે વહ્નૌ પિતુરગ્ર ઉમાપતેઃ

ત્વયાનીતા પુરીં રામ ન તાં પશ્યામિ તેગ્રતઃ।
ન વિના ત્વં તયા દેવ શોભસે રઘુનંદન

ત્વયા વિનાપિ સાધ્વી સા ક્વ નુ તિષ્ઠતિ જાનકી।
અન્યાં ભાર્યાં ન તે વેદ્મિ ભાર્યાહીનો ન શોભસે

ક્રૌંચયુગ્મં મિથો યદ્વચ્ચક્રવાકયુગં યથા।
એવં વદંતીં તાં તારાં તારાધિપસમાનનામ્

પ્રાહ પ્રવચસાં શ્રેષ્ઠો રામો રાજીવલોચનઃ।
ચારુદંષ્ટ્રે વિશાલાક્ષિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ

સર્વં કાલકૃતં વિદ્ધિ જગદેતચ્ચરાચરમ્।
વિસૃજ્યતાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સુગ્રીવોભિમુખઃ સ્થિતઃ

સુગ્રીવ ઉવાચ।
ભવંતૌ યેન કાર્યેણ ઇહાયાતૌ નરેશ્વરૌ।
તચ્ચાપિ કથ્યતાં શીઘ્રં કૃત્યકાલો હિ વર્તતે

બ્રુવાણમેવં સુગ્રીવં ભરતો રામચોદિતઃ।
આચચક્ષે ચ ગમનં લંકાયાં રાઘવસ્ય તુ।
તૌ ચાબ્રવીચ્ચ સુગ્રીવો ભવદ્ભ્યાં સહિતઃ પુરીમ્

ગમિષ્યે રાક્ષસં દેવ દ્રષ્ટું તત્ર વિભીષણમ્।
સુગ્રીવેણૈવમુક્તે તુ ગચ્છસ્વેત્યાહ રાઘવઃ

સુગ્રીવો રાઘવૌ તૌ ચ પુષ્પકે તુ સ્થિતાસ્ત્રયઃ।
તાવત્પ્રાપ્તં વિમાનં તુ સમુદ્રસ્યોત્તરં તટમ્

અબ્રવીદ્ભરતં રામો હ્યત્ર મે રાક્ષસેશ્વરઃ।
ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સાર્ધં જીવિતાર્થે વિભીષણઃ

પ્રાપ્તસ્તતો લક્ષ્મણેન લંકારાજ્યેભિષેચિતઃ।
અત્ર ચાહં સમુદ્રસ્ય પરેપારે સ્થિતસ્ત્ર્યહમ્

દર્શનં દાસ્યતે મેઽસૌ જ્ઞાતિકાર્યં ભવિષ્યતિ।
તાવન્ન દર્શનં મહ્યં દત્તમેતેન શત્રુહન્

તતઃ કોપઃ સુમદ્ભૂતશ્ચતુર્થેહનિ રાઘવ।
ધનુરાયમ્ય વેગેન દિવ્યમસ્ત્રં કરે ધૃતમ્

દૃષ્ટ્વા માં શરણાન્વેષી ભીતો લક્ષ્મણમાશ્રિતઃ।
સુગ્રીવેણાનુનીતોઽસ્મિ ક્ષમ્યતાં રાઘવ ત્વયા

તતો મયોત્ક્ષિપ્તશરો મરુદેશે હ્યપાકૃતઃ।
તતસ્સમુદ્રરાજેન ભૃશં વિનયશાલિના

ઉક્તોહં સેતુબંધેન લંકાં ત્વં વ્રજ રાઘવ।
લંઘયિત્વા નરવ્યાઘ્ર વારિપૂર્ણં મહોદધિમ્

એષ સેતુર્મયા બદ્ધઃ સમુદ્રે વરુણાલયે।
ત્રિભિર્દિનૈઃ સમાપ્તિં વૈ નીતો વાનરસત્તમૈઃ

પ્રથમે દિવસે બદ્ધો યોજનાનિ ચતુર્દશ।
દ્વિતીયેહનિ ષટ્ત્રિંશત્તૃતીયેર્ધશતં તથા

ઇયં સા દૃશ્યતે લંકા સ્વર્ણપ્રાકારતોરણા।
અવરોધો મહાનત્ર કૃતો વાનરસત્તમૈઃ

અત્ર યુદ્ધં મહદ્વૃત્તં ચૈત્રાશુક્લચતુર્દશિ।
અષ્ટચત્વારિંશદ્દિનં યત્રાસૌ રાવણો હતઃ

અત્ર પ્રહસ્તો નીલેન હતો રાક્ષસપુંગવઃ।
હનૂમતા ચ ધૂમ્રાક્ષો હ્યત્રૈવ વિનિપાતિતઃ

મહોદરાતિકાયૌ ચ સુગ્રીવેણ મહાત્મના।
અત્રૈવ મે કુંભકર્ણો લક્ષ્મણેનેંદ્રજિત્તથા

મયા ચાત્ર દશગ્રીવો હતો રાક્ષસપુંગવઃ।
અત્ર સંભાષિતું પ્રાપ્તો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

પાર્વત્યા સહિતો દેવઃ શૂલપાણિર્વૃષધ્વજઃ।
મહેંદ્રાદ્યાઃ સુરગણાઃ સગંધર્વાસ્સ કિંનરાઃ

પિતા મે ચ સમાયાતો મહારાજસ્ત્રિવિષ્ટપાત્।
વૃતશ્ચાપ્સરસાં સંઘૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તથા

તેષાં સમક્ષં સર્વેષાં જાનકી શુદ્ધિમિચ્છતા।
ઉક્તા સીતા હવ્યવાહં પ્રવિષ્ટા શુદ્ધિમાગતા

લંકાધિપૈઃ સુરૈર્દૃષ્ટા ગૃહીતા પિતૃશાસનાત્।
અથાપ્યુક્તોથ રાજ્ઞાહમયોધ્યાં ગચ્છ પુત્રકમ્

ન મે સ્વર્ગો બહુમતસ્ત્વયા હીનસ્ય રાઘવ।
તારિતોહં ત્વયા પુત્ર પ્રાપ્તોઽસ્મીન્દ્રસલોકતામ્

લક્ષ્મણં ચાબ્રવીદ્રાજા પુત્ર પુણ્યં ત્વયાર્જિતમ્।
ભ્રાત્રાસમમથો દિવ્યાંલ્લોકાન્પ્રાપ્સ્યસિ ચોત્તમાન્

આહૂય જાનકીં રાજા વાક્યં ચેદમુવાચ હ।
ન ચ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો ભર્તારં પ્રતિ સુવ્રતે

ખ્યાતિર્ભવિષ્યત્યેવાગ્ર્યા ભર્તુસ્તે શુભલોચને।
એવં વદતિ રામે તુ પુષ્પકે ચ વ્યવસ્થિતે

તત્ર યે રાક્ષસવરાસ્તે ગત્વાશુ વિભીષણં।
પ્રાપ્તો રામઃ સસુગ્રીવશ્ચારા ઇત્થં તદાઽવદન્

વિભીષણસ્તુ તચ્છ્રુત્વા રામાગમનમંતિકે।
ચારાંસ્તાન્પૂજયામાસ સર્વકામધનાદિભિઃ

અલંકૃત્ય પુરીં તાં તુ નિષ્ક્રાન્તઃ સચિવૈઃ સહ।
દૃષ્ટ્વા રામં વિમાનસ્થં મેરાવિવ દિવાકરં

અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન નત્વા રાઘવમબ્રવીત્।
અદ્ય મે સફલં જન્મ પ્રાપ્તાઃ સર્વે મનોરથાઃ

યદ્દૃષ્ટૌ દેવચરણૌ જગદ્વંદ્યાવનિંદિતૌ।
કૃતઃ શ્લાઘ્યોસ્મ્યહં દેવ શક્રાદીનાં દિવૌકસાં

આત્માનમધિકં મન્યે ત્રિદશેશાત્પુરંદરાત્।
રાવણસ્ય ગૃહે દીપ્તે સર્વરત્નોપશોભિતે

ઉપવિષ્ટે તુ કાકુત્સ્થે અર્ઘં દત્વા વિભીષણઃ।
ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા સુગ્રીવં ભરતં તથા

ઇહાગતસ્ય રામસ્ય યદ્દાસ્યે ન તદસ્તિ મે।
ઇયં ચ લંકા રામેણ રિપું ત્રૈલોક્યકંટકમ્

હત્વા તુ પાપકર્માણં દત્તા પૂર્વં પુરી મમ।
ઇયં પુરી ઇમે દારા અમી પુત્રાસ્તથા હ્યહં

સર્વમેતન્મયા દત્તં સર્વમક્ષયમસ્તુ તે।
તતઃ પ્રકૃતયઃ સર્વા લંકાવાસિજનાશ્ચ યે

આજગ્મૂ રાઘવં દ્રષ્ટું કૌતૂહલસમન્વિતાઃ।
ઉક્તો વિભીષણસ્તૈસ્તુ રામં દર્શય નઃ પ્રભો

વિભીષણેન કથિતા રાઘવાય મહાત્મને।
તેષામુપાયનં સર્વં ભરતો રામચોદિતઃ

જગ્રાહ વાનરેન્દ્રશ્ચ ધનરત્નૌઘસંચયં।
એવં તત્ર ત્ર્યહં રામો હ્યવસદ્રાક્ષસાલયે

ચતુર્થેહનિ સંપ્રાપ્તે રામે ચાપિ સભાસ્થિતે।
કેકસી પુત્રમાહેદં રામં દ્રક્ષ્યામિ પુત્રક

દૃષ્ટે તસ્મિન્મહત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે મુનિસત્તમૈઃ।
વિષ્ણુરેષ મહાભાગશ્ચતુર્મૂર્તિસ્સનાતનઃ

સીતા લક્ષ્મીર્મહાભાગ ન બુદ્ધા સાગ્રજેન તે।
પિત્રા તે પૂર્વમાખ્યાતં દેવાનાં દિવિસંગમે

કુલે રઘૂણાં વૈ વિષ્ણુઃ પુત્રો દશરથસ્ય તુ।
ભવિષ્યતિ વિનાશાય દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ

વિભીષણ ઉવાચ।
એવં કુરુષ્વ વૈ માતર્ગૃહાણ નવમં વરમ્।
પાત્રં ચંદનસંયુક્તં દધિક્ષૌદ્રાક્ષતૈઃ સહ

દૂર્વયાર્ઘં સહ કુરુ રાજપુત્રસ્ય દર્શનમ્।
સરમામગ્રતઃ કૃત્વા યાશ્ચાન્યા દેવકન્યકાઃ

વ્રજસ્વ રાઘવાભ્યાશં તસ્માદગ્રે વ્રજામ્યહમ્।
એવમુક્ત્વા ગતં રક્ષો યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ

ઉત્સાર્ય દાનવાન્સર્વાન્રામં દ્રષ્ટું સમાગતાન્।
સભાં તાં વિમલાં કૃત્વા રામં સ્વાભિમુખે સ્થિતમ્

વિભીષણ ઉવાચ।
વિજ્ઞાપ્યં શૃણુ મે દેવ વદતશ્ચ વિશાંપતે।
દશગ્રીવં કુંભકર્ણં યા ચ માં ચાપ્યજીજનત્

ઇયં સા દેવમાતા નઃ પાદૌ તે દ્રષ્ટુમિચ્છતિ।
તસ્યાસ્તુ ત્વં કૃપાં કૃત્વા દર્શનં દાતુ મર્હસિ

રામ ઉવાચ।
અહં તસ્યાઃ સમીપં તુ માતૃદર્શનકાંક્ષયા।
ગમિષ્યે રાક્ષસેંદ્ર ત્વં શીઘ્રં યાહિ મમાગ્રતઃ

પ્રતિજ્ઞાય તુ તં વાક્યમુત્તસ્થૌ ચ વરાસનાત્।
મૂર્ધ્નિ ચાંજલિમાધાય પ્રણામમકરોદ્વિભુઃ

અભિવાદયેહં ભવતીં માતા ભવસિ ધર્મતઃ।
મહતા તપસા ચાપિ પુણ્યેન વિવિધેન ચ

ઇમૌ તે ચરણૌ દેવિ માનવો યદિ પશ્યતિ।
પૂર્ણસ્સ્યાત્તદહં પ્રીતો દૃષ્ટ્વેમૌ પુત્રવત્સલે

કૌસલ્યા મે યથા માતા ભવતી ચ તથા મમ।
કેકસી ચાબ્રવીદ્રામં ચિરં જીવ સુખી ભવ

ભર્ત્રા મે કથિતં વીર વિષ્ણુર્માનુષરૂપધૃત્।
અવતીર્ણો રઘુકુલે હિતાર્થેત્ર દિવૌકસામ્

દશગ્રીવ વિનાશાય ભૂતિં દાતું વિભીષણે।
વાલિનો નિધનં ચૈવ સેતુબંધં ચ સાગરે

પુત્રો દશરથસ્યૈવ સર્વં સ ચ કરિષ્યતિ।
ઇદાનીં ત્વં મયા જ્ઞાતઃ સ્મૃત્વા તદ્ભર્તૃભાષિતમ્

સીતા લક્ષ્મીર્ભવાન્વિષ્ણુર્દેવા વૈ વાનરાસ્તથા।
ગૃહં પુત્ર ગમિષ્યામિ સ્થિરકીર્તિમવાપ્નુહિ

સરમોવાચ।
ઇહૈવ વત્સરં પૂર્ણમશોકવનિકાસ્થિતા।
સેવિતા જાનકી દેવ સુખં તિષ્ઠતિ તે પ્રિયા

નિત્યં સ્મરામિ વૈ પાદૌ સીતાયાસ્તુ પરંતપ।
કદા દ્રક્ષ્યામિ તાં દેવીં ચિંતયાના ત્વહર્નિશમ્

કિમર્થં દેવદેવેન નાનીતા જાનકી ત્વિહ।
એકાકી નૈવ શોભેથા યોષિતા ચ તયા વિના

સમીપે શોભતે સીતા ત્વં ચ તસ્યાઃ પરંતપ।
એવં બ્રુવન્ત્યાં ભરતઃ કેયમિત્યબ્રવીદ્વચઃ

તતશ્ચેંગિતવિદ્રામો ભરતં પ્રાહ સત્વરમ્।
વિભીષણસ્ય ભાર્યા વૈ સરમા નામ નામતઃ

પ્રિયા સખી મહાભાગા સીતાયાસ્સુદૃઢં મતા।
સર્વંકાલકૃતં પશ્ય ન જાને કિં કરિષ્યતિ

ગચ્છ ત્વં સુભગે ભર્તૃગેહં પાલય શોભને।
માં ત્યક્ત્વા હિ ગતા દેવી ભાગ્યહીનં ગતિર્યથા

તયા વિરહિતઃ સુભ્રુ રતિં વિંદે ન કર્હિચિત્।
શૂન્યા એવ દિશઃ સર્વાઃ પશ્યામીહ પુનર્ભ્રમન્

વિસૃજ્યતાં ચ સરમાં સીતાયાસ્તુ પ્રિયાં સખીમ્।
ગતાયામથ કેકસ્યાં રામઃ પ્રાહ વિભીષણમ્

દૈવતેભ્યઃ પ્રિયં કાર્યં નાપરાધ્યાસ્ત્વયા સુરાઃ।
આજ્ઞયા રાજરાજસ્ય વર્તિતવ્યં ત્વયાનઘ

લંકાયાં માનુષો યો વૈ સમાગચ્છેત્કથંચન।
રાક્ષસૈર્ન ચ હંતવ્યો દ્રષ્ટવ્યોસૌ યથા ત્વહમ્

વિભીષણ ઉવાચ।
આજ્ઞયાહં નરવ્યાઘ્ર કરિષ્યે સર્વમેવ તુ।
વિભીષણે હિ વદતિ વાયૂ રામમુવાચ હ

ઇહાસ્તિવૈષ્ણવી મૂર્તિઃ પૂર્વં બદ્ધો બલિર્યયા।
તાં નયસ્વ મહાભાગ કાન્યકુબ્જે પ્રતિષ્ઠય

વિદિત્વા તદભિપ્રાયં વાયુના સમુદાહૃતમ્।
વિભીષણસ્ત્વલંકૃત્ય રત્નૈઃ સર્વૈશ્ચ વામનમ્

આનીય ચાર્પયદ્રામે વાક્યં ચેદમુવાચ હ।
યદા વૈ નિર્જિતઃ શક્રો મેઘનાદેન રાઘવ

તદા વૈ વામનસ્ત્વેષ આનીતો જલજેક્ષણ।
નયસ્વ તમિમં દેવ દેવદેવં પ્રતિષ્ઠય

તથેતિ રાઘવઃ કૃત્વા પુષ્પકં ચ સમારુહત્।
ધનં રત્નમસંખ્યેયં વામનં ચ સુરોત્તમમ્

ગૃહ્ય સુગ્રીવભરતાવારૂઢૌ વામનાદનુ।
વ્રજન્નેવાંબરે રામસ્તિષ્ઠેત્યાહ વિભીષણમ્

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભૂયોપ્યાહ સ રાઘવમ્।
કરિષ્યે સર્વમેતદ્ધિ યદાજ્ઞપ્તં વિભો ત્વયા

સેતુનાનેન રાજેંદ્ર પૃથિવ્યાં સર્વમાનવાઃ।
આગત્ય પ્રતિબાધેરન્નાજ્ઞાભંગો ભવેત્તવ

કોત્ર મે નિયમો દેવ કિન્નુ કાર્યં મયા વિભો।
શ્રુત્વૈતદ્રાઘવો વાક્યં રાક્ષસોત્તમભાષિતમ્

કાર્મુકં ગૃહ્ય હસ્તેન રામઃ સેતું દ્વિધાચ્છિનત્।
ત્રિર્વિભજ્ય ચ વેગેન મધ્યે વૈ દશયોજનમ્

છિત્વા તુ યોજનં ચૈકમેકં ખંડત્રયં કૃતમ્।
વેલાવનં સમાસાદ્ય રામઃ પૂજાં રમાપતેઃ

કૃત્વા રામેશ્વરં નામ્ના દેવદેવં જનાર્દનં।
અભિષિચ્યાથ સંગૃહ્ય વામનં રઘુનંદનઃ

દક્ષિણાદુદધેશ્ચૈવ નિર્જગામ ત્વરાન્વિતઃ।
અંતરિક્ષાદભૂદ્વાણી મેઘગંભીરનિઃસ્વના

રુદ્ર ઉવાચ।
ભો ભો રામાસ્તુ ભદ્રં તે સ્થિતોઽહમિહ સાંપ્રતમ્।
યાવજ્જગદિદં રામ યાવદેષા ધરા સ્થિતા

તાવદેવ ચ તે સેતુ તીર્થં સ્થાસ્યતિ રાઘવ।
શ્રુત્વૈવં દેવદેવસ્ય ગિરં તામમૃતોપમામ્

રામ ઉવાચ।
નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનામભયંકર।
ગૌરીકાંત નમસ્તુભ્યં દક્ષયજ્ઞવિનાશન

નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ।
પશૂનાંપતયે નિત્યં ચોગ્રાય ચ કપર્દિને

મહાદેવાય ભીમાય ત્ર્યંબકાય દિશાંપતે।
ઈશાનાય ભગઘ્નાય નમોસ્ત્વંધકઘાતિને

નીલગ્રીવાય ઘોરાય વેધસે વેધસા સ્તુત।
કુમારશત્રુનિઘ્નાય કુમારજનનાય ચ

વિલોહિતાય ધૂમ્રાય શિવાય ક્રથનાય ચ।
નમો નીલશિખંડાય શૂલિને દૈત્યનાશિને

ઉગ્રાય ચ ત્રિનેત્રાય હિરણ્યવસુરેતસે।
અનિંદ્યાયાંબિકાભર્ત્રે સર્વદેવસ્તુતાય ચ

અભિગમ્યાય કામ્યાય સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ।
વૃષધ્વજાય મુંડાય જટિને બ્રહ્મચારિણે

તપ્યમાનાય તપ્યાય બ્રહ્મણ્યાય જયાય ચ।
વિશ્વાત્મને વિશ્વસૃજે વિશ્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતે

નમો નમોસ્તુ દિવ્યાય પ્રપન્નાર્તિહરાય ચ।
ભક્તાનુકંપિને દેવ વિશ્વતેજો મનોગતે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ દેવદેવો હરો નૃપ।
ઉવાચ રાઘવં વાક્યં ભક્તિનમ્રં પુરાસ્થિતમ્

રુદ્ર ઉવાચ।
ભો ભો રાઘવ ભદ્રં તે બ્રૂહિ યત્તે મનોગતમ્।
ભવાન્નારાયણો નૂનં ગૂઢો માનુષયોનિષુ

અવતીર્ણો દેવકાર્યં કૃતં તચ્ચાનઘ ત્વયા।
ઇદાનીં સ્વં વ્રજસ્થાનં કૃતકાર્યોસિ શત્રુહન્

ત્વયા કૃતં પરં તીર્થં સેત્વાખ્યં રઘુનંદન।
આગત્ય માનવા રાજન્પશ્યેયુરિહ સાગરે

મહાપાતકયુક્તા યે તેષાં પાપં વિલીયતે।
બ્રહ્મવધ્યાદિપાપાનિ યાનિ કષ્ટાનિ કાનિચિત્

દર્શનાદેવ નશ્યંતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા।
ગચ્છ ત્વં વામનં સ્થાપ્ય ગંગાતીરે રઘૂત્તમ

પૃથિવ્યાં સર્વશઃ કૃત્વા ભાગાનષ્ટૌ પરંતપ।
શ્વેતદ્વીપં સ્વકં સ્થાનં વ્રજ દેવ નમોસ્તુ તે

પ્રણિપત્ય તતો રામસ્તીર્થં પ્રાપ્તશ્ચ પુષ્કરમ્।
વિમાનં તુ ન યાત્યૂર્ધ્વં વેષ્ટિતં તત્તુ રાઘવઃ

કિમિદં વેષ્ટિતં યાનં નિરાલંબેઽમ્બરે સ્થિતમ્।
ભવિતવ્યં કારણેન પશ્યેત્યાહ સ્મ વાનરમ્

સુગ્રીવો રામવચનાદવતીર્ય ધરાતલે।
સ ચ પશ્યતિ બ્રહ્માણં સુરસિદ્ધસમન્વિતમ્

બ્રહ્મર્ષિસઙ્ઘસહિતં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્।
દૃષ્ટ્વાઽઽગત્યાબ્રવીદ્રામં સર્વલોકપિતામહઃ

સહિતો લોકપાલૈશ્ચ વસ્વાદિત્યમરુદ્ગણૈઃ।
તં દેવં પુષ્પકં નૈવ લંઘયેદ્ધિ પિતામહમ્

અવતીર્ય તતો રામઃ પુષ્પકાદ્ધેમભૂષિતાત્।
નત્વા વિરિંચનં દેવં ગાયત્ર્યા સહ સંસ્થિતમ્

અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન પંચાંગાલિંગિતાવનિઃ।
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા દેવદેવં વિરિંચનમ્

રામ ઉવાચ।
નમામિ લોકકર્તારં પ્રજાપતિસુરાર્ચિતમ્।
દેવનાથં લોકનાથં પ્રજાનાથં જગત્પતિમ્

નમસ્તે દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત।
ભૂતભવ્યભવન્નાથ હરિપિંગલલોચન

બાલસ્ત્વં વૃદ્ધરૂપી ચ મૃગચર્માસનાંબરઃ।
તારણશ્ચાસિ દેવસ્ત્વં ત્રૈલોક્યપ્રભુરીશ્વરઃ

હિરણ્યગર્ભઃ પદ્મગર્ભઃ વેદગર્ભઃ સ્મૃતિપ્રદઃ।
મહાસિદ્ધો મહાપદ્મી મહાદંડી ચ મેખલી

કાલશ્ચ કાલરૂપી ચ નીલગ્રીવો વિદાંવરઃ।
વેદકર્તાર્ભકો નિત્યઃ પશૂનાં પતિરવ્યયઃ

દર્ભપાણિર્હંસકેતુઃ કર્તા હર્તા હરો હરિઃ।
જટી મુંડી શિખી દંડી લગુડી ચ મહાયશાઃ

ભૂતેશ્વરઃ સુરાધ્યક્ષઃ સર્વાત્મા સર્વભાવનઃ।
સર્વગઃ સર્વહારી ચ સ્રષ્ટા ચ ગુરુરવ્યયઃ

કમંડલુધરો દેવઃ સ્રુક્સ્રુવાદિધરસ્તથા।
હવનીયોઽર્ચનીયશ્ચ ૐકારો જ્યેષ્ઠસામગઃ

મૃત્યુશ્ચૈવામૃતશ્ચૈવ પારિયાત્રશ્ચ સુવ્રતઃ।
બ્રહ્મચારી વ્રતધરો ગુહાવાસી સુપઙ્કજઃ

અમરો દર્શનીયશ્ચ બાલસૂર્યનિભસ્તથા।
દક્ષિણે વામતશ્ચાપિ પત્નીભ્યામુપસેવિતઃ

ભિક્ષુશ્ચ ભિક્ષુરૂપશ્ચ ત્રિજટી લબ્ધનિશ્ચયઃ।
ચિત્તવૃત્તિકરઃ કામો મધુર્મધુકરસ્તથા

વાનપ્રસ્થો વનગત આશ્રમી પૂજિતસ્તથા।
જગદ્ધાતા ચ કર્ત્તા ચ પુરુષઃ શાશ્વતો ધ્રુવઃ

ધર્માધ્યક્ષો વિરૂપાક્ષસ્ત્રિધર્મો ભૂતભાવનઃ।
ત્રિવેદો બહુરૂપશ્ચ સૂર્યાયુતસમપ્રભઃ

મોહકોવંધકશ્ચૈવદાનવાનાંવિશેષતઃ।
દેવદેવશ્ચ પદ્માઙ્કસ્ત્રિનેત્રોઽબ્જજટસ્તથા

હરિશ્મશ્રુર્ધનુર્ધારી ભીમો ધર્મપરાક્રમઃ।
એવં સ્તુતસ્તુ રામેણ બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાંવરઃ

ઉવાચ પ્રણતં રામં કરે ગૃહ્ય પિતામહઃ।
વિષ્ણુસ્ત્વં માનુષે દેહેઽવતીર્ણો વસુધાતલે

કૃતં તદ્ભવતા સર્વં દેવકાર્યં મહાવિભો।
સંસ્થાપ્ય વામનં દેવં જાહ્નવ્યા દક્ષિણે તટે

અયોધ્યાં સ્વપુરીં ગત્વા સુરલોકં વ્રજસ્વ ચ।
વિસૃષ્ટો બ્રહ્મણા રામઃ પ્રણિપત્ય પિતામહં

આરૂઢઃ પુષ્પકં યાનં સંપ્રાપ્તો મધુરાં પુરીમ્।
સમીક્ષ્ય પુત્રસહિતં શત્રુઘ્નં શત્રુઘાતિનં

તુતોષ રાઘવઃ શ્રીમાન્ભરતઃ સ હરીશ્વરઃ।
શત્રુઘ્નો ભ્રાતરૌ પ્રાપ્તૌ શક્રોપેન્દ્રાવિવાગતૌ

પ્રણિપત્ય તતો મૂર્ધ્ના પંચાંગાલિંગિતાવનિઃ।
ઉત્થાપ્ય ચાંકમારોપ્ય રામો ભ્રાતરમંજસા

ભરતશ્ચ તતઃ પશ્ચાત્સુગ્રીવસ્તદનંતરં।
ઉપવિષ્ટોઽથ રામાય સોઽર્ઘમાદાય સત્વરં

રાજ્યં નિવેદયામાસ ચાષ્ટાંગં રાઘવે તદા।
શ્રુત્વા પ્રાપ્તં તતો રામં સર્વો વૈ માથુરો જનઃ

વર્ણા બ્રાહ્મણભૂયિષ્ઠા દ્રષ્ટુમેનં સમાગતાઃ।
સંભાષ્ય પ્રકૃતીઃ સર્વા નૈગમાન્બ્રાહ્મણૈઃ સહ

દિનાનિ પંચોષિત્વાઽત્ર રામો ગંતું મનો દધે।
શત્રુઘ્નશ્ચ તતો રામે વાજિનોથ ગજાંસ્તથા

કૃતાકૃતં ચ કનકં તત્રોપાયનમાહરત્।
રામસ્ત્વાહ તતઃ પ્રીતઃ સર્વમેતન્મયા તવ

દત્તં પુત્રૌ તેઽભિષિઞ્ચ રાજાનૌ માથુરે જને।
એવમુક્ત્વા તતો રામઃ પ્રાપ્તો મધ્યંદિને રવૌ

મહોદયં સમાસાદ્ય ગંગાતીરે સ વામનં।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય દ્વિજાનાહ ભાવિનઃ પાર્થિવાંસ્તથા

મયા કૃતોઽયં ધર્મસ્ય સેતુર્ભૂતિવિવર્ધનઃ।
પ્રાપ્તે કાલે પાલનીયો ન ચ લોપ્યઃ કથંચન

પ્રસારિતકરેણૈવં પ્રાર્થનૈષા મયા કૃતા।
નૃપાઃ કૃતે મયાર્થિત્વે યત્ક્ષેમં ક્રિયતામિહ

નિત્યં દૈનંદિનીપૂજા કાર્યા સર્વૈરતંદ્રિતૈઃ।
ગ્રામાન્દત્વા ધનં તચ્ચ લંકાયા આહૃતં ચ યત્

પ્રેષયિત્વા ચ કિષ્કિંધાં સુગ્રીવં વાનરેશ્વરં।
અયોધ્યામાગતો રામઃ પુષ્પકં તમથાબ્રવીત્

નાગંતવ્યં ત્વયા ભૂયસ્તિષ્ઠ યત્ર ધનેશ્વરઃ।
કૃતકૃત્યસ્તતો રામઃ કર્તવ્યં નાપ્યમન્યત

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
એવન્તે ભીષ્મ રામસ્ય કથાયોગેન પાર્થિવ।
ઉત્પત્તિર્વામનસ્યોક્તા કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

કથયામિ તુ તત્સર્વં યત્ર કૌતૂહલં નૃપ।
સર્વં તે કીર્ત્તયિષ્યામિ યેનાર્થી નૃપનંદન

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે વામનપ્રતિષ્ઠાનામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ