પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.37

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
તદદ્ભુતતમં વાક્યં શ્રુત્વા ચ રઘુનંદનઃ।
ગૌરવાદ્વિસ્મયાચ્ચાપિ ભૂયઃ પ્રષ્ટું પ્રચક્રમે

રામ ઉવાચ।
ભગવંસ્તદ્વનં ઘોરં યત્રાસૌ તપ્તવાંસ્તપઃ।
શ્વેતો વૈદર્ભકો રાજા તદદ્ભુતમભૂત્કથં

વિષમં તદ્વનં રાજા શૂન્યં મૃગવિવર્જિતં।
પ્રવિષ્ટસ્તપ આસ્થાતું કથં વદ મહામુને

સમંતાદ્યોજનશતં નિર્મનુષ્યમભૂત્કથં।
ભવાન્કથં પ્રવિષ્ટસ્તદ્યેન કાર્યેણ તદ્વદ

અગસ્ત્ય ઉવાચ।
પુરા કૃતયુગે રાજા મનુર્દંડધરઃ પ્રભુઃ।
તસ્ય પુત્રોથ નામ્નાસીદિક્ષ્વાકુરમિતદ્યુતિઃ

તં પુત્રં પૂર્વજં રાજ્યે નિક્ષિપ્ય ભુવિસંમતમ્।
પૃથિવ્યાં રાજવંશાનાં ભવ રાજેત્યુવાચ હ

તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાતં પિતુઃ પુત્રેણ રાઘવ।
તતઃપરમસંહૃષ્ટઃ પુનસ્તં પ્રત્યભાષત

પ્રીતોસ્મિ પરમોદાર કર્મણા તે ન સંશયઃ।
દંડેન ચ પ્રજા રક્ષ ન ચ દંડમકારણમ્

અપરાધિષુ યો દંડઃ પાત્યતે માનવૈરિહ।
સ દંડો વિધિવન્મુક્તઃ સ્વર્ગં નયતિ પાર્થિવમ્

તસ્માદ્દણ્ડે મહાબાહો યત્નવાન્ભવ પુત્રક।
ધર્મસ્તે પરમો લોકે કૃત એવં ભવિષ્યતિ

ઇતિ તં બહુસંદિશ્ય મનુઃ પુત્રં સમાધિના।
જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટો બ્રહ્મલોકમનુત્તમમ્

જનયિષ્યે કથં પુત્રાનિતિ ચિંતાપરોઽભવત્।
કર્મભિર્બહુભિસ્તૈસ્તૈસ્સસુતૈસ્સંયુતોઽભવત્

તોષયામાસ પુત્રૈસ્સ પિતૄન્દેવસુતોપમૈઃ।
સર્વેષામુત્તમસ્તેષાં કનીયાન્રઘુનંદન

શૂરશ્ચ કૃતવિદ્યશ્ચ ગુરુશ્ચ જનપૂજયા।
નામ તસ્યાથ દંડેતિ પિતા ચક્રે સ બુદ્ધિમાન્

ભવિષ્યદ્દણ્ડપતનં શરીરે તસ્ય વીક્ષ્ય ચ।
સંપશ્યમાનસ્તં દોષં ઘોરં પુત્રસ્ય રાઘવ

સ વિંધ્યનીલયોર્મધ્યે રાજ્યમસ્ય દદૌ પ્રભુઃ।
સ દંડસ્તત્ર રાજાભૂદ્રમ્યે પર્વતમૂર્દ્ધનિ

પુરં ચાપ્રતિમં તેન નિવેશાય તથા કૃતમ્।
નામ તસ્ય પુરસ્યાથ મધુમત્તમિતિ સ્વયમ્

તથાદેશેન સંપન્નઃ શૂરો વાસમથાકરોત્।
એવં રાજા સ તદ્રાજ્યં ચકાર સપુરોહિતઃ

પ્રહૃષ્ટ સુપ્રજાકીર્ણં દેવરાજો યથા દિવિ।
તતઃ સ દંડઃ કાકુત્સ્થ બહુવર્ષગણાયુતમ્

અકારયત્તુ ધર્માત્મા રાજ્યં નિહતકંટકં।
અથ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિદ્રાજા ભાર્ગવમાશ્રમમ્

રમણીયમુપાક્રામચ્ચૈત્રમાસે મનોરમે।
તત્ર ભાર્ગવકન્યાં તુ રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ

વિચરંતીં વનોદ્દેશે દંડોઽપશ્યદનુત્તમામ્।
ઉત્તુંગપીવરીં શ્યામાં ચંદ્રાભવદનાં શુભામ્

સુનાસાં ચારુસર્વાંગીં પીનોન્નતપયોધરામ્।
મધ્યે ક્ષામાં ચ વિસ્તીર્ણાં દૃષ્ટ્વા તાં કુરુતે મુદમ્

એકવસ્ત્રાં વને ચૈકાં પ્રથમે યૌવને સ્થિતામ્।
સ તાં દૃષ્ટ્વાત્વધર્મેણ અનંગશરપીડિતઃ

અભિગમ્ય સુવિશ્રાંતાં કન્યાં વચનમબ્રવીત્।
કુતસ્ત્વમસિ સુશ્રોણિ કસ્ય ચાસિ સુશોભને

પીડતોહમનંગેન પૃચ્છામિ ત્વાં સુશોભને।
ત્વયા મેઽપહૃતં ચિત્તં દર્શનાદેવ સુંદરિ

ઇદં તે વદનં રમ્યં મુનીનાં ચિત્તહારકમ્।
યદ્યહં ન લભે ભોક્તું મૃતં મામવધારય

ત્વયા હૃતા મમ પ્રાણા માં જીવય સુલોચને।
દાસોસ્મિ તે વરારોહે ભક્તં માં ભજ શોભને

તસ્યૈવં તુ બ્રુવાણસ્ય મદોન્મત્તસ્ય કામિનઃ।
ભાર્ગવી પ્રત્યુવાચેદં વચઃ સવિનયં નૃપમ્

ભાર્ગવસ્ય સુતાં વિદ્ધિ શુક્રસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ।
અરજાં નામ રાજેંદ્ર જ્યેષ્ઠામાશ્રમવાસિનઃ

શુક્રઃ પિતા મે રાજેંદ્ર ત્વં ચ શિષ્યો મહાત્મનઃ।
ધર્મતો ભગિની ચાહં ભવામિ નૃપનંદન

એવંવિધં વચો વક્તું ન ત્વમર્હસિ પાર્થિવ।
અન્યેભ્યોપિ સુદુષ્ટેભ્યો રક્ષ્યા ચાહં સદા ત્વયા

ક્રોધનો મે પિતા રૌદ્રો ભસ્મત્વં ત્વાં સમાનયેત્।
અથવા રાજધર્મેણાસંબંધં કુરુષે બલાત્

પિતરં યાચયસ્વ ત્વં ધર્મદૃષ્ટેન કર્મણા।
વરયસ્વ નૃપશ્રેષ્ઠ પિતરં મે મહાદ્યુતિમ્

અન્યથા વિપુલં દુઃખં તવ ઘોરં ભવેદ્ધ્રુવમ્।
ક્રુદ્ધો હિ મે પિતા સર્વં ત્રૈલોક્યમભિનિર્દહેત્

તતોઽશુભં મહાઘોરં શ્રુત્વા દંડઃ સુદારુણમ્।
પ્રત્યુવાચ મદોન્મત્તઃ શિરસાભિનતઃ પુનઃ

પ્રસાદં કુરુ સુશ્રોણિ કામોન્મત્તસ્ય કામિનિ।
ત્વયા રુદ્ધા મમ પ્રાણા વિશીર્યંતિ શુભાનને

ત્વાં પ્રાપ્ય વૈરં મેઽત્રાસ્તુ વધો વાપિ મહત્તરઃ।
ભક્તં ભજસ્વ માં ભીરુ ત્વયિ ભક્તિર્હિ મે પરા

એવમુક્ત્વા તુ તાં કન્યાં બલાત્સંગૃહ્ય બાહુના।
અન્યેન રાજ્ઞા હસ્તેન વિવસ્ત્રા સા તથા કૃતા

અંગમંગે સમાશ્લેષ્ય મુખે ચૈવ મુખં કૃતમ્।
વિસ્ફુરંતીં યથાકામં મૈથુનાયોપચક્રમે

તમનર્થં મહાઘોરં દંડઃ કૃત્વા સુદારુણમ્।
નગરં સ્વં જગામાશુ મદોન્મત્ત ઇવ દ્વિપઃ

ભાર્ગવી રુદતી દીના આશ્રમસ્યાવિદૂરતઃ।
પ્રત્યપાલયદુદ્વિગ્ના પિતરં દેવસમ્મિતમ્

સ મુહૂર્તાદુપસ્પૃશ્ય દેવર્ષિરમિતદ્યુતિઃ।
સ્વમાશ્રમં શિષ્યવૃતં ક્ષુધાર્તઃ સન્યવર્તત

સોપશ્યદરજાં દીનાં રજસા સમભિપ્લુતામ્।
ચંદ્રસ્ય ઘનસંયુક્તાં જ્યોત્સ્નામિવ પરાજિતામ્

તસ્ય રોષઃ સમભવત્ક્ષુધાર્તસ્ય મહાત્મનઃ।
નિર્દહન્નિવ લોકાંસ્ત્રીંસ્તાન્શિષ્યાન્સમુવાચ હ

પશ્યધ્વં વિપરીતસ્ય દંડસ્યાદીર્ઘદર્શિનઃ।
વિપત્તિં ઘોરસંકાશાં દીપ્તામગ્નિશિખામિવ

યન્નાશં દુર્ગતિં પ્રાપ્તસ્સાનુગશ્ચ ન સંશયઃ।
યસ્તુ દીપ્તહુતાશસ્ય અર્ચિઃ સંસ્પૃષ્ટવાનિહ

યસ્માત્સ કૃતવાન્પાપમીદૃશં ઘોરસંમિતમ્।
તસ્માત્પ્રાપ્સ્યતિ દુર્મેધાઃ પાંસુવર્ષમનુત્તમમ્

કુરાજા દેશસંયુક્તઃ સભૃત્યબલવાહનઃ।
પાપકર્મસમાચારો વધં પ્રાપ્સ્યતિ દુર્મતિઃ

સમંતાદ્યોજનશતં વિષયં ચાસ્ય દુર્મતેઃ।
ધુનોતુ પાંસુવર્ષેણ મહતા પાકશાસનઃ

સર્વસત્વાનિ યાનીહ જંગમસ્થાવરાણિ વૈ।
સર્વેષાં પાંસુવર્ષેણ ક્ષયઃ ક્ષિપ્રં ભવિષ્યતિ

દંડસ્ય વિષયો યાવત્તાવત્સવનમાશ્રમમ્।
પાંસુવર્ષમિવાકસ્માત્સપ્તરાત્રં ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા ક્રોધસંતપ્તસ્તમાશ્રમનિવાસિનમ્।
જનં જનપદસ્યાંતે સ્થીયતામિત્યુવાચ હ

ઉક્તમાત્રે ઉશનસા આશ્રમાવસથો જનઃ।
ક્ષિપ્રં તુ વિષયાત્તસ્માત્સ્થાનં ચક્રે ચ બાહ્યતઃ

તં તથોક્ત્વા મુનિજનમરજામિદમબ્રવીત્।
આશ્રમે ત્વં સુદુર્મેધે વસ ચેહ સમાહિતા

ઇદં યોજનપર્યંતમાશ્રમં રુચિરપ્રભમ્।
અરજે વિરજાસ્તિષ્ઠ કાલમત્ર સમાશ્શતમ્

શ્રુત્વા નિયોગં વિપ્રર્ષેરરજા ભાર્ગવી તદા।
તથેતિ પિતરં પ્રાહ ભાર્ગવં ભૃશદુઃખિતા

ઇત્યુક્ત્વા ભાર્ગવો વાસં તસ્માદન્યમુપાક્રમત્।
સપ્તાહે ભસ્મસાદ્ભૂતં યથોક્તં બ્રહ્મવાદિના

તસ્માદ્દંડસ્ય વિષયો વિંધ્યશૈલસ્ય માનુષ।
શપ્તો હ્યુશનસા રામ તદાભૂદ્ધર્ષણે કૃતે

તતઃપ્રભૃતિ કાકુત્સ્થ દંડકારણ્યમુચ્યતે।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યન્માં પૃચ્છસિ રાઘવ

સંધ્યામુપાસિતું વીર સમયો હ્યતિવર્તતે।
એતે મહર્ષયો રામ પૂર્ણકુંભાઃ સમંતતઃ

કૃતોદકા નરવ્યાઘ્ર પૂજયંતિ દિવાકરમ્।
સર્વૈરૄષિભિરભ્યસ્તૈઃ સ્તોત્રૈર્બ્રહ્માદિભિઃ કૃતૈઃ

રવિરસ્તંગતો રામ ગત્વોદકમુપસ્પૃશ।
ૠષેર્વચનમાદાય રામઃ સંધ્યામુપાસિતુમ્

ઉપચક્રામ તત્પુણ્યં સસરોરઘુનંદનઃ।
અથ તસ્મિન્વનોદ્દેશે રમ્યે પાદપશોભિતે

નદપુણ્યે ગિરિવરે કોકિલાશતમંડિતે।
નાનાપક્ષિરવોદ્યાને નાનામૃગસમાકુલે

સિંહવ્યાઘ્રસમાકીર્ણે નાનાદ્વિજસમાવૃતે।
ગૃધ્રોલૂકૌ પ્રવસિતૌ બહૂન્વર્ષગણાનપિ

અથોલૂકસ્ય ભવનં ગૃધ્રઃ પાપવિનિશ્ચયઃ।
મમેદમિતિ કૃત્વાઽસૌ કલહં તેન ચાકરોત્

રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય રામો રાજીવલોચનઃ।
તં પ્રપદ્યાવહૈ શીઘ્રં કસ્યૈતદ્ભવનં ભવેત્

ગૃધ્રોલૂકૌ પ્રપદ્યેતાં જાતકોપાવમર્ષિણૌ।
રામં પ્રપદ્યતૌ શીઘ્રં કલિવ્યાકુલચેતસૌ

તૌ પરસ્પરવિદ્વેષૌ સ્પૃશતશ્ચરણૌ તથા।
અથ દૃષ્ટ્વા રાઘવેંદ્રં ગૃધ્રો વચનમબ્રવીત્

સુરાણામસુરાણાં ચ ત્વં પ્રધાનો મતો મમ।
બૃહસ્પતેશ્ચ શુક્રાચ્ચ ત્વં વિશિષ્ટો મહામતિઃ

પરાવરજ્ઞો ભૂતાનાં મર્ત્યે શક્ર ઇવાપરઃ।
દુર્નિરીક્ષો યથા સૂર્યો હિમવાનિવ ગૌરવે

સાગરશ્ચાસિ ગાંભીર્યે લોકપાલો યમો હ્યસિ।
ક્ષાંત્યા ધરણ્યા તુલ્યોસિ શીઘ્રત્વે હ્યનિલોપમઃ

ગુરુસ્ત્વં સર્વસંપન્નો વિષ્ણુરૂપોસિ રાઘવ।
અમર્ષી દુર્જયો જેતા સર્વાસ્ત્રવિધિપારગઃ

શૃણુ ત્વં મમ દેવેશ વિજ્ઞાપ્યં નરપુંગવ।
મમાલયં પૂર્વકૃતં બાહુવીર્યેણ વૈ પ્રભો

ઉલૂકો હરતે રાજંસ્ત્વત્સમીપે વિશેષતઃ।
ઈદૃશોયં દુરાચારસ્ત્વદાજ્ઞા લંઘકો નૃપ

પ્રાણાંતિકેન દંડેન રામ શાસિતુમર્હસિ।
એવમુક્તે તુ ગૃધ્રેણ ઉલૂકો વાક્યમબ્રવીત્

શૃણુ દેવ મમ જ્ઞાપ્યમેકચિત્તો નરાધિપ।
સોમાચ્છક્રાચ્ચ સૂર્યાચ્ચ ધનદાચ્ચ યમાત્તથા

જાયતે વૈ નૃપો રામ કિંચિદ્ભવતિ માનુષઃ।
ત્વં તુ સર્વમયો દેવો નારાયણપરાયણઃ

પ્રોચ્યતે સોમતા રાજન્સમ્યક્કાર્યે વિચારિતે।
સમ્યગ્રક્ષસિ તાપેભ્યસ્તમોઘ્નો હિ યતો ભવાન્

દોષે દંડાત્પ્રજાનાં ત્વં યતઃ પાપભયાપહઃ।
દાતા પ્રહર્તા ગોપ્તા ચ તેનેંદ્ર ઇવ નો ભવાન્

અધૃષ્યઃ સર્વભૂતેષુ તેજસા ચાનલો મતઃ।
અભીક્ષ્ણં તપસે પાપાંસ્તેન ત્વં રામ ભાસ્કરઃ

સાક્ષાદ્વિત્તેશતુલ્યસ્ત્વમથવા ધનદાધિકઃ।
ચિત્તાયત્તા તુ પત્નીશ્રીર્નિત્યં તે રાજસત્તમ

ધનદસ્ય તુ કોશેન ધનદસ્તેન વૈભવાન્।
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ

શત્રૌ મિત્રે ચ તે દૃષ્ટિઃ સમંતાદ્યાતિ રાઘવ।
ધર્મેણ શાસનં નિત્યં વ્યવહારવિધિક્રમૈઃ

યસ્ય રુષ્યસિ વૈ રામ મૃત્યુસ્તસ્યાભિધીયતે।
ગીયસે તેન વૈ રાજન્યમ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ

યશ્ચાસૌ માનુષો ભાવો ભવતો નૃપસત્તમ।
આનૃશંસ્યપરો રાજા સર્વેષુ કૃપયાન્વિતઃ

દુર્બલસ્ય ત્વનાથસ્ય રાજા ભવતિ વૈ બલમ્।
અચક્ષુષો ભવેચ્ચક્ષુરમતેષુ મતિર્ભવેત્

અસ્માકમપિ નાથસ્ત્વં શ્રૂયતાં મમ ધાર્મિક।
ભવતા તત્ર મંતવ્યં યથૈતે કિલ પક્ષિણઃ

યોસ્મન્નાથઃ સ પક્ષીંદ્રો ભવતો વિનિયોજ્યકઃ।
અસ્વામ્યં દેવ નાસ્માકં સન્નિધૌ ભવતઃ પ્રભો

ભવતૈવ કૃતં પૂર્વં ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્।
મમાલયપ્રવિષ્ટસ્તુ ગૃધ્રો માં બાધતે નૃપ

ભવાન્દેવમનુષ્યેષુ શાસ્તા વૈ નરપુંગવ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ વૈ રામઃ સચિવાનાહ્વયત્સ્વયમ્

વિષ્ટિર્જયંતો વિજયઃ સિદ્ધાર્થો રાષ્ટ્રવર્ધનઃ।
અશોકો ધર્મપાલશ્ચ સુમંત્રશ્ચ મહાબલઃ

એતે રામસ્ય સચિવા રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ।
નીતિયુક્તા મહાત્માનઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદાઃ

સુશાંતાશ્ચ કુલીનાશ્ચ નયે મંત્રે ચ કોવિદાઃ।
તાનાહૂય સ ધર્માત્મા પુષ્પકાદવરુહ્ય ચ

ગૃધ્રોલૂકૌ વિવદંતૌ પૃચ્છતિ સ્મ રઘૂત્તમઃ।
કતિ વર્ષાણિ ભો ગૃધ્ર તવેદં નિલયં કૃતં

એતન્મે કૌતુકં બ્રૂહિ યદિ જાનાસિ તત્ત્વતઃ।
એતચ્છ્રુત્વા વચો ગૃધ્રો બભાષે રાઘવં સ્થિતં

ઇયં વસુમતી રામ માનુષૈર્બહુબાહુભિઃ।
ઉચ્છ્રિતૈરાચિતા સર્વા તદાપ્રભૃતિ મદ્ગૃહં

ઉલૂકસ્ત્વબ્રવીદ્રામં પાદપૈરુપશોભિતા।
યદૈવ પૃથિવી રાજંસ્તદાપ્રભૃતિ મે ગૃહં

એતચ્છ્રુત્વા તુ રામો વૈ સભાસદ ઉવાચહ।
ન સા સભા યત્ર ન સંતિ વૃદ્ધા વૃદ્ધા ન તે યે ન વદંતિ ધર્મં

નાસૌ ધર્મો યત્ર ન ચાસ્તિ સત્યં ન તત્સત્યં યચ્છલમભ્યુપૈતિ।
યે તુ સભ્યાઃ સભાં ગત્વા તૂષ્ણીં ધ્યાયંત આસતે

યથાપ્રાપ્તં ન બ્રુવતે સર્વે તેઽનૃતવાદિનઃ।
ન વક્તિ ચ શ્રુતં યશ્ચ કામાત્ક્રોધાત્તથા ભયાત્

સહસ્રં વારુણાઃ પાશાઃ પ્રતિમુંચંતિ તં નરં।
તેષાં સંવત્સરે પૂર્ણે પાશ એકઃ પ્રમુચ્યતે

તસ્માત્સત્યં તુ વક્તવ્યં જાનતા સત્યમંજસા।
એતચ્છ્રુત્વા તુ સચિવા રામમેવાબ્રુવંસ્તદા

ઉલૂકઃ શોભતે રાજન્ન તુ ગૃધ્રો મહામતે।
ત્વં પ્રમાણં મહારાજ રાજા હિ પરમા ગતિઃ

રાજમૂલાઃ પ્રજાઃ સર્વા રાજા ધર્મઃ સનાતનઃ।
શાસ્તા રાજા નૃણાં યેષાં ન તે ગચ્છંતિ દુર્ગતિમ્

વૈવસ્વતેન મુક્તાશ્ચ ભવંતિ પુરુષોત્તમાઃ।
સચિવાનાં વચઃ શ્રુત્વા રામો વચનમબ્રવીત્

શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ પુરાણં યદુદાહૃતં।
દ્યૌઃ સચંદ્રાર્કનક્ષત્રા સપર્વતમહીદ્રુમમ્

સલિલાર્ણવસંમગ્નં ત્રૈલોક્યં સચરાચરં।
એકમેવ તદા હ્યાસીત્સર્વમેકમિવાંબરં

પુનર્ભૂઃ સહ લક્ષ્મ્યા ચ વિષ્ણોર્જઠરમાવિશત્।
તાં નિગૃહ્ય મહાતેજાઃ પ્રવિશ્ય સલિલાર્ણવં

સુષ્વાપ હિ કૃતાત્મા સ બહુવર્ષશતાન્યપિ।
વિષ્ણૌ સુપ્તે તતો બ્રહ્મા વિવેશ જઠરં તતઃ

બહુસ્રોતં ચ તં જ્ઞાત્વા મહાયોગી સમાવિશત્।
નાભ્યાં વિષ્ણોઃ સમુદ્ભૂતં પદ્મં હેમવિભૂષિતં

સ તુ નિર્ગમ્ય વૈ બ્રહ્મા યોગી ભૂત્વા મહાપ્રભુઃ।
સિસૃક્ષુઃ પૃથિવીં વાયું પર્વતાંશ્ચ મહીરુહાન્

તદંતરાઃ પ્રજાઃ સર્વા માનુષાંશ્ચ સરીસૃપાન્।
જરાયુજાણ્ડજાન્સર્વાન્સસર્જ સ મહાતપાઃ

તસ્ય ગાત્રસમુત્પન્નઃ કૈટભો મધુના સહ।
દાનવૌ તૌ મહાવીર્યૌ ઘોરૌ લબ્ધવરૌ તદા

દૃષ્ટ્વા પ્રજાપતિં તત્ર ક્રોધાવિષ્ટાવુભૌ નૃપ।
વેગેન મહતા ભોક્તું સ્વયંભુવમધાવતાં

દૃષ્ટ્વા સત્વાનિ સર્વાણિ નિસ્સરન્તિ પૃથક્પૃથક્।
બ્રહ્મણા સંસ્તુતો વિષ્ણુર્હત્વા તૌ મધુકૈટભૌ

પૃથિવીં વર્ધયામાસ સ્થિત્યર્થં મેદસા તયોઃ।
મેદોગંધા તુ ધરણી મેદિનીત્યભિધાં ગતા

તસ્માદ્ગૃધ્રસ્ત્વસત્યો વૈ પાપકર્માપરાલયમ્।
સ્વીયં કરોતિ પાપાત્મા દણ્ડનીયો ન સંશયઃ

તતોઽશરીરિણીવાણી અંતરિક્ષાત્પ્રભાષતે।
મા વધી રામ ગૃધ્રં ત્વં પૂર્વંદગ્ધં તપોબલાત્

પુરા ગૌતમ દગ્ધોઽયં પ્રજાનાથો જનેશ્વર।
બ્રહ્મદત્તસ્તુ નામૈષ શૂરઃ સત્યવ્રતઃ શુચિઃ

ગૃહમાગત્ય વિપ્રર્ષેર્ભોજનં પ્રત્યયાચત।
સાગ્રં વર્ષશતં ચૈવ ભુક્તવાન્નૃપસત્તમ

બ્રહ્મદત્તસ્ય વૈ તસ્ય પાદ્યમર્ઘ્યં સ્વયં તતઃ।
આત્મનૈવાકરોત્સમ્યગ્ભોજનાર્થં મહાદ્યુતે

સમાવિશ્ય ગૃહં તસ્ય આહારે તુ મહાત્મનઃ।
નારીં પૂર્ણસ્તનીં દૃષ્ટ્વા હસ્તેનાથ પરામૃશત્

અથ ક્રુદ્ધેન મુનિના શાપો દત્તઃ સુદારુણઃ।
ગૃધ્રત્વં ગચ્છ વૈ મૂઢ રાજા મુનિમથાબ્રવીત્

કૃપાં કુરુ મહાભાગ શાપોદ્ધારો ભવિષ્યતિ।
દયાલુસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા પુનરાહ નરાધિપ

ઉત્પત્સ્યતે રઘુકુલે રામો નામ મહાયશાઃ।
ઇક્ષ્વાકૂણાં મહાભાગો રાજા રાજીવલોચનઃ

તેન દૃષ્ટો વિપાપસ્ત્વં ભવિતા નરપુંગવ।
દૃષ્ટો રામેણ તચ્છ્રુત્વા બભૂવ પૃથિવીપતિઃ

ગૃધ્રત્વં ત્યજ્ય વૈ શીઘ્રં દિવ્યગંધાનુલેપનઃ।
પુરુષો દિવ્યરૂપોઽસૌ બભાષે તં નરાધિપં

સાધુ રાઘવ ધર્મજ્ઞ ત્વત્પ્રસાદાદહં વિભો।
વિમુક્તો નરકાદ્ઘોરાદપાપસ્તુ ત્વયા કૃતઃ

વિસર્જિતં મયા ગાર્ધ્યં નરરૂપી મહીપતિઃ।
ઉલૂકં પ્રાહ ધર્મજ્ઞ સ્વગૃહં વિશ કૌશિક

અહં સંધ્યામુપાસિત્વા ગમિષ્યે યત્ર વૈ મુનિઃ।
અથોદકમુપસ્પૃશ્ય સંધ્યામન્વાસ્ય પશ્ચિમાં

આશ્રમં પ્રાવિશદ્રામઃ કુંભયોનેર્મહાત્મનઃ।
તસ્યાગસ્ત્યો બહુગુણં ફલમૂલં ચ સાદરં

રસવંતિ ચ શાકાનિ ભોજનાર્થમુપાહરત્।
સભુક્તવાન્નરવ્યાઘ્રસ્તદન્નમમૃતોપમમ્

પ્રીતશ્ચ પરિતુષ્ટશ્ચ તાં રાત્રિં સમુપાવસત્।
પ્રભાતે કાલ્યમુત્થાય કૃત્વાહ્નિકમરિંદમ

ૠષિં સમભિચક્રામ ગમનાય રઘૂત્તમઃ।
અભિવાદ્યાબ્રવીદ્રામો મહર્ષિં કુંભસંભવમ્

આપૃચ્છે સાધયે બ્રહ્મન્નનુજ્ઞાતું ત્વમર્હસિ।
ધન્યોસ્મ્યનુગૃહીતોસ્મિ દર્શનેન મહામુને

દિષ્ટ્યા ચાહં ભવિષ્યામિ પાવનાત્મા મહાત્મનઃ।
એવં બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે વાક્યમદ્ભુતદર્શનં

ઉવાચ પરમપ્રીતો બાષ્પનેત્રસ્તપોધનઃ।
અત્યદ્ભુતમિદં વાક્યં તવ રામ શુભાક્ષરં

પાવનં સર્વભૂતાનાં ત્વયોક્તં રઘુનંદન।
મુહૂર્તમપિ રામ ત્વાં મૈત્રેણેક્ષંતિ યે નરાઃ

પાવિતાસ્સર્વસૂક્તૈસ્તે કથ્યંતે ત્રિદિવૌકસઃ।
યે ચ ત્વાં ઘોરચક્ષુર્ભિરીક્ષંતે પ્રાણિનો ભુવિ

તે હતા બ્રહ્મદંડેન સદ્યો નરકગામિનઃ।
ઈદૃશસ્ત્વં રઘુશ્રેષ્ઠ પાવનઃ સર્વદેહિનાં

કથયંતશ્ચ લોકાસ્ત્વાં સિદ્ધિમેષ્યંતિ રાઘવ।
ગચ્છસ્વાનાતુરોઽવિઘ્નં પંથાનમકુતોભયઃ

પ્રશાધિ રાજ્યં ધર્મેણ ગતિસ્તુ જગતાં ભવાન્।
એવમુક્તસ્તુ મુનિના પ્રાઞ્જલિ પ્રગ્રહો નૃપઃ

અભિવાદયિતું ચક્રે સોઽગસ્ત્યમૃષિસત્તમમ્।
અભિવાદ્ય મુનિશ્રેષ્ઠંસ્તાંશ્ચ સર્વાંસ્તપોધિકાન્

અથારોહત્તદાવ્યગ્રઃ પુષ્પકં હેમભૂષિતમ્।
તં પ્રયાંતં મુનિગણા આશીર્વાદૈસ્સમંતતઃ

અપૂપુજન્નરેંદ્રં તં સહસ્રાક્ષમિવામરાઃ।
તતોઽર્ધદિવસે પ્રાપ્તે રામઃ સર્વાર્થકોવિદઃ

અયોધ્યાં પ્રાપ્ય કાકુત્સ્થઃ પદ્ભ્યાં કક્ષામવાતરત્।
તતો વિસૃજ્ય રુચિરં પુષ્પકં કામવાહિતં

કક્ષાંતરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય દ્વાસ્થાન્રાજાઽબ્રવીદિદં।
લક્ષ્મણં ભરતં ચૈવ ગચ્છધ્વં લઘુવિક્રમાઃ

મમાગમનમાખ્યાય સમાનયત મા ચિરમ્।
શ્રુત્વાથ ભાષિતં દ્વાસ્થા રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

ગત્વા કુમારાવાહૂય રાઘવાય ન્યવદેયન્।
દ્વાસ્થૈઃ કુમારાવાનીતૌ રાઘવસ્ય નિદેશતઃ

દૃષ્ટ્વા તુ રાઘવઃ પ્રાપ્તૌ પ્રિયૌ ભરતલક્ષ્મણૌ।
સમાલિંગ્ય તુ રામસ્તૌ વાક્યં ચેદમુવાચ હ

કૃતં મયા યથાતથ્યં દ્વિજકાર્યમનુત્તમં।
ધર્મહેતુમતો ભૂયઃ કર્તુમિચ્છામિ રાઘવૌ

ભવદ્ભ્યામાત્મભૂતાભ્યાં રાજસૂયં ક્રતૂત્તમં।
સહિતો યષ્ટુમિચ્છામિ યત્ર ધર્મશ્ચ શાશ્વતઃ

પુષ્કરસ્થેન વૈ પૂર્વં બ્રહ્મણા લોકકારિણા।
શતત્રયેણ યજ્ઞાનામિષ્ટં ષષ્ટ્યાધિકેન ચ

ઇષ્ટ્વા હિ રાજસૂયેન સોમો ધર્મેણ ધર્મવિત્।
પ્રાપ્તઃ સર્વેષુ લોકેષુ કીર્તિસ્થાનમનુત્તમમ્

ઇષ્ટ્વા હિ રાજસૂયેન મિત્રઃ શત્રુનિબર્હણઃ।
મુહૂર્તેન સુશુદ્ધેન વરુણત્વમુપાગતઃ

તસ્માદ્ભવંતૌ સંચિંત્ય કાર્યેસ્મિન્વદતં હિ તત્।
ભરત ઉવાચ।
ત્વં ધર્મઃ પરમઃ સાધો ત્વયિ સર્વા વસુંધરા

પ્રતિષ્ઠિતા મહાબાહો યશશ્ચામિતવિક્રમ।
મહીપાલાશ્ચ સર્વે ત્વાં પ્રજાપતિમિવામરાઃ

નિરીક્ષંતે મહાત્માનો લોકનાથ તથા વયં।
પ્રજાશ્ચ પિતૃવદ્રાજન્પશ્યંતિ ત્વાં મહામતે

પૃથિવ્યાં ગતિભૂતોસિ પ્રાણિનામિહ રાઘવ।
સત્વમેવંવિધં યજ્ઞં નાહર્ત્તાસિ પરંતપ

પૃથિવ્યાં સર્વભૂતાનાં વિનાશો દૃશ્યતે યતઃ।
શ્રૂયતે રાજશાર્દૂલ સોમસ્ય મનુજેશ્વર

જ્યોતિષાં સુમહદ્યુદ્ધં સંગ્રામે તારકામયે।
તારા બૃહસ્પતેર્ભાર્યા હૃતા સોમેનકામતઃ

તત્ર યુદ્ધં મહદ્વૃત્તં દેવદાનવનાશનમ્।
વરુણસ્ય ક્રતૌ ઘોરે સંગ્રામે મત્સ્યકચ્છપાઃ

નિવૃત્તે રાજશાર્દૂલ સર્વે નષ્ટા જલેચરાઃ।
હરિશ્ચંદ્રસ્ય યજ્ઞાંતે રાજસૂયસ્ય રાઘવ

આડીબકંમહદ્યુદ્ધં સર્વલોકવિનાશનમ્।
પૃથિવ્યાં યાનિ સત્વાનિ તિર્યગ્યોનિગતાનિ વૈ

દિવ્યાનાં પાર્થિવાનાં ચ રાજસૂયે ક્ષયઃ શ્રુતઃ।
સ ત્વં પુરુષશાર્દૂલ બુદ્ધ્યા સંચિંત્ય પાર્થિવ

પ્રાણિનાં ચ હિતં સૌમ્યં પૂર્ણધર્મં સમાચર।
ભરતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાઘવઃ પ્રાહ સાદરમ્

પ્રીતોસ્મિ તવ ધર્મજ્ઞ વાક્યેનાનેન શત્રુહન્।
નિવર્તિતા રાજસૂયાન્મતિર્મે ધર્મવત્સલ

પૂર્ણં ધર્મં કરિષ્યામિ કાન્યકુબ્જે ચ વામનમ્।
સ્થાપયિષ્યામ્યહં વીર સા મે ખ્યાતિર્દિવં ગતા

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો યથા ગંગા ભગીરથાત્

।
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે યજ્ઞનિવારણંનામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ