પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.31

ભીષ્મ ઉવાચ।
ભગવન્મહદાશ્ચર્યં બાષ્કલેર્બંધનં હિ યત્।
કૃતં ત્રિવિક્રમં રૂપં યદા સંયમિતો બલિ

એતન્મયા શ્રુતં પૂર્વં કથ્યમાનં દ્વિજોત્તમૈઃ।
પાતાલે વસતેદ્યાપિ વૈરોચનસુતો બલિ

નાગતીર્થં યથાભૂતં પિશાચાનાં તુ સંભવમ્।
શિવદૂતી કથં ચાત્ર કેનેયં મંગલીકૃતા

અંતરિક્ષે પુષ્કરં તુ કેન નીતં મહામુને।
એતદાચક્ષ્વ મે સર્વં યથા બાષ્કલિબંધનમ્

ભૂમિપ્રક્રમણં પૂર્વં કૃતં દેવેન વિષ્ણુના।
દ્વિતીયે કારણં કિં ચ યેન દેવશ્ચકાર હ

તત્ત્વતસ્ત્વં હિ તત્સર્વં યથાભૂતં તથા વદ।
પાપક્ષયકરં હ્યેતચ્છ્રોતવ્યં ભૂતિમિચ્છતા

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
પ્રશ્નભારસ્ત્વયા રાજન્કૌતુકાદેવ કીર્તિતઃ।
કથયામિ હિ તત્સર્વં યથાભૂતં નૃપોત્તમ

વિષ્ણોઃ પદાનુષંગેણ બંધનં બાષ્કલેરિહ।
શ્રુતં તદ્ભવતા સર્વં મયા તે પરિકીર્તિતં

ભૂયોપિ વિષ્ણુના ભીષ્મ પ્રાપ્તે વૈવસ્વતેંતરે।
ત્રૈલોક્યં બલિનાક્રાંતં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

ગત્વા ત્વેકાકિના યજ્ઞે તથા સંયમિતો બલિ।
ભૂયોપિ દેવદેવેન ભૂમેઃ પ્રક્રમણં કૃતમ્

પ્રાદુર્ભાવો વામનસ્ય તથાભૂતો નરાધિપ।
પુનસ્ત્રિવિક્રમો ભૂત્વા વામનો ભૂદવામનઃ

ઉત્પત્તિરેષા તે સર્વા કથિતા કુરુનંદન।
નાગાનાં તુ યથા તીર્થં તચ્છૃણુષ્વ મહાવ્રત

અનંતો વાસુકિશ્ચૈવ તક્ષકશ્ચ મહાબલઃ।
કર્કોટકશ્ચ નાગેંદ્રઃ પદ્મશ્ચાન્યઃ સરીસૃપઃ

મહાપદ્મસ્તથા શંખઃ કુલિકશ્ચાપરાજિતઃ।
એતે કશ્યપદાયાદા એતૈરાપૂરિતં જગત્

એતેષાં તુ પ્રસૂત્યા તુ ઇદમાપૂરિતં જગત્।
કુટિલાભીમકર્માણસ્તીક્ષ્ણાસ્યાશ્ચ વિષોલ્બણાઃ

દષ્ટ્વા મંદાંશ્ચમનુજાન્કુર્યુર્ભસ્મક્ષણાત્તુ તે।
તદ્દર્શનાદ્ભવેન્નાશો મનુષ્યાણાં નરાધિપ

અહન્યહનિ જાયેત ક્ષયઃ પરમદારુણઃ।
આત્મનસ્તુ ક્ષયં દૃષ્ટ્વા પ્રજાસ્સર્વાસ્સમંતતઃ

જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં બ્રહ્માણં પરમેશ્વરં।
ઇમમેવાર્થમુદ્દિશ્ય પ્રજાઃ સર્વા મહીપતે

ઊચુઃ કમલજં દૃષ્ટ્વા પુરાણં બ્રહ્મસંજ્ઞકમ્।
પ્રજા ઊચુઃ।
દેવદેવેશ લોકાનાં પ્રસૂતે પરમેશ્વર

ત્રાહિ નસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાણાં ભુજગાનાં મહાત્મનામ્।
દિનેદિને ભયં દેવ પશ્યામઃ કૃપણા ભૃશમ્

મનુષ્યપશુપક્ષ્યાદિ તત્સર્વં ભસ્મસાદ્ભવેત્।
ત્વયા સૃષ્ટિઃ કૃતા દેવ ક્ષીયતે તુ ભુજંગમૈઃ

એતજ્જ્ઞાત્વા યદુચિતં તત્કુરુષ્વ પિતામહ।
બ્રહ્મોવાચ।
અહં રક્ષાં વિધાસ્યામિ ભવતીનાં ન સંશયઃ

વ્રજધ્વં સ્વનિકેતાનિ નીરુજો ગતસાધ્વસાઃ।
એવમુક્તે પ્રજાઃ સર્વા બ્રહ્મણાઽવ્યક્તમૂર્તિના

આજગ્મુઃ પરમપ્રીતાઃ સ્તુત્વા ચૈવ સ્વયંભુવમ્।
પ્રયાતાસુ પ્રજાસ્વેવં તાનાહૂય ભુજંગમાન્

શશાપ પરમક્રુદ્ધો વાસુકિપ્રમુખાંસ્તદા।
બ્રહ્મોવાચ।
અહન્યહનિ ભૂતાનિ ભક્ષ્યંતે વૈ દુરાત્મભિઃ

નશ્યંતિ તૂરગૈર્દષ્ટા મનુષ્યાઃ પશવસ્તથા।
યસ્માન્મત્પ્રભવાન્નિત્યં ક્ષયં નયથ માનુષાન્

અતોન્યસ્મિન્ભવે ભૂયાન્મમકોપાત્સુદારુણાત્।
ભવતાં હિ ક્ષયો ઘોરો ભાવિ વૈવસ્વતેંતરે

તથાન્યઃ સોમવંશીયો રાજા વૈ જનમેજયઃ।
ધક્ષ્યતે સર્પસત્રેણ પ્રદીપ્તે હવ્યવાહને

માતૃષ્વસુશ્ચ તનયાંસ્તાર્ક્ષ્યો વો ભક્ષયિષ્યતિ।
એવં વો ભવિતા નાશઃ સર્વેષાં દુષ્ટચેતસામ્

શપ્ત્વા કુલસહસ્રં તુ યાવદેકં કુલં સ્થિતમ્।
એવમુક્તે તુ વેપંતો બ્રહ્મણા ભુજગોત્તમાઃ

નિપત્ય પાદયોસ્તસ્ય ઇદમૂચુર્વચસ્તદા।
ભગવન્કુટિલા જાતિરસ્માકં ભૂતભાવન

વિષોલ્બણત્વં ક્રૂરત્વં દંદશૂકત્વમેવ ચ।
સંપાદિતં ત્વયા દેવ ઇદાનીં શપસે કથં

બ્રહ્મોવાચ।
યદિ નામ મયા સૃષ્ટા ભવંતઃ કુટિલાશયાઃ।
તતઃ કિં બહુના નિત્યં ભક્ષયધ્વં ગતવ્યથાઃ

નાગા ઊચુઃ।
મર્યાદાં કુરુ દેવેશ સ્થાનં ચૈવ પૃથક્પૃથક્।
મનુષ્યાણાં તથાસ્માકં સમયં દેવ કારય

શાપો યો ભવતા દત્તો મનુષ્યો જનમેજયઃ।
નાશં નઃ સર્પસત્રેણ ઉલ્બણં ચ કરિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ।
જરત્કારુરિતિ ખ્યાતો ભવિતા બ્રહ્મવિત્તમઃ।
જરત્કન્યા તસ્ય દેયા તસ્યામુત્પત્સ્યતે સુતઃ

રક્ષાં કર્તા સ વો વિપ્રો ભવતાં કુલપાવનઃ।
તથા કરોમિ નાગાનાં સમયં મનુજૈઃ સહ

તદેકમનસઃ સર્વે શૃણુધ્વં મમ શાસનમ્।
સુતલં વિતલં ચૈવ તૃતીયં ચ તલાતલમ્

દત્તં ચ ત્રિપ્રકારં વો ગૃહં તત્ર ગમિષ્યથ।
તત્ર ભોગાન્બહુવિધાન્ભુંજાના મમ શાસનાત્

તિષ્ઠધ્વં સપ્તમં યાવત્કાલં તં તુ પુનઃપુનઃ।
તતો વૈવસ્વતસ્યાદૌ કાશ્યપેયો ભવિષ્યતિ

દાયાદઃ સર્વદેવાનાં સુપર્ણસ્સર્પભક્ષકઃ।
તદા પ્રસૂતિઃ સર્પાણાં દગ્ધા વૈ ચિત્રભાનુના

ભવતાં ચૈવ સર્વેષાં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ।
યે યે ક્રૂરા ભોગિનો દુર્વિનીતાસ્તેષામંતો ભાવિતા નાન્યથૈતત્

કાલવ્યાપ્તં ભક્ષયધ્વં ચ સત્વં તથાપકારે ચકૃતે મનુષ્યમ્।
મંત્રૌષધૈર્ગારુડૈશ્ચૈવ તંત્રૈર્બંધૈર્જુષ્ટા માનવા યે ભવંતિ

તેભ્યો ભીતૈર્વર્તિતવ્યં ન ચાન્યચ્ચિત્તે કાર્યં ચાન્યથા વો વિનાશઃ।
ઇતીરિતે બ્રહ્મણા વૈ ભુજંગા જગ્મુઃ સ્થાનં સુતલાખ્યં હિ સર્વે

તસ્થુર્ભોગાન્ભુંજમાનાશ્ચ સર્વે રસાતલે લીલયા સંસ્થિતાસ્તે।
એવં શાપં તુતે લબ્ધ્વાપ્રસાદં ચ ચતુર્મુખાત્

તસ્થુઃ પાતાલનિલયે મુદિતેનાંતરાત્મના।
તતઃ કાલાંત રેભૂતે પુનરેવં વ્યચિંતયન્

ભવિતા ભરતો રાજા પાંડવેયો મહાયશાઃ।
અસ્માકં તુ ક્ષયકરો દૈવયોગેન કેનચિત્

કથં ત્રિભુવને નાથઃ સર્વેષાં ચ પિતામહઃ।
સૃષ્ટિકર્તા જગદ્વંદ્યઃ શાપમસ્માસુ દત્તવાન્

દેવં વિરંચિનં ત્યક્ત્વા ગતિરન્યા ન વિદ્યતે।
વૈરાજે ભવનશ્રેષ્ઠે તત્ર દેવઃ સ તિષ્ઠતિ

સ દેવઃ પુષ્કરસ્થો વૈ યજ્ઞં યજતિ સાંપ્રતમ્।
ગત્વા પ્રસાદયામસ્તં વરં તુષ્ટઃ પ્રદાસ્યતિ

એવં વિચિંત્ય તે સર્વે નાગા ગત્વા ચ પુષ્કરમ્।
યજ્ઞપર્વતમાસાદ્ય શૈલભિત્તિમુપાશ્રિતાઃ

દૃષ્ટ્વા નાગાંસ્તથા શ્રાન્તાન્વારિધારાશ્ચ શીતલાઃ।
ઉદઙ્મુખા વૈ નિષ્ક્રાંતાસ્સર્વેષાં તુ સુખપ્રદાઃ

નાગતીર્થં તતો જાતં પૃથિવ્યાં ભરતર્ષભ।
નાગકુંડં ચ વૈ કેચિત્સરિતં ચાપરેઽબ્રુવન્

પુણ્યં તત્સર્વતીર્થાનાં સર્પાણાં વિષનાશનમ્।
મજ્જન્તિ તત્ર યે મર્ત્યા અધિશ્રાવણ પંચમિ

ન તેષાં તુ કુલે સર્પાઃ પીડાં કુર્વન્તિ કર્હિચિત્।
શ્રાદ્ધં પિતૄણાં યે તત્ર કરિષ્યંતિ નરા ભુવિ

બ્રહ્મા તેષાં પરં સ્થાનં દાસ્યતે નાત્ર સંશયઃ।
નાગાનાં તુ ભયં જ્ઞાત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

પૂર્વોક્તં તુ પુનર્વાક્યં નાગાનશ્રાવયત્તદા।
પંચમી સા તિથિર્ધન્યા સર્વપાપહરા શુભા

યતોઽસ્યામેવ સુતિથૌ નાગાનાં કાર્યમુદ્ધૃતમ્।
એતસ્યાં સર્વતો યસ્તુ કટ્વમ્લં પરિવર્જયેત્

ક્ષીરેણ સ્નાપયેન્નાગાંસ્તસ્ય તે યાંતિ મિત્રતામ્।
ભીષ્મ ઉવાચ।
શિવદૂતી યથા જાતા યેન ચૈવ નિવેશિતા

તન્મે સર્વં યથાતત્ત્વં ભવાન્શંસિતુર્મહતિ।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
શિવા નીલગિરિં પ્રાપ્તા તપસે ધૃતમાનસા

રૌદ્રી જટોદ્ભવા શક્તિસ્તસ્યાઃ શૃણુ નૃપ વ્રતમ્।
તપઃ કૃત્વા ચિરં કાલં ગ્રસિષ્યામ્યખિલં જગત્

એવમુદ્દિશ્ય પંચાગ્નિં સાધયામાસ ભામિની।
તસ્યાઃ કાલાંતરે દેવ્યાસ્તપંત્યાસ્તપ ઉત્તમમ્

રુરુર્નામમહાતેજા બ્રહ્મદત્તવરોઽસુરઃ।
સમુદ્રમધ્યે રત્નાખ્યં પુરમસ્તિ મહાધનમ્

તત્રાતિષ્ઠત્સ દૈત્યેંદ્રસ્સર્વદેવભયંકરઃ।
અનેક શતસાહસ્ર કોટિકોટિશતોત્તમૈઃ

અસુરૈરર્ચિતઃ શ્રીમાન્દ્વિતીયો નમુચિર્યથા।
કાલેન મહતા સોઽથ લોકપાલપુરં યયૌ

જિગીષુઃ સૈન્યસંવીતો દેવૈર્વૈરમરોચયત્।
ઉત્તિષ્ઠતસ્તસ્ય મહાસુરસ્ય સમુદ્રતોયં વવૃધેતિ વેગાત્

અનેક નાગ ગ્રહ મીનજુષ્ટમાપ્લાવયત્પર્વતસાનુદેશાન્।
અંતઃસ્થિતાનેકસુરારિસંઘં વિચિત્રવર્માયુધચિત્રશોભમ્

ભીમં બલં ચલિતં ચારુયોધં વિનિર્યયૌ સિંધુજલાદ્વિશાલમ્।
તત્ર દ્વિપા દૈત્યભઠાભ્યુપેતાઃ સયાનઘંટાશ્ચ સમૃદ્ધિયુક્તાઃ

વિનિર્યયુઃ સ્વાકૃતિભિર્ઝષાણાં સમત્વમુચ્ચૈઃ ખલુ દર્શયંતઃ।
અશ્વાસ્તથા કાંચનસૂત્રનદ્ધા રોહીતમત્સ્યા ઇવ તે જલાંતે

વ્યવસ્થિતાસ્તૈઃ સમમેવ તૂર્ણં વિનિર્યયુર્લક્ષશઃ કોટિશશ્ચ।
તથા રવિસ્યંદનતુલ્યવેગાઃ સચક્રદંડાક્ષતવેણુયુક્તાઃ

રથાશ્ચ યંત્રોપરિપીડિતાંગાશ્ચલત્પતાકાઃ સ્વનિતં વિચક્રુઃ।
તથૈવ યોધાઃ સ્થગિતાસ્તરીભિસ્તિતીર્ષવસ્તે પ્રવરાસ્ત્રપાણયઃ

રણેરણે લબ્ધજયાઃ પ્રહારિણો વિરેજુરુચ્ચૈરસુરાનુગા ભૃશં।
દેવેષુ વૈ રણે તેષુ વિદ્રુતેષુ વિશેષતઃ

અસુરાસ્સર્વદેવાનામન્વધાવંસ્તતસ્તતઃ।
તતો દેવગણાઃ સર્વે દ્રવંતો ભયવિહ્વલાઃ

નીલં ગિરિવરં જગ્મુર્યત્ર દેવી સ્વયં સ્થિતા।
રૌદ્રી તપોન્વિતા ધન્યા શાંભવી શક્તિરુત્તમા

સંહારકારિણી દેવી કાલરાત્રીતિ યાં વિદુઃ।
સા તુ દૃષ્ટ્વા તદા દેવાન્ભયત્રસ્તાન્વિચેતસઃ

પપ્રચ્છ વિસ્મયાદ્દેવી પ્રોત્ફુલ્લાંબુજલોચના।
પૃષ્ઠતો વો ન પશ્યામિ ભયં કિંચિદુપાગતમ્

કથં તુ વિદ્રુતા દેવાઃ સર્વે શક્રપુરઃસરાઃ।
દેવા ઊચુઃ।
અયમાયાતિ દૈત્યેંદ્રો રુરુર્ભીમપરાક્રમઃ

ચતુરંગેણ સૈન્યેન મહતા પરિવારિતઃ।
તસ્માદ્દીના વયં દેવીં ભવતીં શરણં ગતાઃ

દેવાનામિતિ વૈ શ્રુત્વા વાક્યમુચ્ચૈર્જહાસ સા।
તસ્યાં હસંત્યાં નિશ્ચેરુર્વરાંગ્યો વદનાત્તતઃ

પાશાંકુશધરાઃ સર્વાઃ પીનોન્નતપયોધરાઃ।
સર્વાશ્શૂલધરા ભીમાઃ સર્વા દંષ્ટ્રાઙ્કુશાનનાઃ

આબદ્ધમકુટાઃ સર્વાઃ સંદષ્ટદશનચ્છદાઃ।
ફૂત્કારરાવૈરશિવૈસ્ત્રાસયંત્યશ્ચરાચરમ્

કાશ્ચિચ્છુક્લામ્બરધરાઃ કાશ્ચિચ્ચિત્રામ્બરાસ્તથા।
સુનીલવસનાઃ કાશ્ચિદ્રક્તપાનાતિલાલસાઃ

નાનારૂપૈર્મુખૈસ્તાસ્તુ નાનાવેષવપુર્ધરાઃ।
તાભિરેવં વૃતા દેવી દેવાનામભયંકરી

મા ભૈષ્ટ દેવા ભદ્રં વો યાવદ્વદતિ દાનવઃ।
ચતુરંગબલોપેતો રુરુસ્તાવત્સમાગતઃ

તં નીલપર્વતવરં દેવાનાં માર્ગમાર્ગણઃ।
દેવાનામગ્રતઃ સૈન્યં દૃષ્ટ્વા દેવી સમાકુલમ્

તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ જલ્પંતો દૈત્યાસ્તે સમુપાગતાઃ।
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તાસાં તેષાં મહાભયમ્

નારાચૈર્ભિન્નદેહાનાં દૈત્યાનાં ભુવિ સર્પતાં।
રોષાદ્દંડપ્રભગ્નાનાં સર્પાણામિવ સર્પતામ્

શક્તિનિર્ભિન્નહૃદયા ગદાસંચૂર્ણિતોરસઃ।
કુઠારૈર્ભિન્નશિરસો મુસલૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ

વિદ્ધોદરાસ્ત્રિશૂલાગ્રૈશ્છિન્નગ્રીવા વરાસિભિઃ।
ક્ષતાશ્વરથમાતંગપાદાતાઃ પેતુરાહવે

રણભૂમિં સમાસાદ્ય દૈત્યાઃ સર્વે રુરું વિના।
તતો બલં હતં દૃષ્ટ્વા રુરુર્માયાં તદાદદે

તયા સંમોહિતા દેવ્યો દેવાશ્ચાપિ રણાજિરે।
તામસ્યા માયયા દેવ્યા સર્વમન્ધંતમોભવત્

તતો દેવી મહાશક્યા તં દૈત્યં સમતાડયત્।
તયા તુ તાડિતસ્યાજૌ દૈત્યસ્ય પ્રગતં તમઃ

માયાયામથ નષ્ટાયાં તામસ્યાં દાનવો રુરુઃ।
પાતાલમાવિશત્તૂર્ણં તત્રાપિ પરમેશ્વરી

દેવીભિઃ સહિતા ક્રુદ્ધા પુરતોભિમુખી સ્થિતા।
રુરોસ્તુ દાનવેંદ્રસ્ય ભીતસ્યાગ્રે ગતસ્ય ચ

નખાગ્રેણ શિરશ્છિત્વા ચર્મ ચાદાય વેગિતા।
નિષ્પપાતાથ પાતાલાત્પુષ્કરં ચ પુનર્ગિરિમ્

કન્યા સૈન્યેન મહતા બહુરૂપેણ ભાસ્વતા।
દેવૈસ્તુવિસ્મિતૈર્દૃષ્ટા ચર્મમુંડધરા રુરોઃ

સ્વકીયે તપસઃ સ્થાને નિવિષ્ટા પરમેશ્વરી।
તતો દેવ્યો મહાભાગાઃ પરિવાર્ય વ્યવસ્થિતાઃ

યાચયામાસુરવ્યગ્રાસ્તાં તુ દેવીં બુભુક્ષિતાઃ।
બુભુક્ષિતા વયં દેવિ દેહિ નો ભોજનં વરમ્

એવમુક્ત્વા તતો દેવી દધ્યૌ તાસાં તુ ભોજનમ્।
નાધ્યગચ્છત્તદા તાસાં ભોજનં ચિન્તિતમ્મહત્

તદા દધ્યૌ મહાદેવં રુદ્રં પશુપતિં વિભુમ્।
સોપિ ધ્યાનાત્સમુત્તસ્થૌ પરમાત્મા ત્રિલોચનઃ

ઉવાચ રુદ્રસ્તાં દેવીં કિં તે કાર્યં વિવક્ષિતમ્।
બ્રૂહિ દેવિ મહામાયે યત્તે મનસિ વર્તતે

શિવદૂત્યુવાચ।
છાગમધ્યે તુ વૈ દેવ છાગરૂપેણ વર્તસે।
એતાસ્ત્વાં ભક્ષયિષ્યન્તિ ભક્ષ્યમીપ્સિતમાદરાત્

ભક્ષાર્થમાસાં દેવેશ કિંચિદ્દાતુમિહાર્હસિ।
શૂલીકુર્વંતિ મામેતા ભક્ષાર્થિન્યો મહાબલાઃ

અન્યથા મામપિ બલાદ્ભક્ષયેયુર્બુભુક્ષિતાઃ।
એવં માં તુ સમાલક્ષ્ય ભક્ષ્યં કલ્પય સત્વરમ્

રુદ્ર ઉવાચ।
શિવદૂતિ બ્રવીમ્યેકં પ્રવૃત્તં યદ્યુગાંતરે।
ગંગાદ્વારે દક્ષયજ્ઞો ગણૈર્વિધ્વંસિતો મમ

તત્ર યજ્ઞો મૃગો ભૂત્વા પ્રદુદ્રાવ સુવેગવાન્।
મયા બાણેન નિર્વિદ્ધો રુધિરેણ પ્રસેચિતઃ

અજગંધસ્તદા ભૂતો નામ દેવૈસ્તુ મે કૃતમ્।
અજગંધસ્ત્વમેવેતિ દાસ્યે ચાન્યત્તુ ભોજનમ્

એતાસાં શૃણુ મે દેવિ ભક્ષ્યમેકં મયોચિતમ્।
કથ્યમાનં વરારોહે કાલરાત્રિ મહાપ્રભે

યા સ્ત્રી સગર્ભા દેવેશિ અન્યસ્ત્રીપરિધાનકમ્।
પરિધત્તે સ્પૃશેદ્વાપિ પુરુષસ્ય વિશેષતઃ

સભાગોસ્તુ વરારોહે કાસાંચિત્પૃથિવીતલે।
અપ્યેકવર્ષં બાલં તુ ગૃહીત્વા તત્ર વૈ બલાત્

ભુક્ત્વા તિષ્ઠંતુ સુપ્રીતા અપિ વર્ષશતાન્બહૂન્।
અન્યાઃ સૂતિગૃહે ચ્છિદ્રં ગૃહ્ણીયુસ્તુ હ્યપૂજિતાઃ

નિવસિષ્યંતિ દેવેશિ તથા વૈ જાતહારિકાઃ।
ગૃહે ક્ષેત્રે તટાકે ચ વાપ્યુદ્યાનેષુ ચૈવ હિ

અત્યેષુ ચ રુદંત્યો યા સ્ત્રિયસ્તિષ્ઠંતિ નિત્યશઃ।
તાસાં શરીરગાશ્ચાન્યાઃ કાશ્ચિત્તૃપ્તિમવાપ્નુયુઃ

શિવદૂત્ય ઉવાચ।
કુત્સિતં ભવતા દત્તં પ્રજાનાં પરિપીડનમ્।
ન ચ ત્વં બુધ્યસે દાતું શંકરરસ્ય વિશેષતઃ

ત્રપાકરં યદ્ભવતિ પ્રજાનાં પરિપીડકમ્।
ન તુ તદ્યુજ્યતે દાતું તાસાં ભક્ષ્યં તુ શંકર

રુદ્ર ઉવાચ।
અવંત્યાં તુ યદા સ્કંદો મયા પૂર્વં તુ ભદ્રિતઃ।
ચૂડાકર્મણિ વૃત્તે તુ કુમારસ્ય તદા શુભે

આગત્ય માતરો ભક્ષ્યમપૂર્વં તુ પ્રચક્રિરે।
દેવલોકાદ્દેવગણા માતૄણાં ભોક્તુમાગતાઃ

તાસાં ગૃહે યદા પૂર્વં બ્રહ્માદ્યાસ્સુરસત્તમાઃ।
ગંધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ યક્ષાસ્સર્વે ચ ગુહ્યકાઃ

મેર્વાદયઃ શિખરિણો ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા।
સર્વે નાગા ગજાસ્સિદ્ધાઃ પક્ષિણોઽસુરસૂદનાઃ

ડાકિન્યઃ સહ વેતાલૈર્વૃતાઃ સર્વૈર્ગ્રહૈસ્તદા।
કિમુક્તેનામુના દેવિ યત્સૃષ્ટં બ્રહ્મણા ત્વિહ

તત્સર્વં ભોજનં દત્તં સ્વેચ્છાન્નં ચ નભોગતં।
શિવદૂત્યુવાચ।
આસાં કૃતં દેહિ ભોજ્યં દુર્લભં યત્ત્રિવિષ્ટપે

સ્નેહાક્તં સગુડં હૃદ્યં સુપક્વં પરિકલ્પિતમ્।
ક્વચિન્નાન્યેન યદ્ભુક્તમપૂર્વં પરમેશ્વર

એવમુક્તસ્તદા સોપિ દેવદેવો મહેશ્વરઃ।
ભક્ષ્યાર્થં તાસ્તદા પ્રાહ પાર્વત્યાશ્ચૈવ સન્નિધૌ

મયા વૈ સાધિતં ચાન્નં પ્રકારૈર્બહુભિઃ કૃતં।
તત્સર્વં ચ વ્યયં યાતં ન ચાન્યદિહ દૃશ્યતે

ભવતીષ્વાગતાસ્વદ્ય કિં મયા દેયમુચ્યતામ્।
અપૂર્વં ભવતીનાં યન્મયા દેયં વિશેષતઃ

અસ્વાદિતં ન ચાન્યેન ભક્ષ્યાર્થે ચ દદામ્યહમ્।
અધોભાગે ચ મે નાભેર્વર્તુલૌ ફલસન્નિભૌ

ભક્ષયધ્વં હિ સહિતા લંબૌ મે વૃષણાવિમૌ।
અનેન ચાપિ ભોજ્યેન પરા તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ

મહાપ્રસાદં તા લબ્ધ્વા દેવ્યસ્સર્વાસ્તદા શિવમ્।
પ્રણિપત્ય સ્થિતાશ્શર્વ ઇદં વચનમબ્રવીત્

કરિષ્યંતિ શુભાચારાન્વિના હાસ્યેન યે નરાઃ।
તેષાં ધનં પશુઃ પુત્રા દારાશ્ચૈવ ગૃહાદિકમ્

ભવિષ્યતિ મયા દત્તં યચ્ચાન્યન્મનસિ સ્થિતમ્।
હાસ્યેન દીર્ઘદશના દરિદ્રાશ્ચ ભવંતિ તે

તસ્માન્ન નિંદા હાસ્યં ચ કર્તવ્યં હિ વિજાનતા।
ભવત્યો માતરઃ ખ્યાતા હ્યસ્મિન્લોકે ભવિષ્યથ

ઉપહારે નરા યે તુ કરિષ્યંતિ ચ કૌમુદીમ્।
ચણકાન્પૂરિકાશ્ચૈવ વૃષણૈઃ સહ પૂપકાન્

બંધુભિઃ સ્વજનૈશ્ચૈવ તેષાં વંશો ન છિદ્યતે।
અપુત્રો લભતે પુત્રં ધનાર્થી લભતે ધનમ્

રૂપવાન્સુભગો ભોગી સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ।
હંસયુક્તેન યાનેન બ્રહ્મ લોકે મહીયતે

શિવદૂતિ મયાપ્યેવં તાસાં દત્તં ચ ભક્ષણમ્।
ત્રપાકરં કિં ભવત્યા ઉક્તોહં તન્નિશામય

જયસ્વ દેવિ ચામુંડે જય ભૂતાપહારિણિ।
જય સર્વગતે દેવિ કાલરાત્રિ નમોસ્તુ તે

વિશ્વમૂર્તિયુતે શુદ્ધે વિરૂપાક્ષિ ત્રિલોચને।
ભીમરૂપે શિવે વિદ્યે મહામાયે મહોદરે

મનોજયે મનોદુર્ગે ભીમાક્ષિ ક્ષુભિતક્ષયે।
મહામારિ વિચિત્રાંગિ ગીતનૃત્યપ્રિયે શુભે

વિકરાલિ મહાકાલિ કાલિકે પાપહારિણિ।
પાશહસ્તે દંડહસ્તે ભીમહસ્તે ભયાનકે

ચામુંડે જ્વલમાનાસ્યે તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રે મહાબલે।
શિવયાનપ્રિયે દેવિ પ્રેતાસનગતે શિવે

ભીમાક્ષિ ભીષણે દેવિ સર્વભૂતભયંકરિ।
કરાલિ વિકરાલે ચ મહાકાલિ કરાલિનિ

કાલિકરાલવિક્રાંતે કાલરાત્રિ નમોસ્તુ તે।
સર્વશસ્ત્રભૃતે દેવિ નમો દેવનમસ્કૃતે

એવં સ્તુતા શિવદૂતી રુદ્રેણ પરમેષ્ઠિના।
તુતોષ પરમા દેવી વાક્યં ચૈવમુવાચ હ

વરં વૃણીષ્વ દેવેશ યત્તે મનસિ વર્તતે।
રુદ્ર ઉવાચ।
સ્તોત્રેણાનેન યે દેવિ સ્તોષ્યંતિ ત્ત્વાં વરાનને

તેષાં ત્વં વરદા દેવિ ભવ સર્વગતા સતી।
ઇમં પર્વતમારુહ્ય યઃ પૂજયતિ ભક્તિતઃ

સ પુત્રપૌત્રપશુમાન્સમૃદ્ધિમુપગચ્છતુ।
યશ્ચૈવં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા સ્તવં દેવિ સમુદ્ભવં

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં નિર્વાણમૃચ્છતુ।
ભ્રષ્ટરાજ્યો યદા રાજા નવમ્યાં નિયતઃ શુચિઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં સોપવાસો નરોત્તમ।
સંવત્સરેણ લભતાં રાજ્યં નિષ્કંટકં પુનઃ

એષા જ્ઞાનાન્વિતા શક્તિઃ શિવદૂતીતિ ચોચ્યતે।
ય એવં શૃણુયાન્નિત્યં ભક્ત્યા પરમયા નૃપ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં નિર્વાણમાપ્નુયાત્।
યશ્ચૈનં પઠતે ભક્ત્યા સ્નાત્વા વૈ પુષ્કરે જલે

સર્વમેતત્ફલં પ્રાપ્ય બ્રહ્મલોકે મહીયતે।
યત્રૈતલ્લિખિતં ગેહે સદા તિષ્ઠતિ પાર્થિવ

ન તત્રાગ્નિભયં ઘોરં સર્વચોરાદિસંભવં।
યશ્ચેદં પૂજયેદ્ભક્ત્યા પુસ્તકેપિ સ્થિતં બુધાઃ

તેન ચેષ્ટં ભવેત્સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરં।
જાયંતે બહવઃ પુત્રા ધનં ધાન્યં વરસ્ત્રિયઃ

રત્નાન્યશ્વા ગજા ભૃત્યાસ્તેષામાશુ ભવંતિ ચ।
યત્રેદં લિખ્યતે ગેહે તત્રાપ્યેવં ધ્રુવં ભવેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે શિવદૂતીચરિતં નામ એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ