પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.22

ભીષ્મ ઉવાચ
ભૂર્લોકોથ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકોથ મહર્જનઃ
તપઃ સત્યં ચ સપ્તૈતે દેવલોકાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

પર્યાયેણ તુ સર્વેષામાધિપત્યં કથં ભવેત્
ઇહલોકે શુભં રૂપમાયુરારોગ્યમેવ ચ

લક્ષ્મીશ્ચ વિપુલા બ્રહ્મન્કથં સ્યાત્સુરપૂજિત
પુલસ્ત્ય ઉવાચ
પુરા હુતાશનઃ સાર્દ્ધં મારુતેન મહીતલે

આદિષ્ટઃ પુરુહૂતેન વિનાશાય સુરદ્વિષામ્
નિર્દગ્ધેષુ તતસ્તેન દાનવેષુ સહસ્રશઃ

તારકઃ કમલાક્ષશ્ચ કાલદંષ્ટ્રઃ પરાવસુઃ
વિરોચનસ્તુ સંહ્રાદઃ પ્રયાતાસ્તે તદા વસન્

અંતઃસમુદ્રમાવિશ્ય સન્નિવેશમકુર્વત
અશક્તા ઇતિ તેપ્યગ્નિમારુતાભ્યામુપેક્ષિતાઃ

તતઃ પ્રભૃતિ વૈ દેવાન્માનુષાન્સ ભુજંગમાન્
સંપીડ્ય ચ મુનીન્સર્વાન્પ્રવિશંતિ પુનર્જલમ્

એવં યુગસહસ્રાણિ તે વીરાઃ સપ્ત પંચ ચ
જલદુર્ગબલાદ્રાજન્પીડયંતિ જગત્ત્રયમ્

તતઃ પુનરથો વહ્નિમારુતાવમરાધિપઃ
આદિદેશાચિરાદંબુ નિધિરેષ વિશોષ્યતામ્

યસ્માદસ્મદ્દ્વિષાં ચૈષ શરણં વરુણાલયઃ
તસ્માદ્ભવદ્ભ્યામદ્યૈવ શોષમેષ પ્રણીયતામ્

તાવૂચતુસ્તતઃ શક્રં મયશમ્બરસૂદનમ્
અધર્મ એષ દેવેંદ્ર સાગરસ્ય વિનાશનમ્

યસ્માજ્જીવનિકાયસ્ય મહતઃ સંક્ષયો ભવેત્
તસ્માદુપાયમન્યં તુ સમાશ્રય પુરંદર

યસ્ય યોજનમાત્રેપિ જીવકોટિ શતાનિ ચ
નિવસંતિ સુરશ્રેષ્ઠ સ કથં નાશમર્હતિ

એવમુક્તઃ સુરેંદ્રસ્તુ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
ઉવાચેદં વચો રોષાદમરાવગ્નિમારુતૌ

ન ધર્માધર્મસંયોગં પ્રાપ્નુવંત્યમરાઃ ક્વચિત્
ભવંતૌ તુ વિશેષેણ મહાત્માનૌ ચ તિષ્ઠતઃ

મમાજ્ઞા ન કૃતા યસ્માન્મારુતેન સમં ત્વયા
મુંનિવ્રતપરો ભૂત્વા પરિગૃહ્ય કલેવરમ્

ધર્માર્થશાસ્ત્રરહિતાં યોનિં પ્રતિ વિભાવસો
તસ્માદેકેન વપુષા મુનિરૂપેણ માનુષે

મારુતેન સમં લોકે તવ જન્મ ભવિષ્યતિ
યદા તુ માનુષત્વેપિ ત્વયા ગંડૂષશોષિતઃ

ભવિષ્યત્યુદધિર્વહ્ને તદા દેવત્વમાપ્સ્યસિ
ઇતીંદ્રશાપાત્પતિતૌ તત્ક્ષણાત્તૌ મહીતલે

અવાપ્તવંતૌ દેહે ચ કુંભાજ્જન્મ તતોભવત્
મિત્રાવરુણયોર્વીર્યાદ્વસિષ્ઠશ્ચાત્મજોભવત્

તતોગસ્ત્ય ઉગ્રતપા બભૂવ મુનિસત્તમઃ
અસ્માદ્ભ્રાતુઃ સ વૈ ભ્રાતા વસિષ્ઠસ્યાનુજો મુનિઃ

ભીષ્મ ઉવાચ
કથં ચ મિત્રાવરુણૌ પિતરાવસ્ય તૌ સ્મૃતૌ
જન્મ કુંભાદગસ્ત્યસ્ય યથાભૂત્તદ્વદાધુના

પુલસ્ત્ય ઉવાચ
પુરા પુરાણપુરુષઃ કદાચિદ્ગંધમાદને
ભૂત્વા ધર્મસુતો વિષ્ણુશ્ચચાર વિપુલં તપઃ

તપસા ચાસ્ય ભીતેન વિઘ્નાર્થે પ્રેષિતાવુભૌ
શક્રેણ માધવાનંગાવપ્સરોગણસંયુતૌ

યદા ચ ગીતવાદ્યેન ભાવહાવાદિના હરિઃ
ન કામમાધવાભ્યાં ચ મોહં નેતુમશક્યત

તદા કામમધુસ્ત્રીણાં વિષાદમભજદ્ગણઃ
સંક્ષોભાયત તસ્તેષામૂરુદેશાન્નરાગ્રજઃ

નારીમુત્પાદયામાસ ત્રૈલોક્યસ્યાપિ મોહિનીમ્
સંમોહિતાસ્તયા દેવાસ્તૌ તુ ચૈવ સુરાવુભૌ

અપ્સરાણાં સમક્ષં હિ દેવાનામબ્રવીદ્ધરિઃ
ઉર્વશીતિ ચ નામ્નેયં લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ

તતઃ કામયમાનેન મિત્રેણાહૂયતોર્વશી
પ્રોક્તા માં રમયસ્વેતિ બાઢમિત્યબ્રવીચ્ચ સા

ગચ્છંતી તુ તતઃ સૂર્યલોકમિંદીવરેક્ષણા
વરુણેન વૃતા પશ્ચાદ્વચનં તમભાષત

મિત્રેણાહં વૃતા પૂર્વં મમ સૂર્યઃ પતિઃ પ્રભો
ઉવાચ વરુણશ્ચિત્તં મયિ સંન્યસ્ય ગમ્યતામ્

ગતાયાં બાઢમિત્યુક્ત્વા મિત્રઃ શાપમદાદથ
અદ્યૈવ માનુષે લોકે ગચ્છ સોમસુતાત્મજમ્

ભજસ્વેતિ યતો મિથ્યા ધર્મ એષ ત્વયા કૃતઃ
જલકુંભે તતો વીર્યં મિત્રેણ વરુણેન ચ

પ્રક્ષિપ્તમથ સંજાતૌ દ્વાવેવ મુનિસત્તમૌ
નિમિર્નામ નૃપઃ સ્ત્રીભિઃ પુરા દ્યૂતમદીવ્યત

તદંતરેભ્યાજગામ વસિષ્ઠો બ્રહ્મસંભવઃ
તસ્ય પૂજામકુર્વાણં શશાપ સ મુનિર્નૃપમ્

વિદેહસ્ત્વં ભવસ્વેતિ શપ્તસ્તેનાપ્યસૌ મુનિઃ
અન્યોન્યશાપાદુભયોર્વિશરીરે તુ તેજસી

જગ્મતુશ્શાપનાશાય બ્રહ્માણં જગતઃ પતિમ્
અથ બ્રહ્મસમાદેશાલ્લોચનેષ્વવસન્નિમિઃ

નિમેષાઃ સ્યુશ્ચલોકાનાં તદ્વિશ્રામાય પાર્થિવ
વસિષ્ઠોપ્યભવત્તસ્મિઞ્જલકુંભે ચ પૂર્વવત્

તતો જાતશ્ચતુર્બાહુઃ સાક્ષસૂત્રકમંડલુઃ
અગસ્ત્ય ઇતિ શાંતાત્મા બભૂવ ઋષિસત્તમઃ

મલયસ્યૈકદેશે તુ વૈખાનસ વિધાનતઃ
સભાર્યઃ સંવૃતો વિપ્રૈસ્તપશ્ચક્રે સુદુષ્કરમ્

તતઃ કાલેન મહતા તારકાદિનિપીડિતમ્
જગદ્વીક્ષ્યસકોપેન પીતવાન્વરુણાલયમ્

તતોસ્ય વરદાસ્સર્વે બભૂવુઃ શંકરાદયઃ
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ ભગવાન્વરદાનાય જગ્મતુઃ

વરં વૃણીશ્વ ભદ્રં તે યશ્ચાભીષ્ટોત્ર વૈ મુને
અગસ્ત્ય ઉવાચ
યાવદ્બ્રહ્મસહસ્રાણાં પંચવિંશતિકોટયઃ

વૈમાનિકો ભવિષ્યામિ દક્ષિણાંબરવર્ત્મનિ
મદ્વિમાનોદયાત્કુર્યાદ્યઃ કશ્ચિત્પૂજનં મમ

સ સપ્તલોકાધિપતિઃ પર્યાયેણ ભવિષ્યતિ
યસ્ત્વાશ્રમં પુષ્કરે તુ મન્નામ્ના પરિકીર્તયેત્

સ ચૈવ પુણ્યતાં યાતુ વર એષ વૃતો મયા
શ્રાદ્ધં યેઽત્ર કરિષ્યંતિ પિંડપૂર્વં તુ ભક્તિતઃ

તેષાં પિતૃગણાસ્સર્વે મયા સહ દિવિ સ્થિતાઃ
એતત્કાલં વસિષ્યંતિ એષ એવ વરો મમ

એવમસ્ત્વિતિ તેપ્યુક્ત્વા જગ્મુર્દેવા યથાગતમ્
તસ્માદર્ઘઃ પ્રદાતવ્યો હ્યગસ્ત્યાય સદા બુધૈઃ

ભીષ્મ ઉવાચ
કથમર્ઘપ્રદાનં ચ કર્તવ્યં તસ્ય વૈ મુનેઃ
વિધાનં યદગસ્ત્યસ્ય પૂજને તદ્વદસ્વ મે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ
પ્રત્યૂષ સમયે વિદ્વાન્કુર્યાદસ્યોદયે નિશિ
સ્નાનં શુક્લતિલૈસ્તદ્વચ્છુક્લમાલ્યાંબરો ગૃહી ૫૦

સ્થાપયેદવ્રણં કુંભં માલ્યવસ્ત્રવિભૂષિતમ્
પંચરત્નસમાયુક્તં ઘૃતપાત્રેણસંયુતમ્

અંગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં તથૈવ સુવર્ણમધ્યાયતબાહુદંડમ્
ચતુર્ભુજં કુંભમુખે નિધાય ધાન્યાનિ સપ્તાચલસંયુતાનિ

સકાંસ્યપાત્રાક્ષતશુક્લયુક્તં મંત્રેણ દદ્યાદ્દ્વિજપુંગવાય
ઉત્ક્ષિપ્ય કુંભોપરિદીર્ઘબાહુમનન્યચેતા યમદિઙ્મુખસ્થમ્

શ્વેતાં ચ દદ્યાદ્યદિશક્તિરસ્તિ રૌપ્યૈઃ ખુરૈર્હેમમુખીં સવત્સાં
ધેનું નરઃ ક્ષીરવતીં પ્રણમ્ય સ્રગ્વસ્ત્રઘંટાભરાણાં દ્વિજાય

આસપ્તરાત્રાદુદયે નૃપાસ્ય દાતવ્યમેતત્સકલં નરેણ
યાવત્સમાસ્સપ્તદશાથ વા સ્યુરથોર્દ્ધ્વમપ્યત્ર વદંતિ કેચિત્

કાશપુષ્પપ્રતીકાશ અગ્નિમારુતસંભવ
મિત્રાવરુણયોઃ પુત્ર કુંભયોને નમોસ્તુ તે

પ્રત્યબ્દં ચ ફલત્યાગમેવં કુર્વન્નસીદતિ
હોમં કૃત્વા તતઃ પશ્ચાદ્વર્તયેન્માનવઃ ફલમ્

અનેનવિધિના યસ્તુ પુમાનર્ઘં નિવેદયેત્ અર્ઘ્ય
ઇમં લોકમવાપ્નોતિ રૂપારોગ્યફલપ્રદમ્

દ્વિતીયેન ભુવર્લોકં સ્વર્લોકં ચ તતઃ પરમ્
સપ્તૈવ લોકાનાપ્નોતિ સપ્તાર્ઘાન્યઃ પ્રયચ્છતિ

ઇતિ પઠતિ શૃણોતિ યો હિ સમ્યક્ચરિતમગસ્ત્યસમર્ચનં ચ પશ્યેત્
મતિમપિ ચ દદાતિ સોપિ વિષ્ણોર્ભવનગતઃ પરિપૂજ્યતેમરૌઘૈઃ

ભીષ્મ ઉવાચ
સૌભાગ્યારોગ્યફલદમમિત્રક્ષયકારકમ્
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં યચ્ચ તન્મે બ્રૂહિ મહામતે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ
યદુમાયા પુરા દેવ ઉવાચાંધકસૂદનઃ
કથાસુ સંપ્રવૃત્તાસુ ધર્મ્યાસુ લલિતાસુ ચ

તદિદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્
ગૌર્યુવાચ
દત્તઃ શાપો હિ સાવિત્ર્યા મહ્યં લક્ષ્મ્યૈ સુરેશ્વર

યથા લક્ષ્મીપ્રધાનત્વમહં યામિ તથા વદ
શંકર ઉવાચ
શુણુષ્વાવહિતા દેવિ તથૈવાન્યત્સ્વયંકૃતમ્

નરાણામથ નારીણામારાધનમનુત્તમમ્
નભસ્યે વાથ વૈશાખે પુણ્યે માર્ગશિરસ્યથ

શુક્લપક્ષે તૃતીયાયાં સ્નાતઃ સ ગૌરસર્ષપૈઃ
ગોરોચનં સગોમૂત્રં ગોદુગ્ધં ચ ઘૃતં તથા

દધિચંદનસંમિશ્રં લલાટે તિલકં ન્યસેત્
સૌભાગ્યારોગ્યકૃદ્યસ્માત્સદા ચ લલિતાપ્રિયમ્

પ્રતિપક્ષં તૃતીયાયાં પુમાન્વાપિ સુવાસિની
ધારયેદ્રક્તવસ્ત્રાણિ કુસુમાનિ સિતાનિ ચ

વિધવા શુક્લવસ્ત્રં વૈ ત્વેકમેવ હિ ધારયેત્
કુમારી શુક્લ સૂક્ષ્મે ચ પરિદધ્યાત્તુ વાસસી

દેવીં ચ પંચગવ્યેન તતઃ ક્ષીરેણ કેવલં
સ્નાપયેન્મધુના તદ્વત્પુષ્પગંધોદકેન તુ

પૂજયેચ્છુક્લપુષ્પૈસ્તુ ફલૈર્નાનાવિધૈરપિ
ધાન્યલાજાદિલવણગુડક્ષીરઘૃતાન્વિતૈઃ

શુક્લાક્ષતતિલૈરર્ચા કાર્યા દેવિ સદા ત્વયા
પાદયોરર્ચનં કુર્યાત્પ્રતિપક્ષં વરાનને

વરદાયૈ નમઃ પાદૌ તથા ગુલ્ફૌ શ્રિયૈ નમઃ
અશોકાયૈ નમો જંઘે પાર્વત્યૈ જાનુની તથા

ઊરૂ માંગલ્યકારિણ્યૈ વામદેવ્યૈ તથા કટિમ્
પદ્મોદરાયૈ જઠરં નમઃ કંઠે શ્રિયૈ નમઃ

કરૌ સૌભાગ્યદાયિન્યૈ બાહૂ ચ સુમુખશ્રિયૈ
મુખં દર્પવિનાશિન્યૈ સ્મરદાયૈ સ્મિતં પુનઃ

ગૌર્યૈ નમસ્તથાનાસામુત્પલાયૈ ચ લોચને
તુષ્ટ્યૈ લલાટમલકં કાત્યાયન્યૈ નમઃ શિરઃ

નમો ગોર્ય્યૈ નમઃ પુષ્ટ્યૈ નમઃ કાંત્યૈ નમઃ શ્રિયૈ
રંભાયૈ લલિતાયૈ ચ વામદેવ્યૈ નમો નમઃ

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદગ્રતઃ પદ્મમાલિખેત્
પત્રૈઃ ષોડશભિર્યુક્તં ક્રમેણૈવ સકર્ણિકમ્

પૂર્વેણ વિન્યસેદ્ગૌરીમપર્ણાં ચ તતઃ પરમ્
ભવાનીં દક્ષિણે તદ્વદ્રુદ્રાણીં ચ તતઃ પરમ્

વિન્યસેત્પશ્ચિમે ભાગે સૌમ્યાં મદનવાસિનીમ્
વાયવ્યે પાટલામુગ્રામુત્તરેણ તથા ઉમામ્

સાધ્યાં પથ્યાં તથા સૌમ્યાં મંગલાં કુમદાં સતીમ્
ભદ્રાં ચ મધ્યે સંસ્થાપ્ય લલિતાં કર્ણિકોપરિ

કુસુમૈરક્ષતાદ્ભિર્વા નમસ્કારેણ વિન્યસેત્
ગીતમંગલઘોષં ચ કારયિત્વા સુવાસિનીમ્

પૂજયેદ્રક્તવાસોભી રક્તમાલ્યાનુલેપનૈઃ
સિંદૂરં સ્નાનચૂર્ણં ચ તાસાં શિરસિ પાતયેત્

સિંદૂરં કુંકુમં સ્નાનમતીવેષ્ટં યતસ્તતઃ
તથોપદેષ્ટારમપિ પૂજયેદ્યત્નતો ગુરુમ્

ન પૂજ્યતે ગુરુર્યત્ર સર્વાસ્તત્રાફલાઃ ક્રિયાઃ
જપ્યૈશ્ચ પૂજયેદ્ગૌરીમુત્પલૈરસિતૈઃ સદા

બંધુજીવૈઃ પ્રિયે પૂજ્યા કાર્તિકે માસિ યત્નતઃ
જાતીપુષ્પૈર્માર્ગશિરે પૌષે પીતૈઃ કુરંટકૈઃ

કુંદૈઃ કુમુદપુષ્પૈશ્ચ દેવીં માઘેપિ પૂજયેત્
સિંદુવારેણ જાત્યા વા ફાલ્ગુનેપ્યર્ચયેન્નરઃ

ચૈત્રે તુ મલ્લિકાશોકૈર્વૈશાખે ગંધપાટલૈઃ
જ્યેષ્ઠે કમલમંદારૈરાષાઢે ચ જલાંબુજૈઃ

મંદારૈરથ માલત્યા શ્રાવણે પૂજયેત્સદા
ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિસર્પિઃ કુશોદકમ્

બિલ્વપત્રાર્કકુસુમાંબુજ ગોશૃંગવારિ ચ
પંચગવ્યં ચ બિલ્વં ચ પ્રાશયેત્ક્રમશઃ સદા

એતદ્ભાદ્રપદાદૌ તુ પ્રાશનં સમુદાહૃતમ્
પ્રતિપક્ષં ચ મિથુનં તૃતીયાયાં વરાનને

ભોજયિત્વાર્ચયેદ્ભક્ત્યા વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ
પુંસઃ પીતાંબરે દદ્યાત્સ્ત્રિયાઃ કૌશેયવાસસી

નિષ્પાવ જીરલવણમિક્ષુદંડ ગુડાન્વિતમ્
સ્ત્રિયૈ દદ્યાત્ફલં પુંસઃ સુવર્ણોત્પલસંયુતમ્

યથા ન દેવિ દેવસ્ત્વાં સંપરિત્યજ્ય ગચ્છતિ
તથા મામુદ્ધરાશેષ દુઃખસંસારસાગરાત્

કુમુદા વિમલા નંદા ભવાની વસુધા શિવા
લલિતા કમલા ગૌરી સતી રમ્ભાથ પાર્વતી

નભસ્યાદિષુ માસેષુ પ્રીયતામિત્યુદીરયેત્
વ્રતાંતે શયનં દદ્યાત્સુવર્ણકમલાન્વિતમ્

મિથુનાનિ ચતુર્વિશદ્દ્વાદશાથ સમર્ચયેત્
અષ્ટાવષ્ટાથવા ભૂયશ્ચતુર્માસેથ વાર્ચયેત્

પૂર્વં દત્વાથ ગુરવે પશ્ચાદન્યાન્સમર્ચયેત્
ઉક્તાનન્તતૃતીયૈષા સદાનંતફલપ્રદા

સર્વપાપહરા દેવી સૌભાગ્યારોગ્યવર્ધિની
ન ચૈનં વિત્તશાઠ્યેન કદાચિદપિ લંઘયેત્

નરો વા યદિ વા નારી સોપવાસવ્રતં ચરેત્
ગર્ભિણી સૂતિકા નક્તં કુમારી વાથ રોગિણી૧૦૦

યદાઽશુદ્ધા તદાન્યેન કારયેત્પ્રયતા સ્વયમ્
ઇમામનંતફલદાં યસ્તૃતીયાં સમાચરેત્

કલ્પકોટિશતં સાગ્રં શિવલોકે મહીયતે
વિત્તહીનોપિ કુર્વીત યાવદ્વર્ષમુપોષણમ્

પુષ્પમંત્રવિધાને સોપિ તત્ફલમાપ્નુયાત્
નારી વા કુરુતે યા તુ આત્મનઃ શુભમિચ્છતી

જન્મપૌરુષમાપ્નોતિ ગૌર્યનુગ્રહકારિતમ્
ઇતિ પઠતિ શૃણોતિ વા ય ઇત્થં ગિરિતનયાવ્રતમિંદ્રલોકસંસ્થઃ

મતિમપિ ચ દદાતિ યોપિ દેવૈરમરવધૂજનકિન્નરૈઃ સ પૂજ્યઃ
અન્યામપિ પ્રવક્ષ્યામિ તૃતીયાં પાપનાશિનીમ્

રસકલ્યાણિનીમેતાં પુરાકલ્પભવા વિદુઃ
માઘેમાસિ તુ સંપ્રાપ્ય તૃતીયાં શુક્લપક્ષતઃ

પ્રાતર્ગંધેન પયસા તિલૈઃ સ્નાનં સમાચરેત્
સ્નાપયેન્મધુના દેવીં તથૈવેક્ષુરસેન તુ

ગંધોદકેન ચ પુનઃ પૂજનં કુંકુમેન તુ
દક્ષિણાંગાનિ સંપૂજ્ય તતો વામાનિ પૂજયેત્

લલિતાયૈ પદં દેવ્યૈ વામગુલ્ફૌ તતોર્ચયેત્
જંઘે જાનુ તથા શાંત્યૈ તથૈવોરું શ્રિયૈ નમઃ

મદાલસાયૈ ચ કટિમમલાયૈ તથોદરમ્
સ્તનૌ મદનવાસિન્યૈ કુમુદાયૈ ચ કંધરામ્

ભુજં ભુજાગ્રં માધવ્યૈ કમલાયૈ સુખસ્મિતે
ભ્રૂલલાટં ચ રુદ્રાણ્યૈ શંકરાયૈ તથાલકં

મદનાયૈ લલાટં તુ મોહનાયૈ પુનર્ભ્રુવૌ
નેત્રે ચંદ્રાર્ધધારિણ્યૈ તુષ્ટ્યૈ ચ વદનં પુનઃ

ઉત્કંઠિન્યૈ નમઃ કંઠમમૃતાયૈ નમસ્તનુમ્
રંભાયૈ ચ મહાબાહૂ વિશોકાયૈ નમઃ કરૌ

હૃદયં મન્મથાહ્વાયૈ પાટલાયૈ તથોદરં
કટિં સુરતવાસિન્યૈ તથોરૂ પંકજશ્રિયૈ

જાનુજંઘે નમો ગૌર્યૈ ગુલ્ફૌ શાંત્યૈ તથાર્ચયેત્
ધરાધરાયૈ પાદૌ તુ વિશ્વકાયૈ નમઃ શિરઃ

નમો ભવાન્યૈ કામિન્યૈ વાસુદેવ્યૈ જગચ્છ્રિયૈ
આનંદદાયૈ નંદાયૈ સુભદ્રાયૈ નમોનમઃ

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્દ્વિજદાંપત્યમર્ચયેત્
ભોજયિત્ત્વા તથાન્નેન મધુરેણ વિમત્સરઃ

સમોદકં વારિકુંભં શુક્લાંબરયુગદ્વયં
દત્ત્વા સુવર્ણકમલં ગંધમાલ્યૈરથાર્ચયેત્

પ્રીયતામત્ર કુમુદા ગૃહ્ણીયાલ્લવણવ્રતમ્
અનેન વિધિના દેવીં માસિમાસિ સદાર્ચયેત્

લવણં વર્જયેન્માઘે ફાલ્ગુને ચ ગુડં પુનઃ
નવનીતં તથા ચૈત્રે વર્જ્યં મધુ ચ માધવે

પાનીયં જ્યેષ્ઠમાસે તુ તથાષાઢે ચ જીરકં
શ્રાવણે વર્જયેત્ક્ષીરં દધિ ભાદ્રપદે તથા

ઘૃતમાશ્વયુજે તદ્વદૂર્જે વર્જ્યં ચ માક્ષિકં
ધાન્યાકં માર્ગશીર્ષે તુ પૌષે વર્જ્યા ચ શર્કરા

વ્રતાંતે કરકં પૂર્ણમેતેષાં માસિમાસિ ચ
દદ્યાદ્વિકાલવેલાયાં ભક્ષ્યપાત્રેણ સંયુતં૧૨૩ વિકાલ
લડ્ડુકાસ્સેવકાશ્ચૈવ સંયાવમથ પૂરિકા
નારિકા ઘૃતપૂર્ણાશ્ચ પિષ્ટપૂર્ણા ચ નંદિકી

ક્ષીરશાકં ચ દધ્યન્નં પિંડશાકં તથૈવ ચ
માઘાદૌ ક્રમશો દદ્યાદેતાનિ કરકોપરિ

કુમુદા માધવી રંભા સુભદ્રા ચ શિવા જયા
લલિતા કમલાનંગા મંગલા રતિ લાલસા

ક્રમાન્માઘાદિમાસેષુ પ્રીયતામિતિ કીર્તયેત્
સર્વત્ર પંચગવ્યં ચ પ્રાશનં સમુદાહૃતં

ઉપવાસી ભવેન્નિત્યમશક્તૌ નક્તમિષ્યતે
કુર્યાદેવમિદં નારી રસકલ્યાણિની વ્રતં

પુનર્માઘે ચ સંપ્રાપ્તે શર્કરા કલશોપરિ
કૃત્વા તુ કાંચનીં ગૌરીં પંચરત્નસમન્વિતાં

સ્વકીયાંગુષ્ઠમાત્રં ચ સાક્ષસૂત્રકમંડલું
ચતુર્ભુજામિંદુયુતાં સિતનેત્રપટાવૃતાં

તદ્વદ્ગોમિથુનં ચૈવ સુવર્ણસ્ય સિતાંબરં
સવસ્ત્રં ભાજનં દદ્યાદ્ભવાની પ્રીયતામિતિ

અનેનવિધિના યસ્તુ રસકલ્યાણિનીવ્રતં
કુર્યાચ્ચ સર્વપાપેભ્યસ્તત્ક્ષણાદેવ મુચ્યતે

ભવાનાં ચ સહસ્રં તુ ન દુઃખી જાયતે ક્વચિત્
અગ્નિષ્ટોમસહસ્રેણ યત્ફલં તદવાપ્નુયાત્

નારી વા કુરુતે યા તુ કુમારી વા વરાનને
વિધવા ચ વરાકી વા સાપિ તત્ફલભાગિની

સૌભાગ્યારોગ્યસંપન્ના ગૌરીલોકે મહીયતે
ઇતિ પઠતિ ય ઇત્થં યઃ શૃણોતિ પ્રસંગાત્
સકલકલુષમુક્તઃ પાર્વતીલોકમેતિ

મતિમપિ ચ વિધત્તે યો નરાણાં પ્રિયાર્થં
વિબુધપતિજનાનાં લોકગઃ સ્યાદમોઘઃ
તથૈવાન્યાં પ્રવક્ષ્યામિ તૃતીયાં પાપનાશિનીમ્

નામ્ના ચ લોકવિખ્યાતામગ્ર્યાનંદકરીમિમાં
યદા શુક્લતૃતીયાયામષાઢર્ક્ષં ભવેત્ક્વચિત્

બ્રહ્મર્ક્ષં વાથ ચ મઘા હસ્તો મૂલમથાપિ વા
દર્ભગંધોદકૈઃ સ્નાનં તદા સમ્યક્સમાચરેત્

શુક્લમાલ્યાંબરધરઃ શુક્લગંધાનુલેપનઃ
ભવાનીમર્ચયેદ્ભક્ત્યા શુક્લપુષ્પૈઃ સુગંધિભિઃ

મહાદેવં ચ સકલમુપવિષ્ટં મહાસને
વાસુદેવ્યૈ નમઃ પાદૌ શંકરાયૈ નમો હરેઃ

જંઘેશોકવિનાશિન્યૈ માનદાયૈ નમઃ પ્રભોઃ
રંભાયૈ પૂજયેદૂરૂ શિવાય ચ પિનાકિને

આનંદિન્યૈ કટિં દેવ્યાઃ શૂલિનશ્શૂલપાણયે
માધવ્યૈ ચ તથા નાભિમથ શંભોર્ભવાય વૈ

સ્તનૌ ચાનંદકારિણ્યૈ શંકરસ્યેંદુધારિણે
ઉત્કંઠિન્યૈ નમઃ કંઠં નીલકંઠાય વૈ હરેઃ

કરાવુત્પલધારિણ્યૈ રુદ્રાય જગતઃ પ્રભો
બાહૂ ચ પરિરંભિણ્યૈ નૃત્યપ્રીતાય વૈ હરેઃ

દેવ્યા મુખં વિલાસિન્યૈ વૃષભાય પુનર્વિભોઃ
સ્મિતં ચ સ્મરણીયાયૈ વિશ્વવક્ત્રાય વૈ વિભોઃ

નેત્રે મંદારવાસિન્યૈ વિશ્વધામ્ને ત્રિશૂલિનઃ
ભ્રુવૌ નૃત્યપ્રિયાયૈ ચ શંભોર્વૈ પાશશૂલિને

દેવ્યા લલાટમિંદ્રાણ્યૈ વૃષવાહાય વૈ વિભોઃ
સ્વાહાયૈ મકુટં દેવ્યા વિભો ગંગાધરાય વૈ

વિશ્વકાયૌ વિશ્વભુજૌ વિશ્વપાદમુખૌ શિવૌ
પ્રસન્નવરદૌ વંદે પાર્વતીપરમેશ્વરૌ

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદગ્રતઃ શિવયોઃ પુનઃ
પદ્મોત્પલાનિ રજસા નાનાવર્ણેન કારયેત્

શંખચક્રે સકટકે સ્વસ્તિકં શુભકારકમ્
યાવંતઃ પાંસવસ્તત્ર રજસઃ પતિતા ભુવિ૧૫૦

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે
ચત્વારિ ઘૃતપાત્રાણિ સહિરણ્યાનિ શક્તિતઃ

દત્વા દ્વિજાય કરકમુદકેન સમન્વિતમ્
પ્રતિપક્ષં ચતુર્માસં યાવદેતાન્નિવેદયેત્

તતસ્તુ ચતુરો માસાન્પૂર્વવત્કરકોપરિ
ચત્વારિ ઘૃતપાત્રાણિ તિલપાત્રાણ્યંનંતરં

ગંધોદકં પુષ્પવારિ ચંદનં કુઙ્કુમોદકં
અપક્વં દધિદુગ્ધં ચ ગોશૃંગોદકમેવ ચ

અબ્દોદકં તથા વારિકુષ્ઠચૂર્ણાન્વિતં પુનઃ
ઉશીરસલિલં ચૈવ યવચૂર્ણોદકં પુનઃ

તિલોદકં ચ સંપ્રાશ્યસ્વપેન્માર્ગશિરાદિષુ
માસેષુ પક્ષદ્વિતયં પ્રાશનં સમુદાહૃતમ્

સર્વત્રશુક્લપુષ્પાણિપ્રશસ્તાનિસદાર્ચને
દાનકાલે ચ સર્વત્ર મંત્રમેતમુદીરયેત્

ગૌરી મે પ્રીયતાં નિત્યમઘનાશાય મંગલા
સૌભાગ્યાયાસ્તુ લલિતા ભવાની સર્વસિદ્ધયે

સંવત્સરાંતે લવણં ગુડકુંકુમસંયુતમ્
ચંદનેનયુતં કુંભં સહસ્વર્ણાંબુજેન ચ

ઉમાયાઃ પ્રીતયે હૈમં તદ્વિદિક્ષુફલૈર્યુતમ્
સાસ્તરાવરણાં શય્યાં સવિશ્રામાં નિવેદયેત્

સપત્નીકાય વિપ્રાય ગૌરી મે પ્રીયતામિતિ
આત્માનંદકરીં નામ પ્રાપ્નુયાત્સંપદં નરઃ

આયુરાનંદસંપન્નો ન ક્વચિચ્છોકમાપ્નુયાત્
નારી વા કુરુતે યા તુ કુમારી વિધવા તથા

સાપિ તત્ફલમાપ્નોતિ દેવ્યનુગ્રહલાલિતા
પ્રતિપક્ષમુપોષ્યૈવં મંત્રાર્ચનવિધાનતઃ

રુદ્રાણાં લોકમાપ્નોતિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
ઇમાં યઃ શૃણુયાન્નિત્યં શ્રાવયેદ્વાપિ ભક્તિતઃ

શક્રલોકં સ ગત્વા તુ પૂજ્યતે કલ્પસંસ્થિતઃ
શંકર ઉવાચ
એવંવિધા ભવતિ ચેન્નારી વ્રતપરાયણા

સાવિત્રી તુ વરાકી સા તસ્યાઃ શાપસ્તુ કીદૃશઃ
ન કાચિદ્ગણના ચાસ્તિ યતસ્ત્રૈલોક્યસુંદરી

સા પૂર્વસ્યાપિ વન્દ્યા ચ લક્ષ્મીર્વિષ્ણુપ્રતિગ્રહાત્
મયા પૂર્વં તવાર્થાય દક્ષયજ્ઞસ્તુ નાશિતઃ

લક્ષ્મ્યર્થં વિષ્ણુના ચાપિ વારિધિર્મથિતઃ પુરા
આજ્ઞાકરૌ ભવત્યોશ્ચ મા કુરુષ્વ ભયં ક્વચિત્

સાવિત્ર્યા માનના કાર્યા કુપિતાયાઃ પ્રસાદનમ્
મયા ચ વિષ્ણુના ચૈવ બ્રહ્મણા માનમીપ્સુના

ગમિષ્યે બ્રહ્મસદનં ત્વં ચ તિષ્ઠ વરાનને
એવમુક્ત્વા ગતો રુદ્રો ગૌરી તત્ર વ્યવસ્થિતા

કૃતં યુગં સમગ્રં ચ યજ્ઞે તસ્મિન્હુતાશનઃ
વહંસ્તુ હવ્યં દેવાનાં પ્રીણયાનો જગત્ત્રયમ્

ભોજનં દ્વિજમુખ્યેષુ ભોગાન્વિદ્યાધરે ગણે
કામાવાપ્તિં મનુષ્યેષુ સર્વમેવ દદૌ પ્રભુઃ

રુદ્રેણોક્તસ્તદા વિષ્ણુર્ધર્માંસ્તે ત્વં પ્રકીર્ત્તય
ગૌરીધર્માન્સરસ્વત્યા વ્રતં યત્પરિકીર્તિતમ્

ઇત્યેવમુક્તે રુદ્રેણ વિષ્ણુઃ પ્રોવાચ સાદરમ્
નાહં ધર્મં ખ્યાપયિષ્યે સ્વકીયં શંકરાધુના

ભવાનાખ્યાતુ માહાત્મ્યં મદીયં સુરસત્તમ
ત્વયા વૈ કથિતં પૂર્વં કૃતે વૈ પાપસંક્ષયઃ

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો ભવાન્પૂતો ભવિષ્યતિ
ભીષ્મ ઉવાચ
મધુરા ગીર્ભવેત્કેન વ્રતેન મુનિસત્તમ

તથૈવ જનસૌભાગ્યં મતિર્વિદ્યાસુ કૌશલમ્
અભેદશ્ચાપિ દાંપત્યે સંગો બંધુજનેન ચ

આયુશ્ચ વિપુલં પુંસાં તન્મે કથય સત્તમ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા રાજન્શૃણુ સારસ્વતં વ્રતમ્

યસ્ય સંકીર્તનાદેવ દેવી તુષ્યેત્સરસ્વતી
યાવદ્ભક્તઃ સ્તવં કુર્યાદેતદ્વ્રતમનુત્તમમ્

પ્રાગ્વાસરાદૌ સંપૂજ્ય દિવ્યં સ્તવં સમારભેત્
અથવા રવિવારેણ ગ્રહતારાબલેન ચ

પાયસં ભોજયેદ્વિપ્રાન્કુર્યાદ્બ્રાહ્મણવાચનમ્
શુક્લવસ્ત્રાણિ દત્ત્વા ચ સહિરણ્યાનિ શક્તિતઃ

ગાયત્રીં પૂજયેદ્ભક્ત્યા શુક્લમાલ્યાનુલેપનૈઃ
યથા ન દેવિ ભગવાન્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

ત્વાં પરિત્યજ્ય તિષ્ઠેચ્ચ તથા ભવ વરપ્રદા
વેદશાસ્ત્રાણિ ધર્માણિ નૃત્યગીતાદિકં ચ યત્

ન વિહીનં ત્વયા દેવિ તથા મે સંતુ સિદ્ધયઃ
લક્ષ્મીર્મેધા ધરા પુષ્ટિર્ગૌરી તુષ્ટિર્જયા મતિઃ

એતાભિઃ પાહિ ચાષ્ટાભિમૂર્તિભિર્માં સરસ્વતિ
એવં સંપૂજ્ય ગાયત્રીં વીણાકમલધારિણીમ્

શુક્લપુષ્પાક્ષતૈર્ભક્ત્યા સકમંડલુ પુસ્તકામ્
મૌનવ્રતેન ભુંજીત સાયંપ્રાતશ્ચ ધર્મવિત્

પંચમ્યાં પ્રતિપક્ષં ચ ગાં ચ વિપ્રાય શોભનામ્
તથૈવ તંડુલપ્રસ્થં ઘૃતપાત્રેણ સંયુતમ્

ક્ષીરં દદ્યાદ્ધિરણ્યં ચ ગાયત્રી પ્રીયતામિતિ
સંધ્યાયાં ચ તથા મૌનમેતત્કુર્વન્સમાચરેત્

ન રાત્ર્યાં ભોજનં કુર્યાદ્યાવન્માસાસ્ત્રયોદશ
સમાપ્તે તુ વ્રતે દદ્યાદ્ભોજનં શુક્લતંડુલૈઃ

દિવ્યાં વિતાનં ઘંટાં ચ સિતનેત્રપટાન્વિતામ્
ચંદનં વસ્ત્રયુગ્મં ચ દધ્યન્નં સુરસં પુનઃ

અથોપદેષ્ટારમપિ ભક્ત્યા સંપૂજયેદ્ગુરુમ્
વિત્તશાઠ્યેનરહિતો વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાત્સારસ્વતં વ્રતમ્
સૌભાગ્યમતિયુક્તસ્તુ સૂક્ષ્મકંઠશ્ચ જાયતે

સરસ્વત્યાઃ પ્રસાદેન બ્રહ્મલોકે મહીયતે
નારી વા કુરુતે યા તુ સાપિ તત્ફલભાગિની

બ્રહ્મલોકે વસેદ્રાજન્યાવત્કલ્પાયુત ત્રયમ્
સારસ્વતં વ્રતં યસ્તુ શૃણુયાદપિ વા પઠેત્

વિદ્યાધરપુરે સોઽપિ વસેદબ્દાયુતત્રયમ્
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે વ્રતાધ્યાયો નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ