પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.21

પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
આસીત્પુરા બૃહત્કલ્પે ધર્મમૂર્તિર્જનાધિપઃ॥
સુહૃચ્છક્રસ્ય નિહતા યેન દૈત્યાસ્સહસ્રશઃ

સોમસૂર્યાદયો યસ્ય તેજસા વિગતપ્રભાઃ॥
ભવંતિ શતશો યેન દાનવાશ્ચ પરાજિતાઃ

યથેચ્છરૂપધારી ચ માનુષોપ્યપરાજિતઃ॥
તસ્ય ભાનુમતી ભાર્યા સતી ત્રૈલોક્યસુંદરી

લક્ષ્મીસદૃશરૂપેણ નિર્જિતામરસુંદરી॥
રાજ્ઞસ્તસ્યાગ્રમહિષી પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસી

દશનારીસહસ્રાણાં મધ્યે શ્રીરિવ રાજતે॥
નૃપકોટિસહસ્રેણ ન કદાચિત્સમુચ્યતે

કદાચિદાસ્થાનગતઃ પપ્રચ્છ સ્વપુરોહિતમ્॥
વિસ્મયેનાવૃતો નત્વા વસિષ્ઠમૃષિસત્તમમ્

ભગવન્કેન ધર્મેણ મમ લક્ષ્મીરનુત્તમા॥
કસ્માચ્ચ વિપુલં તેજો મચ્છરીરે સદોત્તમમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ॥
પુરા લીલાવતી નામ વેશ્યા શિવપરાયણા॥
તયા દત્તશ્ચતુર્દશ્યાં પુષ્કરે લવણાચલઃ

હેમવૃક્ષામરૈઃ સાર્દ્ધં યથાવદ્વિધિપૂર્વકં॥
શૂદ્રઃ સુવર્ણકારશ્ચ કર્મકૃત્સોઽભવત્તદા

ભૃત્યો લીલાવતીગેહે તેન હૈમા વિનિર્મિતાઃ॥
તરવો હેમપુષ્પાશ્ચ શ્રદ્ધાયુક્તેન પાર્થિવ

અતિરૂપેણ સંપન્ના ઘટિતાસ્તે સુશોભનાઃ॥
ધર્મકાર્યમિતિ જ્ઞાત્વા ન ગૃહીતં ચ વેતનમ્

ઉજ્જ્વાલિતાશ્ચ તે પત્ન્યા સુવર્ણમયપાદપાઃ॥
લીલાવતીગૃહે ચાપિ પરિચર્યા ચ પાર્થિવ

કૃતા તાભ્યામશાઠ્યેન દ્વિજશુશ્રૂષણાદિકા॥
સા ચ લીલાવતી વેશ્યા કાલેન મહતાનઘ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તા જગામ શિવમંદિરમ્॥
યોઽસૌ સુવર્ણકારશ્ચ દરિદ્રોપ્યતિસત્ત્વવાન્

ન મૂલ્યમાદાદ્વેશ્યાતઃ સ ભવાનિહ સાંપ્રતમ્॥
સપ્તદ્વીપપતિર્જાતઃ સૂર્યાયુતસમપ્રભઃ

યયા સુવર્ણકારસ્ય તરવો હેમનિર્મિતાઃ॥
સમ્યગુજ્જ્વલિતાઃ પત્ન્યા સેયં ભાનુમતી તવ

તસ્માન્નૃલોકેષ્વપરાજિતસ્ત્વમારોગ્યસૌભાગ્યયુતા ચ લક્ષ્મીઃ॥
તસ્માત્ત્વમપ્યત્ર વિધાનપૂર્વં ધાન્યાચલાદીન્નૃપતે કુરુષ્વ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
તથેતિ સંપૂજ્ય સુધર્મમૂર્તિર્વચો વસિષ્ઠસ્ય દદૌ ચ સર્વાન્॥
ધાન્યાચલાદીન્વિધિનાસ્મરારેર્લોકં ગતોસૌ સુરપૂજ્યમાનઃ

પશ્યેદ્યદીમાનુપનીયમાનાન્સ્પૃશેન્મનુષ્યૈરિહ દીયમાનાન્॥
શૃણોતિ ભક્ત્યાથ મતિં દદાતિ વિકલ્મષઃ સોપિ દિવં પ્રયાતિ

દુઃસ્વપ્નપ્રશમમુપૈતિ પઠ્યમાનૈઃ શૈલેંદ્રૈર્ભવભયભેદનૈર્મનુષ્યઃ॥
યઃ કુર્યાત્કિમુ નૃપપુંગવેહ સમ્યક્શાંતાત્મા સકલગિરીંદ્રસંપ્રદાનમ્

ભીષ્મ ઉવાચ॥
કિમભીષ્ટવિયોગશોકસંધાનલમુદ્ધર્તુમુપોષણં વ્રતં વા॥
વિભવધ્રુવકારિભૂતલેસ્મિન્ભવભીતેરપિ સૂદનં ચ પુંસઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
પરિપૃષ્ટમિદં જગત્પ્રિયં તે વિબુધાનામપિ દુર્લભં મહત્ત્વાત્॥
તવ ભક્તિમતસ્તથાપિ વક્ષ્યે વ્રતમિંદ્રાસુરમાનવેષુ ગુહ્યમ્

પુણ્યમાશ્વયુજે માસિ વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્॥
દશમ્યાં લઘુભુગ્વિદ્વાન્પ્રારભેત યમેન તુ

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા દંતધાવનપૂર્વકમ્॥
એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સમ્યગભ્યર્ચ્ય કેશવમ્

શ્રિયં ચાભ્યર્ચ્ય વિધિવદ્ભોક્ષ્યેઽહં ચાપરેહનિ॥
એવં નિયમકૃત્સુપ્ત્વા પ્રાતરુત્થાય માનવઃ

સ્નાનં સર્વૌષધૈઃ કુર્યાત્પંચગવ્યજલેન તુ॥
શુભ્રમાલ્યાંબરધરઃપૂજયેચ્છ્રીશમુત્પલૈઃ

વિશોકાય નમઃ પાદૌ જંઘે ચ વરદાય વૈ॥
શ્રીશાય જાનુની તદ્વદૂરૂ ચ જલશાયિને

કંદર્પાય નમો ગુહ્યં માધવાય નમઃ કટિં॥
દામોદરાયેત્યુદરં પાર્શ્વે ચ વિપુલાયવૈ

નાભિં ચ પદ્મનાભાય હૃદયં મન્મથાય વૈ॥
શ્રીધરાય વિભોર્વક્ષઃ કરૌ મધુભિદે નમઃ

વૈકુણ્ઠાય નમઃ કંઠમાસ્યં પદ્મમુખાયવૈ॥
નાસામશોકનિધયે વાસુદેવાય ચાક્ષિણી

લલાટં વામનાયેતિ હરયે ચ પુનર્ભ્રુવૌ॥
અલકં માધવાયેતિ કિરીટં વિશ્વરૂપિણે

નમઃ સર્વાત્મને તદ્વચ્છિર ઇત્યભિપૂજયેત્॥
એવં સંપૂજ્ય ગોવિંદં ધૂપમાલ્યાનુલેપનૈઃ

તતસ્તુ મંડલં કૃત્વા સ્થંડિલં કારયેન્મૃદા॥
ચતુરશ્રં સમંતાચ્ચ રત્નિમાત્રમુદક્પ્લવમ્

શ્લક્ષ્ણં હૃદ્યં ચ પરિતો વપ્રત્રયસમાવૃતમ્॥
ત્રિરંગુલોચ્છ્રિતાવપ્રાસ્તદ્વિસ્તારો દ્વિરંગુલઃ૩૪ (પા. – ચ્છિતા)॥
સ્થંડિલસ્યોપરિષ્ટાત્તુ ભિત્તિરષ્ટાંગુલા ભવેત્॥
નદી વાલુકયા સૂર્યે લક્ષ્મ્યાઃ પ્રતિકૃતિં ન્યસેત્

સ્થંડિલે સૂર્યમધ્યસ્થ લક્ષ્મીમભ્યર્ચયેદ્બુધઃ॥
નમો દેવ્યૈ નમઃ શાંત્યૈ નમો લક્ષ્મ્યૈ નમઃ શ્રિયે

નમસ્તુષ્ટ્યૈ નમઃ પુષ્ટ્યૈ સૃષ્ટ્યૈ દૃષ્ટ્યૈ નમો નમઃ॥
વિશોકા દુઃખનાશા યવિશોકા વરદાસ્તુ તે

વિશોકા મેસ્તુ સંપત્ત્યૈ વિશોકા સર્વસિદ્ધયે॥
તતઃ શુભ્રાંબરૈઃ સૂર્યં વેષ્ટ્ય સંપૂજયેત્ફલૈઃ

ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈસ્તદ્વત્સુવર્ણકમલેન ચ॥
રાજતીષુ ચ પાત્રીષુ ન્યસેદ્દર્ભોદકં બુધઃ

તતસ્તુ નૃત્યગીતાનિ કારયેત્સકલાં નિશામ્॥
યામત્રયે વ્યતીતે તુ તત ઉત્થાય માનવઃ

અભિગમ્ય ચ વિપ્રાણાં મિથુનાનિ ચ પૂજયેત્॥
શક્તિતસ્ત્રીણિ ચૈકં વા વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ

શયનસ્થાનિ પૂજ્યાનિ નમોસ્તુ જલશાયિને॥
તતસ્તુ ગીતવાદ્યેન રાત્ર્યાં જાગરણે કૃતે

પ્રભાતે ચ તતઃ સ્નાનં કૃત્વા દાંપત્યમર્ચયેત્॥
ભોજયેચ્ચ યથાશક્તિ વિત્તશાઠ્યેન વર્જિતઃ

ભક્ત્યાશ્રુત્વાપુરાણાનિતદ્દિનંચાતિવાહયેત્॥
અનેન વિધિના સર્વં માસિમાસિ સમાચરેત્

વ્રતાંતે શયનં દદ્યાદ્ગુડધેનુસમન્વિતં॥
સોપધાનં સવિશ્રામં સ્વાસ્તરાવરણં શુભં

યથાલક્ષ્મીર્નરેશ ત્વાં ન પરિત્યજ્ય ગચ્છતિ॥
તથા સુરૂપતારોગ્યમશોકં ચાસ્તુ મે સદા

યથા દેવેન રહિતા ન લક્ષ્મીર્જાયતે ક્વચિત્॥
તથા વિશોકતા મેઽસ્તુ ભક્તિરગ્ય્રા ચ કેશવે

મંત્રેણાનેન શયનં ગુડધેનુસમન્વિતં॥
સૂર્યશ્ચ લક્ષ્મ્યા સહિતો દાતવ્યો ભૂતિમિચ્છતા

ઉત્પલં કરવીરં વાપ્યમ્લાનં ચૈવ કુંકુમં॥
કેતકં સિંધુવારં ચ મલ્લિકાગંધપાટલા

કદંબં કુબ્જકં જાતી શસ્તાન્યેતાનિ સર્વદા॥
ભીષ્મ ઉવાચ॥
ગુડધેનુવિધાનં ચ સમાચક્ષ્વ મુનીશ્વર૫૦

કિં રૂપા કેન મંત્રેણ દાતવ્યા તદિહોચ્યતાં॥
પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
ગુડધેનુવિધાનસ્ય યદ્રૂપમિહ યત્ફલમ્

તદિદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપવિનાશનમ્॥
કૃષ્ણાજિનં ચતુર્હસ્તં પ્રાગ્ગ્રીવં વિન્યસેદ્ભુવિ

ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં દર્ભાનાસ્તીર્ય સર્વતઃ॥
લઘ્વેણકાજિનં તદ્વત્વત્સં ચ પરિકલ્પયેત્

પ્રાઙ્મુખીં કલ્પયેદ્ધેનું મૃદા વા ગાં સવત્સકાં॥
ઉત્તમા ગુડધેનુઃ સ્યાત્સદા ભારચતુષ્ટયં

વત્સં ભારેણ કુર્વીત ભારાભ્યાં મધ્યમા સ્મૃતા॥
અર્દ્ધભારેણ વત્સસ્સ્યાત્કનિષ્ઠા ભારકેણ તુ

ચતુર્થાંશે નવત્સઃ સ્યાદ્ગૃહવિત્તાનુસારતઃ॥
ધેનુવત્સૌ કૃતૌ ચોભૌ સિતસૂક્ષ્માંબરાવૃતૌ

શુક્તિકર્ણાવિક્ષુપાદૌ શુચિમુક્તાફલેક્ષણૌ॥
સિતસૂત્રસિરાજાલૌ સિતકંબલકંબલૌ

તામ્રગંડકપૃષ્ઠૌ દ્વૌ સિતચામરલોમકૌ॥
વિદ્રુમભ્રૂયુગાવેતૌ નવનીતસ્તનાન્વિતૌ

કાઞ્ચનાક્ષિયુગોપેતાવિન્દ્રનીલકનીનિકૌ॥
ક્ષૌમપુચ્છૌ કાંસ્યદોહૌ શુભ્રાતિકમનીયકૌ

સુવર્ણશૃંગાભરણૌ રાજતાઢ્ય ખુરૌ ચ તૌ॥
નાનાફલસમાયુક્તૌ ઘ્રાણગંધકરંડકૌ

ઇત્યેવં રચયિત્વા તુ ધૂપદીપૈસ્તથાર્ચયેત્॥
યા લક્ષ્મીસ્સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવેષ્વવસ્થિતા

ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ॥
વિષ્ણોર્વક્ષસિ યા લક્ષ્મીઃ સ્વાહા યા ચ વિભાવસૌ

ચંદ્રાર્કશક્રશક્તિર્યા સા ધેનુર્વરદાસ્તુ મે॥
સ્વધા ત્વં પિતૃમુખ્યાનાં સ્વાહા યજ્ઞભુજાં યતઃ

સર્વપાપહરા ધેનુસ્તસ્માદ્ભૂતિં પ્રયચ્છ મે॥
એવમામંત્ર્ય તાં ધેનું બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

વિધાનમેતદ્ધેનૂનાં સર્વાસામપિ પઠ્યતે॥
યાસ્તુ પાપવિનાશિન્યઃ પઠ્યંતે દશ ધેનવઃ

તાસાં સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ નામાનિ ચ નરાધિપ॥
પ્રથમા ગુડધેનુઃ સ્યાદ્ઘૃતધેનુરથાપરા

તિલધેનુસ્તૃતીયા ચ ચતુર્થી જલનામિકા॥
ક્ષીરધેનુઃ પંચમી ચ મધુધેનુસ્તથાપરા

સપ્તમી શર્કરાધેનુરષ્ટમી દધિકલ્પિતા॥
રસધેનુશ્ચ નવમી દશમી સ્યાત્સ્વરૂપતઃ

કુંભાસ્સ્યૂ રસધેનૂનામિતરાસાં સ્વરાશયઃ॥
સુવર્ણધેનું ચાપ્યત્ર કેચિદિચ્છંતિ માનવાઃ

નવનીતેન તૈલૈશ્ચ તથાન્યેપિ મહર્ષયઃ॥
એતદેવવિધાનં સ્યાત્ત એવોપસ્કરાસ્સ્મૃતાઃ

મંત્રાવાહનસંયુક્તાઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ॥
યથા શ્રાદ્ધં પ્રદાતવ્યા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાઃ

ગુડધેનુપ્રસંગેન સર્વાસ્તવ મયોદિતાઃ॥
અશેષયજ્ઞફલદાઃ સર્વપાપહરાઃ શુભાઃ

વ્રતાનામુત્તમં યસ્માદ્વિશોકદ્વાદશીવ્રતમ્॥
તદંગત્વેન ચૈવાત્ર ગુડધેનુઃ પ્રશસ્યતે

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે તથા પુનઃ॥
ગુડધેન્વાદયો દેયા ઉપરાગાદિપર્વસુ

વિશોકદ્વાદશી ચૈષા સર્વપાપહરા શુભા॥
યામુપોષ્ય નરો યાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

ઇહલોકે સ સૌભાગ્યમાયુરારોગ્યમેવ ચ॥
વૈષ્ણવં પુરમાપ્નોતિ મરણે સ્મરણં હરેઃ

નવાર્બુદસહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટૌ ચ ધર્મવિત્॥
ન શોકદુઃખદૌર્ગત્યં તસ્ય સંજાયતે નૃપ

નારી વા કુરુતે યા તુ વિશોકદ્વાદશીમિમાં॥
નૃત્યગીતપરા નિત્યં સાપિ તત્ફલમાપ્નુયાત્

યસ્માદગ્રે હરેર્નૃત્યમનન્તં ગીતવાદનમ્॥
ઇતિ પઠતિ ય ઇત્થં યઃ શૃણોતીહ સમ્યક્॥
મધુમુરનરકારેરર્ચનં વાથ પશ્યેત્

મતિમપિ ચ જનાનાં યો દદાતીન્દ્રલોકે॥
સ વસતિ વિબુધૌઘૈઃ પૂજ્યતે કલ્પમેકમ્॥
ભીષ્મ ઉવાચ॥
ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ દાનમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

યદક્ષયં પરે લોકે દેવર્ષિગણપૂજિતમ્॥
પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
મેરોઃ પ્રદાનં વક્ષ્યામિ દશધા નૃપસત્તમ

યત્પ્રદાતાનંતલોકાન્પ્રાપ્નોતિ સુરપૂજિતાન્॥
પુરાણેષુ ચ વેદેષુ યજ્ઞેષ્વાયતનેષુ ચ

ન તત્ફલમધીતેષુ કૃતેષ્વિહ યદશ્નુતે॥
તસ્માદ્દાનં પ્રવક્ષ્યામિ પર્વતાનામનુક્રમાત્

પ્રથમો ધાન્યશૈલઃ સ્યાદિદ્વતીયો લવણાચલઃ॥
ગુડાચલસ્તૃતીયસ્તુ ચતુર્થો હેમપર્વતઃ

પંચમસ્તિલશૈલસ્સ્યાત્ષષ્ટઃ કાર્પ્પાસપર્વતઃ॥
સપ્તમો ઘૃતશૈલઃ સ્યાદ્રત્નશૈલસ્તથાષ્ટમઃ

રાજતો નવમસ્તદ્વદ્દશમઃ શર્કરાચલઃ॥
વક્ષ્યે વિધાનમેતેષાં યથાવદનુપૂર્વશઃ

અયનો વેપુણ્યે વ્યતીપાતે દિનક્ષયે॥
શુક્લપક્ષે તૃતીયાયામુપરાગેશ શિક્ષયે

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ દ્વાદશ્યામથવા પુનઃ॥
શુક્લાયાં પંચદશ્યાં વા પુણ્યર્ક્ષે વા વિધાનતઃ

ધાન્યશૈલાદયો દેયાઃ કાર્તિક્યાં જ્યેષ્ઠપુષ્કરે॥
તીર્થેષ્વાયતને વાપિ ગોષ્ઠે વા ભવનાંગણે

મંડપં કારયેદ્ભક્ત્યા ચતુરશ્રમુદઙ્મુખમ્॥
પ્રાગુદક્પ્રવણં પુણ્યં પ્રાઙ્મુખં વા વિધાનતઃ

ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં ભૂમાવાસ્તીર્ય વૈ કુશાન્॥
તન્મધ્યે પર્વતં કુયાદ્વિષ્કંભં પર્વતાન્વિતમ્

ધાન્યદ્રોણસહસ્રેણ ભવેદ્ગિરિરિહોત્તમઃ॥
મધ્યમઃ પંચશતકૈઃ કનિષ્ઠશ્ચ ત્રિભિઃ શતૈઃ

મેરુર્મહાવ્રીહિમયસ્તુ મધ્યે સુવર્ણવૃક્ષત્રયસંયુતઃ સ્યાત્॥
મૂર્દ્ધન્યવસ્થાનમથાંબરેણ કાર્યં ત્વનેકં ચ પુનર્દ્વિજાગ્ર્યૈઃ

ચત્વારિ શૃંગાણિ ચ રાજતાનિ નિતંબભાગા અપિ રાજતાસ્સ્યુઃ॥
પૂર્વેણ મુક્તાફલવજ્રયુક્તો યામ્યેન ગોમેદકપદ્મરાગૈઃ

પશ્ચાચ્ચ ગારુત્મતનીલરત્નૈઃ સૌમ્યેન વૈડૂર્યકપુષ્પરાગૈઃ॥
શ્રીખંડખંડૈરભિતઃ પ્રવાલૈર્લતાન્વિતો મૌક્તિકપ્રસ્તરાઢ્યઃ

બ્રહ્માથ વિષ્ણુર્ભગવાન્પુરારિર્દિવાકરોપ્યત્ર હિરણ્મયઃ સ્યાત્॥
તથેક્ષુવંશાવૃતકંદરસ્તુ ઘૃતોદકપ્રસ્રવણો દિશાસુ

શુભ્રાંબરાણ્યંબુધરાવલિસ્યાત્પૂર્વેણ પીતાનિ ચ દક્ષિણેન॥
વાસાંસિ પશ્ચાદથ કર્બુરાણિ રક્તાનિ ચૈવોત્તરતો ઘનાનિ

રૌપ્યાન્મહેંદ્રપ્રમુખાંસ્તથાઽષ્ટૌ સંસ્થાપ્ય લોકાધિપતીન્ક્રમેણ॥
નાનાવનાલી ચ સમંતતઃ સ્યાન્મનોરમમ્માલ્યવિલેપનં ચ

વિતાનકં ચોપરિ પંચવર્ણમમ્લાનપુષ્પાભરણં સિતં ચ॥
ઇત્થં નિવેશ્યામરશૈલમગ્ર્યં મેરોસ્તુ વિષ્કંભગિરીન્ક્રમેણ

તુરીયભાગેન ચતુર્દિશં ચ સંસ્થાપયેત્પુષ્પવિલેપનાઢ્યમ્॥
પૂર્વેણ મંદરમનેકફલૈશ્ચયુક્તં કામેન કાંચનમયેન વિરાજમાનમ્૧૦૦

યામ્યેન ગંધમદનો વિનિવેશનીયો ગોધૂમસંચયમયઃ કલધૌતવાંશ્ચ॥
હૈમેન યજ્ઞપતિના ઘૃતમાનસેન વસ્ત્રેણરાજતવનૈશ્ચ સ સંયુતઃ સ્યાત્

પશ્ચાત્તિલાચલમનેકસુગંધપુષ્પસૌવર્ણપિપ્પલહિરણ્મયહંસયુક્તમ્॥
આકારયેદ્રજતપુષ્પવનેન તદ્વદ્વસ્ત્રાન્વિતં દધિસિતોદસરસ્તથાગ્રે

સંસ્થાપ્યતં વિપુલશૈલમથોત્તરેણ શૈલં સુપાર્શ્વમપિ માષમયં સવસ્ત્રમ્॥
પુષ્પૈશ્ચ હેમવટપાદપશેખરં તમાકારયેત્કનકકેતુવિરાજમાનમ્

માક્ષીકભદ્રસરસા ચ વનેન તદ્વદ્રૌપ્યેણ ભાસુરવિતાનયુતં વિધાય॥
હોમશ્ચતુર્ભિરથ વેદપુરાણવિદ્ભિર્દાંતૈરનિંદ્યચરિતાકૃતિભિર્દ્વિજેંદ્રૈઃ

પૂર્વેણ હસ્તમિતમત્ર વિધાય કુંડં કાર્યસ્તિલૈર્યવઘૃતેન સમિત્કુશૈશ્ચ॥
રાત્રૌ ચ જાગરમનુદ્ધતગીતરૂપૈરાવાહનં ચ કથયામિ શિલોચ્ચયાનામ્

ત્વં સર્વદેવગણધામનિધે વિરુદ્ધમસ્મદ્ગૃહેષ્વમરપર્વત નાશયાશુ॥
ક્ષેમં વિધત્સ્વ કુરુ શાંતિમનુત્તમાં ચ સંપૂજિતઃ પરમભક્તિમતા મયા હિ

ત્વમેવ ભગવાનીશો બ્રહ્મા વિષ્ણુર્દિવાકરઃ॥
મૂર્તામૂર્તમયં બીજમતઃ પાહિ સનાતન

યસ્માત્ત્વં લોકપાલાનાં વિશ્વમૂર્તેશ્ચ મંદિરમ્॥
રુદ્રાદિત્યવસૂનાં ચ તસ્માચ્છાન્તિં પ્રયચ્છ મે

યસ્માદશૂન્યમમરૈર્નારીભિશ્ચ શિરસ્તવ॥
તસ્માન્મામુદ્ધરામુષ્માદ્દુઃખસંસારસાગરાત્

એવમભ્યર્ચ્ય તં મેરું મંદરં ચાભિપૂજયેત્॥
યસ્માચ્ચૈત્રરથેન ત્વં ભદ્રાશ્વેન ચ પર્વત

શોભસે મંદર ક્ષિપ્રમતસ્તુષ્ટિકરો ભવ॥
યસ્માચ્ચૂડામણિર્જંબૂદ્વીપે ત્વં ગંધમાદન

ગંધર્વગણશોભાવાંસ્તતઃ કીર્તિર્દૃઢાસ્તુ મે॥
યસ્માત્ત્વં કેતુમાલેન વૈભ્રાજેન વનેન ચ

હિરણ્મયાશ્મશોભાવાંસ્તસ્માત્પુષ્ટિર્ધ્રુવાસ્તુ મે॥
ઉત્તરૈઃ કુરુભિર્યસ્માત્સાવિત્રેણ વનેન ચ

સુપાર્શ્વ રાજસે નિત્યમતઃ શ્રીરક્ષયાસ્તુ મે॥
એવમામંત્ર્ય તાન્સર્વાન્પ્રભાતે વિમલે પુનઃ

સ્નાત્વા તુ ગુરવે દદ્યાન્મધ્યમં પર્વતોત્તમં॥
વિષ્કંભપર્વતાન્દદ્યાદૃત્વિગ્ભ્યઃ ક્રમશો નૃપ

ગાવો દેયાશ્ચતુર્વિંશદથવા દશ પાર્થિવ॥
શક્તિતઃ સપ્તચાષ્ટૌ વા પંચ દદ્યાદશક્તિમાન્

એકાપિ ગુરવે દેયા કપિલાથ પયસ્વિની॥
પર્વતાનામશેષાણામેષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ

ત એવ પૂજને મંત્રાસ્ત એવોપસ્કરાઃ સ્મૃતાઃ॥
ગ્રહાણાં લોકપાલાનાં બ્રહ્માદીનાં ચ સર્વતઃ

સ્વમંત્રેણૈવ સર્વેષુ હોમઃ શૈલેષુ પઠ્યતે॥
ઉપવાસી ભવેન્નિત્યમશક્તૌ નક્તમિષ્યતે

વિધાનં સર્વશૈલાનાં ક્રમશઃ શૃણુ પાર્થિવ॥
દાનેષુ ચૈવ યે મંત્રાઃ પર્વતેષુ યથા ફલમ્

અન્નં બ્રહ્મ યતઃ પ્રોક્તમન્નં પ્રાણાઃ પ્રકીર્તિતાઃ॥
અન્નાદ્ભવંતિ ભૂતાનિ જગદન્નેન વર્ધતે

અન્નમેવ યતો લક્ષ્મીરન્નમેવ જનાર્દનઃ॥
ધાન્યપર્વતરૂપેણ પાહિ તસ્માન્નગોત્તમ

અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાદ્ધાન્યમયં ગિરિમ્॥
મન્વંતરશતં સાગ્રં દેવલોકે મહીયતે

અપ્સરોગણગંધર્વૈરાકીર્ણેન વિરાજિતઃ॥
વિમાનેન દિવઃ પૃષ્ઠમાયાતિ નૃપસત્તમ

કર્મક્ષયે રાજરાજ્યમાપ્નોતીહ ન સંશયઃ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ લવણાચલમુત્તમમ્

યત્પ્રદાનાન્નરો લોકમાપ્નોતિ શિવસંયુતમ્॥
ઉત્તમઃ ષોડશદ્રોણૈઃ કર્તવ્યો લવણાચલઃ

મધ્યમશ્ચ તદર્ધેન ચતુર્ભિરધમસ્સ્મૃતઃ॥
વિત્તહીનો યથાશક્તિ દ્રોણાદૂર્દ્ધ્વં ચ કારયેત્

ચતુર્થાંશેન વિષ્કંભપર્વતાન્કારયેત્પૃથક્॥
વિધાનં પૂર્વવત્કુર્યાદ્બ્રહ્માદીનાં ચ સર્વદા

તદ્વદ્ધેમમયં સર્વલોકપાલનિવેશનમ્॥
સરાંસિ વનવૃક્ષાદિ તદ્વચ્ચાન્યાન્નિનિવેશયેત્

કુર્યાજ્જાગરમત્રાપિ દાનમંત્રાન્નિબોધત॥
સૌભાગ્યરસસંયુક્તો યતોયં લવણે રસઃ

તદાત્મકત્વેન ચ માં પાહ્યાપન્નં નગોત્તમ॥
યસ્માદન્યે રસાઃ સર્વે નોત્કટા લવણં વિના

પ્રિયશ્ચ શિવયોર્નિત્યં તસ્માચ્છાંતિપ્રદો ભવ॥
વિષ્ણુદેહસમુદ્ભૂતો યસ્માદારોગ્યવર્ધનઃ

તસ્માત્પર્વતરૂપેણ પાહિ સંસારસાગરાત્॥
અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાલ્લવણપર્વતમ્

ઉમાલોકે વસેત્કલ્પં તતો યાતિ પરાં ગતિમ્॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ગુડપર્વતમુત્તમમ્

યત્પ્રદાનાન્નરઃ સ્વર્ગં પ્રાપ્નોતિ સુરપૂજિતઃ॥
ઉત્તમો દશભિર્ભારૈર્મધ્યમઃ પંચભિર્મતઃ

ત્રિભિર્ભારૈઃ કનિષ્ઠઃ સ્યાત્તદર્ધેનાલ્પવિત્તવાન્॥
તદ્વદામંત્રણં પૂજાં હૈમવૃક્ષાન્સુરાર્ચનં

વિષ્કંભપર્વતાંસ્તદ્વત્સરાંસિ વનદેવતાઃ॥
હોમં જાગરણં તદ્વલ્લોકપાલાધિવાસનમ્

ધાન્યપર્વતવત્કુર્યાદિમં મંત્રમુદીરયેત્॥
યથા દેવેષુ વિશ્વાત્મા પ્રવરોયં જનાર્દનઃ

સામવેદસ્તુ વેદાનાં મહાદેવસ્તુ યોગિનાં॥
પ્રણવઃ સર્વમંત્રાણાં નારીણાં પાર્વતી યથા

તથા રસાનાં પ્રવરઃ સદૈવેક્ષુરસો મતઃ॥
મમ તસ્માત્પરાં લક્ષ્મીં દદાતુ ગુડપર્વતઃ

યસ્માત્સૌભાગ્યદાયિન્યા ધામ ત્વં ગુડપર્વત॥
નિર્મિતશ્ચાસિ પાર્વત્યા તસ્માન્માં પાહિ સર્વદા

અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાદ્ગુડમયં ગિરિમ્॥
સંપૂજ્યમાનો ગંધર્વૈર્ગૌરીલોકે મહીયતે

પુનઃ કલ્પશતાંતે ચ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્॥
આયુરારોગ્યસંપન્નઃ શત્રુભિશ્ચાપરાજિતઃ

અથ પાપહરં વક્ષ્યે સુવર્ણાચલમુત્તમમ્॥
યસ્ય પ્રદાનાદ્ભવનં વૈરિંચં યાંતિ માનવાઃ

ઉત્તમઃ પલસાહસ્રો મધ્યમઃ પંચભિઃ શતૈઃ॥
તદર્ધેનાધમસ્તદ્વદલ્પવિત્તોપિ માનવઃ

દદ્યાદેકપલાદૂર્દ્ધ્વં યથાશક્તિ વિમત્સરઃ॥
ધાન્યપર્વતવત્સર્વં વિદધ્યાદ્રાજસત્તમ

વિષ્કંભશૈલાંસ્તદ્વચ્ચ ઋત્વિગ્ભ્યઃ પ્રતિપાદયેત્॥
નમસ્તે સર્વબીજાય બ્રહ્મગર્ભાય વૈ નમઃ

યસ્માદનંતફલદસ્તસ્માત્પાહિ શિલોચ્ચય॥
યસ્માદગ્નેરપત્યં ત્વં યસ્માત્પુત્રો જગત્પતેઃ

હેમપર્વતરૂપેણ તસ્માત્પાહિ નગોત્તમ॥
અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાત્કનકપર્વતમ્

સ યાતિ પરમં બ્રહ્મ લોકમાનંદકારકમ્॥
તત્ર કલ્પશતં તિષ્ઠેત્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્૧૫૦

અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ તિલશૈલં વિધાનતઃ॥
યત્પ્રદાનાન્નરો યાતિ વિષ્ણુલોકમનુત્તમમ્

ઉત્તમો દશભિર્દ્રોણૈર્મધ્યમઃ પંચભિઃ સ્મૃતઃ॥
ત્રિભિઃ કનિષ્ઠો રાજેંદ્ર તિલશૈલઃ પ્રકીર્તિતઃ

પૂર્વવચ્ચાપરં સર્વં વિષ્કંભપર્વતાદિકમ્॥
દાનમંત્રં પ્રવક્ષ્યામિ યથા ચ નૃપપુંગવ

યસ્માન્મધુવધે વિષ્ણોર્દેહસ્વેદસમુદ્ભવાઃ॥
તિલાઃ કુશાશ્ચ માષાશ્ચ તસ્માચ્છાંતિપ્રદો ભવ

હવ્યકવ્યેષુ યસ્માચ્ચ તિલા એવ હિ રક્ષણમ્॥
લક્ષ્મીં ચ કુરુ શૈલેંદ્ર તિલાચલ નમોસ્તુ તે

ઇત્યામંત્ર્ય ચ યો દદ્યાત્તિલાચલમનુત્તમમ્॥
સ વૈષ્ણવં પદં યાતિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્

કાર્પાસપર્વતશ્ચૈવ વિંશદ્ભારૈરિહોત્તમઃ॥
દશભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તઃ કનિષ્ઠઃ પંચભિર્મતઃ

ભારેણાલ્પધનો દદ્યાદ્વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ॥
ધાન્યપર્વતવત્સર્વમાસાદ્યં રાજસત્તમ

પ્રભાતાયાં ચ શર્વર્યાં દદ્યાદિદમુદીરયેત્॥
ત્વમેવાવરણં યસ્માલ્લોકાનામિહ સર્વદા

કાર્પાસાદ્રે નમસ્તસ્માદઘૌઘ ધ્વંસનો ભવ॥
ઇતિ કાર્પાસશૈલેંદ્રં યો દદ્યાચ્છર્વસંનિધૌ

રુદ્રલોકે વસેત્કલ્પં તતો રાજા ભવેદિહ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ઘૃતાચલમનુત્તમમ્

તેજોમયં ઘૃતં પુણ્યંમહાપાતકનાશનમ્॥
વિંશત્યા ઘૃતકુંભાનામુત્તમઃ સ્યાદ્ઘૃતાચલઃ

દશભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તઃ પંચભિસ્ત્વધમઃ સ્મૃતઃ॥
અલ્પવિત્તોપિ કુર્વીત દ્વાભ્યામિહ વિધાનતઃ

વિષ્કમ્ભપર્વતાંસ્તદ્વચ્ચતુર્ભાગેન કલ્પયેત્॥
શાલિતંડુલપાત્રાણિ કુંભોપરિ નિવેશયેત્

કારયેત્સંહતાનુચ્ચાન્યથાશોભં વિધાનતઃ॥
વેષ્ટયેચ્છુક્લવાસોભિરિક્ષુદંડફલાદિકૈઃ

ધાન્યપર્વતવત્સંર્વં વિધાનમિહ પઠ્યતે॥
અધિવાસનપૂર્વં હિ તદ્વદ્ધોમસુરાર્ચનમ્

પ્રભાતાયાં ચ શર્વર્યાં ગુરવે વિનિવેદયેત્॥
વિષ્કંભપર્વતાંસ્તદ્વદૃત્વિગ્ભ્યઃ શાંતમાનસઃ

સંયોગાદ્ઘૃતમુત્પન્નં યસ્માદમૃતતેજસિ॥
તસ્માદ્ઘૃતાર્ચિર્વિશ્વાત્મા પ્રીયતામત્ર શંકર

યસ્માત્તેજોમયં બ્રહ્મ ઘૃતે ચૈવ વ્યવસ્થિતમ્॥
ઘૃતપર્વતરૂપેણ તસ્માન્નઃ પાહિ ભૂધર

અનેન વિધિના દદ્યાદ્ઘૃતાચલમનુત્તમમ્॥
મહાપાતકયુક્તોપિ લોકમાયાતિ શાંભવમ્

હંસસારસયુક્તેન કિંકિણીજાલમાલિના॥
વિમાનેનાપ્સરોભિશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરૈર્વૃતઃ

વિચરેત્પિતૃભિઃ સાર્ધં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રત્નાચલમનુત્તમમ્

મુક્તાફલસહસ્રેણ પર્વતસ્સ્યાદનુત્તમઃ॥
મધ્યમઃ પંચશતિકસ્ત્રિશતેનાધમઃ સ્મૃતઃ

ચતુર્થાંશેન વિષ્કંભ પર્વતાઃ સ્યુઃ સમન્તતઃ॥
પૂર્વેણ વજ્રગોમેદૈર્દક્ષિણેનેંદ્રનીલકૈઃ

પુષ્યરાગૈર્યુતઃ કાર્યો વિદ્વદ્ભિર્ગંધમાદનઃ॥
વૈડૂર્યવિદ્રુમૈઃ પશ્ચાત્સંમિશ્રો વિપુલાચલઃ

પદ્મરાગૈઃ સ સૌવર્ણૈરુત્તરેણાપિ વિન્યસેત્॥
ધાન્યપર્વતવત્સર્વમત્રાપિ પરિકલ્પયેત્

તદ્વદાવાહનં કૃત્વા વૃક્ષાન્દેવાંશ્ચ કાંચનાન્॥
પૂજયેત્પુષ્પગન્ધાદ્યૈઃ પ્રભાતે સ્યાદ્વિસર્જનમ્

પૂર્વવદ્ગુરુઋત્વિગ્ભ્ય ઇમં મંત્રમુદીરયેત્॥
યથા દેવગણાઃ સર્વે સર્વરત્નેષ્વવસ્થિતાઃ

ત્વં ચ રત્નમયો નિત્યમતઃ પાહિ મહાચલ॥
યસ્માદ્રત્નપ્રદાનેન તુષ્ટિમેતિ જનાર્દનઃ

પૂજામંત્રપ્રસાદેન તસ્માન્નઃ પાહિ પર્વત॥
અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાદ્રત્નમયં ગિરિમ્

સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકમમરેશ્વરપૂજિતઃ॥
યાવત્કલ્પશતં સાગ્રં વસેત્તત્ર નરાધિપ

રૂપારોગ્યગુણોપેતઃ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્॥
બ્રહ્મહત્યાદિકં કિંચિદત્રામુત્રાથવા કૃતમ્

તત્સર્વં નાશમાયાતિ ગિરિર્વજ્રાહતો યથા॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રૌપ્યાચલમનુત્તમમ્

યત્પ્રદાનાન્નરો યાતિ સોમલોકં નરોત્તમ॥
દશભિઃ પલસાહસ્રૈરુત્તમો રજતાચલઃ

પંચભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તસ્તદર્ધેનાધમઃ સ્મૃતઃ॥
અશક્તો વિંશતેરૂર્દ્ધ્વં કારયેચ્છક્તિતઃ સદા

વિષ્કંભપર્વતાંસ્તદ્વત્તુરીયાંશેન કલ્પયેત્॥
પૂર્વવદ્રાજતાન્કુર્યાન્મંદરાદીન્વિધાનતઃ

કલધૌતમયાંસ્તદ્વલ્લોકેશાન્કારયેદ્બુધઃ॥
બ્રહ્મવિષ્ણ્વર્કવાન્કાર્યો નિતંબોત્ર હિરણ્મયઃ

રાજતં સ્યાત્તદન્યેષાં પર્વતાંના ચ કાંચનમ્॥
શેષં ચ પૂર્વવત્કુર્યાદ્ધોમજાગરણાદિકમ્

દદ્યાત્તદ્વત્પ્રભાતે તુ ગુરવે રૌપ્યપર્વતમ્॥
વિષ્કંભશૈલાનૃત્વિગ્ભ્યઃ પૂજ્ય વસ્ત્રવિભૂષણૈઃ

ઇમં મંત્રં પઠન્દદ્યાદ્દર્ભપાણિર્વિમત્સરઃ॥
પિતૄણાં વલ્લભં યસ્માદિન્દોર્વા શંકરસ્ય ચ

રજતં પાહિ તસ્માન્નઃ શોકસંસારસાગરાત્॥
ઇત્થં નિવેશ્ય યો દદ્યાદ્રજતાચલમુત્તમમ્

ગવામયુતસાહસ્રફલમાપ્નોતિ માનવઃ॥
સોમલોકે સગંધર્વૈઃ કિન્નરાપ્સરસાંગણૈઃ

પૂજ્યમાનો વસેદ્વિદ્વાન્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શર્કરાચલમુત્તમમ્

યસ્ય પ્રદાનાદ્વિષ્ણ્વર્કરુદ્રાસ્તુષ્યંતિ સર્વદા॥
અષ્ટભિઃ શર્કરાભારૈરુત્તમઃ સ્યાન્મહાચલઃ

ચતુર્ભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તો ભારાભ્યામધમઃ સ્મૃતઃ॥
ભારેણ ચાર્દ્ધભારેણકુર્યાદ્યઃ સ્વલ્પવિત્તવાન્

વિષ્કંભપર્વતાન્કુર્યાત્તુરીયાંશેન માનવઃ॥
ધાન્યપર્વતવત્સર્વં હૈમાંબરસુસંયુતમ્

મેરોરુપરિતઃ સ્થાપ્યં હૈમં તત્ર તરુત્રયમ્॥
મંદારઃ પારિજાતશ્ચ તૃતીયઃ કલ્પપાદપઃ

એતદ્વૃક્ષત્રયં મૂર્ધ્નિ સર્વેષ્વપિ નિવેશયેત્॥
હરિચંદનસંતાનૌ પૂર્વપશ્ચિમભાગયોઃ

નિવેશ્યૌ સર્વશૈલેષુ વિશેષાચ્છર્કરાચલે॥
મંદરે કામદેવસ્તુ પ્રત્યગ્વક્ત્રઃ સદા ભવેત્

ગંધમાદનશૃંગે તુ ધનદઃ સ્યાદુદઙ્મુખઃ॥
પ્રાઙ્મુખો વેદમૂર્ત્તિસ્તુ હંસઃ સ્યાદ્વિપુલાચલે૨૦૦

હૈમી ભવેત્સુપાર્શ્વે તુ સુરભી દક્ષિણામુખી॥
ધાન્યપર્વતવત્સર્વમાવાહનમખાદિકમ્

કૃત્વાથ ગુરવે દદ્યાન્મધ્યમં પર્વતોત્તમમ્॥
ઋત્વિગ્ભ્યશ્ચતુરઃ શૈલાનિમાન્મંત્રાનુદીરયેત્

સૌભાગ્યામૃતસારોયં પરમઃ શર્કરાચલઃ॥
તસ્માદાનંદકારી ત્વં ભવશૈલેંદ્ર સર્વદા

અમૃતં પિબતાં યે તુ પતિતા ભુવિ શીકરાઃ॥
દેવાનાં તત્સમુત્થસ્ત્વં પાહિ નઃ શર્કરાચલ

મનોભવધનુર્મધ્યાદુદ્ભૂતા શર્કરા પુનઃ॥
તન્મયોસિ મહાશૈલ પાહિ સંસારસાગરાત્

યો દદ્યાચ્છર્કરાશૈલમનેન વિધિના નરઃ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ બ્રહ્મમંદિરમ્

ચંદ્રસૂર્યપ્રતીકાશમધિરુહ્યાનુજીવિભિઃ॥
સહૈવ યાનમુત્તિષ્ઠેત્તતો વિષ્ણુપ્રભો દિવિ

તતઃ કલ્પશતાંતે તુ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્॥
આયુરારોગ્યસંપન્નો યાવજ્જન્માયુતત્રયમ્

ભોજનં શક્તિતઃ કુર્યાત્સર્વશૈલેષ્વમત્સરઃ॥
સ્વયં ચાક્ષારલવણમશ્નીયાત્તદનુજ્ઞયા

પર્વતોપસ્કરાન્સર્વાન્પ્રાપયેદ્બ્રાહ્મણાલયમ્॥
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં શૈલદાનમનુત્તમમ્

યદન્યદ્રોચતે તુભ્યં તન્માં પૃચ્છસ્વ પાર્થિવ॥
ભીષ્મ ઉવાચ॥
ભગવન્ભવસંસારસાગરોત્તારકારકમ્

કિંચિદ્વ્રતં સમાચક્ષ્વ સ્વર્ગારોગ્યફલપ્રદમ્॥
પુલસ્ત્ય ઉવાચ॥
સૌરધર્મં પ્રવક્ષ્યામિ નામ્ના કલ્યાણસપ્તમીમ્

વિશોકસપ્તમીં તદ્વત્તૃતીયાં ફલસપ્તમીમ્॥
શર્કરાસપ્તમીં કુર્યાત્તથા કમલસપ્તમીમ્

મંદારસપ્તમીં ષષ્ઠીં સપ્તમીં શુભસપ્તમીમ્॥
સર્વાઃ પુણ્યફલાઃ પ્રોક્તાઃ સર્વા દેવર્ષિપૂજિતાઃ

વિધાનમાસાં વક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ॥
યદા તુ શુક્લસપ્તમ્યામાદિત્યસ્ય દિનં ભવેત્

સા તુ કલ્યાણિની નામ વિજયા ચ નિગદ્યતે॥
પ્રાતર્ગવ્યેન પયસા સ્નાનં નદ્યાં સમાચરેત્

શુક્લાંબરધરઃ પદ્મમક્ષતૈઃ પરિકલ્પયેત્॥
પ્રાઙ્મુખોષ્ટદલં મધ્યે તદ્વદ્વૃત્તાં ચ કર્ણિકામ્

પુષ્પાક્ષતાદ્ભિર્દેવેશં વિન્યસેત્સર્વતઃ ક્રમાત્॥
પૂર્વેણ તપનાયેતિ માર્તંડાયેતિ વૈ તતઃ

યામ્યે દિવાકરાયેતિ વિધાત્ર ઇતિ નૈરૃતે॥
પશ્ચિમે વરુણાયેતિ ભાસ્કરાયેતિ ચાનિલે

સૌમ્યે વિકર્તનાયેતિ દેવાયેત્યષ્ટમે દલે॥
આદાવંતે ચ મધ્યે ચનમોસ્તુ પરમાત્મને

મંત્રૈરેતૈસ્સમભ્યર્ચ્ય નમસ્કારાંત દાપિતૈઃ॥
શુક્લૈર્વસ્ત્રૈઃ ફલૈર્ભક્ષ્યૈર્ધૂપમાલ્યાનુલેપનૈઃ

સ્થંડિલે પૂજયેદ્ભક્ત્યા ગુડેન લવણેન વૈ॥
તતો વ્યાહૃતિમંત્રેણ વિસૃજ્ય દ્વિજપુંગવાન્

શક્તિતસ્તર્પયેદ્ભક્ત્યા ગુડક્ષીરઘૃતાદિભિઃ॥
તિલપાત્રં હિરણ્યં ચ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

એવં નિયમકૃત્સુપ્ત્વા પ્રાતરુત્થાય માનવઃ॥
કૃતસ્નાનજપો વિપ્રૈઃ સહૈવ ઘૃતપાયસમ્

ભુક્ત્વા ચ વેદવિદુષિ વૈડાલવ્રતવર્જિતે॥
ઘૃતપાત્રં સકનકં સોદકુંભં નિવેદયેત્

પ્રીયતામત્ર ભગવાન્પરમાત્મા દિવાકરઃ॥
અનેન વિધિના સર્વં માસિમાસિ સમાચરેત્

તતસ્ત્રયોદશે માસિ ગાશ્ચ દદ્યાત્ત્રયોદશ॥
વસ્ત્રાલંકારસંયુક્તાઃ સ્વર્ણશૃંગાઃ પયસ્વિનીઃ

એકામપિ પ્રદદ્યાચ્ચ વિત્તહીનો વિમત્સરઃ॥
ન વિત્તશાઠ્યં કુર્વીત યતો મોહાત્પતત્યધઃ

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાત્કલ્યાણસપ્તમીં॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સૂર્યલોકે મહીયતે

આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યમનંતમિહ જાયતે॥
સર્વપાપહરા ચેયં સર્વદૈવતપૂજિતા

સર્વદુષ્ટોપશમની સદા કલ્યાણસપ્તમી॥
ઇમામનંતફલદાં યસ્તુ કલ્યાણસપ્તમીં

શૃણોતિ યઃ પઠેદ્વાપિ સ ચ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે॥
વિશોકસપ્તમીં તદ્વદ્વક્ષ્યામિ નૃપસત્તમ

યામુપોષ્ય નરઃ શોકં ન કદાચિદિહાશ્નુતે॥
માઘે કૃષ્ણતિલૈ સ્નાતઃ પંચમ્યાં શુક્લપક્ષતઃ

કૃતાહારઃ કૃસરયા દંતધાવનપૂર્વકમ્॥
ઉપવાસવ્રતં કૃત્વા બ્રહ્મચારી નિશિ સ્વપેત્

તતઃ પ્રભાત ઉત્થાય કૃતસ્નાનજપઃ શુચિઃ॥
કૃત્વા તુ કાંચનં પદ્મમર્કાયેતિ પ્રપૂજયેત્

કરવીરેણ રક્તેન રક્તવસ્ત્રયુગેન ચ॥
યથા વિશોકં ભુવનં ત્વયૈવાદિત્ય સર્વદા

તથા વિશોકતા મે સ્યાત્ત્વદ્ભક્તિઃ પ્રતિજન્મ ચ॥
એવં સપૂજ્ય ષષ્ઠ્યાં તુ ભક્ત્યા સંપૂજયેદ્દ્વિજાન્

સ્વયં સંપ્રાશ્ય ગોમૂત્રમુત્થાય કૃતનૈત્યકઃ॥
સંપૂજ્ય વિપ્રાન્યત્નેન ગુડપાત્રસમન્વિતમ્

સદ્વસ્ત્રયુગ્મં પદ્મં ચ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્॥
અતૈલલવણં ભુક્ત્વા સપ્તમ્યાં મૌનસંયુતઃ

તતઃ પુરાણશ્રવણં કર્ત્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા॥
અનેન વિધિના સર્વમુભયોરપિ પક્ષયોઃ

કુર્યાદ્યાવત્પુનર્માઘશુક્લપક્ષસ્ય સપ્તમી॥
વ્રતાંતે કલશં દદ્યાત્સુવર્ણકમલાન્વિતમ્

શય્યાં સોપસ્કરાં દદ્યાત્કપિલાં ચ પયસ્વિનીં॥
અનેન વિધિના યસ્તુ વિત્તશાઠ્યેન વર્જિતઃ

વિશોકસપ્તમીં કુર્યાત્સ યાતિ પરમાં ગતિમ્॥
યાવજ્જન્મસહસ્રાણાં સાગ્રં કોટિશતં ભવેત્

તાવન્ન શોકમાપ્નોતિ રોગદૌર્ગત્યવર્જિતઃ॥
યં યં કામયતે કામં તં તં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્

નિષ્કામં કુરુતે યસ્તુ સ પરં બ્રહ્મ ગચ્છતિ॥
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ વિશોકાખ્યાં તુ સપ્તમીમ્

સોપીંદ્રલોકમાસાદ્ય ન દુઃખી જાયતે ક્વચિત્॥
અન્યામપિ પ્રવક્ષ્યામિ નામ્ના તુ ફલસપ્તમીમ્

યામુપોષ્ય નરઃ પાપૈર્વિમુક્તઃ સ્વર્ગભાગ્ભવેત્॥
માર્ગશીર્ષે શુભે માસિ પંચમ્યાં નિયતવ્રતઃ

ષષ્ઠીમુપોષ્ય કમલં કારયિત્વા તુ કાંચનમ્॥
શર્કરાસંયુતં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય કુટુંબિને

રૂપં ચ કાંચનં કૃત્વા ફલસ્યૈકસ્ય ધર્મવિત્॥
દદ્યાદ્દ્વિકાલવેલાયાં ભાનુર્મે પ્રીયતામિતિ

શક્ત્યા તુ વિપ્રાન્સંપૂજ્ય સપ્તમ્યાં ક્ષીરભોજનમ્॥
કૃત્વા કુર્યાત્ફલત્યાગં યાવત્સ્યાત્કૃષ્ણસપ્તમી૨૫૦

તામુપોષ્યાથ વિધિવદનેનૈવ ક્રમેણ તુ॥
તદ્વદ્ધેમફલં દત્વા સુવર્ણકમલાન્વિતમ્

શર્કરાપાત્રસંયુક્તં વસ્ત્રમાલાસમન્વિતમ્॥
સંવત્સરમનેનૈવ વિધિનોભયસપ્તમીમ્

ઉપોષ્ય દદ્યાત્ક્રમશઃ સૂર્યમંત્રમુદીરયેત્॥
ભાનુરર્કો રવિર્બ્રહ્મા સૂર્યઃ શુક્રો હરિઃ શિવઃ

શ્રીમાન્વિભાવસુસ્ત્વષ્ટા વરુણઃ પ્રીયતામિતિ॥
પ્રતિમાસં ચ સપ્તમ્યામેકૈકં નામ કીર્ત્તયેત્

પ્રતિપક્ષં ફલત્યાગમેતત્કુર્વન્સમાચરેત્॥
વ્રતાંતે વિપ્રમિથુનં પૂજયેદ્વસ્ત્રભૂષણૈઃ

શર્કરાકલશં દદ્યાદ્ધેમપદ્મફલાન્વિતમ્॥
યથા ન વિફલઃ કામસ્ત્વદ્ભક્તાનાં સદા ભવેત્

તથાનંતફલાવાપ્તિરસ્તુ મે જન્મજન્મનિ॥
ઇમામનંતફલદાં યઃ કુર્યાત્ફલસપ્તમીમ્

ભૂતભવ્યાંશ્ચ પુરુષાંસ્તારયેદેકવિંશતિમ્॥
યઃ શૃણોતિ પઠેદ્વાપિ સોપિ કલ્યાણભાગ્ભવેત્

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સૂર્યલોકે મહીયતે॥
સુરાપાનાદિકં કિંઞ્ચિદત્રામુત્ર ચ વા કૃતમ્

તત્સર્વં નાશમાયાતિ યઃ કુર્યાત્ફલસપ્તમીમ્॥
શર્કરાસપ્તમીં વક્ષ્યે તદ્વત્કલ્મષનાશિનીમ્

આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યં યયાનંતં પ્રજાયતે॥
માધવસ્ય સિતે પક્ષે સપ્તમ્યાં નિયતવ્રતઃ

પ્રાતઃ સ્નાત્વા તિલૈઃ શુભ્રૈઃ શુદ્ધમાલ્યાનુલેપનઃ॥
સ્થંડિલે પદ્મમાલિખ્ય કુંકુમેન સકર્ણિકમ્

તસ્મિન્નમઃ સવિત્રેતિ ગંધપુષ્પં નિવેદયેત્॥
સ્થાપયેદુદકુંભં ચ શર્કરાપાત્રસંયુતમ્

શુક્લવસ્ત્રૈરલંકૃત્ય શુક્લમાલ્યાનુલેપનૈઃ॥
સ્વર્ણપુષ્પસમાયુક્તં મંત્રેણાનેન પૂજયેત્

વિશ્વવેદમયો યસ્માત્ત્વં વેદેષુ ચ પઠ્યસે॥
ત્વમેવામૃતસર્વસ્વમતઃ શાંતિં પ્રયચ્છ મે

પંચગવ્યં તતઃ પીત્વા સ્વપેત્તત્પાર્શ્વતઃ ક્ષિતૌ॥
સૌરસૂક્તં જપન્નાસ્તે પુરાણશ્રવણેન ચ

અહોરાત્રે ગતે પશ્ચાદષ્ટમ્યાં કૃતનૈત્યકઃ॥
તત્સર્વં વેદવિદુષે બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

ભોજયેચ્છક્તિતો વિપ્રાન્શર્કરાઘૃતપાયસૈઃ॥
ભુંજીતાતૈલલવણં સ્વયમપ્યથ વાગ્યતઃ

અનેન વિધિના સર્વં માસિમાસિ સમાચરેત્॥
સંવત્સરાંતે શયનં શર્કરાકલશાન્વિતમ્

સર્વોપસ્કરસંયુક્તં તથૈકાંગાં પયસ્વિનીમ્॥
ગૃહં ચ શક્તિમાન્દદ્યાત્સમસ્તોપસ્કરાન્વિતમ્

સહસ્રેણાથ નિષ્કાણાં કૃત્વા દદ્યાચ્છતેન વા॥
દશભિર્વા ત્રિભિર્વાપિ નિષ્કેણૈકેન વા પુનઃ

પદ્મં સ્વશક્તિતો દદ્યાત્પૂર્વવન્મંત્રપાઠનમ્॥
વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત કુર્વન્દોષાન્સમશ્નુતે

અમૃતં પિબતો વક્ત્રાત્સૂર્યસ્યામૃતબિંદવઃ॥
સમુત્પેતુર્દ્ધરણ્યાં યે શાલિમુદ્ગેક્ષવસ્તુ તે

શર્કરાયારસસ્તસ્માદિક્ષુસારોમૃતાત્મવાન્॥
ઇષ્ટારવેરતઃ પુણ્યા શર્કરા હવ્યકવ્યયોઃ

શર્કરાસપ્તમી ચેયં વાજિમેધફલપ્રદા॥
સર્વદુષ્ટોપશમની પુત્રપૌત્રવિવર્ધિની

યઃ કુર્યાત્પરયા ભક્ત્યા સ પરં બ્રહ્મ ગચ્છતિ॥
કલ્પમેકં વસેત્સ્વર્ગે તતો યાતિ પરં પદમ્

ઇદમનઘ શૃણોતિ યઃ સ્મરેદ્વા પરિપઠતીહ સુરેશ્વરસ્ય લોકે॥
મતિમપિ ચ દદાતિ સોપિ દેવૈરમરપુરે પરિપૂજ્યતે મુનીન્દ્રૈઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તદ્વત્કમલસપ્તમીમ્॥
યસ્યાસ્સંકીર્ત્તનાદેવ તુષ્યતીહ દિવાકરઃ

વસંતામલસપ્તમ્યાં સુસ્નાતો ગૌરસર્ષપૈઃ॥
તિલપાત્રે ચ સૌવર્ણં નિધાય કમલં શુભમ્

વસ્ત્રયુગ્માવૃતં કૃત્વા ગંધપુષ્પૈરથાર્ચયેત્॥
નમસ્તે પદ્મહસ્તાય નમસ્તે વિશ્વધારિણે

દિવાકર નમસ્તેસ્તુ પ્રભાકર નમોસ્તુતે॥
તતો દ્વિકાલવેલાયામુદકુંભસમન્વિતમ્

વિપ્રાય દદ્યાત્સંપૂજ્ય વસ્ત્રમાલ્યવિભૂષણૈઃ॥
શક્તિતઃ કપિલાં દદ્યાદલંકૃત્ય વિધાનતઃ

અહોરાત્રે ગતે પશ્ચાદષ્ટમ્યાં ભોજયેદ્દ્વિજાન્॥
યથાશક્તિ ચ ભુંજીત વિમાંસં તૈલવર્જિતં

અનેન વિધિના શુક્લસપ્તમ્યાં માસિ માસિ ચ॥
સર્વં સમાચરેદ્ભક્ત્યા વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ

વ્રતાંતે શયનં દદ્યાત્સુવર્ણકમલાન્વિતમ્

ગાશ્ચ પ્રદદ્યાચ્છક્ત્યા તુ સુવર્ણસ્ય પયસ્વિનીઃ॥
ભાજનાસનદીપાદીન્દદ્યાદિષ્ટાનુપસ્કરાન્

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાત્કમલસપ્તમીમ્॥
લક્ષ્મીમનંતામભ્યેતિ સૂર્યલોકે ચ મોદતે

કલ્પેકલ્પે તતો લોકાન્સપ્ત ગત્વા પૃથક્પૃથક્॥
અપ્સરોભિઃ પરિવૃતસ્તતો યાતિ પરાં ગતિં

પશ્યેદિમાં યઃ શૃણુયાન્મુહૂર્તે પઠેચ્ચ ભક્ત્યાથ મતિં દદાતિ॥
સોપ્યત્ર લક્ષ્મીમમલામવાપ્ય ગંધર્વવિદ્યાધરલોકમેતિ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્॥
સર્વકામપ્રદાં પુણ્યાં નામ્ના મંદારસપ્તમીં

માઘસ્યામલપક્ષે તુ પંચમ્યાં લઘુભુઙ્નરઃ॥
દંતકાષ્ઠં તતઃ કૃત્વા ષષ્ઠીમુપવસેદ્બુધઃ

વિપ્રાન્સંપૂજયિત્વા તુ મંદારં પ્રાર્થયેન્નિશિ॥
તતઃ પ્રભાત ઉત્થાય કૃત્વા સ્નાનં પુનર્દ્વિજાન્

ભોજયેચ્છક્તિતઃ કુર્યાન્મંદારકુસુમાષ્ટકં॥
સૌવર્ણં પુરુષં તદ્વત્પદ્મહસ્તં સુશોભનં

પદ્મં કૃષ્ણતિલૈઃ કૃત્વા તામ્રપાત્રેષ્ટપત્રકં॥
હેમમંદારકુસુમૈર્ભાસ્કરાયેતિ પૂર્વતઃ

નમસ્કારેણ તદ્વચ્ચ સૂર્યાયેત્યમલે દલે॥
દક્ષિણે તદ્વદર્કાય તથાર્યમ્ણે ચ નૈરૃતે

પશ્ચિમે વેદધામ્ને ચ વાયવ્યે ચંડભાનવે॥
પૂષ્ણે ચોત્તરતઃ પૂજ્ય આનંદાયેતિ તત્પરમ્

કર્ણિકાયાં ચ પુરુષઃ સ્થાપ્યઃ સર્વાત્મનેપિ ચ॥
શુક્લવસ્ત્રૈઃ સમાવેષ્ટ્ય ભક્ષ્યૈર્માલ્યફલાદિભિઃ

એવમભ્યર્ચ્ય તત્સર્વં દદ્યાદ્વેદવિદે પુનઃ॥
ભુંજીતાતૈલલવણં વાગ્યતઃ પ્રાઙ્મુખો ગૃહી

અનેન વિધિના સર્વં સપ્તમ્યાં માસિમાસિ ચ॥
કુર્યાત્સંવત્સરં યાવદ્વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ

એતદેવ વ્રતાંતે તુ નિધાય કલશોપરિ॥
ગોભિર્વિભવતઃ સાર્દ્ધં દાતવ્યં ભૂતિમિચ્છતા૩૦૦

નમો મંદારનાથાય મંદારભવનાય ચ॥
ત્વં રવે તારયસ્વાસ્માનસ્માત્સંસારસાગરાત્

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાન્મંદારસપ્તમીમ્॥
વિપાપ્મા સ સુખી મર્ત્યઃ કલ્પં ચ દિવિ મોદતે

ઇમામઘૌઘપટલભીષણધ્વાંતદીપિકાં॥
ગચ્છન્સંગૃહ્ય સંસારશર્વર્યાં ન સ્ખલેન્નરઃ

મંદારસપ્તમીમેતામીપ્સિતાર્થફલપ્રદાં॥
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સોપિ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અથાન્યામપિ વક્ષ્યામિ શોભનાં શુભસપ્તમીં॥
યામુપોષ્ય નરો રોગશોકૌઘાત્તુ પ્રમુચ્યતે

પુણ્યમાશ્વયુજે માસિ કૃતસ્નાનજપઃ શુચિઃ॥
વાચયિત્વા તતો વિપ્રાનારભેચ્છુભસપ્તમીં

કપિલાં પૂજયેદ્ભક્ત્યા ગંધમાલ્યાનુલેપનૈઃ॥
નમામિ સૂર્યસંભૂતામશેષભુવનાલયાં

ત્વામહં શુભકલ્યાણિ સ્વશરીરવિશુદ્ધયે॥
અથ કૃત્વા તિલપ્રસ્થં તામ્રપાત્રેણસંયુતમ્

કાંચનં વૃષભં તદ્વદ્વસ્ત્રમાલ્યગુડાન્વિતં॥
સોપધાનં ચ વિશ્રામભાજનાસનસંયુતમ્

ફલૈર્નાનાવિધૈર્ભક્ષ્યૈઃ ઘૃતપાયસસંયુતૈઃ॥
દદ્યાદ્દ્વિકાલવેલાયામર્યમા પ્રીયતામિતિ૩૧૦ વિકાલ॥
પંચગવ્યં ચ સંપ્રાશ્ય સ્વપેદ્ભૂમાવસંસ્તરે॥
તતઃ પ્રભાતે સંજાતે ભક્ત્યા સંતર્પયેદ્દ્વિજાન્

અનેન વિધિના દદ્યાન્માસિમાસિ સદા નરઃ॥
વાસસી વૃષભં હૈમં તદ્વદ્ગાં કાંચનોદ્ભવામ્

સંવત્સરાંતે શયનમિક્ષુદંડગુડાન્વિતમ્॥
તામ્રપાત્રે તિલપ્રસ્થં સૌવર્ણં વૃષભં તથા

દદ્યાદ્વેદવિદે સર્વં વિશ્વાત્મા પ્રીયતામિતિ॥
અનેન વિધિના વિદ્વાન્કુર્યાદ્યઃ શુભસપ્તમીમ્

તસ્ય શ્રીર્વિમલા કીર્ત્તિર્ભવેજ્જન્મનિ જન્મનિ॥
અપ્સરોગણગંધર્વૈઃ પૂજ્યમાનઃ સુરાલયે

વસેદ્ગણાધિપો ભૂત્વા યાવદાભૂતસંપ્લવમ્॥
કલ્પાદાવવતીર્ણશ્ચ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્

ભ્રૂણહત્યાસહસ્રસ્ય બ્રહ્મહત્યાશતસ્ય ચ॥
નાશાયાલમિયં પુણ્યા પઠ્યતે શુભસપ્તમી

ઇમાં પઠેદ્યઃ શૃણુયાન્મુહૂર્તં પશ્યેત્પ્રસંગાદપિ દીયમાનમ્॥
સોપ્યત્ર સર્વાઘવિમુક્તદેહઃ પ્રાપ્નોતિ વિદ્યાધરનાયકત્વમ્

યાવત્સમાસ્સપ્ત નરઃ કરોતિ યઃ સપ્તમીં સપ્તવિધાનયુક્તામ્॥
સ સપ્તલોકાધિપતિઃ ક્રમેણ ભૂત્વા પદં યાતિ પરં મુરારેઃ

॥
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે પુષ્કરમાહાત્મ્યે એકવિંશોઽધ્યાયઃ