પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.18

ભીષ્મૌવાચ।
અત્યદ્ભુતમિદં બ્રહ્મન્શ્રુતવાનસ્મિ તત્ત્વતઃ।
અભિષેકં તુ ગાયત્ર્યાઃ સદસ્યત્ર તથા કૃતમ્

વિરોધં ચૈવ સાવિત્ર્યા શાપદાનં તથા કૃતમ્।
વિષ્ણુના ચ યથા દેવી સર્વસ્થાનેષુ કીર્તિતા

ગાયત્રી ચાપિ રુદ્રેણ સ્તુતા ચ વરવર્ણિની।
તં શ્રુત્વા પ્રતિમાત્માનં વિસ્તરેણ પિતામહમ્

પ્રહૃષ્ટાનિ ચ રોમાણિ પ્રશાંતં ચ મનો મમ।
શ્રુત્વા મે પરમા પ્રીતિઃ કૌતૂહલમથૈવ હિ

નારાયણસ્તુ ભગવાન્કૃત્વા તાં પરમાં ચ વૈ।
બ્રહ્મપત્ન્યાઃ સ્તુતિં ભક્ત્યા ન્યસ્યતાં પર્વતોપરિ

ઉવાચ વચનં વિષ્ણુસ્તુષ્ટિપુષ્ટિપ્રદાયકમ્।
શ્રીમતિ હ્રીમતી ચૈવ યા ચ દેવીશ્વરી તથા

એતદેવ શ્રુતં બ્રહ્મંસ્તવ વક્ત્રાદ્વિનિઃસૃતમ્।
ઉત્તરં તત્ર યદ્ભૂતં યચ્ચ તસ્મિન્સ્થલે કૃતમ્

આનુપૂર્વ્યા ચ તત્સર્વં ભગવાન્વક્તુમર્હતિ।
શ્રુતેન મે દેહશુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
યજતઃ પુષ્કરે તસ્ય દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ।
શૃણુરાજન્નિદં ચિત્રં પૂર્વમેવ યથાકૃતમ્

આદૌ કૃતયુગે તસ્મિન્યજમાને પિતામહે।
મરીચિરંગિરાશ્ચૈવ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ

દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ નમસ્કારં પ્રચક્રિરે।
વિદ્યોતમાનાઃ પુરુષાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ

ઉપનૃત્યંતિ દેવેશં વિષ્ણુમપ્સરસાં ગણાઃ।
તતો ગંધર્વતૂર્યૈસ્તુ પ્રતિનંદ્ય વિહાયસિ

બહુભિઃ સહ ગંધર્વૈઃ પ્રગાયતિ ચ તુંબરુઃ।
મહાશ્રુતિશ્ચિત્રસેન ઊર્ણાયુરનઘસ્તથા

ગોમાયુસ્સૂર્યવર્ચાશ્ચ સોમવર્ચાશ્ચ કૌરવ।
યુગપચ્ચ તૃણાયુશ્ચ નંદિશ્ચિત્રરથસ્તથા

ત્રયોદશઃ શાલિશિરાઃ પર્જન્યશ્ચ ચતુર્દશઃ।
કલિઃ પંચદશશ્ચાત્ર તારકશ્ચાત્ર ષોડશઃ

હાહાહૂહૂશ્ચ ગંધર્વો હંસશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ।
ઇત્યેતે દેવગંધર્વા ઉપગાયંતિ તે વિભુમ્

તથૈવાપ્સરસો દિવ્યા ઉપનૃત્યંતિ તં વિભું।
ધાતાર્યમા ચ સવિતા વરુણોંશો ભગસ્તથા

ઇંદ્રો વિવસ્વાન્પૂષા ચ ત્વષ્ટા પર્જન્ય એવ ચ।
ઇત્યેતે દ્વાદશાદિત્યા જ્વલંતો દીપ્તતેજસઃ

ચક્રુરસ્મિન્સુરેશાશ્ચ નમસ્કારં પિતામહે।
મૃગવ્યાધશ્ચ શર્વશ્ચ નિરૃતિશ્ચ મહાયશાઃ

અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યઃ પિનાકી ચાપરાજિતઃ।
ભવો વિશ્વેશ્વરશ્ચૈવ કપર્દી ચ વિશાંપતે

સ્થાણુર્ભગશ્ચ ભગવાન્રુદ્રાસ્તત્રાવતસ્થિરે।
અશ્વિનૌ વસવશ્ચાષ્ટૌ મરુતશ્ચ મહાબલાઃ

વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ તસ્મૈ પ્રાંજલયઃ સ્થિતાઃ।
શેષાદ્યાસ્તુ મહાનાગા વાસુકિપ્રમુખાહયઃ

કાશ્યપઃ કંબલશ્ચાપિ તક્ષકશ્ચ મહાબલઃ।
એતે નાગા મહાત્માનસ્તસ્મૈ પ્રાંજલયઃ સ્થિતાઃ

તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ ગરુડશ્ચ મહાબલઃ।
વારુણિશ્ચૈવારુણિશ્ચ વૈનતેયા વ્યવસ્થિતાઃ

નારાયણશ્ચ ભગવાન્સ્વયમાગત્ય લોકવાન્।
પ્રાહ લોકગુરું શ્રીમાન્સહસર્વૈર્મહર્ષિભિઃ

ત્વયા તતમિદં સર્વં ત્વયા સૃષ્ટં જગત્પતે।
તસ્માલ્લોકેશ્વરશ્ચાસિ પદ્મયોને નમોસ્તુ તે

યદત્ર તે મયા કાર્યં કર્તવ્યં ચ તદાદિશ।
એવં પ્રોવાચ ભગવાન્સાર્ધં દેવર્ષિભિઃ પ્રભુઃ

નમસ્કૃત્ય સુરેશાય બ્રહ્મણેઽવ્યક્તજન્મને।
સ ચ તત્રસ્થિતો બ્રહ્મા તેજસા ભાસયન્દિશઃ

શ્રીવત્સલોમસંચ્છન્નો હેમસૂત્રેણ રાજતા।
સુરર્ષિપ્રતિમઃ શ્રીમાન્સ્વયંભૂર્ભૂતભાવનઃ

શુચિરોમા મહાવક્ષાઃ સર્વતેજોમયઃ પ્રભુઃ।
યો ગતિઃ પુણ્યશીલાનામગતિઃ પાપકર્મણાં

યોગસિદ્ધા મહાત્માનો યં વિદુર્લોકમુત્તમં।
યસ્યાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યમાહુર્દેવસત્તમમ્

યં પ્રાપ્ય શાશ્વતં વિપ્રા નિયતા મોક્ષકાંક્ષિણઃ।
જન્મનો મરણાચ્ચૈવ મુચ્યંતે યોગભાવિતાઃ

યદેતત્તપ ઇત્યાહુઃ સર્વાશ્રમનિવાસિનઃ।
સેવંસેવં યતાહારા દુશ્ચરં વ્રતમાસ્થિતાઃ

યોનંત ઇતિ નાગેષુ પ્રોચ્યતે સર્વયોગિભિઃ।
સહસ્રમૂર્દ્ધા રક્તાક્ષઃ શેષાદિભિરનુત્તમૈઃ

યો યજ્ઞ ઇતિ વિપ્રેંદ્રૈરિજ્યતે સ્વર્ગલિપ્સુભિઃ।
નાનાસ્થાનગતિઃ શ્રીમાનેકઃ કવિરનુત્તમઃ

યં દેવં વેત્તિ વેત્તારં યજ્ઞભાગપ્રદાયિનં।
વૃષાગ્નિસૂર્યચંદ્રાક્ષં દેવમાકાશવિગ્રહં

તં પ્રપદ્યામહે દેવં ભગવન્શરણાર્થિનઃ।
શરણ્યં શરણં દેવં સર્વદેવભવોદ્ભવં

ઋષીણાં ચૈવ સ્રષ્ટારં લોકાનાં ચ સુરેશ્વરં।
પ્રિયાર્થં ચૈવ દેવાનાં સર્વસ્ય જગતઃ સ્થિતૌ

કવ્યં પિતૄણામુચિતં સુરાણાં હવ્યમુત્તમં।
યેન પ્રવર્તિતં સર્ તં નતાસ્મસ્સુરોત્તમં

ત્રેતાગ્નિના તુ યજતા દેવેન પરમેષ્ઠિના।
યથાસૃષ્ટિઃ કૃતા પૂર્વં યજ્ઞસૃષ્ટિસ્તથા પુનઃ

તથા બ્રહ્માપ્યનંતેન લોકાનાં સ્થિતિકારિણા।
અન્વાસ્યમાનો ભગવાન્વૃદ્ધોપ્યથ ચ બુદ્ધિમાન્

યજ્ઞવાટમચિંત્યાત્મા ગતસ્તત્ર પિતામહઃ।
ધનાઢ્યૈરૃત્વિજૈઃ પૂર્ણં સદસ્યૈઃ પરિપાલિતમ્

ગૃહીતચાપેન તદા વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના।
દૈત્યદાનવરાજાનો રાક્ષસાનાં ગણાઃ સ્થિતાઃ

આત્માનમાત્મના ચૈવ ચિંતયામાસ વૈ દ્રુતં।
ચિંતયિત્વા યથાતત્વં યજ્ઞં યજ્ઞઃ સનાતનઃ

વરણં તત્ર ભગવાન્કારયામાસ ઋત્વિજામ્।
ભૃગ્વાદ્યા ઋત્વિજશ્ચાપિ યજ્ઞકર્મવિચક્ષણાઃ

ચક્રુર્બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ચ પ્રોક્તં પુણ્યં યદક્ષરં।
શુશ્રુવુસ્તે મુનિશ્રેષ્ઠા વિતતે તત્ર કર્મણિ

યજ્ઞવિદ્યા વેદવિદ્યા પદક્રમવિદાં તથા।
ઘોષેણ પરમર્ષીણાં સા બભૂવ નિનાદિના

યજ્ઞસંસ્તરવિદ્ભિશ્ચ શિક્ષાવિદ્ભિસ્તથા દ્વિજૈઃ।
શબ્દનિર્વચનાર્થજ્ઞૈઃ સર્વવિદ્યાવિશારદૈઃ

મીમાંસા હેતુવાક્યજ્ઞૈઃ કૃતા નાનાવિધા મુખે।
તત્ર તત્ર ચ રાજેંદ્ર નિયતાન્સંશિતવ્રતાન્

જપહોમપરાન્મુખ્યાન્દદૃશુસ્તત્રવૈ દ્વિજાન્।
યજ્ઞભૂમૌ સ્થિતસ્તસ્યાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ૫૦

સુરાસુરગુરુઃ શ્રીમાન્સેવ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ।
ઉપાસતે ચ તત્રૈનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભું

દક્ષો વસિષ્ઠઃ પુલહો મરીચિશ્ચ દ્વિજોત્તમઃ।
અંગિરા ભૃગુરત્રિશ્ચ ગૌતમો નારદસ્તથા

વિદ્યામાનમંતરિક્ષં વાયુસ્તેજો જલં મહી।
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગંધસ્તથૈવ ચ

વિકૃતશ્ચ વિકારશ્ચ યચ્ચાન્યત્કારણં મહત્।
ઋગ્યજુઃ સામાથર્વાખ્યા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ

શબ્દઃ શિક્ષા નિરુક્તં ચ કલ્પશ્ચ્છંદઃ સમન્વિતાઃ।
આયુર્વેદ ધનુર્વેદૌ મીમાંસા ગણિતં તથા

હસ્ત્યશ્વજ્ઞાનસહિતા ઇતિહાસસમન્વિતાઃ।
એતૈરંગૈરુપાંગૈશ્ચ વેદાઃ સર્વે વિભૂષિતાઃ

ઉપાસતે મહાત્માનં સહોંકારં પિતામહં।
તપશ્ચ ક્રતવશ્ચૈવ સંકલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પિતામહમુપસ્થિતાઃ।
અર્થો ધર્મશ્ચ કામશ્ચ દ્વેષો હર્ષશ્ચ સર્વદા

શુક્રો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સંવર્તો બુધ એવ ચ।
શનૈશ્ચરશ્ચ રાહુશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે તથૈવ ચ

મરુતો વિશ્વકર્મા ચ પિતરશ્ચાપિ ભારત।
દિવાકરશ્ચ સોમશ્ચ બ્રહ્માણં પર્યુપાસતે

ગાયત્રી દુર્ગતરણી વાણી સપ્તવિધા તથા।
અક્ષરાણિ ચ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ તથૈવ ચ

ભાષ્યાણિ સર્વશાસ્ત્રાણિ દેહવંતિ વિશાંપતે।
ક્ષણા લવા મુહૂર્તાશ્ચ દિનં રાત્રિસ્તથૈવ ચ

અર્દ્ધમાસાશ્ચ માસાશ્ચ ક્રતવઃ સર્વ એવ ચ।
ઉપાસતે મહાત્માનં બ્રહ્માણં દૈવતૈઃ સહ

અન્યાશ્ચ દેવ્યઃ પ્રવરા હ્રીઃ કીર્તિર્દ્યુતિરેવ ચ।
પ્રભા ધૃતિઃ ક્ષમા ભૂતિર્નીતિર્વિદ્યા મતિસ્તથા

શ્રુતિઃ સ્મૃતિસ્તથા ક્ષાંતિઃ શાંતિઃ પુષ્ટિસ્તથા ક્રિયા।
સર્વાશ્ચાપ્સરસો દિવ્યા નૃત્યગીતવિશારદાઃ

ઉપતિષ્ઠંતિ બ્રહ્માણં સર્વાસ્તા દેવમાતરઃ।
વિપ્રચિત્તિઃ શિવિઃ શંકુરયઃશંકુસ્તથૈવ ચ

વેગવાન્કેતુમાનુગ્રઃ સોગ્રો વ્યગ્રો મહાસુરઃ।
પરિઘઃ પુષ્કરશ્ચૈવ સાંબોશ્વપતિરેવ ચ

પ્રહ્લાદોથ બલિ કુંભઃ સંહ્રાદો ગગનપ્રિયઃ।
અનુહ્રાદો હરિહરૌ વરાહશ્ચ કુશો રજઃ

યોનિભક્ષો વૃષપર્વા લિંગભક્ષોથ વૈ કુરુઃ।
નિઃપ્રભઃ સપ્રભઃ શ્રીમાંસ્તથૈવ ચ નિરૂદરઃ

એકચક્રો મહાચક્રો દ્વિચક્રઃ કુલસંભવઃ।
શરભઃ શલભશ્ચૈવ ક્રપથઃ ક્રાપથઃ ક્રથઃ

બૃહદ્વાંતિર્મહાજિહ્વઃ શંકુકર્ણો મહાધ્વનિઃ।
દીર્ઘજિહ્વોર્કનયનો મૃડકાયો મૃડપ્રિયઃ

વાયુર્ગરિષ્ઠો નમુચિશ્શમ્બરો વિજ્વરો વિભુઃ।
વિષ્વક્સેનશ્ચંદ્રહર્તા ક્રોધવર્દ્ધન એવ ચ

કાલકઃ કલકાંતશ્ચ કુંડદઃ સમરપ્રિયઃ।
ગરિષ્ઠશ્ચ વરિષ્ઠશ્ચ પ્રલંબો નરકઃ પૃથુઃ

ઇંદ્રતાપન વાતાપી કેતુમાન્બલદર્પિતઃ।
અસિલોમા સુલોમા ચ બાષ્કલિ પ્રમદો મદઃ

સૃગાલવદનશ્ચૈવ કેશી ચ શરદસ્તથા।
એકાક્ષશ્ચૈવ રાહુશ્ચ વૃત્રઃ ક્રોધવિમોક્ષણઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો દાનવા બલવર્દ્ધનાઃ।
બ્રહ્માણં પર્યુપાસંત વાક્યં ચેદમથોચિરે

ત્વયા સૃષ્ટાઃ સ્મ ભગવંસ્ત્રૈલોક્યં ભવતા હિ નઃ।
દત્તં સુરવરશ્રેષ્ઠ દેવેભ્યધિકાઃ કૃતાઃ

ભગવન્નિહ કિં કુર્મો યજ્ઞે તવ પિતામહ।
યદ્ધિતં તદ્વદાસ્માકં સમર્થાઃ કાર્યનિર્ણયે

કિમેભિસ્તે વરાકૈશ્ચ અદિતેર્ગર્ભસંભવૈઃ।
દૈવતૈર્નિહતૈઃ સર્વૈઃ પરાભૂતૈશ્ચ સર્વદા

પિતામહોસિ સર્વેષામસ્માકં દૈવતૈઃ સહ।
તવ યજ્ઞસમાપ્તૌ ચ પુનરસ્માસુ દૈવતૈઃ

શ્રિયં પ્રતિ વિરોધશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ।
ઇદાનીં પ્રેક્ષણં કુર્મઃ સહિતાઃ સર્વદાનવૈઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
સગર્વં તુ વચસ્તેષાં શ્રુત્વા દેવો જનાર્દનઃ।
શક્રેણ સહિતઃ શંભુમિદમાહ મહાયશાઃ

વિઘ્નં પ્રકર્તું વૈ રુદ્ર આયાતા દનુપુંગવાઃ।
બ્રહ્મણામંત્રિતાશ્ચેહ વિઘ્નાર્થં પ્રયતંતિ તે

અસ્માભિસ્તુ ક્ષમાકાર્યા યાવદ્યજ્ઞઃ સમાપ્યતે।
સમાપ્તે તુ ક્રતાવસ્મિન્યુદ્ધં કાર્યં દિવૌકસાં

યથાનિર્દાનવા ભૂમિસ્તથા કાર્યં ત્વયા વિભો।
જયાર્થં ચેહ શક્રસ્ય ભવતા ચ મયા સહ

દ્વિજાનાં પરિવેષ્ટારો મરુતઃ પરિકલ્પિતાઃ।
દાનવાનાં ધનં યચ્ચ ગૃહીત્વા તદ્યજામહે

અત્રાગતેષુ વિપ્રેષુ દુઃખિતેષુ જનેષ્વિહ।
વ્યયં તસ્ય કરિષ્યામો દાસભાવે નિવેશિતાઃ

વદંતમેવં તં વિષ્ણું બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્।
એતે દનુસુતાઃ ક્રુદ્ધા યુષ્માકં કોપનેપ્સિતાઃ

ભવતા ચ ક્ષમા કાર્યા રુદ્રેણ સહ દૈવતૈઃ।
કૃતે યુગાવસાને તુ સમાપ્તિં ચક્રતૌ ગતે

મયા ચ પ્રેષિતા યૂયમેતે ચ દનુપુંગવાઃ।
સંધિર્વા વિગ્રહો વાપિ સર્વૈઃ કાર્યસ્તદૈવ હિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
પુનસ્તાન્દાનવાન્બ્રહ્મા વાક્યમાહ સ્વયંપ્રભુઃ।
દાનવૈર્ન વિરોધોત્ર યજ્ઞે મમ કથંચન

મૈત્રભાવસ્થિતા યૂયમસ્મત્કાર્યે ચ નિત્યશઃ।
દાનવા ઊચુઃ।
સર્વમેતત્કરિષ્યામઃ શાસનં તે પિતામહ

અસ્માકમનુજા દેવા ભયં તેષાં ન વિદ્યતે।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
એતચ્છુત્વા તદા તેષાં પરિતુષ્ટઃ પિતામહઃ

મુહૂર્તં તિષ્ઠતાં તેષામૃષિકોટિરુપાગતા।
શ્રુત્વા પૈતામહં યજ્ઞં તેષાં પૂજાં તુ કેશવઃ

આસનાનિ દદૌ તેષાં તદા દેવઃ પિનાકધૃત્।
વસિષ્ઠોર્ઘં દદૌ તેષાં બ્રહ્મણા પરિચોદિતઃ

ગામર્ઘં ચ તતો દત્વા પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યયમ્।
નિવેશં પુષ્કરે દત્વા સ્થીયતામિતિ ચાબ્રવીત્

તતસ્તે ઋષયઃ સર્વે જટાજિનધરાસ્તથા।
શોભયંતઃ સરઃશ્રેષ્ઠં ગઙ્ગામિવ દિવૌકસઃ

મુંડાઃ કાષાયિણશ્ચૈકે દીર્ઘશ્મશ્રુધરાઃ પરે।
વિરલૈર્દશનૈઃ કેચિચ્ચિપિટાક્ષાસ્તથા પરે

બૃહત્તનૂદરાઃ કેપિ કેકરાક્ષાસ્તથાપરે।
દીર્ઘકર્ણા વિકર્ણાશ્ચ કર્ણૈશ્ચ ત્રુટિતાસ્તથા

દીર્ઘફાલા વિફાલાશ્ચ સ્નાયુચર્માવગુંઠિતાઃ।
નિર્ગતં ચોદરં તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનાં૧૦૦

દૃષ્ટ્વા તુ પુષ્કરં તીર્થં દીપ્યમાનં સમંતતઃ।
તીર્થલોભાન્નરવ્યાઘ્ર તસ્ય તીરે વ્યવસ્થિતાઃ

વાલખિલ્યા મહાત્માનો હ્યશ્મકુટ્ટાસ્તથાપરે।
દંતોલૂખલિનશ્ચાન્યે સંપ્રક્ષાલાસ્તથાપરે

વાયુભક્ષા જલાહારાઃ પર્ણાહારાસ્તથાપરે।
નાના નિયમયુક્તાશ્ચ તથા સ્થંડિલશાયિનઃ

સરસ્યસ્મિન્મુખં દૃષ્ટ્વા સુરૂપાસ્યાઃ ક્ષણાદભુઃ।
કિમેતદિતિ ચિંત્યાથ નિરીક્ષ્ય ચ પરસ્પરમ્

અસ્મિંસ્તીર્થે દર્શનેન મુખસ્યેહ સુરૂપતા।
મુખદર્શનમિત્યેવ નામ કૃત્વા તુ તાપસાઃ

સ્નાતા નિયમયુક્તાશ્ચ સુરૂપાસ્તે તદાભવન્।
દેવપુત્રોપમા જાતા અનૌપમ્ય ગુણાન્વિતાઃ

શોભમાના નરશ્રેષ્ઠ સ્થિતાઃ સર્વે વનૌકસઃ।
યજ્ઞોપવીતમાત્રેણ વ્યભજંસ્તીર્થમંજસા

જુહ્વતશ્ચાગ્નિહોત્રાણિ ચક્રુશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ।
ચિંતયંતો હિ રાજેંદ્ર તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

ન યાસ્યામો પરં તીર્થં જ્યેષ્ઠભાવેત્વિદં સરઃ।
જ્યેષ્ઠપુષ્કરમિત્યેવ નામ ચક્રુર્દ્વિજાતયઃ

તત્ર કુબ્જાન્બહૂન્દૃષ્ટ્વા સ્થિતાંસ્તીર્થસમીપતઃ।
બભૂવુર્વિસ્મિતાસ્તત્ર જના યે ચ સમાગતાઃ

દત્વા દાનં દ્વિજાતિભ્યો ભાંડાનિ વિવિધાનિ ચ।
શ્રુત્વા સરસ્વતીં પ્રાચીં સ્નાતુકામા દ્વિજાગતાઃ

સરસ્વતીતીર્થવરા નાનાદ્વિજગણૈર્યુતા।
બદરેંગુદકાશ્મર્ય પ્લક્ષાશ્વત્થવિભીતકૈઃ

પૌલોમૈશ્ચ પલાશૈશ્ચ કરીરૈઃ પીલુભિસ્તથા।
સરસ્વતીતીર્થરુહૈર્ધન્વનૈઃ સ્યંદનૈસ્તથા

કપિત્થૈઃ કરવીરૈશ્ચ બિલ્વૈરામ્લાતકૈસ્તથા।
અતિમુક્તકપંડૈશ્ચ પારિજાતૈશ્ચ શોભિતા

કદંબવનભૂયિષ્ઠા સર્વસત્વમનોરમા।
વાય્વંબુફલપર્ણાદૈર્દંતોલૂખલિકૈરપિ

તથાશ્મકુટ્ટમુખ્યૈશ્ચ વરિષ્ઠૈર્મુનિભિર્વૃતા।
સ્વાધ્યાયઘોષસંઘુષ્ટા મૃગયૂથશતાકુલા

અહિંસૈર્ધર્મપરમૈસ્તથા ચાતીવ શોભિતા।
સુપ્રભા કાંચનાખ્યા ચ પ્રાચી નંદા વિશાલકા

સ્રોતોભિઃ પંચભિસ્તત્ર વર્તતે પુષ્કરે નદી।
પિતામહસ્ય સદસિ વર્ત્તમાને મહીતલે

વિતતે યજ્ઞવાટે તુ સ્વાગતેષુ દ્વિજાદિષુ।
પુણ્યાહઘોષૈર્વિતતૈર્દેવાનાં નિયમૈસ્તથા

દેવેષુ ચૈવ વ્યગ્રેષુ તસ્મિન્યજ્ઞવિધૌ તથા।
તત્ર ચૈવ મહારાજ દીક્ષિતે ચ પિતામહે

યજતસ્તસ્ય સત્રેણ સર્વકામસમૃદ્ધિના।
મનસા ચિંતિતા હ્યર્થા ધર્માર્થકુશલાસ્તથા

ઉપતિષ્ઠંતિ રાજેંદ્ર દ્વિજાતીંસ્તત્ર તત્ર હ।
જગુશ્ચ દેવગંધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

વાદિત્રાણિ ચ દિવ્યાનિ વાદયામાસુરંજસા।
તસ્ય યજ્ઞસ્ય સંપત્યા તુતુષુદેર્વતા અપિ

વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ કિમુ માનુષયોનયઃ।
વર્તમાને તથા યજ્ઞે પુષ્કરસ્થે પિતામહે

અબ્રુવન્નૃષયો ભીષ્મ તદા તુષ્ટાસ્સરસ્વતીમ્।
સુપ્રભાં નામ રાજેંદ્ર નામ્ના ચૈવ સરસ્વતીમ્

તે દૃષ્ટ્વા મુનયઃ સર્વે વેગયુક્તાં સરસ્વતીમ્।
પિતામહં ભાસયંતીં ક્રતું તે બહુ મેનિરે

એવમેષા સરિચ્છ્રેષ્ઠા પુષ્કરેષુ સરસ્વતી।
પિતામહાર્થં સમ્ભૂતા તુષ્ટ્યર્થં ચ મનીષિણામ્

પુણ્યસ્ય પુણ્યતાકારિ પંચસ્રોતાસ્સરસ્વતી।
સુપ્રભા નામ રાજેંન્દ્ર નામ્ના ચૈવ સરસ્વતી

યત્ર તે મુનયશ્શાન્તા નાનાસ્વાધ્યાયવાદિનઃ।
તે સમાગત્ય ઋષયસ્સસ્મરુર્વૈ સરસ્વતીમ્

સાભિધ્યાતા મહાભાગા ઋષિભિઃ સત્રયાજિભિઃ।
સમાસ્થિતા દિશં પૂર્વાં ભક્તિપ્રીતા મહાનદી

પ્રાચી પૂર્વાવહા નામ્ના મુનિવંદ્યા સરસ્વતી।
ઇદમન્યન્મહારાજ શૃણ્વાશ્ચર્યવરં ભુવિ

ક્ષતો મંકણકો વિપ્રઃ કુશાગ્રેણેતિ નઃ શ્રુતમ્।
ક્ષતાત્કિલ કરે તસ્ય રાજન્શાકરસોસ્રવત્

સ વૈ શાકરસં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટઃ પ્રનૃત્તવાન્।
તતસ્તસ્મિન્પ્રનૃત્તે તુ સ્થાવરં જંગમં ચ યત્

પ્રાનૃત્યત જગત્સર્વં તેજસા તસ્ય મોહિતમ્।
શક્રાદિભિસ્સુરૈ રાજન્નૃષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ

વિજ્ઞપ્તસ્તત્ર વૈ બ્રહ્મા નાયં નૃત્યેત્તથા કુરુ।
આદિષ્ટો બ્રહ્મણા રુદ્ર ઋષેરર્થે નરાધિપ

નાયં નૃત્યેદ્યથા ભીમ તથા ત્વં વક્તુમર્હસિ।
ગત્વા રુદ્રો મુનિં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટમતીવ હિ

ભો ભો વિપ્રર્ષભ ત્વં હિ નૃત્યસે કેન હેતુના।
નૃત્યમાનેન ભવતા જગત્સર્વં ચ નૃત્યતિ

તેનાયં વારિતઃ પ્રાહ નૃત્યન્વૈ મુનિસત્તમઃ।
મુનિરુવાચ।
કિં ન પશ્યસિ મે દેવ કરાચ્છાકરસોસ્રવત્

તં તુ દૃષ્ટ્વાપ્ર નૃત્તોહં હર્ષેણ મહતાવૃતઃ।
તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્દેવો મુનિં રાગેણ મોહિતમ્

અહં ન વિસ્મયં વિપ્ર ગચ્છામીહ પ્રપશ્ય માં।
એવમુક્તો મુનિશ્રેષ્ઠો મહાદેવેન કૌરવ

ધ્યાયમાનસ્તદા કોયં પ્રતિષિદ્ધોસ્મિ યેન હિ।
અંગુલ્યગ્રેણ રાજેંદ્ર સ્વાંગુષ્ઠસ્તાડિતસ્તથા

તતો ભસ્મક્ષતાદ્રાજન્નિર્ગતં હિમપાંડુરં।
તદ્દૃષ્ટ્વા વ્રીડિતશ્ચાસૌ પ્રાહ તત્પાદયોઃ પતન્

નાન્યદ્દેવાદહં મન્યે રુદ્રાત્પરતરં મહત્।
ચરાચરસ્ય જગતો ગતિસ્ત્વમસિ શૂલધૃત્

ત્વયા સૃષ્ટમિદં સર્વં વદંતીહ મનીષિણઃ।
ત્વામેવ સર્વં વિશતિ પુનરેવ યુગક્ષયે

દેવૈરપિ ન શક્યસ્ત્વં પરિજ્ઞાતું મયા કુતઃ।
ત્વયિ સર્વે ચ દૃશ્યન્તે સુરા બ્રહ્માદયોપિ યે

સર્વસ્ત્વમસિ દેવાનાં કર્તા કારયિતા ચ યઃ।
ત્વત્પ્રસાદાત્સુરાઃ સર્વે ભવંતીહાકુતોભયાઃ

એવં સ્તુત્વા મહાદેવમૃષિશ્ચ પ્રણતોબ્રવીત્।
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન તપો ન ક્ષીયતે ત્વિહ

તતો દેવઃ પ્રીતમનાસ્તમૃષિં પુનરબ્રવીત્।
તપસ્તે વર્દ્ધતાં વિપ્ર મત્પ્રસાદાત્સહસ્રધા

પ્રાચીમેવેહ વત્સ્યામિ ત્વયા સાર્દ્ધમહં સદા।
સરસ્વતી મહાપુણ્યા ક્ષેત્રે ચાસ્મિન્વિશેષતઃ

ન તસ્ય દુર્લર્ભં કિંચિદિહ લોકે પરત્ર ચ।
સરસ્વત્યુત્તરે તીરે યસ્ત્યજેદાત્મનસ્તનુમ્૧૫૦

પ્રાચીતટે જાપ્યપરો ન ચેહ મ્રિયતે પુનઃ।
આપ્લુતો વાજિમેધસ્ય ફલમાપ્સ્યતિ પુષ્કલં

નિયમૈશ્ચોપવાસૈશ્ચ કર્શયન્દેહમાત્મનઃ।
જલાહારો વાયુભક્ષઃ પર્ણાહારશ્ચ તાપસઃ

તથા સ્થંડિલશાયી ચ યે ચાન્યે નિયમાઃ પૃથક્।
કરોતિ યો દ્વિજશ્રેષ્ઠો નિયમાંસ્તાન્વ્રતાનિ ચ

સ યાતિ શુદ્ધદેહશ્ચ બ્રહ્મણઃ પરમં પદં।
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યૈર્દત્તં તિલમાત્રં તુ કાંચનં

મેરુદાનસમં તત્સ્યાત્પુરા પ્રાહ પ્રજાપતિઃ।
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યે શ્રાદ્ધં કરિષ્યંતિ હિ માનવાઃ

એકવિંશકુલોપેતાઃ સ્વર્ગં યાસ્યંતિ તે નરાઃ।
પિતૄણાં ચ શુભં તીર્થં પિંડેનૈકેન તર્પિતાઃ

બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યંતિ સ્વપુત્રેણેહ તારિતાઃ।
ભૂયશ્ચાન્નં ન ચેચ્છંતિ મોક્ષમાર્ગં વ્રજંતિ તે

પ્રાચીનત્વં સરસ્વત્યા યથા ભૂતં શૃણુષ્વ તત્।
સરસ્વતી પુરા પ્રોક્તા દેવૈઃ સર્વૈઃ સવાસવૈઃ

તટં ત્વયા પ્રયાતવ્યં પ્રતીચ્યાં લવણોદધેઃ।
વડવાગ્નિમિમં નીત્વા સમુદ્રે નિક્ષિપસ્વ હ

એવં કૃતે સુરાઃ સર્વે ભવંતિ ભયવર્જિતાઃ।
અન્યથા વાડવાગ્નિસ્તુ દહતે સ્વેન તેજસા

તસ્માદ્રક્ષસ્વ વિબુધાનેતસ્માદચિરાદ્ભયાત્।
માતેવ ભવ સુશ્રોણિ સુરાણામભયપ્રદા

એવમુક્તા તુ સા દેવી વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના।
આહ નાહં સ્વતંત્રાસ્મિ પિતા મે વ્રિયતાં સ્વરાટ્

તદાજ્ઞાકારિણી નિત્યં કુમારીહ ધૃતવ્રતા।
પિત્રાદેશાદ્વિના નાહં પદમેકમપિ ક્વચિત્

ગચ્છામિ તસ્માત્કોપ્યન્ય ઉપાયશ્ચિંત્યતામહો।
તદાશયં વિદિત્વાહુસ્તે સમેત્ય પિતામહં

નાન્યેન શક્યતે નેતું વડવાગ્નિઃ પિતામહ।
અદૃષ્ટદોષામ્મુક્ત્વૈકાં કુમારીં તનયાં તવ

સરસ્વતીં સમાનીય કૃત્વાંકે વરવર્ણિનીં।
શિરસ્યાઘ્રાયસસ્નેહમુવાચાથસરસ્વતીમ્

માં ચ દેવિ સુરાઃ પ્રાહુઃ સ ત્વં બ્રૂહિ યશસ્વિનીમ્।
નીત્વા વિનિક્ષિપેદેનં બાડવં લવણાંબુનિ

પિતુર્વાક્યં હિ તચ્છ્રુત્વા વિયુક્તા કુરરી યથા।
પિત્રા તદૈવ સા કન્યા રુરુદે દીનમાનસા

શોભતે તન્મુખં તસ્યાઃ શોકબાષ્પાવિલેક્ષણં।
સિતં વિકસિતં તદ્વત્પદ્મં તોયકણોક્ષિતમ્

તત્તથાવિધમાલોક્ય પિતામહપુરસ્સરાઃ।
વિબુધાઃ શોકભાવસ્ય સર્વે વશમુપાગતાઃ

સંસ્તભ્ય હૃદયં તસ્યાઃ શોકસંતાપિતં તદા।
પિતામહસ્તામુવાચ મા રોદીર્નાસ્તિ તે ભયમ્

માન લાભશ્ચ ભવિતા તવ દેવાનુભાવતઃ।
નીત્વા ક્ષારોદમધ્યે તુ ક્ષિપસ્વ જ્વલનં સુતે

એવમુક્તા તુ સા બાલા બાષ્પાકુલિતલોચના।
પ્રણમ્ય પદ્મજન્માનં ગચ્છામ્યુક્તવતી તુ સા

મા ભૈરુક્તા પુનસ્તૈસ્તુ પિત્રા ચાપિ તથૈવ સા।
ત્યક્ત્વા ભયં હૃષ્ટમનાઃ પ્રયાતું સમવસ્થિતા

તસ્યાઃ પ્રયાણસમયે શંખદુંદુભિનિસ્વનૈઃ।
મંગલાનાં ચ નિર્ઘોષૈર્જગદાપૂરિતં શુભૈઃ

સિતાંબરધરાધન્યા સિતચંદનમંડિતા।
શરદંબુજસચ્છાય તારહારવિભૂષિતા

સંપૂર્ણચંદ્રવદના પદ્મપત્રાયતેક્ષણા।
શુભાં કીર્તિં સુરેશસ્ય પૂરયંતી દિશો દશ

સ્વતેજસા તદ્ધૃદયાન્નિઃસૃતા ભાસયજ્જગત્।
અનુવ્રજન્તી તાં ગંગા તયોક્તા વરવર્ણિની

દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં પુનરહં પ્રયાસિ કુત્ર મે સખિ।
એવમુક્તા તુ સા ગંગા પ્રોવાચ મધુરાં ગિરમ્

યદૈવાયાસ્યસિ પ્રાચીં દિશં માં પશ્યસે શુભે।
વિબુધૈસ્ત્વં પરિવૃતા દર્શનં તવ સંશ્રયે

ઉદઙ્મુખી તદા ભૂત્વા ત્યજ શોકં શુચિસ્મિતે।
અહં ચોદઙ્મુખી પુણ્યા ત્વં તુ પ્રાચી સરસ્વતિ

તત્ર ક્રતુશતં પુણ્યં સ્નાનદાનેન સુવ્રતે।
શ્રાદ્ધદાને તથા નિત્યં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્

યે કરિષ્યંતિ મનુજા વિમુક્તાસ્ત્તે ઋણૈસ્ત્રિભિઃ।
મોક્ષમાર્ગં ગમિષ્યંતિ વિચારો નાત્ર વિદ્યતે

તામુવાચ તતો ગંગા પુનર્દર્શનમસ્તુ તે।
ગચ્છ સ્વમાલયં ભદ્રે સ્મર્તવ્યાહં ત્વયાનઘે

યમુનાપિ તથૈવં સા ગાયત્રી ચ મનોરમા।
સાવિત્ર્યા સહિતાઃ સર્વાઃ સખીં સંપ્રૈષયંસ્તથા

તતો વિસૃજ્ય તાન્દેવાન્નદી ભૂત્વા સરસ્વતી।
ઉત્તંકસ્યાશ્રમપદ ઉદ્ભૂતા સા મનસ્વિની

અધસ્તાત્પ્લક્ષવૃક્ષસ્ય અવરોપ્ય ચ તાં તનુમ્।
અવતીર્ણા મહાભાગા દેવાનાં પશ્યતાં તદા

વિષ્ણુરૂપસ્તરુઃ સોત્ર સર્વદેવૈસ્તુ વંદિતઃ।
સંસેવ્યશ્ચ દ્વિજૈર્નિત્યં ફલહેતોર્મહોદયઃ

અનેકશાખાવિતતશ્ચતુર્મુખ ઇવાપરઃ।
તત્કોટરકુટીકોટિ પ્રવિષ્ટાનાં દ્વિજન્મનામ્

શ્રૂયંતે વિવિધા વાચઃ સુરાણાં રક્તચેતસામ્।
વનસ્પતિરપુષ્પોપિ પુષ્પિતશ્ચોપલક્ષ્યતે

જાતીચંપકવત્પુષ્પૈઃ શાખાલગ્નૈઃ શુકૈઃ શુભૈઃ।
કેતકીભિઃ સુરભિભિરશોભત સરિદ્વરા

કોકિલાભિસ્સ માલેવ ફેનકૈઃ પુષ્પિતેવ સા।
હરેણેવ યથા ગંગા પ્લક્ષેણૈવ હિ સા તથા

તત્રાંભસ્થા તદા દેવં પ્રોવાચાથ જનાર્દનમ્।
સમર્પયસ્વ તં વહ્નિં દેવાદેશં કરોમ્યહમ્

એવમુક્તેન સા તેન પ્રત્યુક્તા વિષ્ણુના તદા।
ન તે દાહભયં ત્યાજ્યસ્ત્વયાયં વહ્નિરાટ્સ્વયમ્

પશ્ચિમં સાગરં નેતું વાડવજ્વલનં શુભે।
એવં ક્રમેણ ગચ્છંત્યા તદાપં પ્રાપ્સ્યતે શુભે

તતસ્તં શાતકુંભસ્થં કૃત્વાસૌ વડવાનલં।
સમર્પયત ગોવિંદઃ સરસ્વત્યા મહોદરે

સા તં ગૃહીત્વા સુશ્રોણી પ્રતીચ્યભિમુખી યયૌ।
અંતર્દ્ધાનેન સંપ્રાપ્તા પુષ્કરં સા મહાનદી

મર્યાદાપર્વતે તસ્મિન્સંભૂતા વિમલા સરિત્।
પુષ્કરારણ્યં વિપુલં સુરસિદ્ધનિષેવિતમ્

પિતામહેન યત્રાસીદ્યજ્ઞસત્રં નિષેવિતમ્।
સિધ્યર્થં મુનિમુખ્યાનામાગતાસૌ મહાનદી

યેષુ તત્ર કૃતો હોમઃ કુંડેષ્વાસીદ્વિરિંચિના।
તાનિ સર્વાણિ સંપ્લાવ્ય તોયેનાપ્યુદ્ગતા હિ સા૨૦૦

તત્ર ક્ષેત્રે મહાપુણ્યા પુષ્કરે સા તથોત્થિતા।
તેન તત્પૂરણં પ્રોક્તં વાયુના જગદાયુષા

સાપિ તત્ક્ષેત્રમાસાદ્ય પુણ્યં પુણ્યા મહાનદી।
સરસ્વતી સ્થિતા દેવી મર્ત્યાનાં પાપનાશિની

તત્ર યે શુભકર્માણઃ પુષ્કરસ્થાં સરસ્વતીમ્।
પશ્યંતિ તે ન પશ્યંતિ સુઘોરાં તામધોગતિં

યઃ પુનસ્તત્ર ભાવેન નરઃ સ્નાનં સમાચરેત્।
સ બ્રહ્મલોકમાસાદ્ય બ્રહ્મણા સહ મોદતે

યસ્તુ દદ્યાત્તત્ર દધિ બ્રાહ્મણાય મનોરમમ્।
સોપ્યગ્નિલોકમાસાદ્ય ભુંક્તે ભોગાન્સુશોભનાન્

વરં પ્રાવરણં યોપિ ભક્ત્યા દદ્યાદ્દ્વિજાતયે।
સોપિ સદ્વસ્ત્રદાનસ્ય ફલં દશગુણં લભેત્

જ્યેષ્ઠકુંડે નરઃ સ્નાત્વા યઃ સંતર્પયતે પિતૄન્।
સ તાનુદ્ધરતે સર્વાન્નરકાદપિ શુદ્ધધીઃ

ક્ષેત્રે પૈતામહે પૂતે પુણ્યાં પ્રાપ્ય સરસ્વતીમ્।
નરઃ કિં પ્રાર્થયેદન્યત્તીર્થં બ્રહ્મસુતોબ્રવીત્

તસ્માત્સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાતઃ પ્રાપ્નોતિ યત્ફલમ્।
તત્સર્વં પ્રાપ્નુયાન્મર્ત્યો જ્યેષ્ઠકુંડે સકૃત્પ્લુતઃ

કિમત્ર બહુનોક્તેન ક્ષેત્રં તીર્થં ગતિશ્શુભા।
યેનૈતત્ત્રિતયં પ્રાપ્તં પ્રાપ્તા તેન ગતિઃ પરા

કાલે ક્ષેત્રે તથા તીર્થે સ્નાત્વા હુત્વાપિ તત્ર યઃ।
પ્રયચ્છતે દ્વિજાયાર્થં સોનંતં સુખમશ્નુતે

કાર્ત્તિકે માસિ શુક્લે ચ વૈશાખે શશિભૂષણે।
ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ કાલે ચ કુરુજાંગલે

ક્ષેત્રેષ્વેતેષુ તીર્થાનિ યાન્યુક્તાનિ મુનીશ્વરૈઃ।
તેષાં પુણ્યતમં તીર્થમિદમાહ પિતામહઃ

કુંડે તુ મધ્યમે સ્નાત્વા કાર્તિક્યાં યઃ પુમાન્દ્વિજે।
પ્રયચ્છતે ચાપિ દ્રવ્યં સોશ્વમેધમવાપ્નુયાત્

એવં કનિષ્ઠકેપ્યત્ર કુંડે સ્નાત્વા સમાધિના।
યઃ પ્રયચ્છતિ વિપ્રાય સુરૂપામપિ શાલિકામ્

સ પ્રયાતિ નરઃ ક્ષિપ્રમગ્નિલોકં મનોરમમ્।
ત્રિઃસપ્તકુલસંયુક્તો ભુંક્તે તત્ર મહાફલમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ગમનાય મતિઃ સ્થિરા।
પુરુષેણ તુ કર્તવ્યા પુષ્કરાવાપ્તયે શુભા

પુષ્કરારણ્યમાસાદ્ય પ્રાચી યત્ર સરસ્વતી।
મતિઃ સ્મૃતિઃ શુભા પ્રજ્ઞા મેધા બુદ્ધિર્દયાપરા

સરસ્વત્યાસ્તુ પર્યાયાષ્ષડેતે સંપ્રકીર્તિતાઃ।
તતઃ પ્રભૃતિ યત્રાસૌ પ્રાચીભૂતા સરસ્વતી

તત્રસ્થં તજ્જલં યેપિ પશ્યંતિ તટસંસ્થિતાઃ।
તેપ્યશ્વમેધસ્યફલં લભંતે નાત્ર સંશયઃ

યોવતીર્ય પુનસ્તત્ર કશ્ચિત્સ્નાનં સમાચરેત્।
નરઃ સમાધિયુક્તો વૈ બ્રહ્મણોનુચરો ભવેત્

શાકાદિનાપિ હિ પિતૄન્યસ્તત્રાર્ચયતે નરઃ।
સોપ્યેતિ વિપુલાન્ભોગાંસ્તેષામેવાનુભાવતઃ

યે પુનર્વિધિના તત્ર શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ માનવાઃ।
તે નયંતિ પિતૄન્સ્વર્ગં નરકાદપિ દુઃખદાત્

તૃપ્યંતિ પિતરસ્તસ્ય યસ્તત્ર કુશમિશ્રિતમ્।
સ્નાત્વા પ્રયચ્છતે તોયં પૂતં તેષાં તિલાન્વિતમ્

સર્વેષામેવ તીર્થાનામિદમેવાધિકં સ્મૃતમ્।
આદિતીર્થમિદં તસ્માત્તીર્થાનાં ભુવિ વિશ્રુતમ્

ધર્માપવર્ગયોઃનક્રીડાનનિધિભૂતમવસ્થિતમ્।
સરસ્વત્યાનપુનશ્ચૈવનસમેતંનગુણવત્તરમ્

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ચતુર્ણામપિ દાયકમ્।
યેપ્યત્ર મલનાશાય પુમાંસો વિવિશુર્જલમ્

ગોપ્રદાનસમં તેષાં સુખેનૈવ ફલં ભવેત્।
સુવર્ણદાનેન સમમેવમાહુર્મનીષિણઃ

તર્પણાત્પિણ્ડદાનાચ્ચ નરકેષ્વપિ સંસ્થિતાઃ।
સ્વર્ગં પ્રયાન્તિ પિતરસ્તત્ર પુત્રેણ તારિતાઃ

પુષ્કરેપિ સરસ્વત્યાં યે પિબન્તિ જલં જનાઃ।
તે લભન્તેઽક્ષયાન્લોકાન્બ્રહ્મવિશ્વેશવંદિતાન્

સ્વર્ગનિશ્રેણિકાભૂતા પુષ્કરે ચ સરસ્વતી।
સા પુણ્યવદ્ભિસ્સંપ્રાપ્તું પુંભિશ્શક્યા મહાનદી

મુનિભર્ધર્મતત્ત્વજ્ઞૈસ્તત્ર તત્ર નિષેવિતા।
તસ્માત્સર્વત્ર સા દેવી પવિત્રા સર્વતસ્સ્થિતા

પુષ્કરે તુ વિશેષેણ પૂતાત્પૂતતમા હિ સા।
નદી સરસ્વતી પુણ્યા સુલભા જગતિ સ્થિતા

દુર્લભા સા કુરુક્ષેત્રે પ્રભાસે પુષ્કરે તથા।
તત્તીર્થં સર્વતીર્થાનાં પ્રવરં વિહિતં ભુવિ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ચતુર્ણામપિ સાધકમ્।
પ્રાચીં સરસ્વતીં પ્રાપ્ય યોન્યત્તીર્થં હિ માર્ગતે

સ કરસ્થં સમુત્સૃજ્ય હ્યમૃતં વિષમિચ્છતિ।
જ્યેષ્ઠે જ્યેષ્ઠા પ્રયાગસ્ય મધ્યમે મધ્યમા સ્મૃતા

પ્રદક્ષિણં તતો ગચ્છેત્કનીયાંસં વિચક્ષણઃ।
ત્રિષ્વપ્યેતેષુ સ્નાયીત કુર્યાચ્ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્

પ્રયચ્છતિ પિતૃભ્યો યસ્તોયં તેષાં તિલાન્વિતમ્।
તેપિ તુષ્ટાઃ પુનસ્તસ્ય પ્રયચ્છંત્યમિતં ફલમ્

યઃ સ્નાત્વા પ્રયતો નિત્યં તતઃ પશ્યેત્પિતામહમ્।
અનુલોમવિલોમાભ્યાં તથા વ્યસ્તસમસ્તયોઃ

સ્નાતવ્યં પુષ્કરે નિત્યં બ્રહ્મલોકમભીપ્સિતા।
ત્રીણિ શૃંગાણિ શુભ્રાણિ ત્રીણિ પ્રસ્રવણાનિ ચ

પુષ્કરાણિ પ્રસિદ્ધાનિ ન વિદ્મસ્તત્ર કારણં।
કનીયાંસં મધ્યમં ચ તૃતીયં જ્યેષ્ઠપુષ્કરં

શૃંગશદ્બાભિધાનાનિ શુભપ્રસ્રવણાનિ ચ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સંકલ્પૈરફલં નરઃ

યસ્તત્ર સંત્યજેદ્દેહં મોક્ષં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્।
પ્રયતઃ સંયતસ્તસ્યાં સ્નાત્વા દદ્યાદ્વિજે શુભામ્

ગામેકાં મંત્રપૂતાં ચ લોકાનાપ્નોતિમોક્ષદાન્।
કિમત્ર બહુનોક્તેન રાત્રાવપિ હિ યોર્થિને

અર્થં પ્રયચ્છતે સ્નાત્વા સોનન્તં સુખમશ્નુતે।
તત્ર દાનં પ્રશંસંતિ તિલાનાં મુનિસત્તમાઃ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં સ્નાનં ચ વિહિતં સદા।
પિણ્યાકેન ગુડેનાપિ પિંડં યોત્ર પ્રયચ્છતિ

પિતૄણાં પ્રયતો ભૂત્વા પિતૃલોકં સ યછતિ।
પુષ્કરારણ્યમાસાદ્ય પુનસ્તસ્માત્સરસ્વતી

અંતર્દ્ધાનં ગતા ગંતું પ્રવૃત્તાગપશ્ચિમામુખી।
નાતિદૂરે તતસ્તસ્ય પુષ્કરસ્ય સુશોભના

ખર્જૂરવનમાસાદ્ય ફલપુષ્પોપશોભિતં।
તત્રોષિત્વા પુનર્દેવી વને મુનિમનોરમે

સર્વર્તુકુસુમાકીર્ણે સિદ્ધચારણસેવિતે।
નંદા નામ સરિચ્છ્રેષ્ઠા ત્રિષુલોકેષુ વિશ્રુતા૨૫૦

મીનનક્રઝષોપેતા વિમલોદકપૂરિતા।
સૂત ઉવાચ।
અથ દેવવ્રતઃપ્રાહ કિમન્યા સા સરિદ્વરા

એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્નંદા શબ્દા સરસ્વતી।
યથાભૂતા યેન કૃતા કારણેન સરિદ્વરા

એવમુક્તે પુલસ્ત્યઃ સ ભીષ્માયૈતત્પુરાતનં।
આખ્યાતુમુપચક્રામ નંદા નામ યતસ્સ્મૃતં

ક્ષત્રવ્રતધરો નિત્યમાસીદ્રાજા પ્રભંજનઃ।
પ્રવૃત્તોસૌ મૃગાન્હંતું વને તસ્મિન્મહાબલઃ

સ દદર્શ તતસ્તસ્મિન્મૃગીં ગુલ્માંતરે સ્થિતાં।
માર્ગણેન સુતીક્ષ્ણેન તાં વિવ્યાધ પુરોગતાં

સા વિલોક્ય દિશઃ સર્વાસ્તં દૃષ્ટ્વા શરપાણિનં।
આહ કિં તે કૃતં મૂઢ ત્વયૈતત્કર્મદુષ્કરં

સ્તનં તાવત્પ્રયચ્છામિ સુતસ્યાધોમુખી સ્થિતા।
માંસલોભેન વિદ્ધાહં તરસા હ્યકુતોભયા

પિબંતં ગુપ્તવત્સં ચ ગૂઢમૈથુનમાગતં।
એવંવિધં મૃગં રાજન્ન હન્યાત્પ્રાઙ્મયા શ્રુતં

સ્તનં તુ તનયસ્યાસ્ય પ્રયચ્છંતી ત્વયા હતા।
બાણેનાશનિકલ્પેન નિર્દોષા વનમાગતા

તસ્માત્ત્વમપિ દુર્બુદ્ધે ક્રવ્યાદત્વમવાપ્સ્યસિ।
વનેસ્મિન્કંટકાકીર્ણે વ્યાઘ્રરૂપં ત્વમાપ્નુહિ

શાપપ્રદાનં શ્રુત્વૈવં સ રાજાપુરતઃ સ્થિતઃ।
પ્રોવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા તાં મૃગીં વ્યથિતેન્દ્રિયઃ

સ્તનં તુ તનયસ્યેહ પ્રયચ્છંતી ન મે મતા।
અજ્ઞાનેન હતા ભદ્રે પ્રસીદ સુસમાધિના

વ્યાઘ્રરૂપમહં ત્યક્ત્વા પ્રાપ્સ્યામિ માનુષં કદા।
એવંવિધસ્ય શાપસ્ય વિમોક્ષં શંસ મે મૃગિ

એવમુક્તે મૃગી તસ્ય પ્રોવાચ વચનં શુભમ્।
રાજન્નબ્દશતાંતે તુ શાપસ્યાગતયા ગવા

નંદયા સહ સંવાદમાસાદ્યાંતો ભવિષ્યતિ।
મૃગ્યોક્તે વચને રાજા વ્યાઘ્ર એવાભવત્તદા

નખદંષ્ટ્રાયુધોપેતો વ્યાઘ્રરૂપોતિ ભીષણઃ।
તત્રાસૌ ભક્ષયન્નાસ્તે મૃગાન્હત્વા ચતુષ્પદઃ

દ્વિપદાનપિ તત્રસ્થાન્કાલેન ક્રમયોજિતાન્।
એવં તત્ર વને તસ્ય સંવત્સરશતં ગતમ્

આત્માનં નિંદમાનસ્ય મૃગમાંસાનિ ખાદતઃ।
કદાહં માનુષં ભાવં ગમિષ્યામીદૃશં પુનઃ

કુત્સિતં ન કરિષ્યામિ વિયોનિકરણં મહત્।
કુર્વતા માંસલોભેન મૃગયાં પરિધાવતા

આપદાસહિતં પ્રાપ્તં માનુષાણાં ભયાવહમ્।
દર્શનં દુઃખદં મહ્યં મૃગાણાં માનુષૈઃ સહ

પાપેન પાપતાં નીતો હ્યપાપેઽપિ સતાં કુલે।
ઉત્પન્નો વિકૃતિં નીતઃ પશ્ય કાલસ્ય પર્યયમ્

તસ્માન્મે સુકૃતં નાસ્તિ હિંસાપ્યેકા વિગર્હિતા।
તયા તુ પ્રાપ્યતે દુઃખં ન ચ મોક્ષો ભવિષ્યતિ

કથં મે ભવિતા મોક્ષઃ કથં સત્યા મૃગી ભવેત્।
ગતે વર્ષશતે તસ્ય વસતસ્તદ્વને તદા

આયાતં ગોકુલં કાલે યવસોદકકારણાત્।
ગોવાટવાટીસંસ્થાનં તત્તત્ર સમવસ્થિતમ્

વનોપકણ્ઠે મંથાનરવેણાપૂરિતં ચ યત્।
ક્ષીબૈર્ગોપૈઃ સમાકીર્ણં પાદપૈરપિતદ્વનમ્

નિશિવંશરવોપેતં ગોપીનાં ચ શુભપ્રદમ્।
એવં તુ વસતસ્તસ્ય ખર્જૂરવનસંસદિ

હૃષ્ટા તુષ્ટા ચ પુષ્ટા ચ નંદા વૈ નામ નામતઃ।
ગોમંડલસ્ય સામુખ્યા હંસવર્ણા ઘટસ્રવા

દીર્ઘઘોણા વિભક્તાંગી બંધુરાંગી તનુત્વચા।
નીલકંઠા શુભગ્રીવા ઘંટાલી મધુરસ્વના

સા ચ યૂથસ્ય સર્વસ્ય પુરશ્ચરતિ નિર્ભયા।
ઘાસસ્થાનં ચરેચ્છન્નં ગત્વૈકા ચ યથાસુખમ્

યથેષ્ટકામા સુરભી છન્નં ચરતિ વૈ તૃણમ્।
રોહિતો નામ તત્રાન્યઃ પર્વતઃ સરિતસ્તટે

અનેકકંદરદરી ગુહાસત્વ નિષેવિતઃ।
તસ્ય પૂર્વોત્તરેભાગે ઘોરે તૃણસમાકુલે

સંકટે વિષમે દુર્ગે ભૈરવે લોમહર્ષણે।
મૃગસિંહસમાકીર્ણે બહુ શ્વાપદ સેવિતે

વલ્લીવૃક્ષાદિગહને શિવાશત નિનાદિતે।
દુર્ગેસ્મિન્વસતે રૌદ્રઃ કામરૂપી ભયંકરઃ

દ્વીપી શોણિત દિગ્ધાંસો ઘોરદંષ્ટ્રાનખાયુધઃ।
નંદો નામ સ ધર્માત્મા સ ચ ગોપીહિતે રતઃ

અચ્છિન્નાગ્રૈસ્તૃણૈર્દીર્ઘૈર્ગોધનં પરિરક્ષતિ।
તસ્ય યૂથપરિભ્રષ્ટા સાનંદા તૃણલિપ્સયા

ચરંતી વ્યાઘ્રપુરતઃ સા ધેનુઃ પ્રત્યુપસ્થિતા।
અભ્યદ્રવચ્ચ તાં દ્વીપી તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

ત્વમદ્ય વિહિતો ભક્ષઃ સ્વયં પ્રાપ્તાસિ ધેનુકે।
દ્વીપિનશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા નિષ્ઠુરં રોમહર્ષણં

શુક્લરૂપાન્વિતં બાલં ભદ્રમિંદુસમપ્રભમ્।
વત્સં સ્મરતિ સા ધેનુઃ સ્નેહાક્તા ગદ્ગદાક્ષરમ્

દહ્યંતી પુત્રશોકેન નંદા સા પુત્રવત્સલા।
રુદંતી કરુણં ચૈવ નિરાશા પુત્રદર્શને

દ્વીપી દૃષ્ટ્વા તુ તાં ધેનું ક્રંદમાનાં સુદુઃખિતામ્।
ઉવાચ વચનં ઘોરં ધેનુકે કિં પ્રરુદ્યતે

દૈવાત્સુખોપપન્નાસિ ભક્ષસ્ત્વં મે યદૃચ્છયા।
રુદંત્યા વા હસંત્યા વા તવાત્તં જીવિતં ભવેત્

વિહિતં ભુજ્યતે લોકે સ્વયંપ્રાપ્તાસિ ધેનુકે।
મૃત્યુસ્તે વિહિતોદ્યૈવ વૃથા કિમનુશોચસિ

પપ્રચ્છ તાં પુનર્દ્વીપી કિમર્થં રુદિતં ત્વયા।
કૌતુકં ચાત્ર મે જાતં મહન્મે કથયસ્વ વૈ

વ્યાઘ્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા નંદા વાક્યમથાબ્રવીત્।
ક્ષંતુમર્હસિ મે નાથ કામરૂપિન્નમોસ્તુ તે

ત્વાં સમાસાદ્ય લોકસ્ય પરિત્રાણં ન વિદ્યતે।
જીવિતાર્થં ન શોચામિ પ્રાપ્તવ્યં મરણં મયા

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ।
તસ્માદપરિહાર્યેર્થે ન શોચામિ મૃગાધિપ

દેવૈરપિ યથા સર્વૈર્મર્ત્તવ્યમવશૈર્ધ્રુવમ્।
તસ્માત્તુ નાહમેવૈકા વ્યાઘ્ર શોચામિ જીવિતમ્

કિંતુ સ્નેહેન વૈ સાધો દુઃખેન રુદિતં મયા।
અસ્તિ મે હૃદિ સંતાપસ્તં ચ ત્વં શ્રોતુમર્હસિ

પ્રથમે વયસિ પ્રાપ્તે પ્રસૂતાહં મૃગાધિપ।
ઇષ્ટઃ પ્રથમજાતશ્ચ સુતસ્તુ મમ બાલકઃ

ક્ષીરપાયી ચ મે વત્સસ્તૃણં નાદ્યાપિ જિઘ્રતિ।
સ ચ ગોપકુલે બદ્ધઃ ક્ષુધાર્તો મામવેક્ષતે૩૦૦

તમહં ચાનુશોચામિ કથં જીવિષ્યતે સુતઃ।
તસ્યેચ્છામિ સ્તનં દાતું પુત્રસ્નેહવશં ગતા

પાયયિત્વા સ્તનં વત્સમવલિહ્ય ચ મૂર્દ્ધનિ।
સખીનામર્પયિત્વા તુ સંદિશ્ય ચ હિતાહિતમ્

પુનઃ પ્રત્યાગમિષ્યામિ યથેષ્ટં ભક્ષયિષ્યસિ।
સ નંદાયા વચઃ શ્રુત્વા મૃગેંદ્રઃ પુનરબ્રવીત્

કિં તે પુત્રેણ કર્ત્તવ્યં મરણં કિં ન બુધ્યસે।
ત્રસ્યંતિ સર્વભૂતાનિ મ્રિયંતે માં નિરીક્ષ્ય ચ

ત્વં પુનઃ કૃપયાવિષ્ટા પુત્રપુત્રેતિ ભાષસે।
ન પુત્રા ન તપો દાનં ન માતા ન પિતા ગુરુઃ

શક્નુવંતિ પરિત્રાતું નરં કાલપ્રપીડિતમ્।
કથં ત્વં ગોકુલં ગત્વા ગોપીજનસમાકુલમ્

વૃષભૈર્નાદિતં દિવ્યં બાલવત્સવિભૂષિતમ્।
ભૂષણં દેવલોકસ્ય સ્વર્ગતુલ્યં ન સંશયઃ

નિત્યં પ્રમુદિતં દિવ્યં સર્વદેવપ્રપૂજિતમ્।
યત્પવિત્રં પવિત્રાણાં મંગલાનાં ચ મંગલમ્

યત્તીર્થં સર્વતીર્થાનાં ધન્યાનાં ધન્યમુત્તમમ્।
સમસ્તગુણસંપન્નમીશ્વરાયતનં મહત્

યત્ખ્યાતં સર્વતીર્થાનાં ભૂમિસ્વર્ગમનુત્તમમ્।
ગોપીમંથનશબ્દેન બાલવત્સરવેણ ચ

ગવાં હુંકારશબ્દેન અલક્ષ્મીઃ પ્રતિહન્યતે।
યત્ર વત્સાશ્ચ હુંકારં કરુણં માતૃકાંક્ષયા

યદ્ગોપૈઃ પાલિતં શૂરૈર્બાહુયુદ્ધકૃતશ્રમૈઃ।
પ્રગીતનૃત્યસંલાપં નંદિતાસ્ફોટનાદિતમ્

ઇતસ્તતઃ સ્થિતૈર્વત્સૈર્નર્દ્યમાનં સમંતતઃ।
સરોવદ્રાજતે ગોષ્ટં ચલદ્ભિરિવ પંકજૈઃ

તં શ્રીનિકેતનં સૌમ્યં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલમ્।
ગોલોકપ્રતિમં દૃષ્ટ્વા કથં પ્રત્યાગમિષ્યસિ

પંચભૂતાનિ મે ભદ્રે પિબંતુ રુધિરં તવ।
ન નિર્વિણ્ણાનિ ભૂતાનિ વાઙ્માત્રેણ કરોમ્યહમ્

નંદોવાચ।
એવં પ્રથમવત્સાયા મૃગેંદ્ર શૃણુ મે વચઃ।
દૃષ્ટ્વા સખીઃ સુતં બાલં ગોપાંશ્ચ પ્રતિપાલકાન્

ગોપીજનમુપામંત્ર્ય જનનીં ચ વિશેષતઃ।
શપથૈરાગમિષ્યામિ મન્યસે યદિ મુંચ માં

યત્પાપં બ્રહ્મવધ્યાયાં માતૃપિતૃવધેષુ ચ।
તેન પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ

યત્પાપં લુબ્ધકાનાં તુ મ્લેચ્છાનાં ગરદાયિનામ્।
તેન પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ

ગોષુ વિઘ્નાંશ્ચ યે કુર્યુઃ સ્વપંતીં તાડયંતિ ચ।
તેન પાપે નલિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ

સકૃદ્દત્વા તુ યઃ કન્યાં દ્વિતીયે દાતુમિચ્છતિ।
તસ્ય પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ

યસ્ત્વનર્હાન્બલીવર્દાન્વિષમે વાહયેત્પુમાન્।
કથાયાં કથ્યમાનાયાં વિઘ્નં કારયતે તુ યઃ

તેન પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ।
ગૃહે યસ્યાગતં મિત્રં નિરાશં પ્રતિગચ્છતિ

તસ્ય પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ।
ઇત્યેતૈઃ પાતકૈર્ઘોરૈરાગમિષ્યામ્યહં પુનઃ

બુધ્વા સંપ્રત્યયં દ્વીપી પુનર્વચનમબ્રવીત્।
વ્યાઘ્ર ઉવાચ।
સંજાતઃ પ્રત્યયોસ્માકં શપથૈર્ધેનુકે તવ

કદાચિન્મન્યસે ગત્વા મૂર્ખોયં વંચિતો મયા।
અત્રાપિ કેચિદ્વક્ષ્યંતિ શપથે નાસ્તિ પાતકમ્

કામિનીષુ વિવાહેષુ ગવાં મુક્તૌ તથૈવ ચ।
પ્રાણત્યાગે સમુત્પન્ને શ્રદ્ધાતવ્યં ન ચ ત્વયા

લોકેસ્મિન્નાસ્તિકાઃ કેચિન્મૂર્ખાઃ પંડિતમાનિનઃ।
ભ્રામયિષ્યંતિ તે ચિત્તં ચક્રારૂઢમિવ ક્ષણાત્

કુતર્કહેતુવૃત્તાંતૈરજ્ઞાનાવૃતચેતસઃ।
મોહયંતિ નરાઃ ક્ષુદ્રા આગમાનવિશારદાઃ

અતથ્યાન્યપિ તથ્યાનિ દર્શયંત્યતિપેશલાઃ।
સમે નિમ્નોન્નતાનીવ ચિત્રકર્મવિદો જનાઃ

પ્રાયઃ કૃતાર્થો લોકોયં મન્યતે નોપકારિણમ્।
વત્સઃ ક્ષીરક્ષયં દૃષ્ટ્વા પરિત્યજતિ માતરમ્

ન તં પશ્યામિ લોકેસ્મિન્કૃતે પ્રતિકરોતિ યઃ।
સર્વસ્ય હિ કૃતાર્થસ્ય મતિરન્યા પ્રવર્તતે

ઋષિદેવાસુરનરૈઃ શપથાઃ કાર્યસિદ્ધયે।
કૃતાઃ પરસ્પરં પૂર્વં તાન્ન મન્યામહે વયમ્

સત્યેનાપિ શપેદ્યસ્તુ દેવાગ્નિગુરુસન્નિધૌ।
તસ્ય વૈવસ્વતો રાજા ધર્મસ્યાર્દ્ધં નિકૃંતતિ

મા તે બુદ્ધિર્ભવેદેવં શપથૈરેષ વંચિતઃ।
ત્વયૈવ દર્શિતં સર્વં યથેષ્ટં કુરુ સાંપ્રતં

નંદોવાચ।
એવમેવ મહાસાધો કસ્ત્વાં વંચયિતું ક્ષમઃ।
આત્મૈવ વંચિતસ્તેન યઃ પરં વંચયિષ્યતિ

દ્વીપ્યુવાચ।
ધેનુકે પશ્ય ગચ્છ ત્વં પુત્રકં પુત્રવત્સલે।
પાયયિત્વા સ્તનં વત્સમવલિહ્ય ચ મૂર્દ્ધનિ

માતરં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સખીસ્વજનબાંધવાન્।
સત્યમેવાગ્રતઃ કૃત્વા શીઘ્રમાગમનં કુરુ

એવં સા શપથં કૃત્વા ધેનુર્વૈ સત્યવાદિની।
અનુજ્ઞાતા મૃગેંદ્રેણ પ્રયાતા પુત્રવત્સલા

અશ્રુપૂર્ણમુખીદીના વેપમાના સુદુઃખિતા।
હંભારવં પ્રમુંચંતી પતિતા શોકસાગરે

કરીવ ચરણગ્રાહં ગૃહીતઃ સલિલાશયે।
અશક્તા સ્વપરિત્રાણે વિલપંતી મુહુર્મુહુઃ

સા તત્ર ગોકુલં પ્રાપ્તા હરિન્નદ્યાસ્તટે સ્થિતમ્।
શ્રુત્વા વત્સં તુ ક્રોશંતં પર્યધાવત સંમુખી

ઉપસૃપ્ય ચ તં બાલં બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણમ્।
સંપ્રાપ્ય માતરં વત્સઃ શંકિતઃ પરિપૃચ્છતિ

ન તે પશ્યામ્યહં સ્વાસ્થ્યં ધૈર્યં નૈવાદ્ય લક્ષયે।
ઉદ્વિગ્ના ચાપિ તે દૃષ્ટિર્ભીતા ચાતીવ લક્ષ્યસે

નન્દોવાચ।
પિબ પુત્ર સ્તનં મેદ્ય કારણં યદિ પૃચ્છસિ।
અશક્તાહં તવાખ્યાતું કુરુ તૃપ્તિં યથેપ્સિતામ્

અપશ્ચિમં તુ તે પુત્ર દુર્લભં માતૃદર્શનમ્।
એકાહમદ્ય મે પીત્વા પ્રભાતે કસ્ય પાસ્યસિ

ત્વાં ત્યક્ત્વા પુત્ર ગંતવ્યં શપથૈરાગતા હ્યહમ્।
ક્ષુત્ક્ષામસ્ય ચ વ્યાઘ્રસ્ય દાતવ્યમાત્મજીવિતમ્

નંદાયાશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા વત્સો વચનમબ્રવીત્।
વત્સ ઉવાચ।
અહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર ત્વં ગંતુમિચ્છસિ

શ્લાઘ્યં મમાપિ મરણં ત્વયા સહ ન સંશયઃ।
એકાકિનાપિ મર્તવ્યં મયાર્તેન ત્વયા વિના

યદિ માં સંહિતં માતર્વને વ્યાઘ્રો હનિષ્યતિ।
યા ગતિર્માતૃભક્તાનાં ધ્રુવં સા મે ભવિષ્યતિ૩૫૦

તસ્માદવશ્યં યાસ્યામિ ત્વયા સહ ન સંશયઃ।
અથવા તિષ્ઠ માતસ્ત્વં શપથાઃ સંતુ તે મમ

જનન્યા ચ વિયુક્તસ્ય જીવિતે કિં પ્રયોજનમ્।
અનાથસ્ય વને નિત્યં કો મે નાથો ભવિષ્યતિ

નાસ્તિ માતૃસમો બંધુર્બાલાનાં ક્ષીરજીવિનામ્।
નાસ્તિ માતૃસમો નાથો નાસ્તિ માતૃસમા ગતિઃ

નાસ્તિ માતૃસમઃ સ્નેહો નાસ્તિ માતૃસમં મુખમ્।
નાસ્તિ માતૃસમો દેવ ઇહલોકે પરત્ર ચ

એવં વૈ પરમો ધર્મઃ પ્રજાપતિવિનિર્મિતઃ।
યે તિષ્ઠંતિ સદા પુત્રાસ્તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્

નંદોવાચ।
મમૈવ વિહિતો મૃત્યુર્ન ત્વં પુત્રાગમિષ્યસિ।
ન ચાયમન્યજીવાનાં મૃત્યુઃ સ્યાદન્યમૃત્યુના

અપશ્ચિમમિમં પુત્ર માતૃસંદેશમુત્તમમ્।
અત્રાતિષ્ઠસ્વ મદ્વાક્યાત્તતઃ શુશૂષણં પુનઃ

જલેસ્થલે ચ વિચરન્પ્રમાદં તાત મા કુરુ।
પ્રમાદાત્સર્વભૂતાનિ વિનશ્યંતિ ન સંશયઃ

ન ચ લોભેન ચર્તવ્યં વિષમસ્થં તૄણં ક્વચિત્।
લોભાદ્વિનાશઃ સર્વેષામિહલોકે પરત્ર ચ

સમુદ્રમટવીં પુત્ર વિશંતિ લોભમોહિતાઃ।
લોભાદકાર્યમત્યુગ્રં વિદ્વાનપિ સમાચરેત્

લોભાત્પ્રમાદાદ્વિસ્રંભાત્ત્રિભિર્નાશો ભવેન્નૄણામ્।
તસ્માલ્લોભં ન કુર્વીત ન પ્રમાદં ન વિશ્વસેત્

આત્મા હિ સતતં પુત્ર રક્ષિતવ્યઃ પ્રયત્નઃ।
સર્વેભ્યઃ શ્વાપદેભ્યશ્ચ મ્લેચ્છચોરાદિસંકટાત્

તિરશ્ચાં પાપયોનીનામેકત્ર વસતામપિ।
વિપરીતાનિ ચિત્તાનિ વિજ્ઞાયંતે ન પુત્રક

નખિનાં ચ નદીનાં ચ શૃંગિણાં શસ્ત્રધારિણામ્।
ન વિશ્વાસસ્ત્વયા કાર્યઃ સ્ત્રીણાં પ્રેષ્યજનસ્ય ચ

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે વિશ્વસ્તેનાતિ વિશ્વસેત્।
વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નં મૂલાન્યપિ નિકૃંતતિ

ન વિશ્વસેત્સ્વદેહેપિ બલિષ્ઠે ભીતચેતસિ।
વક્ષ્યંતિ ગૂઢમત્યર્થં સુપ્તં મત્તં પ્રમાદતઃ

ગંધઃ સર્વત્ર સતતમાઘ્રાતવ્યઃ પ્રયત્નતઃ।
ગાવઃ પશ્યંતિ ગંધેન રાજાનશ્ચારચક્ષુષા

નૈકસ્તિષ્ઠેદ્વનેઘોરે ધર્મમેકં ચ ચિંતયેત્।
નચોદ્વેગસ્ત્વયાકાર્યઃ સર્વસ્ય મરણં ધ્રુવં

યથા હિ પથિકઃ કશ્ચિચ્છાયામાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ।
વિશ્રમ્ય ચ પુનર્યાતિ તદ્વદ્ભૂતસમાગમઃ

પુત્ર નિત્યં જગત્સર્વં તત્રૈકઃ શોચસે કથં।
તાવત્ત્વં શોકમુત્સૃજ્ય મદ્વાક્યમનુપાલય

શિરસ્યાઘ્રાય તં પુત્રમવલિહ્ય ચ મૂર્દ્ધનિ।
શોકેન મહતાવિષ્ટા બાષ્પવ્યાકુલલોચના

વિનિઃશ્વસંતી નાગીવ દીર્ઘમુષ્ણં મુહુર્મુહુઃ।
પુત્રહીનં જગચ્છૂન્યં પ્રપશ્યંતીવ સાઽભવત્

મહાપંકનિમગ્નેવ તિષ્ઠંતી ચાવસીદતી।
વિલપ્ય નંદિની પુત્રમુવાચેદં પુનર્વચઃ

નાસ્તિ પુત્રસમઃ સ્નેહો નાસ્તિપુત્રસમં સુખં।
નાસ્તિ પુત્રસમા પ્રીતિર્નાસ્તિ પુત્રસમા ગતિઃ

અપુત્રસ્ય જગચ્છૂન્યમપુત્રસ્ય ગૃહેઽસુખમ્।
પુત્રેણ લભતે લોકમપુત્રો નરકં વ્રજેત્

લોકો વદતિ વાક્યાનિ ચંદનં કિલ શીતલં।
પુત્રગાત્રપરિષ્વંગશ્ચંદનાદતિશીતલઃ

ઇતિ પુત્રગુણાનુક્ત્વા નિરીક્ષ્ય ચ પુનઃપુનઃ।
સ્વમાતરં સખીર્ગોપીસ્ત્વરમાણા ચ પૃચ્છતિ

યૂથસ્યાગ્રે ચરંતીં મામાસસાદ મૃગાધિપઃ।
મુક્તાહં તેન શપથૈઃ પુનર્યાસ્યામિ તત્ર વૈ

સુતં ચ માતરં ચૈવ સખીર્દ્રષ્ટું ચ ગોકુલં।
આગતા સત્યવાક્યેન પુનર્યાસ્યામિ તત્ર વૈ

માતઃ ક્ષમસ્વ તત્સર્વં દૌઃશીલ્યાદિ કૃતં મમ।
બાલસ્તવાયં દૌહિત્રઃ કિમત્રાન્યદ્બ્રવીમ્યહં

વિપુલે ચંપકે માતર્ભદ્રે સુરભિ માનિનિ।
વસુધારે પ્રિયાનંદે મહાનંદે ઘટસ્રવે

અજ્ઞાનાજ્જ્ઞાનતો વાપિ યદુક્તં કિંચિદપ્રિયં।
તત્ક્ષમધ્વં મહાભાગા યચ્ચાન્યચ્ચ કૃતં મયા

સર્વાઃ સર્વગુણોપેતાઃ સર્વા લોકસ્ય માતરઃ।
સર્વાઃ સર્વપ્રદા નિત્યં રક્ષધ્વં મમ બાલકં

અનાથં વિકલં દીનં રક્ષધ્વં મમ પુત્રકં।
માતૃશોકાભિસંતપ્તં ભગિન્યઃ પાલયિષ્યથ

યસ્માદનાથમબલં પુત્રવત્પાલયિષ્યથ।
ક્ષમધ્વં ચ મહાભાગા યાસ્યામિ સત્યસંશ્રયાત્

ન ચિંતા મહતી કાર્યા સખીભિશ્ચ કથંચન।
પ્રથમસ્યાસ્ય જાતસ્ય સ્થિતં મરણમગ્રતઃ

શ્રુત્વા તુ નંદાવચનં માતા સખ્યશ્ચ દુઃખિતાઃ।
વિષાદં પરમં જગ્મુરિદમૂચુશ્ચ વિસ્મિતાઃ

અહોઽત્ર મહદાશ્ચર્યં યદ્વ્યાઘ્રવચનં ત્વયા।
પ્રકર્તુમુદ્યતં ભીમં નંદા ત્વં સત્યવાદિની

શપથૈઃ સત્યવાક્યેન વંચયિત્વા મહાભયં।
નાશનીયં પ્રયત્નેન ન ગંતવ્યં કથંચન

નંદે ન ચૈવ ગંતવ્યમધર્મઃ ક્રિયતે ત્વયા।
યદ્બાલં સ્વસુતં ત્યક્ત્વા સત્યલોભેન ગમ્યતે

અત્ર ગાથા પુરા પ્રોક્તા ઋષિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ।
પ્રાણત્યાગે સમુત્પન્ને શપથૈર્નાસ્તિ પાતકં

ઉક્ત્વાનૃતં ભવેદ્યત્ર પ્રાણિનાં પ્રાણરક્ષણં।
અનૃતં તત્ર સત્યં સ્યાત્સત્યમપ્યનૃતં ભવેત્

કામિનીષુ વિવાહેષુ ગવાં મુક્તૌ તથૈવ ચ।
બ્રાહ્મણાનાં વિપત્તૌ ચ શપથૈર્નાસ્તિ પાતકં

નંદોવાચ।
પરેષાં પ્રાણરક્ષાર્થં વદામ્યેવાનૃતં વચઃ।
નાત્માર્થમુત્સહે વક્તું જીવિતાર્થે કથંચન

એકઃ સંશ્લિષ્યતે ગર્ભે મરણે ભરણે તથા।
ભુંક્તે ચૈકઃ સુખં દુઃખમતઃ સત્યં વદામ્યહમ્

સત્યે પ્રતિષ્ઠિતા લોકા ધર્મઃ સત્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ।
ઉદધિસ્સત્યવાક્યેન મર્યાદાં ન વિલંઘતે

વિષ્ણવે પૃથિવીં દત્વા બલિ પાતાલમાશ્રિતઃ।
છદ્મનાપિ બલિર્બદ્ધઃ સત્યવાક્યં ન ચાત્યજત્

પ્રવર્ધમાનઃ શૈલેંદ્રઃ શતશૃંગઃ સમુત્થિતઃ।
સત્યેન સંસ્થિતો વિંધ્યઃ પ્રબન્ધં નાતિવર્તતે

સ્વર્ગાપવર્ગનરકાઃ સત્યવાચિ પ્રતિષ્ઠિતાઃ।
યસ્તુ લોપયતે વાચમશેષં તેન લોપિતં

યોઽન્યથા સંતમાત્માનમન્યથા પ્રતિપદ્યતે।
કિં તેન ન કૃતં પાપં ચોરેણાત્માપહારિણા૪૦૦

યાસ્યામિ નરકં ઘોરં વિલોપ્યાત્માનમાત્મના।
તસ્ય વૈવસ્વતો રાજા ધર્મસ્યાર્ધં નિકૃંતતિ

અગાધે સલિલે શુદ્ધે સત્ય તીર્થે ક્ષમા હ્રદે।
સ્નાત્વા પાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ પરમાં ગતિં

અશ્વમેધસહસ્રં ચ સત્યં ચ તુલયા ધૃતં।
અશ્વમેધસહસ્રાદ્ધિ સત્યમેવ વિશિષ્યતે

સત્યં સાધુફલં શ્રુતં ચ પરમં ક્લેશાદિભિર્વર્જિતં।
સાધૂનાં નિકટં સતાં કુલધનં સર્વાશ્રમાણાં ફલં।
યસ્માત્તં સમવાપ્ય ગચ્છતિ દિવં સંત્યજ્યતેઽસૌ કથં।
લોકૈરત્ર સમાગમે પ્રતિદિનં સત્યં વદધ્વં ધ્રુવં

સખ્ય ઊચુઃ।
નંદે સા ત્વં નમસ્કાર્યા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ।
યા ત્વં પરમસત્વેન પ્રાણાંસ્ત્યજસિ દુસ્ત્યજાન્

બ્રૂમઃ કિં તત્ર કલ્યાણિ યા ત્વં ધર્મધુરંધરા।
ત્યાગેનાનેન નાઽપ્રાપ્યં ત્રૈલોક્યે વસ્તુ કિંચન

અવિયોગં ચ પશ્યામસ્ત્યાગાદસ્માત્સુતેન હિ।
નાર્યાઃ કલ્યાણચિત્તાયાનાપદઃ સંતિ કુત્રચિત્

દૃષ્ટ્વા ગોપીજનં સર્વં પરિક્રમ્ય ચ ગોકુલં।
નંદા સંપ્રસ્થિતા દેવાન્વૃક્ષાંશ્ચાપૃચ્છ્ય સા પુનઃ

ક્ષિતિં વરુણમગ્નિં ચ વાયું ચાપિ નિશાકરં।
દશદિગ્દેવતાવૃક્ષાન્નક્ષત્રાણિ ગ્રહૈઃ સહ

સર્વાન્વિજ્ઞાપયામાસ પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ।
યે સંશ્રિતા વને સિદ્ધાઃ સર્વાશ્ચ વનદેવતાઃ

વને ચરંતં ચ તૃણં તે રક્ષંતુ સુતં મમ।
ચંપકાશોક પુન્નાગાસ્સરલાર્જુનકિંશુકાઃ

શૃણ્વંતુ પાદપાઃ સર્વે સંદેશં મમ વિક્લવં।
વત્સમેકાકિનં દીનં ચરંતં વિષમે વને

રક્ષધ્વં વત્સકં બાલં સ્નેહાત્પુત્રમિવૌરસં।
માત્રાપિત્રાવિહીનં ચ અનાથં દીનમાનસં

વિચરંતમિમાં ભૂમિં ક્રંદમાનં સુદુઃખિતં।
તસ્યેહ ક્રંદમાનસ્ય મત્પુત્રસ્ય મહાવને

મહાશોકાભિભૂતસ્ય ક્ષુત્પિપાસાતુરસ્ય ચ।
શૂન્યસ્યૈકાકિનઃ સર્વં જગચ્છૂન્યં પ્રપશ્યતઃ

ચરમાણસ્ય કર્તવ્યં સાનુક્રોશૈસ્તુ રક્ષણં।
સંદિશ્ય નંદા પ્રીત્યૈવં પુત્રસ્નેહવશં ગતા

શોકાગ્નિના ચ સન્દીપ્તા વિચ્છિન્ના પુત્રદર્શને।
વિયુક્તા ચક્રવાકીવ લતેવ પતિતા તરોઃ

અંધેવ દૃષ્ટિરહિતા પ્રસ્ખલંતી પદે પદે।
અગચ્છત્સા પુનસ્તત્ર યત્રાસૌ પિશિતાશનઃ

આસ્તે વિસ્ફૂર્જિતમુખસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ભયાવહઃ।
તાવત્તસ્યાઃ સુતો વત્સ ઊર્દ્ધ્વપુચ્છોતિવેગવાન્

આગત્ય માતુરગ્રેસૌ મૃગેંદ્રસ્યાગ્રતોઽભવત્।
આગતં તુ સુતં દૃષ્ટ્વા મૃત્યું તમગ્રતઃ સ્થિતં

વ્યાઘ્રં દૃષ્ટ્વા તુ સા ધેનુરિદં વચનમબ્રવીત્।
ભોભો મૃગેંદ્રાગતાહં સત્યધર્મવ્રતે સ્થિતા

કુરુ તૃપ્તિં યથાકામમસ્મન્માંસેન સાંપ્રતમ્।
સંતર્પય સ્વભૂતાનિ પિબ ત્વં શોણિતં મમ

મૃતાયાં તુ મયિ ત્વં ભો ભક્ષયેમં તુ બાલકમ્।
દ્વીપ્યુવાચ।
સ્વાગતં તવ કલ્યાણિ ધેનુકે સત્યવાદિની

ન હિ સત્યવતાં કિંચિદશુભં ભવતિ ક્વચિત્।
ત્વયોક્તં ધેનુકે પૂર્વં સત્યં પ્રત્યાગમે પુનઃ

તેન મે કૌતુકં પ્રાપ્તં પ્રાપ્તા ગચ્છેત્કથં પુનઃ।
તવ સત્યપરીક્ષાર્થં પ્રેષિતાસિ મયા પુનઃ

અન્યથા માં સમાસાદ્ય જીવંતી યાસ્યસે કથમ્।
યચ્ચ નઃ કૌતુકં જાતં સત્યમન્વેષણં મમ

તસ્માદનેન સત્યેન મુક્તાસિ ચ મયાઽધુના।
ભગિની ભવતી મહ્યં ભાગિનેયઃ સુતસ્તવ

દત્તોપદેશસ્ય શુભે મમ પાપિષ્ઠકર્મણઃ।
સત્યે પ્રતિષ્ઠિતા લોકા ધર્મઃ સત્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ

સત્યેન ગૌઃ ક્ષીરધારાં પ્રમુંચતિ હવિઃ પ્રિયામ્।
સ વૈ ધન્યતમો ગોપો યસ્ત્વત્ક્ષીરેણ જીવતિ

ભૂમિપ્રદેશા ધન્યાસ્તે સતૃણા વીરુધઃ શુભે।
તે ધન્યાશ્ચ કૃતાર્થાશ્ચ તૈરેવ સુકૃતં કૃતમ્

તૈરાપ્તં જન્મનઃ સારં યે પિબંતિ પયસ્તવ।
મૃગેંદ્રઃ પ્રત્યયં ગત્વા વિસ્મયં પરમં ગતઃ

પ્રત્યાદેશોઽયમસ્માકં સત્યં દેવૈઃ પ્રદર્શિતઃ।
સત્યમિષ્ટં ગવાં દૃષ્ટ્વા ન મે વાઞ્છાસ્તિ જીવિતુમ્

તત્કરિષ્યામ્યહં કર્મ યેન મુચ્યેય કિલ્બિષાત્।
મયા જીવસહસ્રાણિ ભક્ષિતાનિ શતાનિ ચ

ગતિં કામિહ ગચ્છામિ દૃષ્ટ્વા ગોઃ સત્યમીદૃશમ્।
અહં પાપો દુરાચારો નૃશંસો જીવઘાતકઃ

કાંસ્તુ લોકાન્ગમિષ્યામિ કૃત્વા કર્મ સુદારુણમ્।
ગમિષ્યે પુણ્યતીર્થાનિ કરિષ્યે પાપશોધનમ્

પતિષ્યે ગિરિમારુહ્ય પ્રવેક્ષ્યે વા હુતાશનમ્।
ધેનોઽદ્ય યન્મયા કાર્યં તપઃ પાપાદ્વિશુદ્ધયે

તદાદિશસ્વ સંક્ષેપાન્ન કાલો વિસ્તરસ્ય તુ।
ધેનુરુવાચ।
તપઃ કૃતે પ્રશંસંતિ ત્રેતાયાં જ્ઞાનમેવ ચ

દ્વાપરે યજ્ઞમિત્યાહુર્દાનમેકં કલૌ યુગે।
સર્વેષામેવ દાનાનામિદમેવૈકમુત્તમમ્

અભયં સર્વભૂતાનાં નાસ્તિ દાનમતઃ પરમ્।
ચરાચરાણાં ભૂતાનામભયં યઃ પ્રયચ્છતિ

સ ચ સર્વભયાન્મુક્તઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ।
નાસ્ત્યહિંસા સમં દાનં નાસ્ત્યહિંસા સમં તપઃ

યથા હસ્તિપદેષ્વન્યત્પદં સર્વં પ્રલીયતે।
સર્વે ધર્માસ્તથા વ્યાઘ્ર પ્રલીયંતે હ્યહિંસયા

યોગવૃક્ષસ્ય છાયા યા તાપત્રયવિનાશિની।
ધર્મજ્ઞાને ચ પુષ્પાણિ સ્વર્ગમોક્ષૌ ફલાનિ ચ

દુઃખત્રયાભિતપ્તસ્ય છાયા યોગતરોઃ સ્મૃતા।
ન બાધ્યતે પુનર્દુઃખૈઃ પ્રાપ્ય નિર્વાણમુત્તમમ્

ઇત્યેતત્પરમં શ્રેયઃ કીર્તિતં તે સમાસતઃ।
જ્ઞાતં ચૈવ ત્વયા સર્વં કેવલં માં તુ પૃચ્છસિ

દ્વીપ્યુવાચ।
અહં મૃગ્યા પુરા શપ્તો વ્યાઘ્રરૂપેણ સંસ્થિતઃ।
તતઃ પ્રાણિવધાત્સર્વમશેષં મમ વિસ્મૃતમ્

ત્વત્સંપર્કોપદેશાભ્યાં સંજાતં સ્મરણં પુનઃ।
ત્વં ચાપ્યનેન સત્યેન ગમિષ્યસિ પરાં ગતિં

તદહં ત્વાં પુનઃ પૃચ્છે પ્રશ્નમેકં હૃદિ સ્થિતમ્।
સાગ્રં વર્ષશતં જાતં ચિંતયાનસ્ય મે શુભે

ભવત્યા ભાગ્યયોગેન કદાચિત્સ્વર્ગશોભને।
કૃતં ધર્મસ્ય સંસ્થાનં સતાં માર્ગે પ્રતિષ્ઠિતમ્

કિં તેઽભિધાનં કલ્યાણિ બ્રૂહિ મેઽજ્ઞસ્ય સુવ્રતે।
નંદોવાચ।
મમ નંદેતિ સંજ્ઞા તુ કૃતા નંદેન સ્વામિના

સાંપ્રતં ભક્ષયામીતિ હ્યતિષ્ઠઃ કેન હેતુના।
નંદેતિ શ્રુત્વા તન્નામ મુક્તશાપઃ પ્રભંજનઃ૪૫૦

પુનર્નૃપત્વમાપન્નો બલરૂપસમન્વિતઃ।
એતસ્મિન્નંતરે ધર્મસ્તાં જ્ઞાત્વા સત્યવાદિનીમ્

દ્રષ્ટું સમાગતસ્તત્ર પ્રાબ્રવીચ્ચ પયસ્વિનીમ્।
તવ સત્યવ્રતાદ્ધૃષ્ટો ધર્મોહમિહ ચાગતઃ

નંદે વૃણીષ્વ ભદ્રં તે વરં વરતમં હિ યત્।
એવમુક્તા હિ સા દેવી નંદા તં પ્રાર્થયદ્વરમ્

તવાનુભાવાત્સસુતા ગચ્છામિ પદમુત્તમમ્।
ભવેદિદં શુભં તીર્થં મુનીનાં ધર્મદાયકમ્

મન્નામ્ના ચ સરિદિયં નંદા નામ સરસ્વતી।
વરપ્રદાનાદ્દેવેશ તદેતત્પ્રાર્થિતં મયા

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
સા તત્ક્ષણાદ્ગતા દેવી સ્થાનં સત્યવતાં શુભમ્।
પ્રભંજનોપિ તદ્રાજ્યં સંપ્રાપ્તઃ પ્રાગુપાર્જિતમ્

નંદા યેન ગતા સ્વર્ગં નંદાં પ્રાપ્ય સરસ્વતીમ્।
તેનાખ્યયા બુધૈસ્તસ્યાઃ પ્રોક્તા નંદા સરસ્વતી

સરસ્વતી પુનસ્તસ્માદ્વનાત્ખર્જૂરસંજ્ઞિતાત્।
દક્ષિણેન પુનર્યાતા પ્લાવયંતી ધરાતલમ્

આગચ્છન્નપિ યસ્તસ્યા નામ ગૃહ્ણાતિ માનવઃ।
જીવન્સુખં સ આપ્નોતિ મૃતો ભવતિ ખેચરઃ

તત્ર યે શુભકર્માણસ્ત્યજંતિ સ્વાં તનું નરાઃ।
તે વિદ્યાધરરાજાનો ભવંતિ સુખિનો જનાઃ

નરાણાં સ્વર્ગનિઃશ્રેણી સ્નાનાત્પાનાત્સરસ્વતી।
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વન્તિ યેષ્ટમ્યાં સુસમાહિતાઃ

તે મૃતાઃ સ્વર્ગમાસાદ્ય મોદંતે સુમનોરમાઃ।
સરસ્વતી સદા સ્ત્રીણાં તત્ર સૌભાગ્યદાયિકા

ઉપોષિતા તૃતીયાયામપિ સૌભાગ્યભાજના।
તત્ર તદ્દર્શનેનાપિ મુચ્યતે પાપસંચયાત્

સ્પૃશંતિ યે નરાઃ કેચિત્તેપિ જ્ઞેયા મુનીશ્વરાઃ।
રજતસ્ય પ્રદાનેન રૂપવાન્જાયતે નરઃ

પુણ્યા પુણ્યજલોપેતા નદીયં બ્રહ્મણઃ સુતા।
નંદા નામેતિ વિપુલા પ્રવૃત્તા દક્ષિણામુખી

ગત્વા તતો નાતિદૂરં પુનર્યાતા પરાઙ્મુખી।
તતઃ પ્રભૃતિ સા દેવી પ્રસભં પ્રકટા સ્થિતા

તસ્યાસ્તટેષુ પુણ્યેષુ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ।
સંસેવિતાનિ મુનિભિઃ સિદ્ધૈશ્ચાપિ સમંતતઃ

તેષુ સર્વેષુ ભવતિ ધર્મહેતુસ્સરસ્વતી।
સ્નાનાત્પાનાત્પ્રદાનાદ્વા હિરણ્યસ્ય મહાનદી

હાટકક્ષિતિગૌરીણાં નંદાતીર્થે મહોદયં।
દાનં દત્તં નરૈઃ સ્નાતૈર્જનયત્યક્ષયં ફલં

ધાન્યપ્રદાનં પ્રવદંતિ શસ્તં વસુપ્રદાનં ચ તથા મુનીંદ્રાઃ ।
યૈસ્તેષુ તીર્થેષુ નરૈઃ પ્રદત્તં તદ્ધર્મહેતુઃ પ્રવરં પ્રદિષ્ટમ્

પ્રાયોપવેશં પ્રયતઃ પ્રયત્નાદ્યસ્તત્ર કુર્યાત્પ્રમદા પુમાન્વા।
તીર્થેષુ સાયુજ્યમવાપ્ય સોઽયં ભુઙ્ક્તે ફલં બ્રહ્મગૃહે યથેષ્ટં

તસ્યોપકંઠે તુ મૃતાસ્તુ યે વૈ કર્મક્ષયાત્સ્થાવરજંગમાશ્ચ।
તૈશ્ચાપિ સર્વૈઃ સહસા પ્રસહ્ય લભ્યેત યજ્ઞસ્ય ફલં દુરાપમ્

તતસ્તુ સા ધર્મફલપ્રદા ભવેજ્જન્માદિ દુઃખાર્દિત ચેતસાં નૃણામ્।
સર્વાત્મના પુણ્યફલા સરસ્વતી સેવ્યા પ્રયત્નાત્પુરુષૈર્મહાનદી

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે નંદાપ્રાચીમાહાત્મ્યેષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ