પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.17

"ભીષ્મ-ઉવાચ।
તસ્મિન્યજ્ઞે કિમાશ્ચર્યં તદાસીદ્દ્વિજસત્તમ।
કથં રુદ્રઃસ્થિતસ્તત્ર વિષ્ણુશ્ચાપિ સુરોત્તમઃ

આભીર:પુત્રી ગાયત્ર્યા કિં કૃતં તત્ર પત્નીત્વે સ્થિતયા તયા।
આભીરા: કિં સુવૃત્તજ્ઞૈર્જ્ઞાત્વા તૈશ્ચ કૃતં મુને

એતદ્વૃત્તં સમાચક્ષ્વ યથાવૃત્તં યથાકૃતમ્।
આભીરૈર્બ્રાહ્મણાચાપિ મમૈતત્કૌતુકં મહત્

"પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
તસ્મિન્યજ્ઞે યદાશ્ચર્યં વૃત્તમાસીન્નરાધિપ।
કથયિષ્યામિ તત્સર્વં શૃણુષ્વૈકમના નૃપ

રુદ્રસ્તુ મહદાશ્ચર્યં કૃતવાન્વૈ સદો ગતઃ।
નિન્દ્યરૂપધરો દેવસ્તત્રાયાદ્દ્વિજસન્નિધૌ

વિષ્ણુના ન કૃતં કિઞ્ચિત્પ્રાધાન્યે સ યતઃસ્થિતઃ।
નાશં તુ ગોપકન્યાયા જ્ઞાત્વા ગોપકુમારકાઃ

ગોપ્યશ્ચ તાસ્તથા સર્વા આગતા બ્રહ્મણોન્તિકમ્।
દૃષ્ટ્વા તાં મેખલાબદ્ધાં યજ્ઞસીમવ્યસ્થિતામ્

હા પુત્રીતિ તદા માતા પિતા હા પુત્રિકેતિ ચ।
સ્વસેતિ બાન્ધવાઃ સર્વે સખ્યઃ સખ્યેન હાસખિ

કેન ત્વમિહ ચાનીતા અલક્તાંકા તુ સુન્દરી।
શાટીં નિવૃત્તાંકૃત્વા તુ કેન યુક્તા ચ કમ્બલી

કેન ચેયં જટા પુત્રિ રક્તસૂત્રાવકલ્પિતા।
એવંવિધાનિ વાક્યાનિ શ્રુત્વોવાચ સ્વયંહરિઃ

ઇહ ચાસ્માભિરાનીતા પત્ન્યર્થં વિનિયોજિતા।
બ્રહ્મણાલમ્બિતા બાલા પ્રલાપં માકૃથાસ્ત્વિહ

પુણ્યા ચૈષા સુભાગ્યા ચ સર્વેષાં કુલનન્દિની।
પુણ્યા ચેન્ન ભવત્યેષા કથમાગચ્છતે સદઃ

એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગન ત્વં શોચિતુમર્હસિ।
કન્યૈષા તે મહાભાગા પ્રાપ્તા દેવં વિરિંચનમ્

યોગિનો યોગયુક્તા યે બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ।
ન લભન્તે પ્રાર્થયન્તસ્તાં ગતિં દુહિતા ગતા

ધર્મવન્તં સદાચારં ભવન્તં ધર્મવત્સલમ્।
મયા જ્ઞાત્વા તતઃ કન્યા દત્તાચૈષા વિરઞ્ચયે

અનયા-આભીરકન્યાયા તારિતો ગચ્છ! *દિવ્યાન્લોકાન્મહોદયાન્।
યુષ્માકં ચ કુલે ચાપિ દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે

અવતારં કરિષ્યેહં સા ક્રીડા તુ ભવિષ્યતિ।
યદા નન્દપ્રભૃતયો હ્યવતારં ધરાતલે

કરિષ્યન્તિ તદા ચાહં વસિષ્યે તેષુ મધ્યતઃ।
યુષ્માકં કન્યકાઃ સર્વા વસિષ્યન્તિ મયા સહ

તત્ર દોષો ન ભવિતા ન દ્વેષો ન ચ મત્સરઃ।
કરિષ્યન્તિ તદા ગોપા ભયં ચ ન મનુષ્યકાઃ

ન ચાસ્યાભવિતા દોષઃ કર્મણાનેન કર્હિચિત્।
શ્રુત્વા વાક્યં તદા વિષ્ણોઃપ્રણિપત્ય યયુસ્તદા

એવમેષ વરો દેવ યો દત્તો ભવિતા હિ મે।
અવતારઃ કુલેસ્માકં કર્તવ્યો ધર્મસાધનઃ

ભવતો દર્શનાદેવ ભવામઃ સ્વર્ગવાસિનઃ।
શુભદા કન્યકા ચૈષા તારિણી મે કુલૈઃ સહ

એવં ભવતુ દેવેશ વરદાનં વિભો તવ।
અનુનીતાસ્તદા ગોપાઃ સ્વયં દેવેન વિષ્ણુના

બ્રહ્મણાપ્યેવમેવં તુ વામહસ્તેન ભાષિતમ્।
ત્રપાન્વિતા દર્શને તુ બન્ધૂનાં વરવર્ણિની

કૈરહં તુ સમાખ્યાતા યેનેમં દેશમાગતાઃ।
દૃષ્ટ્વા તુ તાંસ્તતઃ પ્રાહ ગાયત્રી આભીરકન્યકા

વામહસ્તેન તાન્સર્વાન્પ્રાણિપાતપુરઃસરમ્।
અત્ર ચાહં સ્થિતા માતર્બ્રહ્માણં સમુપાગતા

ભર્તા લબ્ધો મયા દેવઃ સર્વસ્યાદ્યોજગત્પતિઃ।
નાહંશોચ્યા ભવત્યાતુ ન પિત્રા ન ચ બાન્ધવૈઃ

સખીગણશ્ચ મે યાતુ ભગિન્યો દારકૈઃ સહ।
સર્વેષાં કુશલં વાચ્યં સ્થિતાસ્મિ સહ દૈવતૈઃ

ગતેષુ તેષુ સર્વેષુ ગાયત્રી સા સુમધ્યમા।
બ્રહ્મણા સહિતા રેજે યજ્ઞવાટં ગતા સતી

યાચિતો બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મા વરાન્નો દેહિ ચેપ્સિતાન્।
યથેપ્સિતં વરં તેષાં તદાબ્રહ્માપ્યયચ્છત

તયા દેવ્યા ચ ગાયત્ર્યા દત્તં તચ્ચાનુમોદિતમ્।
સા તુ યજ્ઞે સ્થિતા સાધ્વીદેવતાનાં સમીપગા

દિવ્યંવર્ષશતં સાગ્રં સ યજ્ઞો વવૃધે તદા।
યજ્ઞવાટં કપર્દીતુ ભિક્ષાર્થં સમુપાગતઃ

બૃહત્કપાલં સંગૃહ્ય પઞ્ચમુણ્ડૈરલંકૃતઃ।
ઋત્વિગ્ભિશ્ચ સદસ્યૈશ્ચ દૂરાત્તિષ્ઠન્જુગુપ્સિતઃ

કથં ત્વમિહ સમ્પ્રાપ્તો નિન્દિતો વેદવાદિભિઃ।
એવં પ્રોત્સાર્યમાણોપિ નિન્દ્યમાનઃ સ તૈર્દ્વિજૈઃ

ઉવાચ તાન્દ્વિજાન્સર્વાન્સ્મિતં કૃત્વા મહેશ્વરઃ।
અત્ર પૈતામહે યજ્ઞે સર્વેષાં તોષદાયિનિ

કશ્ચિદુત્સાર્ય તેનૈવ ઋતેમાં દ્વિજસત્તમાઃ।
ઉક્તઃ સ તૈઃકપર્દી તુ ભુક્ત્વા ચાન્નંતતો વ્રજ

કપર્દિના ચ તે ઉક્તા ભુક્ત્વા યાસ્યામિ ભો દ્વિજાઃ।
એવમુક્ત્વા નિષણ્ણઃ સકપાલં ન્યસ્ય ચાગ્રતઃ

તેષાં નિરીક્ષ્ય તત્કર્મ ચક્રે કૌટિલ્યમીશ્વરઃ।
મુક્ત્વા કપાલં ભૂમૌ તુ તાન્દ્વિજાનવલોકયન્

ઉવાચ પુષ્કરં યામિ સ્નાનાર્થં દ્વિજસત્તમાઃ।
તૂર્ણં ગચ્છેતિ તૈરુક્તઃ સ ગતઃ પરમેશ્વરઃ

વિયત્સ્થિતઃ કૌતુકેન મોહયિત્વા દિવૌકસઃ।
સ્નાનાર્થં પુષ્કરં યાતે કપર્દિનિ દ્વિજાતયઃ

કથં હોમોત્ર ક્રિયતે કપાલે સદસિ સ્થિતે।
કપાલાન્તાન્યશૌચાનિ પુરા પ્રાહ પ્રજાપતિઃ

વિપ્રોભ્યધાત્સદસ્યેકઃ કપાલમુત્ક્ષિપામ્યહં।
ઉદ્ધૃતં તુ સદસ્યેન પ્રક્ષિપ્તં પાણિના સ્વયમ્

તાવદન્યત્સ્થિતં તત્ર પુનરેવ સમુદ્ધૃતમ્।
એવં દ્વિતીયં તૃતીયં વિંશતિસ્ત્રિંશદપ્યહો

પઞ્ચાશચ્ચ શતં ચૈવ સહસ્રમયુતં તથા।
એવં નાન્તઃ કપાલાનાં પ્રાપ્યતે દ્વિજસત્તમૈઃ

નત્વા કપર્દિનં દેવં શરણં સમુપાગતાઃ।
પુષ્કરારણ્યમાસાદ્ય જપ્યૈશ્ચ વૈદિકૈર્ભૃશમ્

તુષ્ટુવુઃ સહિતાઃ સર્વે તાવત્તુષ્ટો હરઃ સ્વયમ્।
તતઃ સદર્શનં પ્રાદાદ્દ્વિજાનાં ભક્તિતઃ શિવઃ

ઉવાચ તાંસ્તતો દેવો ભક્તિનમ્રાન્દ્વિજોત્તમાન્।
પુરોડાશસ્ય નિષ્પત્તિઃ કપાલં ન વિના ભવેત્

કુરુધ્વં વચનં વિપ્રાઃ ભાગઃ સ્વિષ્ટકૃતો મમ।
એવં કૃતે કૃતં સર્વં મદીયં શાસનં ભવેત્

તથેત્યૂચુર્દ્વિજાશ્શમ્ભું કુર્મો વૈ તવ શાસનમ્।
કપાલપાણિરાહેશો ભગવન્તં પિતામહમ્

વરં વરય ભો બ્રહ્મન્હૃદિ યત્તે પ્રિયં સ્થિતમ્।
સર્વં તવ પ્રદાસ્યામિ અદેયં નાસ્તિ મે પ્રભો।૫૦

"બ્રહ્મોવાચ।
ન તે વરં ગ્રહીષ્યામિ દીક્ષિતોહં સદઃસ્થિતઃ।
સર્વકામપ્રદશ્ચાહં યો માં પ્રાર્થયતે ત્વિહ

એવં વદન્તં વરદં ક્રતૌ તસ્મિન્પિતામહમ્।
તથેતિ ચોક્ત્વા રુદ્રઃ સ વરમસ્માદયાચત

તતો મન્વન્તરેતીતે પુનરેવ પ્રભુઃ સ્વયમ્।
બ્રહ્મોત્તરં કૃતં સ્થાનં સ્વયં દેવેન શંભુના

ચતુર્ષ્વપિ હિ વેદેષુ પરિનિષ્ઠાં ગતો હિ યઃ।
તસ્મિન્કાલે તદા દેવો નગરસ્યાવલોકને

સમ્ભાષણે દ્વિજાનાં તુ કૌતુકેન સદો ગતઃ।
તેનૈવોન્મત્તવેષેણ હુતશેષે મહેશ્વરઃ

પ્રવિષ્ટો બ્રહ્મણઃ સદ્મ દૃષ્ટો દેવૈર્દ્વિજોત્તમૈઃ।
પ્રહસન્તિ ચ કેપ્યેનં કેચિન્નિર્ભર્ત્સયંતિ ચ

અપરે પાન્સુભિઃ સિઞ્ચન્ત્યુન્મત્તં તં તથા દ્વિજાઃ।
લોષ્ટૈશ્ચ લગુડૈશ્ચાન્યે શુષ્મિણો બલગર્વિતાઃ

પ્રહરન્તિ સ્મોપહાસં કુર્વાણા હસ્તસંવિદમ્।
તતોન્યે વટવસ્તત્ર જટાસ્વાગૃહ્ય ચાન્તિકમ્

પૃચ્છન્તિ વ્રતચર્યાં તાં કેનૈષા તે નિદર્શિતા।
અત્ર વામાસ્ત્રિયઃ સંતિ તાસામર્થે ત્વમાગતઃ

કેનૈષા દર્શિતા ચર્યા ગુરુણા પાપદર્શિના।
યેનચોન્મત્તવદ્વાક્યં વદન્મધ્યેપ્રધાવસિ

શિશ્નં મે બ્રહ્મણો રૂપં ભગં ચાપિ જનાર્દનઃ।
ઉપ્યમાનમિદં બીજં લોકઃ ક્લિશ્નાતિચાન્યથા

મયાયં જનિતઃ પુત્રો જનિતોનેન ચાપ્યહમ્।
મહાદેવકૃતે સૃષ્ટિઃ સૃષ્ટા ભાર્યા હિમાલયે

ઉમાદત્તા તુ રુદ્રસ્ય કસ્ય સા તનયા વદ।
મૂઢા યૂયં ન જાનીથ વદતાં ભગવાંસ્તુ વઃ

બ્રહ્મણા ન કૃતા ચર્યા દર્શિતા નૈવ વિષ્ણુના।
ગિરિશેનાપિ દેવેન બ્રહ્મવધ્યા કૃતેન તુ

કથંસ્વિદ્ગર્હસે દેવં વધ્યોસ્માકં ત્વમદ્ય વૈ।
એવં તૈર્હન્યમાનસ્તુ બ્રાહ્મણૈસ્તત્ર શંકરઃ

સ્મિતં કૃત્વાબ્રવીત્સર્વાન્બ્રાહ્મણાન્નૃપસત્તમ।
કિં માં ન વિત્થ ભો વિપ્રા ઉન્મત્તં નષ્ટચેતનમ્

યૂયં કારુણિકાઃ સર્વે મિત્રભાવે વ્યવસ્થિતાઃ।
વદમાનમિદં છદ્મ બ્રહ્મરૂપધરં હરમ્

માયયા તસ્ય દેવસ્ય મોહિતાસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ।
કપર્દિનં નિજઘ્નુસ્તે પાણિપાદૈશ્ચ મુષ્ટિભિઃ

દણ્ડૈશ્ચાપિ ચ કીલૈશ્ચ ઉન્મત્તવેષધારિણમ્।
પીડ્યમાનસ્તતસ્તૈસ્તુ દ્વિજૈઃ કોપમથાગમત્

તતો દેવેન તે શપ્તા યૂયં વેદવિવર્જિતાઃ।
ઊર્ધ્વજટાઃ ક્રતુભ્રષ્ટાઃ પરદારોપસેવિનઃ

વેશ્યાયાન્તુ રતા દ્યૂતે પિતૃમાતૃવિવર્જિતાઃ।
ન પુત્રઃ પૈતૃકં વિત્તં વિદ્યાં વાપિ ગમિષ્યતિ

સર્વે ચ મોહિતાઃ સન્તુ સર્વેંદ્રિયવિવર્જિતાઃ।
રૌદ્રીં ભિક્ષાં સમશ્નંતુ પરપિણ્ડોપજીવિનઃ

આત્માનં વર્તયન્તશ્ચ નિર્મમા ધર્મવર્જિતાઃ।
કૃપાર્પિતા તુ યૈર્વિપ્રૈરુન્મત્તે મયિ સાંપ્રતમ્

તેષાં ધનં ચ પુત્રાશ્ચ દાસીદાસમજાવિકમ્।
કુલોત્પન્નાશ્ચ વૈ નાર્યો મયિ તુષ્ટે ભવન્વિહ

એવં શાપં વરં ચૈવ દત્વાન્તર્દ્ધાનમીશ્વરઃ।
ગતો દ્વિજાગતે દેવે મત્વા તં શંકરં પ્રભુમ્

અન્વિષ્યન્તોપિ યત્નેન ન ચાપશ્યંત તે યદા।
તદા નિયમસંપન્નાઃ પુષ્કરારણ્યમાગતાઃ

સ્નાત્વા જ્યેષ્ઠસરો વિપ્રા જેપુસ્તે શતરુદ્રિયમ્।
જાપ્યાવસાને દેવસ્તાનશીરરગિરાઽબ્રવીત્

અનૃતં ન મયા પ્રોક્તં સ્વૈરેષ્વપિ કુતઃપુનઃ।
આગતે નિગ્રહે ક્ષેમં ભૂયોપિ કરવાણ્યહમ્

શાન્તા દાંતા દ્વિજા યે તુ ભક્તિમન્તો મયિ સ્થિરાઃ।
ન તેષાં છિદ્યતે વેદો ન ધનં નાપિ સન્તતિઃ

અગ્નિહોત્રરતા યે ચ ભક્તિમન્તો જનાર્દને।
પૂજયન્તિ ચ બ્રહ્માણંતેજોરાશિં દિવાકરમ્

નાશુભં વિદ્યતે તેષાં યેષાં સામ્યે સ્થિતા મતિઃ।
એતાવદુક્ત્વા વચનં તૂષ્ણીં ભૂતસ્તુ સોઽભવત્

લબ્ધ્વા વરં સપ્રસાદં દેવદેવાન્મહેશ્વરાત્।
આજગ્મુઃ સહિતાસ્સર્વે યત્ર દેવઃપિતામહઃ

વિરિઞ્ચિં સંહિતાજાપ્યૈસ્તોષયંતોઽગ્રતઃસ્થિતાઃ।
તુષ્ટસ્તાનબ્રવીદ્બ્રહ્મા મત્તોપિ વ્રિયતાં વરઃ

બ્રહ્મણસ્તેનવાક્યેન હૃષ્ટાઃ સર્વે દ્વિજોત્તમાઃ।
કો વરો યાચ્યતાં વિપ્રાઃ પરિતુષ્ટે પિતામહે

અગ્નિહોત્રાણિ વેદાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ।
સાન્તાનિકાશ્ચ યે લોકા વરદાનાદ્ભવંતુ નઃ

એવં પ્રજલ્પતાં તત્ર વિપ્રાણાં કોપમાવિશત્।
કે યૂયં કેત્ર પ્રવરા વયં શ્રેષ્ઠાસ્તથાપરે

નેતિનેતિ તથા વિપ્રા દ્વિજાંસ્તાંસ્તત્ર સંસ્થિતાન્।
બ્રહ્મોવાચાભિસંપ્રેક્ષ્ય બ્રાહ્મણાન્ક્રોધપૂરિતાન્

યસ્માદ્યૂયં ત્રિભિર્ભાગૈઃ સભાયાં બાહ્યતઃ સ્થિતાઃ।
તસ્માદામૂલિકો ગુલ્મો હ્યેકો ભવતુ વોદ્વિજાઃ

ઉદાસીનાઃ સ્થિતા યે તુ ઉદાસીના ભવંતુ તે।
સાયુધાબદ્ધનિસ્ત્રિંશા યોદ્ધુકામા વ્યવસ્થિતાઃ

કૌશિકીતિ ગણો નામ તૃતીયો ભવતુ દ્વિજાઃ।
ત્રિધાબદ્ધમિદં સ્થાનં સર્વં યુષ્મદ્ભવિષ્યતિ

બાહ્યતો લોકશબ્દેન પ્રોચ્યમાનાઃ પ્રજાસ્ત્વિહ।
અવિજ્ઞેયમિદં સ્થાનં વિષ્ણુઃ પાલયિતા ધ્રુવમ્

મયા દત્તં ચિરસ્થાયિ અભંગં ચભવિષ્યતિ।
એવમુક્ત્વા તદા બ્રહ્મા સમાપ્તિંતામવૈક્ષત

બ્રાહ્મણાઃ સહિતાસ્તે તુ ક્રોધામર્ષસમન્વિતાઃ।
અતિથિં ભોજયાનાશ્ચ વેદાભ્યાસરતાસ્તુ તે

એતચ્ચ પરમં ક્ષેત્રં પુષ્કરં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્।
તત્રસ્થા યે દ્વિજાઃ શાંતા વસંતિ ક્ષેત્રવાસિનઃ

ન તેષાં દુર્લભં કિંચિદ્બ્રહ્મલોકે ભવિષ્યતિ।
કોકામુખે કુરુક્ષેત્રે નૈમિષે ઋષિસંગમે

વારાણસ્યાં પ્રભાસે ચ તથા બદરિકાશ્રમે।
ગંગાદ્વારે પ્રયાગે ચ ગંગાસાગરસંગમે

રુદ્રકોટ્યાં વિરૂપાક્ષે મિત્રસ્યાપિ તથા વને।
તીર્થેષ્વેતેષુ સર્વેષુ સિદ્ધિર્યા દ્વાદશાબ્દિકા

પ્રાપ્યતે માનવૈર્લોકે ષણ્માસાદ્રાજસત્તમ।
પુષ્કરે તુ ન સંદેહો બ્રહ્મચર્યમના યદિ

તીર્થાનાં પરમં તીર્થં ક્ષેત્રાણામપિ ચોત્તમમ્।
સદા તુ પૂજિતં પૂજ્યૈર્ભક્તિયુક્તૈઃ પિતામહે

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિસાવિત્ર્યા બ્રહ્મણા સહ।
વાદો યથાનુભૂતસ્તુ પરિહાસકૃતો મહાન્।૧૦૦

સાવિત્રીગમને સર્વા-આગતા દેવયોષિતઃ।
ભૃગોઃખ્યાત્યાં સમુત્પન્નાવિષ્ણુપત્ની યશસ્વિની

આમન્ત્રિતા સદા લક્ષ્મીસ્તત્રાયાતા ત્વરાન્વિતા।
મદિરાચ મહાભાગા યોગનિદ્રા વિભૂતિદા

શ્રીઃ કમલાલયાભૂતિઃ કીર્તિઃ શ્રદ્ધા મનસ્વિની।
પુષ્ટિતુષ્ટિપ્રદા યા તુ દેવ્યા એતાઃ સમાગતાઃ

સતી યા દક્ષતનયા ઉમેતિ પાર્વતી શુભા।
ત્રૈલોક્યસુન્દરી દેવી સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યદાયિની

જયા ચ વિજયા ચૈવ મધુચ્છન્દામરાવતી।
સુપ્રિયા જનકાન્તા ચ સાવિત્ર્યા મંદિરે શુભે

ગૌર્યા સહ સમાયાતાસ્સુવેષા ભરણાન્વિતાઃ।
પુલોમદુહિતા ચૈવ શક્રાણી ચ સહાપ્સરાઃ

સ્વાહા ચાપિ સ્વધાઽઽયાતા ધૂમોર્ણા ચ વરાનના।
યક્ષી તુ રાક્ષસી ચૈવ ગૌરી ચૈવ મહાધના

મનોજવા વાયુપત્ની ઋદ્ધિશ્ચ ધનદપ્રિયા।
દેવકન્યાસ્તથાઽઽયાતા દાનવ્યો દનુવલ્લભાઃ

સપ્તર્ષીણાં મહાપત્ન્ય ઋષીણાં ચ વરાંગનાઃ।
એવં ભગિન્યો દુહિતા વિદ્યાધરીગણાસ્તથા

રાક્ષસ્યઃ પિતૃકન્યાશ્ચ તથાન્યા લોકમાતરઃ।
વધૂભિઃ સસ્નુષાભિશ્ચ સાવિત્રી ગન્તુમિચ્છતિ

અદિત્યાદ્યાસ્તથા સર્વા દક્ષકન્યાસ્સમાગતાઃ।
તાભિઃ પરિવૃતા સાધ્વી બ્રહ્માણી કમલાલયા

કાચિન્મોદકમાદાય કાચિચ્છૂર્પં વરાનના।
ફલપૂરિતમાદાય પ્રયાતા બ્રહ્મણોંતિકમ્

આઢકીઃ સહ નિષ્પાવા ગૃહીત્વાન્યાસ્તથાપરા।
દાડિમાનિ વિચિત્રાણિ માતુલિંગાનિ શોભના

કરીરાણિ તથા ચાન્યા ગૃહીત્વા કમલાનિ ચ।
કૌસુંભકં જીરકં ચ ખર્જૂરમપરા તથા

ઉત્તમાન્યપરાદાય નાલિકેરાણિ સર્વશઃ।
દ્રાક્ષયાપૂરિતં કાચિત્પાત્રંશ્રૃઁગાટકંતથા

કર્પૂરાણિ વિચિત્રાણિ જંબૂકાનિ શુભાનિ ચ।
અક્ષોટામલકાન્ગૃહ્ય જમ્બીરાણિ તથાપરા

બિલ્વાનિ પરિપક્વાનિ ચિપિટાનિ વરાનના।
કાર્પાસતૂલિકાશ્ચાન્યા વસ્ત્રં કૌસુમ્ભકં તથા

એવમાદ્યાનિ ચાન્યાનિ કૃત્વા શૂર્પે વરાનનાઃ।
સાવિત્ર્યાસહિતાઃસર્વાઃ સંપ્રાપ્તાઃસહસાશુભાઃ

સાવિત્રીમાગતાં દૃષ્ટ્વા ભીતસ્તત્ર પુરન્દરઃ।
અધોમુખઃ સ્થિતોબ્રહ્મા કિમેષા માંવદિષ્યતિ

ત્રપાન્વિતૌ વિષ્ણુરુદ્રૌ સર્વે ચાન્યે દ્વિજાતયઃ।
સભાસદસ્તથા ભીતાસ્તથા ચાન્યે દિવૌકસઃ

પુત્રાઃપૌત્રા ભાગિનેયા માતુલા ભ્રાતરસ્તથા।
ઋભવો નામ યે દેવા દેવાનામપિ દેવતાઃ

વૈલક્ષ્યેવસ્થિતાઃ સર્વે સાવિત્રી કિં વદિષ્યતિ।
બ્રહ્મપાર્શ્વે સ્થિતા તત્ર કિંતુ વૈ ગોપકન્યકા

મૌનીભૂતા તુ શૃણ્વાના સર્વેષાં વદતાં ગિરઃ।
અદ્ધ્વર્યુણા સમાહૂતા નાગતા વરવર્ણિની

શક્રેણાન્યાહૃતા-આભીરાદત્તા સા વિષ્ણુનાસ્વયમ્।
અનુમોદિતાચરુદ્રેણપિત્રાઽદત્તાસ્વયં તથા

કથં સા ભવિતા યજ્ઞે સમાપ્તિં વા વ્રજેત્કથમ્।
એવં ચિંતયતાં તેષાં પ્રવિષ્ટા કમલાલયા

વૃતો બ્રહ્માસદસ્યૈસ્તુ ઋત્વિગ્ભિર્દૈવતૈસ્તથા।
હૂયંતે ચાગ્નયસ્તત્ર બ્રાહ્મણૈર્વૈદપારગૈઃ

પત્નીશાલાસ્થિતા ગોપી સૈણશ્રૃઁગા સમેખલા।
ક્ષૌમવસ્ત્રપરીધાના ધ્યાયંતી પરમં પદમ્

પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પ્રાધાન્યે ચ નિવેશિતા।
રૂપાન્વિતા વિશાલાક્ષી તેજસા ભાસ્કરોપમા

દ્યોતયન્તી સદસ્તત્ર સૂર્યસ્યેવ યથા પ્રભા।
જ્વલમાનં તથા વહ્નિં શ્રયન્તે ઋત્વિજસ્તથા

પશૂનામિહ ગૃહ્ણાનાભાગં સ્વસ્વ ચરોર્મુદા।
યજ્ઞભાગાર્થિનો દેવા વિલમ્બાદ્બ્રુવતે તદા

કાલહીનં ન કર્તવ્યં કૃતં ન ફલદં યતઃ।
વેદેષ્વેવમધીકારો દૃષ્ટઃસર્વૈર્મનીષિભિઃ

પ્રાવર્ગ્યે ક્રિયમાણે તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ।
ક્ષીરદ્વયેન સંયુક્ત શૃતેનાધ્વર્યુણા તથા

ઉપહૂતેનાગતે નચાહૂતેષુ દ્વિજન્મસુ।
ક્રિયમાણે તથાભક્ષ્યે દૃષ્ટ્વા દેવી રુષાન્વિતા

ઉવાચ દેવી બ્રહ્માણં સદોમધ્યે તુ મૌનિનમ્।
કિમેતદ્યુજ્યતે દેવ કર્તુમેતદ્વિચેષ્ટિતમ્

માં પરિત્યજ્ય યત્કામાત્કૃતવાનસિ કિલ્બિષમ્।
નતુલ્યાપાદરજસા મમૈષા યા શિરઃ કૃતા

યદ્વદન્તિ જનાસ્સર્વે સંગતાઃ સદસિ સ્થિતાઃ।
આજ્ઞામીશ્વરભૂતાનાં તાં કુરુષ્વ યદીચ્છસિ

ભવતા રૂપલોભેન કૃતં લોકવિગર્હિતમ્।
પુત્રેષુ નકૃતાલજ્જા પૌત્રેષુચન તે પ્રભો

કામકારકૃતં મન્ય એતત્કર્મવિગર્હિતમ્।
પિતામહોસિ દેવાનામૃષીણાં પ્રપિતામહઃ

કથં ન તે ત્રપા જાતા આત્મનઃપશ્યતસ્તનુમ્।
લોકમધ્યેકૃતં હાસ્યમહં ચાપકૃતા પ્રભો

યદ્યેષ તે સ્થિરો ભાવસ્તિષ્ઠ દેવ નમોસ્તુતે।
અહંકથંસખીનાંતુ દર્શયિષ્યામિ વૈમુખમ્

ભર્ત્રા મે વિધૃતા પત્ની કથમેતદહં વદે।
"બ્રહ્મોવાચ।
ઋત્વિગ્ભિસ્ત્વરિતશ્ચાહં દીક્ષાકાલાદનંતરમ્

પત્નીં વિના ન હોમોત્ર શીઘ્રં પત્નીમિહાનય।
શક્રેણૈષા સમાનીતા દત્તેયં મમ વિષ્ણુના

ગૃહીતા ચ મયા સુભ્રુ ક્ષમસ્વૈતં મયા કૃતમ્।
ન ચાપરાધં ભૂયોન્યં કરિષ્યે તવ સુવ્રતે

પાદયોઃ પતિતસ્તેહં ક્ષમસ્વેહ નમોસ્તુતે।
"પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
એવમુક્તા તદા ક્રુદ્ધા બ્રહ્માણં શપ્તુમુદ્યતા

યદિ મેસ્તિ તપસ્તપ્તં ગુરવો યદિ તોષિતાઃ।
સર્વબ્રહ્મસમૂહેષુ સ્થાનેષુ વિવિધેષુ ચ

નૈવ તે બ્રાહ્મણાઃ પૂજાં કરિષ્યંતિ કદાચન।
ૠતે તુ કાર્તિકીમેકાં પૂજાં સાંવત્સરીં તવ

કરિષ્યન્તિ દ્વિજાઃ સર્વે મર્ત્યા નાન્યત્ર ભૂતલે।
એતદ્બ્રહ્માણમુક્ત્વાહ શતક્રતુમુપસ્થિતમ્

ભોભોઃ! શક્ર ત્વયાનીતા આભીરી બ્રહ્મણોન્તિકમ્।
યસ્માત્તે ક્ષુદ્રકંકર્મતસ્માત્વં લપ્સ્યસે ફલમ્

યદા સંગ્રામમધ્યે ત્વં સ્થાતા શક્ર ભવિષ્યસિ।
તદા ત્વં શત્રુભિર્બદ્ધો નીતઃ પરમિકાં દશામ્

અકિઞ્ચનો નષ્ટસત્વઃ શત્રૂણાં નગરે સ્થિતઃ।
પરાભવં મહત્પ્રાપ્ય ન ચિરાદેવ મોક્ષ્યસે।૧૫૦

શક્રં શપ્ત્વા તદા દેવી વિષ્ણું વાક્યમથાબ્રવીત્।
ભૃગુવાક્યેન તે જન્મ યદા મર્ત્યે ભવિષ્યતિ

ભાર્યાવિયોગજં દુઃખં તદા ત્વં તત્ર ભોક્ષ્યસે।
હૃતાતેશત્રુણા પત્ની પરે પારો મહોદધેઃ

ન ચ ત્વં જ્ઞાસ્યસે નીતાં શોકોપહતચેતનઃ।
ભ્રાત્રા સહ પરં કષ્ટામાપદં પ્રાપ્ય દુઃખિતઃ

યદા યદુકુલે જાતઃ•★કૃષ્ણસંજ્ઞો ભવિષ્યસિ।
પશૂનાં દાસતાં પ્રાપ્ય ચિરકાલં ભ્રમિષ્યસિ

તદાહ રુદ્રં કુપિતા યદા દારુવને સ્થિતઃ।
તદા ત ૠષયઃ ક્રુદ્ધાઃશાપં દાસ્યન્તિવૈ હર

ભોભોઃ !કાપાલિક ક્ષુદ્ર સ્ત્રીરસ્માકં જિહીર્ષસિ।
તદેતદ્દર્પિતં તેદ્ય ભૂમૌ લિઙ્ગંપતિષ્યતિ

વિહીનઃ પૌરુષેણ ત્વં મુનિશાપાચ્ચ પીડિતઃ।
ગઙ્ગાદ્વારેસ્થિતા પત્ની સા ત્વામાશ્વાસયિષ્યતિ

અગ્ને ત્વં સર્વભક્ષોસિ પૂર્વં પુત્રેણ મે કૃતઃ।
ભૃગુણા ધર્મનિત્યેન કથં દગ્ધં દહામ્યહમ્

જાતવેદસ્સ રુદ્રસ્ત્વાં રેતસા પ્લાવયિષ્યતિ।
અમેધ્યેષુ ચ તેજિહ્વા અધિકં પ્રજ્વલિષ્યતિ

બ્રાહ્મણાનૃત્વિજઃ સર્વાન્સાવિત્રીવૈશશાપ હ।
પ્રતિગ્રહાર્થાગ્નિહોત્રોવૃથાટવ્યાશ્રયાસ્તથા

સદા તીર્થાનિ ક્ષેત્રાણિ લોભાદેવ ભજિષ્યથ।
પરાન્નેષુ સદાતૃપ્તા અતૃપ્તાસ્સ્વગૃહેષુ ચ

અયાજ્યયાજનં કૃત્વા કુત્સિતસ્ય પ્રતિગ્રહમ્।
વૃથાધનાર્જનં કૃત્વા વ્યયં ચૈવ તથા વૃથા

પ્રેતાનાં તેન પ્રેતત્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ।
એવં શક્રં તથા વિષ્ણું રુદ્રં વૈ પાવકં તથા

બ્રહ્માણં બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ સર્વાંસ્તાનાશપદ્રુષા।
શાપં દત્વા તથાતેષાં નિષ્ક્રાંતા સદસસ્તથા

જ્યેષ્ઠં પુષ્કરમાસાદ્ય તદાસા ચ વ્યવસ્થિતા।
લક્ષ્મીંપ્રાહ સતીં તાં ચશક્રભાર્યાં વરાનનામ્

યુવતીસ્તાસ્તથોવાચ નાત્ર સ્થાસ્યામિ સન્સદિ।
તત્રચાહં ગમિષ્યામિ યત્રશ્રોષ્યે ન ચ ધ્વનિમ્

તતસ્તાઃ પ્રમદાઃ સર્વાઃ પ્રયાતાઃ સ્વનિકેતનમ્।
સાવિત્રી કુપિતા તાસામપિ શાપાય ચોદ્યતા

યસ્માન્માં તુ પરિત્યજ્ય ગતાસ્તા દેવયોષિતઃ।
તાસામપિ તથા શાપંપ્રદાસ્યેકુપિતા ભૃશમ્

નૈકત્રવાસો લક્ષ્મ્યાસ્તુ ભવિષ્યતિકદાચન।
ક્ષુદ્રા સા ચલચિત્તા ચમૂર્ખેષુ ચવસિષ્યતિ

મ્લેચ્છેષુ પાર્વતીયેષુ કુત્સિતે કુત્સિતે તથા।
મૂર્ખેષુ ચાવલિપ્તેષુ અભિશપ્તે દુરાત્મનિ

એવંવિધે નરે સ્યાત્તે વસતિઃશાપકારિતા।
શાપં દત્વાતતસ્તસ્યા ઇન્દ્રાણીમશપત્તતદા

બ્રહ્મહત્યા ગૃહીતેંદ્રે પત્યૌ તેદુઃખભાગિનિ।
નહુષાપહૃતે રાજ્યે દૃષ્ટ્વા ત્વાંયાચયિષ્યતિ

અહમિન્દ્રઃ કથં ચૈષા નોપસ્થાસ્યતિ બાલિશા।
સર્વાન્દેવાન્હનિષ્યામિ ન લપ્સ્યેહં શચીં યદિ

નષ્ટા ત્વં ચ તદા ત્રસ્તા વાક્પતેર્દુઃખિતા ગૃહે।
વસિષ્યસે દુરાચારે મમ શાપેન ગર્વિતે

દેવભાર્યાસુ સર્વાસુ તદા શાપમયચ્છત।
ન ચાપત્યકૃતાં પ્રીતિમેતાઃ સર્વા લભિષ્યથ

દહ્યમાના દિવારાત્રૌ વંધ્યાશબ્દેન દૂષિતાઃ।
ગૌર્ય્યપ્યેવં તદા શપ્તા સાવિત્ર્યા વરવર્ણિની

રુદમાના તુ સા દૃષ્ટા વિષ્ણુના ચ પ્રસાદિતા।
મા રોદીસ્ત્વંવિશાલાક્ષિ એહ્યાગચ્છ સદાશુભે

પ્રવિશ્ય ચ સભાં દેહિ મેખલાં ક્ષૌમવાસસી।
ગૃહાણ દીક્ષાં બ્રહ્માણિપાદૌ ચ પ્રણમામિ તે

એવમુક્તાઽબ્રવીદેનં ન કરોમિ વચસ્તવ।
તત્રચાહં ગમિષ્યામિ યત્રશ્રોષ્યે ન વૈ ધ્વનિમ્

એતાવદુક્ત્વા સારુહ્ય તસ્માત્સ્થાનદ્ગિરૌ સ્થિતા।
વિષ્ણુસ્તદગ્રતઃસ્થિત્વાબધ્વા ચ કરસમ્પુટં

તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા ભક્ત્યા પરમયાસ્થિતઃ।
"વિષ્ણુરુવાચ।
સર્વગા સર્વભૂતેષુ દ્રષ્ટવ્યા સર્વતોદ્ભુતા

સદસચ્ચૈવ યત્કિંચિદ્દૃશ્યં તન્ન વિના ત્વયા।
તથાપિયેષુ સ્થાનેષુ દ્રષ્ટવ્યા સિદ્ધિમીપ્સુભિઃ

સ્મર્તવ્યા ભૂમિકામૈર્વા તત્પ્રવક્ષ્યામિ તેગ્રતઃ।
સાવિત્રી પુષ્કરેનામ તીર્થાનાં પ્રવરે શુભે

વારાણસ્યાં વિશાલાક્ષી નૈમિષે લિંગધારિણી।
પ્રયાગે લલિતાદેવી કામુકા ગન્ધમાદને

માનસે કુમુદા નામ વિશ્વકાયા તથામ્બરે।
ગોમન્તે ગોમતી નામ મન્દરેકામચારિણી

મદોત્કટા ચૈત્રરથે જયન્તી હસ્તિનાપુરે।
કાન્યકુબ્જે તથા ગૌરીરમ્ભા મલયપર્વતે

એકામ્રકે કીર્તિમતી વિશ્વા વિશ્વેશ્વરી તથા।
કર્ણિકે પુરુહસ્તેતિ કેદારે માર્ગદાયિકા

નન્દા હિમવતઃ પૃષ્ટે ગોકર્ણે ભદ્રકાલિકા।
સ્થાણ્વીશ્વરે ભવાની તુ બિલ્વકેબિલ્વપત્રિકા

શ્રીશૈલે માધવીદેવી ભદ્રાભદ્રેશ્વરી તથા।
જયા વરાહશૈલે તુ કમલાકમલાલયે

રુદ્રકોટ્યાં તુરુદ્રાણી કાલી કાલઞ્જરે તથા।
મહાલિંગે તુ કપિલા કર્કોટે મંગલેશ્વરી

શાલિગ્રામે મહાદેવી શિવલિંગેજલપ્રિયા।
માયાપુર્યાં કુમારીતુ સન્તાનેલલિતાતથા

ઉત્પલાક્ષી સહસ્રાક્ષે હિરણ્યાક્ષે મહોત્પલા।
ગયાયાં મંગલા નામ વિમલા પુરુષોત્તમે

વિપાશાયામમોઘાક્ષી પાટલા પુણ્યવર્દ્ધને।
નારાયણી સુપાર્શ્વે તુ ત્રિકૂટે ભદ્રસુંદરી

વિપુલે વિપુલા નામ કલ્યાણી મલયાચલે।
કોટવી કોટિતીર્થે તુ સુગંધા માધવીવને

કુબ્જામ્રકે ત્રિસન્ધ્યા તુ ગંગાદ્વારે હરિપ્રિયા।
શિવકુણ્ડે શિવાનંદા નન્દિની દેવિકાતટે

રુક્મિણી દ્વારવત્યાં તુ રાધા વૃન્દાવને તથા।
દેવકી મથુરાયાં તુ પાતાલે પરમેશ્વરી

ચિત્રકૂટે તથા સીતા વિંધ્યે વિંધ્યનિવાસિની।
સહ્યાદ્રાવેકવીરા તુ હરિશ્ચન્દ્રે તુ ચન્દ્રિકા

રમણા રામતીર્થે તુ યમુનાયાં મૃગાવતી।
કરવીરે મહાલક્ષ્મી રુમાદેવી વિનાયકે

અરોગા વૈદ્યનાથે તુ મહાકાલે મહેશ્વરી।
અભયા પુષ્પતીર્થે તુ અમૃતા વિંધ્યકન્દરે

માણ્ડવ્યે માણ્ડવી દેવી સ્વાહા માહેશ્વરે પુરે।
વેગલે તુ પ્રચણ્ડાથ ચણ્ડિકામરકણ્ટકે।૨૦૦

સોમેશ્વરે વરારોહા પ્રભાસે પુષ્કરાવતી।
દેવમાતા સરસ્વત્યાંપારાપારે તટે સ્થિતા

મહાલયે મહાપદ્માપયોષ્ણ્યાં પિંગલેશ્વરી।
સિંહિકા કૃતશૌચે તુ કાર્તિકેયે તુ શંકરી

ઉત્પલાવર્તકે લોલા સુભદ્રા સિન્ધુસંગમે।
ઉમા સિદ્ધવને લક્ષ્મીરનંગા ભરતાશ્રમે

જાલન્ધરે વિશ્વમુખી તારા કિષ્કિન્ધપર્વતે।
દેવદારુવને પુષ્ટિર્મેધા કાશ્મીરમણ્ડલે

ભીમા દેવી હિમાદ્રૌ ચ તુષ્ટિર્વસ્ત્રેશ્વરે તથા।
કપાલમોચને શ્રદ્ધા માતા કાયાવરોહણે

શઙ્ખોદ્ધારે ધ્વનિર્નામ ધૃતિઃપિણ્ડારકે તથા।
કાલા તુ ચન્દ્રભાગાયામચ્છોદે સિદ્ધિદાયિની

વેણાયામમૃતા દેવી વદર્યામૂર્વશી તથા।
ઔષધી ચોત્તરકુરૌ કુશદ્વીપે કુશોદકા

મન્મથા હેમકૂટે તુ કુમુદે સત્યવાદિની।
અશ્વત્થેવન્દનીયા તુ નિધિર્વૈ શ્રવણાલયે

ગાયત્રી વેદવદને પાર્વતી શિવસન્નિધૌ।
દેવલોકે તથેંદ્રાણી બ્રહ્માસ્યે તુ સરસ્વતી

સૂર્યબિમ્બે પ્રભાનામ માતૄણાં વૈષ્ણવી તથા।
અરુન્ધતી સતીનાં તુ રામાસુ ચ તિલોત્તમા

ચિત્રે બ્રહ્મકલા નામ શક્તિઃ સર્વશરીરિણાં।
એતદ્ભક્ત્યા મયા પ્રોક્તં નામાષ્ટશતમુત્તમં

અષ્ટોત્તરં ચ તીર્થાનાં શતમેતદુદાહૃતં।
યો જપેચ્છ્રુણુયાદ્વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

યેષુ તીર્થેષુ યઃ કૃત્વા સ્નાનં પશ્યેન્નરોત્તમઃ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ કલ્પં બ્રહ્મપુરે વસેત્

નામાષ્ટકશતં યસ્તુ શ્રાવયેદ્બ્રહ્મસન્નિધૌ।
પૌર્ણમાસ્યામમાયાં વા બહુપુત્રો ભવેન્નરઃ

ગોદાને શ્રાદ્ધદાને વા અહન્યહનિ વા પુનઃ।
દેવાર્ચનવિધૌ શૃણ્વન્પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

એવં સ્તુવંતં સાવિત્રી વિષ્ણું પ્રોવાચ સુવ્રતા।
સમ્યક્સ્તુતા ત્વયા પુત્ર ત્વમજય્યોભવિષ્યસિ

અવતારે સદારસ્ત્વં પિતૃમાતૃષુ વલ્લભઃ।
ઇહ ચાગત્ય યો માં તુ સ્તવેનાનેન સંસ્તુયાત્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં સ્થાનં ગમિષ્યતિ।
ગચ્છયજ્ઞં વિરિઞ્ચસ્ય સમાપ્તિં નય પુત્રક

કુરુક્ષેત્રે પ્રયાગે ચ ભવિષ્યે ચાન્નદાયિની।
સમીપગા સ્થિતા ભર્ત્તુઃકરિષ્યે તવ ભાષિતમ્

એવમુક્તો ગતો વિષ્ણુર્બ્રહ્મણઃ સદ ઉત્તમ્।
ગતાયામથ સાવિત્ર્યાં ગાયત્રી વાક્યમબ્રવીત્

શૃણ્વન્તુ વાક્યમૃષયો મદીયં ભર્તૃસન્નિધૌ।
યદિદં વચ્મ્યહં તુષ્ટા વરદાનાય ચોદ્યતા

બ્રહ્માણં પૂજયિષ્યંતિ નરા ભક્તિસમન્વિતાઃ।
તેષાં વસ્ત્રં ધનંધાન્યં દારાઃસૌખ્યં ધનાનિ ચ

અવિચ્છિન્નં તથા સૌખ્યં ગૃહે વૈ પુત્રપૌત્રકમ્।
ભુક્ત્વાસૌ સુચિરં કાલમંતે મોક્ષં ગમિષ્યતિ

"પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
બ્રહ્માણં ચ પ્રતિષ્ઠાપ્ય સર્વયત્નૈર્વિધાનતઃ।
યત્પુણ્યફલમાપ્નોતિ તદેકાગ્રમનાઃ શૃણુ

સર્વયજ્ઞ તપો દાન તીર્થ વેદેષુ યત્ફલમ્।
તત્ફલં કોટિગુણિતં લભેતૈતત્પ્રતિષ્ઠયા

પૌર્ણમાસ્યુપવાસં તુ કૃત્વા ભક્ત્યા નરાધિપ।
અનેન વિધિના યસ્તુ વિરિઞ્ચિં પૂજયેન્નરઃ

પ્રતિપદિ મહાબાહો સ યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્।
વિરિઞ્ચિં વાસુદેવં તુ ઋત્વિગ્ભિશ્ચ વિશેષતઃ

કાર્તિકે માસિ દેવસ્ય રથયાત્રા પ્રકીર્તિતા।
યાંકૃત્વાવામાનવાભક્ત્યાસંયાન્તિબ્રહ્મલોકતામ્

કાર્તિકે માસિ રાજેંદ્ર પૌર્ણમાસ્યાં ચતુર્મુખમ્।
માર્ગેણ બ્રહ્મણા સાર્દ્ધં સાવિત્ર્યા ચ પરંતપ

ભ્રામયેન્નગરં સર્વં નાનાવાદ્યસમન્વિતઃ।
સ્નપયેદ્ભ્રમયિત્વા તુ સલોકં નગરં નૃપ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાગ્રે શાણ્ડિલેયં પ્રપૂજ્ય ચ।
આરોપયેદ્રથે દેવં પુણ્યવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

રથાગ્રે શાણ્ડિલીપુત્રં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ।
બ્રાહ્મણાન્વાચયિત્વાતુ કૃત્વા પુણ્યાહમઙ્ગલમ્

દેવમારોપયિત્વા ચ રથે કુર્યાત્પ્રજાગરં।
નાનાવિધૈઃ પ્રેક્ષણિકૈર્બ્રહ્મઘૌષૈશ્ચ પુષ્કલૈઃ

કૃત્વા પ્રજાગરં દેવં પ્રભાતે બ્રાહ્મણાન્નૃપ।
ભોજયિત્વા યથાશક્તિ ભક્ષ્યભોજ્યૈરનેકશઃ

પૂજયિત્વા જનં ધીર મંત્રેણ વિધિવન્નૃપ।
આજ્યેન તુ મહાબાહો પયસા પાયસેન ચ

બ્રાહ્મણાન્વાચયિત્વા તુ સ્વસ્ત્યા તુ વિધિવન્નૃપ।
કૃત્વા પુણ્યાહશબ્દં ચ તદ્રથં ભ્રામયેત્પુરે

વિપ્રૈશ્ચતુર્વેદવિદ્ભિર્ભ્રામયેદ્બ્રહ્મણો રથમ્।
બહ્વૃવૃચાથર્વણૈર્વીરછન્દોગાધ્વર્યુભિસ્તથા

ભ્રામયેદ્દેવદેવસ્ય સુરશ્રેષ્ઠસ્ય તં રથં।
પ્રદક્ષિણં પુરં સર્વં માર્ગેણ સુસમેન તુ

ન વોઢવ્યો રથો વીર રૂદ્રેણ હિતમિચ્છતા।
ન ચારોહેદ્રથં પ્રાજ્ઞો મુક્ત્વૈકં ભોજકં નૃપઃ

બ્રહ્મણો દક્ષિણે પાર્શ્વે ગાયત્રીં સ્થાપયેન્નૃપ।
ભોજકં વામપાર્શ્વે તુપુરતઃપંઙ્કજં ન્યેસેત્

એવં તૂર્યનિનાદૈસ્તુ શઙ્ખ શબ્દૈશ્ચ પુષ્કલૈઃ।
ભ્રામયિત્વા રથં વીર પુરં સર્વં પ્રદક્ષિણમ્

સ્વસ્થાને સ્થાપયેદ્દેવં દત્વા નીરાજનં બુધઃ।
યએવં કુરુતે યાત્રાં યો વા ભક્ત્યાપિપશ્યતિ

રથં વા કર્ષયેદ્યસ્તુ સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મણઃ પદં।
કાર્તિકે માસ્યમાવાસ્યાં યશ્ચ દીપપ્રદીપનં

શાલાયાં બ્રહ્મણઃ કુર્યાત્સ ગચ્છેત્પરમં પદમ્।
ગન્ધપુષ્પૈર્નવૈર્વસ્ત્રૈરાત્માનં પૂજયેત્તુ યઃ

તસ્યાં પ્રતિપદાયાં તુ સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મણઃ પદમ્।
મહાપુણ્યાતિથિરિયં *-બલિરાજ્યપ્રવર્તિની

બ્રહ્મણઃ સુપ્રિયા નિત્યં બાલેયી પરિકીર્તિતા।
બ્રહ્માણં પૂજયેદ્યોઽસ્યામાત્માનં ચ વિશેષતઃ

સ યાતિ પરમં સ્થાનં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ।
ચૈત્રે માસિ મહાબાહો પુણ્યા પ્રતિપદાં વરા

તસ્યાં યઃ શ્વપચં સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાનં કુર્યાન્નરોત્તમઃ।
ન તસ્ય દુરિતં કિંચિન્નાધયો વ્યાધયો નૃપ

ભવન્તિ કુરુશાર્દૂલ તસ્માત્સ્નાનં સમાચરેત્।
દિવ્યં નીરાજનંતદ્ધિ સર્વરોગવિનાશનં

ગોમહિષ્યાદિ યત્કિંચિત્તત્સર્વં કર્ષયેન્નૃપ।
તેન વસ્ત્રાદિભિઃ સર્વૈસ્તોરણંબાહ્યતો ન્યસેત્।૨૫૦

બ્રાહ્મણાનાં તથા ભોજ્યં કુર્યાત્કુરુકુલોદ્વહ।
તિસ્રો હ્યેતાઃ પુરા પ્રોક્તાસ્તિથયઃ કુરુનન્દન

કાર્તિકાશ્વયુજે માસિ ચૈત્રેમાસિ તથા નૃપ।
સ્નાનં દાનં શતગુણં કાર્ત્તિકે યા તિથિર્નૃપ

બલિરાજ્ઞસ્તુ શુભદા પશૂનાં હિતકારિણી।
"ગાયત્ર્યુવાચ।
યદુક્તં તુ તયા વાક્યં સાવિત્ર્યા કમલોદ્ભવં

ન તુ તે બ્રાહ્મણાઃ પૂજાં કરિષ્યન્તિ કદાચન।
મદીયં તુ વચઃશ્રુત્વા યે કરિષ્યન્તિ ચાર્ચનં

ઇહ ભુક્ત્વા તુ ભોગાંસ્તે પરત્ર મોક્ષભાગિનઃ।
એતાં જ્ઞાત્વા પરાં દૃષ્ટિં વરં તુષ્ટઃ પ્રયચ્છતિ

શક્રાહં તે વરં દાસ્યે સંગ્રામે શત્રુનિગ્રહે।
તદા બ્રહ્મા મોચયિતા ગત્વા શત્રુનિકેતનમ્

સ્વપુરં લપ્સ્યસે નષ્ટં શત્રુનાશાત્પરાં મુદં।
અકંટકં મહદ્રાજ્યં ત્રૈલોક્યે તે ભવિષ્યતિ

મર્ત્યલોકે યદા વિષ્ણો અવતારં કરિષ્યસિ।
ભ્રાત્રા સહ પરં દુઃખં સ્વભાર્યાહરણાદિજં

હત્વા શત્રું પુનર્ભાર્યાં લપ્સ્યસે સુરસન્નિધૌ।
ગૃહીત્વાતાં પુનારાજ્યં કૃત્વા સ્વર્ગંગમિષ્યસિ

એકાદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં ચ પુનર્દિવં।
ખ્યાતિસ્તે વિપુલા લોકે અનુરાગં જનૈસ્સહ

સાન્તાનિકાનામ તેષાં લોકા સ્થાસ્યન્તિ ભાવિતાઃ।
ત્વયા તે તારિતા દેવ રામરૂપેણ માનવાઃ

ગાયત્રી તુ તદા રુદ્રંવરદા પ્રત્યભાષત।
પતિતેપિચ તે લિંગે પૂજાં કુર્વંતિ યે નરાઃ

તે પૂતાઃ પુણ્યકર્માણઃ સ્વર્ગલોકસ્ય ભાગિનઃ।
ન તાં ગતિં ચાગ્નિહોત્રે ન ક્રતૌ હુતપાવકે

યાં ગતિં મનુજા યાંતિ તવ લિંગસ્ય પૂજનાત્।
ગંગાતીરે સદા લિંગં બિલ્બપત્રેણ યે તવ

પૂજયિષ્યંતિ સુપ્રાતા રુદ્રલોકસ્ય ભાગિનઃ।
પ્રાપ્યાપિ શર્વભક્તત્વમગ્ને ત્વં ભવ પાવનઃ

ત્વયિ પ્રીતે સુરાઃ સર્વે પ્રીતા વૈ નાત્ર સંશયઃ।
ત્વન્મુખેન હવિર્દેવૈઃ પ્રીતાઃ પ્રીતે ત્વયિધ્રુવમ્

ભુઞ્જતે નાત્ર સન્દેહો વેદોક્તં વચનં યથા।
ગાયત્રી બ્રાહ્મણાંસ્તાંશ્ચ સર્વાંશ્ચૈવાબ્રવીદિદં

યુષ્માકં પ્રીણનં કૃત્વા સર્વતીર્થેષુ માનવાઃ।
પદં સર્વે ગમિષ્યંતિ વૈરાજાખ્યં ન સંશયઃ

અન્નપ્રકારાન્વિવિધાન્દત્વા દાનાન્યનેકશઃ।
શ્રાદ્ધેષુ પ્રીણનં કૃત્વા દેવદેવા ભવન્તિ તે

યે ચ વૈ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાસ્તેષામાસ્યે દિવૌકસઃ।
ભુઞ્જતે ચ હવિઃ ક્ષિપ્રં કવ્યં ચૈવપિતામહાઃ

યૂયં હિ ધારણે શક્તાસ્ત્રૈલોક્યસ્ય ન સંશયઃ।
પ્રાણાયામેન ચૈકેન સર્વે પૂતા ભવિષ્યથ

વિશેષાત્પુષ્કરે સ્નાત્વા માં જપ્ત્વા વેદમાતરં।
પ્રતિગ્રહકૃતાન્દોષાન્ન પ્રાપ્સ્યથ દ્વિજોતમાઃ

પુષ્કરે ચાન્નદાનેન પ્રીતાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ।
એકસ્મિન્ભોજિતે વિપ્રેકોટ્યાઃ ફલમવાપ્સ્યતે

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ દુષ્કૃતાનિ કૃતાનિ ચ।
કરિષ્યંતિ નરાસ્સર્વે દત્વા યુષ્મત્કરે ધનમ્

મદીયેન તુ જાપ્યેન પૂજનીયસ્ત્રિભિઃ કૃતૈઃ।
બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

દશભિર્જન્મભિર્જાતં શતેન ચ પુરા કૃતં।
ત્રિયુગેન સહસ્રેણ ગાયત્રી હન્તિ કિલ્બિષં

એવં જ્ઞાત્વા સદા પૂતા જાપ્યે તુ મમ વૈ કૃતે।
ભવિષ્યધ્વં ન સંદેહો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પ્રણવેન ત્રિમાત્રેણ સાર્દ્ધંજપ્ત્વા વિશેષતઃ।
પૂતાઃ સર્વે ન સંદેહો જપ્ત્વામાં શિરસા સહ

અષ્ટાક્ષરા સ્થિતા ચાહં જગદ્વ્યાપ્તં મયા ત્ત્વિદં।
માતાહં સર્વવેદાનાં પદૈઃ સર્વેરલંકૃતા

જપ્ત્વા માં ભક્તિતઃ સિદ્ધિં યાસ્યંતિ દ્વિજસત્તમાઃ।
પ્રાધાન્યં મમ જાપ્યેન સર્વેષાં વો ભવિષ્યતિ

ગાયત્રીસારમાત્રોપિ વરં વિપ્રઃ સુસંયતઃ।
નાયંત્રિતશ્ચતુર્વેદી સર્વાશી સર્વવિક્રયી

યસ્માદ્વિપ્રેષુ સાવિત્ર્યા શાપો દત્તઃસદસ્યથ।
અત્ર દત્તં હુતં ચાપિ સર્વમક્ષયકારકમ્

દત્તો વરો મયા તેન યુષ્માકં દ્વિજસત્તમાઃ।
અગ્નિહોત્રપરા વિપ્રાસ્ત્રિકાલં હોમદાયિનઃ

સ્વર્ગં તે તુ ગમિષ્યંતિ સૈકવિંશતિભિઃ કુલૈઃ।
એવં શક્રસ્ય વિષ્ણોશ્ચ રુદ્રસ્ય પાવકસ્ય ચ

બ્રહ્મણો બ્રાહ્મણાનાં ચ ગાયત્રીવરમુત્તમમ્।
તસ્મિન્વૈ પુષ્કરે દત્ત્વા બ્રહ્મણઃપાર્શ્વગાઽભવત્

ચારણૈસ્તુ તદાઽઽખ્યાતં લક્ષ્મ્યા વૈ શાપકારણમ્।
યુવતીનાઞ્ચ સર્વાસાં શાપાઞ્જ્ઞાત્વાપૃથક્પૃથક્

લક્ષ્મ્યાશ્ચૈવ વરં પ્રાદાદ્ગાયત્રી બ્રહ્મણઃ પ્રિયા।
અકુત્સિતાન્સદા સર્વાન્કુર્વન્તી ધનશોભના

શોભિષ્યસે ન સંદેહઃ સર્વેભ્યઃ પ્રીતિદાયિની।
યે ત્વયા વીક્ષિતાઃપુત્રિ સર્વેતે પુણ્યભોજનાઃ

પરિત્યક્તાસ્ત્વયા યે તુ સર્વે તે દુઃખભાગિનઃ।
તેષાં જાતિઃ કુલં શીલં ધર્મશ્ચૈવ વરાનને

સભાયાં તે ચ શોભંતે દૃશ્યંતે ચૈવ પાર્થિવૈઃ।
અર્થિત્વં ચૈવ તેષાં તુ કરિષ્યંતિ દ્વિજોત્તમાઃ

સૌજન્યં તેષુ કુર્વંતિ ત્વં નો ભ્રાતા પિતા ગુરુઃ।
બાંધવોપિ ન સંદેહો ન જીવેયં ત્વયા વિના

ત્વયિ દૃષ્ટે પ્રસન્ના મે દૃષ્ટિર્ભવતિ શોભના।
મનઃ પ્રસીદતેત્યર્થં સત્યં સત્યં વદામિ તે

એવંવિધાનિ વાક્યાનિ ત્વદ્દૃષ્ટ્યા યે નિરીક્ષિતાઃ।
સજ્જનાસ્તે તુ શ્રોષ્યંતિ જનાનાં પ્રીતિદાયકાઃ

ઇન્દ્રત્વં નહુષઃ પ્રાપ્ય દૃષ્ટ્વા ત્વાં યાચયિષ્યતિ।
ત્વદ્દૃષ્ટ્યા તુ હતઃપાપો હ્યગસ્ત્યવચનાદ્ધ્રુવમ્

સર્પત્વં સમનુપ્રાપ્ય પ્રાર્થયિષ્યતિ તં તુ સઃ।
દર્પેણાહં વિનષ્ટોસ્મિ શરણં મે મુને ભવ

વાક્યેન તેન તસ્યાસૌ નૃપસ્ય ભગવાનૃષિઃ।
કૃત્વા મનસિ કારુણ્યમિદં વાક્યં વદિષ્યતિ

ઉત્પત્સ્યતે કુલે રાજા ત્વદીયે કુલનન્દનઃ।
સર્પરૂપધરં દૃષ્ટ્વા સ તે શાપં હિ ભેત્સ્યતિ

તદા ત્વં સર્પતાં ત્યક્ત્વા પુનઃ સ્વર્ગં ગમિષ્યસિ।
અશ્વમેધકૃતેન ત્વં ભર્ત્રા સહ પુનર્દિવમ્

પ્રાપ્સ્યસે વરદાનેન મદીયેન સુલોચને।
"પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
દેવપત્ન્યસ્તદા સર્વાસ્તુષ્ટયા પરિભાષિતાઃ

અપત્યૈરપિ હીનાનાં નૈવ દુઃખં ભવિષ્યતિ।
ગૌરી ચૈવ તુ ગાયત્ર્યા તદા સાપિ વિબોધિતા।૩૦૦

બૃંહિતા પરિતોષેણ વરાન્દત્ત્વા મનસ્વિની।
સમાપ્તિંતસ્ય યજ્ઞસ્ય કાઞ્ક્ષન્તીબ્રહ્મણઃપ્રિયા

વરદાં તાં તથા દૃષ્ટ્વા ગાયત્રીં વેદમાતરમ્।
પ્રણિપત્ય તદા રુદ્રઃ સ્તુતિમેતાં ચકાર હ

"રુદ્ર ઉવાચ।
નમોસ્તુ તે વેદમાતરષ્ટાક્ષરવિશોધિતે।
ગાયત્રી દુર્ગતરણી વાણી સપ્તવિધા તથા

સર્વાણિ સ્તુતિશાસ્ત્રાણિ ગાથાશ્ચ નિખિલાસ્તથા।
અક્ષરાણિ ચ સર્વાણિ લક્ષણાનિ તથૈવ ચ

ભાષ્યાદિ સર્વશાસ્ત્રાણિ યે ચાન્યે નિયમાસ્તથા।
અક્ષરાણિ ચ સર્વાણિ ત્વં તુ દેવિ નમોસ્તુતે

શ્વેતા ત્વં શ્વેતરૂપાસિ શશાંકેન સમાનના।
બિભ્રતી વિપુલૌ બાહૂ કદલીગર્ભકોમલૌ

એણશ્રૃઁગં કરે ગૃહ્ય પંકજં ચ સુનિર્મલમ્।
વસાના વસને ક્ષૌમે રક્તેનોત્તરવાસસા

શશિરશ્મિપ્રકાશેન હારેણોરસિ રાજિતા।
દિવ્યકુંડલપૂર્ણાભ્યાં કર્ણાભ્યાં સુવિભૂષિતા

ચંદ્રસાપત્ન્યભૂતેન મુખેન ત્વં વિરાજસે।
મકુટેનાતિશુદ્ધેન કેશબંધેન શોભિતા

ભુજંગાભોગસદૃશૌ ભુજૌ તે ભૂષણન્દિવઃ।
સ્તનૌ તે રુચિરૌ દેવિ વર્તુલૌ સમચૂચુકૌ

જઘનેનાતિશુભ્રેણ ત્રિવલીભંગદર્પિતા।
સુમધ્યવર્ત્તિની નાભિર્ગંભીરા શુભદર્શિની

વિસ્તીર્ણજઘના દેવી સુશ્રોણી ચ વરાનને।
સુજાતવૃત્તોરુયુગા સુજાનુ ચરણા તથા

ત્રૈલોક્યધારિણી સા ત્વં ભુવિ સત્યોપયાચના।
ભવિષ્યસિ મહાભાગે વરદા વરવર્ણિની

પુષ્કરે ચ કૃતા યાત્રા દૃષ્ટ્વા ત્વાં સંભવિષ્યતિ।
જ્યેષ્ઠે માસેપૌર્ણમાસ્યામગ્ર્યાંપૂજાં ચ લપ્સ્યસે

યે ચ વા ત્વત્પ્રભાવજ્ઞાઃ પૂજયિષ્યંતિ માનવાઃ।
ન તેષાં દુર્લભં કિંચિત્પુત્રતો ધનતોપિ વા

કાન્તારેષુ નિમગ્નાનામટવ્યાં વા મહાર્ણવે।
દસ્યુભિર્વાનિરુદ્ધાનાં ત્વં ગતિઃ પરમા નૃણામ્

ત્વં સિદ્ધિઃશ્રીર્ધૃતિઃ કીર્તિર્હ્રીર્વિદ્યા સન્નતિર્મતિઃ।
સંધ્યા રાત્રિઃપ્રભા નિદ્રા કાલરાત્રિસ્ત્વમેવ ચ

અંબા ચ કમલા માતુર્બ્રહ્માણી બ્રહ્મચારિણી।
જનની સર્વદેવાનાં ગાયત્રી પરમાંગના

જયા ચ વિજયા ચૈવ પુષ્ટિસ્ત્વં ચ ક્ષમા દયા।
સાવિત્ર્યવરજા ચાસિ સદા ચેષ્ટા પિતામહે

બહુરૂપા વિશ્વરૂપા સુનેત્રા બ્રહ્મચારિણી।
સુરૂપા ત્વં વિશાલાક્ષી ભક્તાનાં પરિરક્ષિણી

નગરેષુ ચ પુણ્યેષુ આશ્રમેષુ વરાનને।
વાસસ્તવ મહાદેવિ વનેષૂપવનેષુ ચ

બ્રહ્મસ્થાનેષુ સર્વેષુ બ્રહ્મણો વામતઃ સ્થિતા।
દક્ષિણેન તુ સાવિત્રી મધ્યે બ્રહ્મા પિતામહઃ

અંતર્વેદી ચ યજ્ઞાનામૃત્વિજાં ચાપિ દક્ષિણા।
સિદ્ધિસ્ત્વંહિ નૃપાણાંચ વેલા સાગરજા મતા

બ્રહ્મચારિણિ યા દીક્ષા શોભા ચ પરમા મતા।
જ્યોતિષાંચ પ્રભા દેવીલક્ષ્મીર્નારાયણે સ્થિતા

ક્ષમા સિદ્ધિર્મુનીનાં ચ નક્ષત્રાણાં ચ રોહિણી।
રાજદ્વારેષુ તીર્થેષુ નદીનાં સંગમેષુ ચ

પૂર્ણિમા પૂર્ણચંદ્રે ચ બુદ્ધિર્નીત્યાં ક્ષમા ધૃતિઃ।
ઉમાદેવી ચ નારીણાં શ્રૂયસે વરવર્ણિની

ઇન્દ્રસ્ય ચારુદૃષ્ટિસ્ત્વં સહસ્રનયનોપગા।
ૠષીણાં ધર્મબુદ્ધિસ્ત્વં દેવાનાં ચ પરાયણા

કર્ષકાણાં ચ સીતા ત્વં ભૂતાનાં ધરણી તથા।
સ્ત્રીણામવૈધવ્યકરી ધનધાન્યપ્રદા સદા

વ્યાધિં મૃત્યું ભયં ચૈવ પૂજિતા શમયિષ્યસિ।
તથા તુ કાર્તિકે માસિ પૌર્ણમાસ્યાંસુપૂજિતા

સર્વકામપ્રદા દેવી ભવિષ્યસિ શુભપ્રદે।
યશ્ચેદં પઠતે સ્તોત્રં શૃણુયાદ્વાપ્યભીક્ષ્ણશઃ

સર્વાર્થસિદ્ધિં લભતે નરો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ।
"ગાયત્ર્યુવાચ।
ભવિષ્યત્યેવમેવં તુ યત્ત્વયા પુત્ર ભાષિતમ્

વિષ્ણુના સહિતઃ સર્વસ્થાનેષ્વેવ ભવિષ્યસિ।
ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખણ્ડે સાવિત્રી વિવાદગાયત્રી વરપ્રદાનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ