પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.13

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
ક્રોષ્ટોઃ શૃણુ ત્વં રાજેંદ્ર વંશમુત્તમપૂરુષમ્।
યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ

ક્રોષ્ટોરેવાભવત્પુત્રો વૃજિનીવાન્મહાયશાઃ।
તસ્ય પુત્રોભવત્સ્વાતિઃ કુશંકુસ્તત્સુતોભવત્

કુશંકોરભવત્પુત્રો નામ્ના ચિત્રરથોસ્ય તુ।
શશબિંદુરિતિ ખ્યાતશ્ચક્રવર્તી બભૂવ હ

અત્રાનુવંશશ્લોકોયં ગીતસ્તસ્ય પુરાભવત્।
શશબિંદોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્

ધીમતાં ચારુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્।
તેષાં શતપ્રધાનાનાં પૃથુસાહ્વા મહાબલાઃ

પૃથુશ્રવાઃ પૃથુયશાઃ પૃથુતેજાઃ પૃથૂદ્ભવઃ।
પૃથુકીર્તિઃ પૃથુમતો રાજાનઃ શશબિંદવઃ

શંસંતિ ચ પુરાણજ્ઞાઃ પૃથુશ્રવસમુત્તમમ્।
તતશ્ચાસ્યાભવન્પુત્રાઃ ઉશના શત્રુતાપનઃ

પુત્રશ્ચોશનસસ્તસ્ય શિનેયુર્નામસત્તમઃ।
આસીત્શિનેયોઃ પુત્રો યઃ સ રુક્મકવચો મતઃ

નિહત્ય રુક્મકવચો યુદ્ધે યુદ્ધવિશારદઃ।
ધન્વિનો વિવિધૈર્બાણૈરવાપ્ય પૃથિવીમિમામ્

અશ્વમેધે ઽદદાદ્રાજા બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દક્ષિણાં।
જજ્ઞે તુ રુક્મકવચાત્પરાવૃત્પરવીરહા

તત્પુત્રા જજ્ઞિરે પંચ મહાવીર્યપરાક્રમાઃ।
રુક્મેષુઃ પૃથુરુક્મશ્ચ જ્યામઘઃ પરિઘો હરિઃ

પરિઘં ચ હરિં ચૈવ વિદેહે સ્થાપયત્પિતા।
રુક્મેષુરભવદ્રાજા પૃથુરુક્મસ્તથાશ્રયઃ

તાભ્યાં પ્રવ્રાજિતો રાજ્યાજ્જ્યામઘોવસદાશ્રમે।
પ્રશાંતશ્ચાશ્રમસ્થસ્તુ બ્રાહ્મણેન વિબોધિતઃ

જગામ ધનુરાદાય દેશમન્યં ધ્વજી રથી।
નર્મદાતટ એકાકી કેવલં વૃત્તિકર્શિતઃ

ઋક્ષવંતં ગિરિં ગત્વા મુક્તમન્યૈરુપાવિશત્।
જ્યામઘસ્યાભવદ્ભાર્યા શૈબ્યા પરિણતા સતી

અપુત્રોપ્યભવદ્રાજા ભાર્યામન્યામચિંતયન્।
તસ્યાસીદ્વિજયો યુદ્ધે તત્ર કન્યામવાપ્ય સઃ

ભાર્યામુવાચ સંત્રાસાત્સ્નુષેયં તે શુચિસ્મિતે।
એવમુક્ત્વાબ્રવીદેનં કસ્ય કેયં સ્નુષેતિ વૈ

રાજોવાચ।
યસ્તે જનિષ્યતે પુત્રસ્તસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યતિ।
તસ્યાઃ સા તપસોગ્રેણ કન્યાયાઃ સંપ્રસૂયત

પુત્રં વિદર્ભં સુભગં શૈબ્યા પરિણતા સતી।
રાજપુત્ર્યાં તુ વિદ્વાંસૌ સ્નુષાયાં ક્રથકૌશિકૌ

લોમપાદં તૃતીયં તુ પુત્રં પરમધાર્મિકમ્।
પશ્ચાદ્વિદર્ભો જનયચ્છૂરં રણવિશારદમ્

લોમપાદાત્મજો બભ્રુર્ધૃતિસ્તસ્ય તુ ચાત્મજઃ।
કૌશિકસ્યાત્મજશ્ચેદિસ્તસ્માચ્ચૈદ્યનૃપાઃ સ્મૃતાઃ

ક્રથો વિદર્ભપુત્રો યઃ કુંતિસ્તસ્યાત્મજોભવત્।
કુંતેર્ધૃષ્ટસ્તતો જજ્ઞે ધૃષ્ટાત્સૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્

સૃષ્ટસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા નિવૃત્તિઃ પરવીરહા।
નિવૃત્તિપુત્રો દાશાર્હો નામ્ના સ તુ વિદૂરથઃ

દાશાર્હપુત્રો ભીમસ્તુ ભીમાજ્જીમૂત ઉચ્યતે।
જીમૂતપુત્રો વિકૃતિસ્તસ્યભીમરથઃ સુતઃ

અથ ભીમરથસ્યાપિ પુત્રો નવરથઃ કિલ।
તસ્ય ચાસીદ્દશરથઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

તસ્માત્કરંભસ્તસ્માચ્ચ દેવરાતો બભૂવ હ।
દેવક્ષત્રોભવદ્રાજા દેવરાતાન્મહાયશાઃ

દેવગર્ભસમો જજ્ઞે દેવક્ષત્રસ્ય નંદનઃ।
મધુર્નામમહાતેજા મધોઃ કુરુવશઃ સ્મૃતઃ

આસીત્કુરુવશાત્પુત્રઃ પુરુહોત્રઃ પ્રતાપવાન્।
અંશુર્જજ્ઞેથ વૈદર્ભ્યાં દ્રવંત્યાં પુરુહોત્રતઃ

વેત્રકી ત્વભવદ્ભાર્યા અંશોસ્તસ્યાં વ્યજાયત।
સાત્વતઃ સત્વસંપન્નઃ સાત્વતાન્કીર્તિવર્દ્ધનઃ

ઇમાં વિસૃષ્ટિં વિજ્ઞાય જ્યામઘસ્ય મહાત્મનઃ।
પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં રાજ્ઞઃ સોમસ્ય ધીમતઃ

સાત્વતાન્સત્વસંપન્ના કૌસલ્યા સુષુવે સુતાન્।
તેષાં સર્ગાશ્ચ ચત્વારો વિસ્તરેણૈવ તાન્શૃણુ

ભજમાનસ્ય સૃંજય્યાં ભાજનામા સુતોભવત્।
સૃંજયસ્ય સુતાયાં તુ ભાજકાસ્તુ તતોભવન્

તસ્ય ભાજસ્ય ભાર્યે દ્વે સુષુવાતે સુતાન્બહૂન્।
નેમિં ચકૃકણં ચૈવ વૃષ્ણિં પરપુરંજયં

તે ભાજકાઃ સ્મૃતા યસ્માદ્ભજમાનાદ્વિ જજ્ઞિરે।
દેવાવૃધઃ પૃથુર્નામ મધૂનાં મિત્રવર્દ્ધનઃ

અપુત્રસ્ત્વભવદ્રાજા ચચાર પરમં તપઃ।
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતો મમ ભૂયાદિતિ સ્પૃહન્

સંયોજ્ય કૃષ્ણમેવાથ પર્ણાશાયા જલં સ્પૃશન્।
સા તોયસ્પર્શનાત્તસ્ય સાંનિધ્યં નિમ્નગા હ્યગાત્

કલ્યાણં ચરતસ્તસ્ય શુશોચ નિમ્નગાતતઃ।
ચિંતયાથ પરીતાત્મા જગામાથ વિનિશ્ચયમ્

ભૂત્વા ગચ્છામ્યહં નારી યસ્યામેવં વિધઃ સુતઃ।
જાયેત તસ્માદદ્યાહં ભવામ્યસ્ય સુતપ્રદા

અથ ભૂત્વા કુમારી સા બિભ્રતી પરમં વપુઃ।
જ્ઞાપયામાસ રાજાનં તામિયેષ નૃપસ્તતઃ

અથસાનવમેમાસિસુષુવેસરિતાંવરા।
પુત્રં સર્વગુણોપેતં બભ્રું દેવાવૃધાત્પરમ્

અત્ર વંશે પુરાણજ્ઞા બ્રુવંતીતિ પરિશ્રુતમ્।
ગુણાન્દેવાવૃધસ્યાથ કીર્ત્તયંતો મહાત્મનઃ

બભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્દેવાવૃધઃ સમઃ।
ષષ્ટિઃ શતં ચ પુત્રાણાં સહસ્રાણિ ચ સપ્તતિઃ

એતેમૃતત્વં સંપ્રાપ્તા બભ્રોર્દેવાવૃધાદપિ।
યજ્ઞદાનતપોધીમાન્બ્રહ્મણ્યસ્સુદૃઢવ્રતઃ

રૂપવાંશ્ચ મહાતેજા ભોજોતોમૃતકાવતીમ્।
શરકાન્તસ્ય દુહિતા સુષુવે ચતુરઃ સુતાન્

કુકુરં ભજમાનં ચ શ્યામં કંબલબર્હિષમ્।
કુકુરસ્યાત્મજો વૃષ્ટિર્વૃષ્ટેસ્તુ તનયો ધૃતિઃ

કપોતરોમા તસ્યાપિ તિત્તિરિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
તસ્યાસીદ્બહુપુત્રસ્તુ વિદ્વાન્પુત્રો નરિઃ કિલ

ખ્યાયતે તસ્ય નામાન્યચ્ચંદનોદકદુંદુભિઃ।
અસ્યાસીદભિજિત્પુત્રસ્તતો જાતઃ પુનર્વસુઃ

અપુત્રોહ્યભિજિત્પૂર્વમૃષિભિઃ પ્રેરિતો મુદા।
અશ્વમેધંતુપુત્રાર્થમાજુહાવનરોત્તમઃ

તસ્ય મધ્યે વિચરતઃ સભામધ્યાત્સમુત્થિતઃ।
અન્ધસ્તુ વિદ્વાન્ધર્મજ્ઞો યજ્ઞદાતા પુનર્વસુઃ

તસ્યાસીત્પુત્રમિથુનં વસોશ્ચારિજિતઃ કિલ।
આહુકશ્ચાહુકી ચૈવ ખ્યાતા મતિમતાં વર૫૦

ઇમાંશ્ચોદાહરંત્યત્ર શ્લોકાંશ્ચાતિરસાત્મકાન્।
સોપાસંગાનુકર્ષાણાં તનુત્રાણાં વરૂથિનામ્

રથાનાં મેઘઘોષાણાં સહસ્રાણિ દશૈવ તુ।
નાસત્યવાદિનો ભોજા નાયજ્ઞા નાસહસ્રદાઃ

નાશુચિર્નાપ્યવિદ્વાંસો ન ભોજાદધિકોભવત્।
આહુકાં તમનુપ્રાપ્ત ઇત્યેષોન્વય ઉચ્યતે

આહુકશ્ચાપ્યવંતીષુ સ્વસારં ચાહુકીં દદૌ।
આહુકસ્યૈવ દુહિતા પુત્રૌ દ્વૌ સમસૂયત

દેવકં ચોગ્રસેનં ચ દેવગર્ભસમાવુભૌ।
દેવકસ્ય સુતાશ્ચૈવ જજ્ઞિરે ત્રિદશોપમાઃ

દેવવાનુપદેવશ્ચ સુદેવો દેવરક્ષિતઃ।
તેષાં સ્વસારઃ સપ્તૈવ વસુદેવાય તા દદૌ

દેવકી શ્રુતદેવા ચ યશોદા ચ શ્રુતિશ્રવા।
શ્રીદેવા ચોપદેવા ચ સુરૂપા ચેતિ સપ્તમી

નવોગ્રસેનસ્ય સુતાઃ કંસસ્તેષાં ચ પૂર્વજઃ।
ન્યગ્રોધસ્તુ સુનામા ચ કંકઃ શંકુઃ સુભૂશ્ચ યઃ

અન્યસ્તુ રાષ્ટ્રપાલશ્ચ બદ્ધમુષ્ટિઃ સમુષ્ટિકઃ।
તેષાં સ્વસારઃ પંચાસન્કંસા કંસવતી તથા

સુરભી રાષ્ટ્રપાલી ચ કંકા ચેતિ વરાંગનાઃ।
ઉગ્રસેનઃ સહાપત્યો વ્યાખ્યાતઃ કુકુરોદ્ભવઃ

ભજમાનસ્ય પુત્રોભૂદ્રથિમુખ્યો વિદૂરથઃ।
રાજાધિદેવઃ શૂરશ્ચ વિદૂરથસુતોભવત્

રાજાધિદેવસ્ય સુતૌ જજ્ઞાતે વીરસંમતૌ।
ક્ષત્રવ્રતેતિનિરતૌ શોણાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ

શોણાશ્વસ્ય સુતાઃ પંચ શૂરા રણવિશારદાઃ।
શમી ચ રાજશર્મા ચ નિમૂર્ત્તઃ શત્રુજિચ્છુચિઃ

શમીપુત્રઃ પ્રતિક્ષત્રઃ પ્રતિક્ષત્રસ્ય ચાત્મજઃ।
પ્રતિક્ષત્રસુતો ભોજો હૃદીકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ।
હૃદીકસ્યાભવન્પુત્રા દશ ભીમપરાક્રમાઃ

કૃતવર્માગ્રજસ્તેષાં શતધન્વા ચ સત્તમઃ।
દેવાર્હશ્ચ સુભાનુશ્ચ ભીષણશ્ચ મહાબલઃ

અજાતશ્ચ વિજાતશ્ચ કરકશ્ચ કરંધમઃ।
દેવાર્હસ્ય સુતો વિદ્વાન્જજ્ઞે કંબલબર્હિષઃ

અસમૌજાસ્તતસ્તસ્ય સમૌજાશ્ચ સુતાવુભૌ।
અજાતપુત્રસ્ય સુતૌ પ્રજાયેતે સમૌજસૌ

સમૌજઃ પુત્રા વિખ્યાતાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ।
સુદંશશ્ચ સુવંશશ્ચ કૃષ્ણ ઇત્યનુનામતઃ

અંધકાનામિમં વંશં યઃ કીર્તયતિ નિત્યશઃ।
આત્મનો વિપુલં વંશં પ્રજામાપ્નોત્યયં તતઃ

ગાંધારી ચૈવ માદ્રી ચ ક્રોષ્ટોર્ભાર્યે બભૂવતુઃ।
ગાંધારી જનયામાસ સુનિત્રં મિત્રવત્સલમ્

માદ્રી યુધાજિતં પુત્રં તતો વૈ દેવમીઢુષં।
અનમિત્રં શિનિં ચૈવ પંચાત્ર કૃતલક્ષણાઃ

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્યાપિ ચ દ્વૌ સુતૌ।
પ્રસેનશ્ચ મહાવીર્યઃ શક્તિસેનશ્ચ તાવુભૌ

સ્યમંતકં પ્રસેનસ્ય મણિરત્નમનુત્તમં।
પૃથિવ્યાં મણિરત્નાનાં રાજેતિ સમુદાહૃતમ્

હૃદિ કૃત્વા સુબહુશો મણિં તં સ વ્યરાજત।
મણિરત્નં યયાચેથ રાજાર્થં શૌરિરુત્તમમ્

ગોવિંદશ્ચ ન તં લેભે શક્તોપિ ન જહાર સઃ।
કદાચિન્મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્તેન ભૂષિતઃ

બિલે શબ્દં સ શુશ્રાવ કૃતં સત્ત્વેન કેનચિત્।
તતઃ પ્રવિશ્ય સ બિલં પ્રસેનો હ્યૃક્ષમાસદત્

ઋક્ષઃ પ્રસેનં ચ તથા ઋક્ષં ચાપિ પ્રસેનજિત્।
આસાદ્ય યુયુધાતે તૌ પરસ્પરજયેચ્છયા

હત્વા ઋક્ષઃ પ્રસેનં ચ તતસ્તં મણિમાદદાત્।
પ્રસેનં તુ હતં શ્રુત્વા ગોવિંદઃ પરિશંકિતઃ

સત્રાજિત્રા તુ તદ્ભ્રાત્રા યાદવૈશ્ચ તથાપરૈઃ।
ગોવિંદેન હતો નૂનં પ્રસેનો મણિકારણાત્

પ્રસેનસ્તુ ગતોરણ્યં મણિરત્નેન ભૂષિતઃ।
તં દૃષ્ટ્વા નિજઘાનાથ ન ત્યજન્તં સ્યમંતકમ્

જઘાનૈવાપ્રદાનેન શત્રુભૂતં ચ કેશવઃ।
ઇતિ પ્રવાદસ્સર્વત્ર ખ્યાતસ્સત્રાજિતા કૃતઃ

અથ દીર્ઘેણ કાલેન મૃગયાં નિર્ગતઃ પુનઃ।
યદૃચ્છયા ચ ગોવિંદો બિલાભ્યાશમથાગમત્

તતશ્શબ્દં યથાપૂર્વં સ ચક્રે ઋક્ષરાડ્બલી।
શબ્દં શ્રુત્વા તુ ગોવિંદઃ ખઙ્ગપાણિઃ પ્રવિશ્ય ચ

અપશ્યજ્જાંબવંતં ચ ઋક્ષરાજં મહાબલં।
તતસ્તૂર્ણં હૃષીકેશસ્તમૃક્ષમતિરંહસા

જાંબવંતં સ જગ્રાહ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ।
દૃષ્ટ્વા ચૈનં તથા વિષ્ણું કર્મભિર્વૈષ્ણવીં તનું

તુષ્ટાવ ઋક્ષરાજોપિ વિષ્ણુસૂક્તેન સત્વરં।
તતસ્તુ ભગવાંસ્તુષ્ટો વરેણ સમરોચયત્

જામ્બવાનુવાચ।
ઇષ્ટં ચક્રપ્રહારેણ ત્વત્તો મે મરણં શુભમ્।
કન્યા ચેયં મમ સુતા ભર્ત્તારં ત્વામવાપ્નુયાત્

યોયં મણિઃ પ્રસેનાત્તુ હત્વા ચૈવાપ્તવાનહમ્।
સ ત્વયા ગૃહ્યતાં નાથ મણિરેષોઽત્ર વર્ત્તતે

ઇત્યુક્તો જાંબવંતં વૈ હત્વા ચક્રેણ કેશવઃ।
કૃતકાર્યો મહાબાહુઃ કન્યાં ચૈવાદદૌ તદા

તતઃ સત્રાજિતે ચૈતન્મણિરત્નં સ વૈ દદૌ।
યલ્લબ્ધમૃક્ષરાજાચ્ચ સર્વયાદવસન્નિધૌ

તેન મિથ્યાપ્રવાદેન સંતપ્તોયં જનાર્દનઃ।
તતસ્તે યાદવાઃ સર્વે વાસુદેવમથાબ્રુવન્

અસ્માકં મનસિ હ્યાસીત્પ્રસેનસ્તુ ત્વયા હતઃ।
એકૈકસ્યાસ્તુ સુંદર્યો દશ સત્રાજિતઃ સુતાઃ

સત્યોત્પન્નાસ્સુતાસ્તસ્ય શતમેકં ચ વિશ્રુતાઃ।
વિખ્યાતાશ્ચ મહાવીર્યા ભંગકારશ્ચ પૂર્વજઃ

સત્યા વ્રતવતી સ્વપ્ના ભંગકારસ્ય પૂર્વજા।
સુષુવુસ્તાઃ કુમારાંશ્ચ શિનીવાલઃ પ્રતાપવાન્

અભંગો યુયુધાનશ્ચ શિનિસ્તસ્યાત્મજોભવત્।
તસ્માદ્યુગંધરઃ પુત્રાશ્શતં તસ્ય પ્રકીર્તિતાઃ

અનમિત્રાહ્વયો યો વૈ વિખ્યાતો વૃષ્ણિવંશજઃ।
અનમિત્રાત્શિનિર્જજ્ઞે કનિષ્ઠો વૃષ્ણિનંદનઃ

અનમિત્રાચ્ચ સંજજ્ઞે વૃષ્ણિવીરો યુધાજિતઃ।
અન્યૌ ચ તનયૌ વીરા વૃષભશ્ચિત્ર એવ ચ

ઋષભઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામનિંદિતાં।
જયંતશ્ચ જયંતીં ચ શુભાં ભાર્યામવિંદત

જયંતસ્ય જયંત્યાં વૈ પુત્રઃ સમભવત્તતઃ।
સદા યજ્વાતિધીરશ્ચ શ્રુતવાનતિથિપ્રિયઃ

અક્રૂરઃ સુષુવે તસ્માત્સુદક્ષો ભૂરિદક્ષિણઃ।
રત્નકન્યા ચ શૈબ્યા ચ અક્રૂરસ્તામવાપ્તવાન્૧૦૦

પુત્રાનુત્પાદયામાસ એકાદશમહાબલાન્।
ઉપલંભં સદાલંભમુત્કલં ચાર્ય્યશૈશવં

સુધીરં ચ સદાયક્ષં શત્રુઘ્નં વારિમેજયં।
ધર્મદૃષ્ટિં ચ ધર્મં ચ સૃષ્ટિમૌલિં તથૈવ ચ

સર્વે ચ પ્રતિહર્તારો રત્નાનાં જજ્ઞિરે ચ તે।
અક્રૂરાચ્છૂરસેનાયાં સુતૌ દ્વૌ કુલનંદનૌ

દેવવાનુપદેવશ્ચ જજ્ઞાતે દેવસંમતૌ।
અશ્વિન્યાં ત્રિચતુઃ પુત્રાઃ પૃથુર્વિપૃથુરેવ ચ

અશ્વગ્રીવો શ્વબાહુશ્ચ સુપાર્શ્વક ગવેષણૌ।
રિષ્ટનેમિઃ સુવર્ચા ચ સુધર્મા મૃદુરેવ ચ

અભૂમિર્બહુભૂમિશ્ચ શ્રવિષ્ઠા શ્રવણે સ્ત્રિયૌ।
ઇમાં મિથ્યાભિશપ્તિં યો વેદ કૃષ્ણસ્ય બુદ્ધિમાન્

ન સ મિથ્યાભિશાપેન અભિગમ્યશ્ચ કેનચિત્।
એક્ષ્વાકી સુષુવે પુત્રં શૂરમદ્ભુતમીઢુષમ્

મીઢુષા જજ્ઞિરે શૂરા ભોજાયાં પુરુષા દશ।
વસુદેવો મહાબાહુઃ પૂર્વમાનકદુંદુભિઃ

દેવભાગસ્તથા જજ્ઞે તથા દેવશ્રવાઃ પુનઃ।
અનાવૃષ્ટિં કુનિશ્ચૈવ નંદિશ્ચૈવ સકૃદ્યશાઃ

શ્યામઃ શમીકઃ સપ્તાખ્યઃ પંચ ચાસ્ય વરાંગનાઃ।
શ્રુતકીર્તિઃ પૃથા ચૈવ શ્રુતદેવી શ્રુતશ્રવાઃ

રાજાધિદેવી ચ તથા પંચૈતા વીરમાતરઃ।
વૃદ્ધસ્ય શ્રુતદેવી તુ કારૂષં સુષુવે નૃપમ્

કૈકેયાચ્છ્રુતકીર્તેસ્તુ જજ્ઞે સંતર્દનો નૃપઃ।
શ્રુતશ્રવસિ ચૈદ્યસ્ય સુનીથઃ સમપદ્યત

રાજાધિદેવ્યાઃ સંભૂતો ધર્માદ્ભયવિવર્જિતઃ।
શૂરઃ સખ્યેન બદ્ધોસૌ કુંતિભોજે પૃથાં દદૌ

એવં કુંતી સમાખ્યા ચ વસુદેવસ્વસા પૃથા।
કુંતિભોજોદદાત્તાં તુ પાંડોર્ભાર્યામનિંદિતામ્

પાણ્ડ્વર્થેસૂત દેવી સા દેવપુત્રાન્મહારથાન્।
ધર્માદ્યુધિષ્ઠિરો જજ્ઞે વાતાજ્જજ્ઞે વૃકોદરઃ

ઇંદ્રાદ્ધનંજયશ્ચૈવ શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ।
યોઽસૌ ત્રિપુરુષાજ્જાતસ્ત્રિભિરંશૈર્મહારથઃ

દેવકાર્યકરશ્ચૈવ સર્વદાનવસૂદનઃ।
અવધ્યાશ્ચાપિ શક્રસ્ય દાનવા યેન ઘાતિતાઃ

સ્થાપિતસ્સ તુ શક્રેણ લબ્ધવર્ચાસ્ત્રિવિષ્ટપે।
માદ્રવત્યાં તુ જનિતાવશ્વિનાવિતિ નઃ શ્રુતમ્

નકુલઃ સહદેવશ્ચ રૂપસત્વગુણાન્વિતૌ।
રોહિણી પૌરવી નામ ભાર્યા ચાનકદુંદુભેઃ

લેભે ચેષ્ટં સુતં રામં સારણં ચ રણપ્રિયમ્।
દુર્ધરં દમનં ચૈવ પિંડારકમહાહનું

અથ માયાત્વમાવાસ્યા દેવકી યા ભવિષ્યતિ।
તસ્યાં જજ્ઞે મહાબાહુઃ પૂર્વં તુ સ પ્રજાપતિઃ

અનુજાતાભવત્કૃષ્ણા સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી।
વિજયો રોચમાનસ્તુ વર્ધમાનશ્ચ દેવલઃ

એતે સર્વે મહાત્માન ઉપદેવ્યાં પ્રજજ્ઞિરે।
અગાવહં મહાત્માનં બૃહદ્દેવી વ્યજાયત

બૃહદ્દેવ્યાં સ્વયં જજ્ઞે મન્દકો નામ નામતઃ।
સપ્તમં દેવકી પુત્રં રેમંતં સષુવે સુતમ્

ગવેષણં મહાભાગં સંગ્રામેષ્વપરાજિતમ્।
શ્રુતદેવ્યા વિહારે તુ વને વિચરતા પુરા

વૈશ્યાયાં સમધાચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમગ્રજમ્।
શ્રુતંધરા તુ રાજ્ઞી તુ સૌરગંધપરિગ્રહઃ

પુત્રં ચ કપિલં ચૈવ વસુદેવાત્મજો બલી।
જનાનાં ચ વિષાદોભૂત્પ્રથમઃ સ ધનુર્દ્ધરઃ

સૌભદ્રશ્ચાભવશ્ચૈવ મહાસત્વૌ બભૂવતુઃ।
દેવભાગસુતશ્ચાપિ પ્રસ્તાવઃ સ બુધઃ સ્મૃતઃ

પણ્ડિતં પ્રથમં બાહુ દેવશ્રવસમુત્તમમ્।
ઇક્ષ્વાકુકુલતો યસ્ય મનસ્વિન્યા યશસ્વિની

નિવૃત્તશત્રુઃ શત્રુઘ્નઃ શ્રદ્ધા તસ્માદજાયત।
ગંડૂષાયામપત્યાનિ કૃષ્ણસ્તુષ્ટઃ શતં દદૌ

સ ચંદ્રં તુ મહાભાગં વીર્યવંતં મહાબલમ્।
રંતિપાલશ્ચ રંતિશ્ચ નંદનસ્ય સુતાવુભૌ

શમીકપુત્રાશ્ચત્વારો વિક્રાંતાઃ સુમહાબલાઃ।
વિરજશ્ચ ધનુશ્ચૈવ વ્યોમસ્તસ્ય સ સૃંજયઃ

અનપત્યોભવદ્વ્યોમઃ સૃંજયસ્ય ધનંજયઃ।
યો જાયમાનો ભોજત્વં રાજર્ષિત્વમવાપ્તવાન્

કૃષ્ણસ્ય જન્માભ્યુદયં યઃ કીર્તયતિ નિત્યશઃ।
શૃણોતિ વા નરો નિત્યં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અથ દેવો મહાદેવઃ પૂર્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ।
વિહારાર્થં સ દેવોસૌ માનુષેષ્વપ્યજાયત

દેવક્યાં વસુદેવેન તપસા પુષ્કરેક્ષણઃ।
ચતુર્બાહુસ્તુ સંજાતો દિવ્યરૂપો જનાશ્રયઃ

શ્રીવત્સલક્ષણં દેવં દૃષ્ટ્વા દેવૈઃ સલક્ષણમ્।
ઉવાચ વસુદેવસ્તં રૂપં સંહર વૈ પ્રભો

ભીતોહં દેવ કંસસ્ય તતસ્ત્વેતદ્બ્રવીમિ તે।
મમ પુત્રા હતાસ્તેન શ્રેષ્ઠાઃ ષડ્ભીમવિક્રમાઃ

વસુદેવવચઃ શ્રુત્વા રૂપં સંહરદચ્યુતઃ।
અનુજ્ઞાપ્ય તુ તં શૌરિર્નન્દગોપગૃહેનયત્

દત્વા તં નંદગોપાય રક્ષ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્।
અતસ્તુસર્વકલ્યાણં યાદવાનાં ભવિષ્યતિ

અયં તુ ગર્ભો દેવક્યા યાવત્કંસં હનિષ્યતિ।
તાવત્પૃથિવ્યાં ભવિતા ક્ષેમો ભારાવહઃ પરમ્

યે વૈ દુષ્ટાસ્તુ રાજાનસ્તાંસ્તુ સર્વાન્હનિષ્યતિ।
કૌરવાણાં રણે ભૂતે સર્વક્ષત્રસમાગમે

સારથ્યમર્જુનસ્યાયં સ્વયં દેવઃ કરિષ્યતિ।
નિઃક્ષત્રિયાં ધરાં કૃત્વા ભોક્ષ્યતે શેષતાં ગતામ્

સર્વં યદુકુલં ચૈવ દેવલોકં નયિષ્યતિ।
ભીષ્મ ઉવાચ।
ક એષ વસુદેવસ્તુ દેવકી કા યશસ્વિની

નંદગોપશ્ચ કશ્ચૈવ યશોદા કા મહાવ્રતા।
યા વિષ્ણું પોષિતવતી યાં સ માતેત્યભાષત

યા ગર્ભં જનયામાસ યા ચૈનં સમવર્દ્ધયત્।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
પુરુષઃ કશ્યપશ્ચાસાવદિતિસ્તત્પ્રિયા સ્મૃતા

કશ્યપો બ્રહ્મણોંશસ્તુ પૃથિવ્યા અદિતિસ્તથા।
નંદો દ્રોણસ્સમાખ્યાતો યશોદાથ ધરાભવત્

અથકામાન્મહાબાહુર્દેવક્યાઃ સમપૂરયત્।
યે તયા કાંક્ષિતાઃ પૂર્વમજાત્તસ્માન્મહાત્મનઃ

અચિરં સ મહાદેવઃ પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનું।
મોહયન્સર્વભૂતાનિ યોગાદ્યોગી સમાયયૌ

નષ્ટે ધર્મે તથા યજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે વિભુઃ।
કર્તું ધર્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્૧૫૦

રુક્મિણી સત્યભામા ચ સત્યા નાગ્નિજિતી તથા।
સુમિત્રા ચ તથા શૈબ્યા ગાંધારી લક્ષ્મણા તથા

સુભીમા ચ તથા માદ્રી કૌશલ્યા વિજયા તથા।
એવમાદીનિ દેવીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

રુક્મિણી જનયામાસ પુત્રાન્શૃણુ વિશારદાન્।
ચારુદેષ્ણં રણેશૂરં પ્રદ્યુમ્નઞ્ચ મહાબલમ્

સુચારું ચારુભદ્રઞ્ચ સદશ્વં હ્રસ્વમેવ ચ।
સપ્તમઞ્ચારુગુપ્તઞ્ચ ચારુભદ્રઞ્ચ ચારુકં

ચારુહાસં કનિષ્ઠઞ્ચ કન્યાઞ્ચારુમતીં તથા।
જજ્ઞિરે સત્યભામાયા ભાનુર્ભીમરથઃ ક્ષણઃ

રોહિતો દીપ્તિમાંશ્ચૈવ તામ્રબંધો જલંધમઃ।
ચતસ્રો જજ્ઞિરે તેષાં સ્વસારશ્ચ યવીયસીઃ

જાંબવત્યાઃ સુતો જજ્ઞે સાંબશ્ચૈવાતિશોભનઃ।
સૌરશાસ્ત્રસ્ય કર્ત્તા વૈ પ્રતિમા મંદિરસ્ય ચ

મૂલસ્થાને નિવેશશ્ચ કૃતસ્તેન મહાત્મના।
તુષ્ટેન દેવદેવેન કુષ્ઠરોગો વિનાશિતઃ

સુમિત્રં ચારુમિત્રં ચ મિત્રવિંદા વ્યજાયત।
મિત્રબાહુઃ સુનીથશ્ચ નાગ્નજિત્યાં બભૂવતુઃ

એવમાદીનિ પુત્રાણાંસહસ્રાણિ નિશામય।
અશીતિશ્ચ સહસ્રાણાં વાસુદેવસુતાસ્તથા

પ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ દાયાદો વૈદર્ભ્યાં બુદ્ધિસત્તમઃ।
અનિરુદ્ધો રણે યોદ્ધા જજ્ઞેસ્ય મૃગકેતનઃ

કામ્યા સુપાર્શ્વતનયા સાંબાલ્લેભે તરસ્વિનમ્।
સત્ત્વપ્રકૃતયો દેવાઃ પરાઃ પંચ પ્રકીર્તિતાઃ

તિસ્રઃ કોટ્યઃ પ્રવીરાણાં યાદવાનાં મહાત્મનાં।
ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ વીર્યવંતો મહાબલાઃ

દેવાંશાઃ સર્વ એવેહ ઉત્પન્નાસ્તે મહૌજસઃ।
દૈવાસુરે હતા યે વા અસુરાસ્તુ મહાબલાઃ

ઇહોત્પન્ના મનુષ્યેષુ બાધંતે સર્વમાનવાન્।
તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઉત્પન્ના યાદવે કુલે

કુલાનાં શતમેકં ચ યાદવાનાં મહાત્મનામ્।
વિષ્ણુસ્તેષાં પ્રણેતા ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ

નિદેશસ્થાયિનસ્તસ્ય ઋદ્ધ્યંતે સર્વયાદવાઃ।
ભીષ્મ ઉવાચ।
સપ્તર્ષયઃ કુબેરશ્ચ યક્ષો મણિધરસ્તથા

સાત્યકિર્નારદશ્ચૈવ શિવો ધન્વંતરિસ્તથા।
આદિદેવસ્તથાવિષ્ણુરેભિસ્તુ સહ દૈવતૈઃ

કિમર્થં સહસંભૂતાઃ સુરસમ્ભૂતયઃ ક્ષિતૌ।
ભવિષ્યાઃ કતિ વા ચાસ્ય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ

સર્વક્ષેત્રેષુ સર્વેષુ કિમર્થમિહ જાયતે।
યદર્થમિહ સંભૂતો વિષ્ણુર્વૃષ્ણ્યંધકે કુલે

પુનઃપુનર્મનુષ્યેષુ તન્મે ત્વં બ્રૂહિ પૃચ્છતઃ।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
શૃણુ ભૂપ પ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યાતિરહસ્યકમ્।
યથા દિવ્યતનુર્વિષ્ણુર્માનુષેષ્વિહ જાયતે

યુગાંતે તુ પરાવૃત્તે કાલે પ્રશિથિલે પ્રભુઃ।
દેવાસુરમનુષ્યેષુ જાયતે હરિરીશ્વરઃ

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્ત્રૈલોક્યસ્ય પ્રશાસિતા।
બલિનાધિષ્ઠિતે ચૈવ પુનર્લોકત્રયે ક્રમાત્

સખ્યમાસીત્પરમકં દેવાનામસુરૈઃ સહ।
યુગાખ્યા દશ સંપૂર્ણા આસીદવ્યાકુલં જગત્

નિદેશસ્થાયિનશ્ચાપિ તયોર્દેવાસુરા સ્વયં।
બદ્ધો બલિર્વિમર્દોયં સુસંવૃત્તઃ સુદારુણઃ

દેવાનામસુરાણાં ચ ઘોરઃ ક્ષયકરો મહાન્।
કર્તું ધર્મવ્યવસ્થાં ચ જાયતે માનુષેષ્વિહ

ભૃગોઃ શાપનિમિત્તં તુ દેવાસુરકૃતે તદા।
ભીષ્મ ઉવાચ।
કથં દેવાસુરકૃતે હરિર્દેહમવાપ્તવાન્

દૈવાસુરં યથાવૃત્તં તન્મે કથય સુવ્રત।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
તેષાં જયનિમિત્તં વૈ સંગ્રામા સ્યુઃ સુદારુણાઃ

અવતારા દશદ્વૌ ચ શુદ્ધા મન્વંતરે સ્મૃતાઃ।
નામધેયં સમાસેન શૃણુ તેષાં વિવક્ષિતમ્

પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયશ્ચાપિ વામનઃ।
તૃતીયસ્તુ વરાહશ્ચ ચતુર્થોઽમૃતમંથનઃ

સંગ્રામઃ પંચમશ્ચૈવ સુઘોરસ્તારકામયઃ।
ષષ્ઠો હ્યાડીબકાખ્યશ્ચ સપ્તમસ્ત્રૈપુરસ્તથા

અષ્ટમશ્ચાંધકવધો નવમો વૃત્રઘાતનઃ।
ધ્વજશ્ચ દશમસ્તેષાં હાલાહલસ્તતઃ પરં

પ્રથિતો દ્વાદશસ્તેષાં ઘોરઃ કોલાહલસ્તથા।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો નરસિંહેન સૂદિતઃ

વામનેન બલિર્બદ્ધસ્ત્રૈલોક્યાક્રમણે પુરા।
હિરણ્યાક્ષો હતો દ્વંદ્વે પ્રતિવાદે તુ દૈવતૈઃ

દંષ્ટ્રયા તુ વરાહેણ સમુદ્રસ્થો દ્વિધા કૃતઃ।
પ્રહ્લાદો નિર્જિતો યુદ્ધે ઇંદ્રેણામૃતમંથને

વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિર્નિત્યમિન્દ્રવધોદ્યતઃ।
ઇંદ્રેણૈવ ચ વિક્રમ્ય નિહતસ્તારકામયે

અશક્નુવત્સુ દેવેષુ ત્રિપુરં સોઢુમાસુરમ્।
મોહયિત્વાઽમૃતે પીતે ગોરૂપેણાસુરારિણા

નાસન્જીવયિતું શક્યા ભૂયો ભૂયોમૃતાસુરાઃ।
નિહતા દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યે ત્ર્યંબકેણ તુ

અસુરાશ્ચ પિશાચાશ્ચ દાનવાશ્ચાંધકે વધે।
હતા દેવમનુષ્યૈસ્તે પિતૃભિશ્ચૈવ સર્વશઃ

સંપૃક્તો દાનવૈર્વૃત્રો ઘોરે કોલાહલે હતઃ।
તદા વિષ્ણુસહાયેન મહેંદ્રેણ નિપાતિતઃ

હતસ્તતો મહેંદ્રેણ માયાછન્નસ્તુ યોગવિત્।
વજ્રેણ ક્ષણમાવિશ્ય વિપ્રચિત્તિઃ સહાનુગઃ

દૈત્યાશ્ચ દાનવાશ્ચૈવ સંયુતાઃ કૃત્સ્નશસ્તુ તે।
એતે દૈવાઽસુરાવૃત્તાઃ સંગ્રામાદ્વા દશૈવ તુ

દેવાસુરક્ષયકરાઃ પ્રજાનાં ચ હિતાય વૈ।
હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ

દ્વિસપ્તતિં તથાન્યાનિ નિયુતાન્યધિકાનિ તુ।
અશીતિ ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યવાનભૂત્

પર્યાયેણ તુ રાજાભૂદ્બલિર્વર્ષાર્બુદં પુનઃ।
ષષ્ઠિં ચૈવ સહસ્રાણિ નિયુતાનિ ચ વિંશતિં

બલિરાજ્યાધિકારે તુ યાવત્કાલશ્ચ કીર્તિતઃ।
તાવત્કાલં તુ પ્રહ્લાદો નિર્વૃતો હ્યસુરૈઃ સહ

જયાર્થમેતે વિજ્ઞેયા અસુરાણાં મહૌજસઃ।
ત્રૈલોક્યમિદમવ્યગ્રં મહેંદ્રેણાનુપાલ્યતે

અસમ્પન્નમિદં સર્વં યાવદ્વર્ષાયુતં પુનઃ।
પર્યાયેણૈવ સમ્પ્રાપ્તે ત્રૈલોક્યં પાકશાસને

તતોઽસુરાન્પરિત્યજ્ય યજ્ઞો દેવાનગચ્છત।
યજ્ઞે દેવાનથ ગતે દિતિજાઃ કાવ્યમબ્રુવન્

દૈત્યા ઊચુઃ-।
હૃતં મઘવતા રાજ્યં ત્યક્ત્વા યજ્ઞઃ સુરાન્ગતઃ।
સ્થાતું ન શુક્નુમો હ્યત્ર પ્રવિશામો રસાતલમ્૨૦૦

એવમુક્તોબ્રવીદેતાન્વિષણ્ણાન્સાંત્વયન્ગિરા।
મા ભૈષ્ટ ધારયિષ્યામિ તેજસા સ્વેન વોઽસુરાઃ

મંત્રાશ્ચૌષધયશ્ચૈવ ધરાયાં યત્તુ વર્તતે।
મયિ તિષ્ઠતિ તત્સર્વં પાદમાત્રં સુરેષુ વૈ

તત્સર્વં ચ પ્રદાસ્યામિ યુષ્મદર્થે ધૃતં મયા।
તતો દેવાસ્તુતાન્દૃષ્ટ્વા ધૃતાન્કાવ્યેન ધીમતા

અમંત્રયંત દેવા વૈ સંવિગ્નાસ્તજ્જિઘૃક્ષયા।
કાવ્યો હ્યેષ ઇદં સર્વં વ્યાવર્તયતિ નો બલાત્

સાધુ ગચ્છામહે તૂર્ણં યાવન્ન ચ્યાવયેત વૈ।
પ્રસહ્ય જિત્વા શિષ્ટાંસ્તુ પાતાલં પ્રાપયામહે

તતો દેવાસ્તુ સંરબ્ધા દાનવાનુપસૃત્ય હ।
તતસ્તે વધ્યમાનાસ્તૈઃ કાવ્યમેવાભિદુદ્રુવુઃ

તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈરભિદ્રુતાન્।
રક્ષાકાર્યેણ સંહૃત્ય દેવેભ્યસ્તાન્સુરાર્દિતાન્

કાવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં દેવા નિર્વિશંકાસ્તુ તે જહુઃ।
તતઃ કાવ્યોનુચિંત્યાથ બ્રહ્મણો વચનં હિતમ્

તાનુવાચ તતઃ કાવ્યઃ પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્।
ત્રૈલોક્યં વો હૃતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ

બલિર્બદ્ધો હતો જંભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ।
મહાસુરા દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્હતાઃ

તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠા નિહતાસ્તુ પ્રધાનતઃ।
કેચિચ્છિષ્ટાશ્ચ યૂયં વૈ યુદ્ધં નાસ્તીતિ મે મતમ્

નીતયો વો વિધાતવ્યા ઉપાસે કાલપર્યયાત્।
યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મંત્રાર્થં વિજયાવહમ્

અપ્રતીપાંસ્તતો દેવાન્મંત્રાન્પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્।
યોત્સ્યામહે પુનર્દેવૈસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્

તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાનૂચુસ્તદાસુરાઃ।
ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં સર્વે નિઃસ્સન્નાહા રથૈર્વિના

વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈસ્તથા।
દેવાસ્તેષાં વચઃ શ્રુત્વા સત્યાભિવ્યાહૃતં તતઃ

તતોન્યવર્તયન્સર્વે વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ તે।
ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ વિનિવૃત્તાસ્તદા સુરાઃ

તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્ય ઉપાધ્વં તપસિ સ્થિતાઃ।
નિરુત્સિક્તાસ્તપોયુક્તાઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકમ્

પિતુરાશ્રમસંસ્થા વૈ માં પ્રતીક્ષથ દાનવાઃ।
તાનુદ્દિશ્યાસુરાન્કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્યત

શુક્ર ઉવાચ।
મંત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ યેન સન્તિ બૃહસ્પતૌ।
પરાભવાય દેવાનામસુરાણાં જયાય ચ

એવમુક્તોબ્રવીદ્દેવો વ્રતં ત્વં ચર ભાર્ગવ।
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ કણધૂમમધઃ શિરાઃ

યદિ પાસ્યસિ ભદ્રં તે તતો મંત્રાનવાપ્સ્યસિ।
તથેતિ સમનુજ્ઞાપ્ય શુક્રસ્તુ ભૃગુનંદનઃ

પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ।
વ્રતં ચરામ્યહં દેવ ત્વયાદિષ્ટોદ્ય વૈ પ્રભો

આદિષ્ટો દેવદેવેન કૃતવાન્ભાર્ગવો મુનિઃ।
તદા તસ્મિન્ગતે શુક્રે અસુરાણાં હિતાય વૈ

મંત્રાર્થે તનુતે કાવ્યો બ્રહ્મચર્યં મહેશ્વરાત્।
તદ્બુદ્ધ્વા નીતિપૂર્વં વૈ રાજન્યાસ્તુ તદા સુખં

અસ્મિંશ્છિદ્રે તદામર્ષાદ્દેવાસ્તાનભિદુદ્રુવુઃ।
દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ

દૃષ્ટ્વા સુરગણા દેવાન્પ્રગૃહીતાયુધાન્પુનઃ।
ઉત્પેતુસ્સહસા સર્વે સંત્રસ્તાસ્તાન્વચોબ્રુવત્

દૈત્યા ઊચુઃ।
ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં દેવા આચાર્યે વ્રતમાસ્થિતે।
દત્વા ભવંતસ્ત્વભયં સંપ્રાપ્તા નો જિઘાંસયા

અનમર્ષા વયં સર્વે ત્યક્તશસ્ત્રાશ્ચ સંસ્થિતાઃ।
ચીરકૃષ્ણાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ

રણે વિજેતું દેવાંશ્ચ ન શક્ષ્યામઃ કથંચન।
અયુદ્ધેન પ્રપત્સ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્

જ્ઞાપયામઃ કૃચ્છ્રમિદં યાવન્નાભ્યેતિ નો ગુરુઃ।
નિવૃત્તે ચ તથા શુક્રે યોત્સ્યામો દંશિતાયુધાઃ

એવમુક્ત્વા ચ તેન્યોન્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્।
પ્રાપદ્યંત તતો ભીતાસ્તેભ્યોઽદાદભયં તુ સા

ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યં ભયં ત્યજત દાનવાઃ।
મત્સન્નિધૌ વર્ત્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુર્મહતિ

તયાભિરક્ષિતાંસ્તાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તદાઽસુરાન્।
અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાનવિચાર્ય બલાબલમ્

તતસ્તાન્બધ્યમાનાંસ્તુ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા।
દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદ્દેવાન્નિદ્રયા મોહયામ્યહમ્

સંભૃત્ય સર્વસંભારાન્નિદ્રાં સા વ્યસૃજત્તદા।
તસ્તંભ દેવી ચ બલાદ્યોગયુક્તા તપોધના

તતસ્તં સ્તભિતં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રં દેવાશ્ચ મૂઢવત્।
પ્રાદ્રવંત તતો ભીતા ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા વશીકૃતમ્

ગતેષુ સુરસંઘેષુ વિષ્ણુરિંદ્રમભાષત।
વિષ્ણુરુવાચ।
માં ત્વં પ્રવિશ ભદ્રં તે રક્ષિષ્યે ત્વાં સુરોત્તમ

એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરંદરઃ।
વિષ્ણુસંરક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચોઽબ્રવીત્

એષ ત્વાં વિષ્ણુના સાર્ધં દહામિ મઘવન્બલાત્।
મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્

તયાભિભૂતૌ તૌ દેવાવિંદ્રવિષ્ણૂ બભૂવતુઃ।
કથં મુચ્યેય સહિતો વિષ્ણુરિંદ્રમભાષત

ઇંદ્રોબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેત્પ્રભો।
વિશેષેણાભિભૂતોસ્મિ જહીમાં જહિ મા ચિરમ્

તતઃ સમીક્ષ્ય વિષ્ણુસ્તાંસ્ત્રીવધે કૃચ્છ્રમાસ્થિતઃ।
અભિધ્યાય તતઃ શક્રમાપન્નં સત્વરં પ્રભુઃ

તતઃ સ ત્વરયાયુક્તઃ શીઘ્રકારી ભયાન્વિતઃ।
જ્ઞાત્વા વિષ્ણુસ્તતસ્તસ્યાઃ ક્રૂરં દેવ્યાશ્ચિકીર્ષિતમ્

ક્રુદ્ધશ્ચ ચક્રમાદાય શિરશ્ચિચ્છેદ વૈ ભયાત્।
તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીવધં ઘોરં ચુક્રોધ ભૃગુરીશ્વરઃ

તતો હિ શપ્તો ભૃગુણા વિષ્ણુર્ભાર્યાવધે કૃતે।
ભૃગુરુવાચ।
યત્ત્વયા જાનતા ધર્મમવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા

તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વો હિ માનુષેષૂપયાસ્યસિ।
તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃપુનઃ

લોકસ્ય ચ હિતાર્થાય જાયતે માનુષેષ્વિહ।
અથ વ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરઃ સ્વયમ્

સમાનીય તતઃ કાયં પાણૌ ગૃહ્યેદમબ્રવીત્।
ભૃગુરુવાચ।
એષા ત્વં વિષ્ણુના દેવિ હતા સંજીવયામ્યહં

યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મો જ્ઞાયતે ચરિતોપિ વા।
તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્

તતસ્તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાદ્ભિર્જીવજીવેતિ સોબ્રવીત્।
તતોભિવ્યાહૃતે તસ્મિન્દેવી સંજીવિતા તદા૨૫૦

તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ।
સાધુસાધ્વિતિ દૃષ્ટ્વૈવ વચસ્તાં સર્વતોબ્રુવન્

એવં પ્રત્યાહૃતા તેન દેવી સા ભૃગુણા તદા।
મિષતાં દૈવતાનાં હિ તદદ્ભુતમિવાભવત્

અસંભ્રાંતેન ભૃગુણા પત્ની સંજીવિતા પુનઃ।
દૃષ્ટ્વા ચેંદ્રો નાલભત શર્મ કાવ્યભયાત્પુનઃ

પ્રજાગરે તતશ્ચેંદ્રો જયંતીમિદમબ્રવીત્।
સંધિકામોભ્યધાદ્વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ

ઇન્દ્ર ઉવાચ।
એષ કાવ્યો હ્યનિંદ્રાય વ્રતં ચરતિ દારુણમ્।
તેનાહં વ્યાકુલઃ પુત્રિ કૃતો મતિમતા દૃઢમ્

તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ ઉપચારૈરતંદ્રિતા।
આરાધય તથા પુત્રિ યથા તુષ્યેત સ દ્વિજઃ

ગચ્છ ત્વં તસ્ય દત્તાસિ પ્રયત્નં કુરુ મત્કૃતે।
એવમુક્તા જયંતી સા વચઃ સંગૃહ્ય વૈ પિતુઃ

અગચ્છદ્યત્ર ઘોરં સ તપો હ્યારભ્ય તિષ્ઠતિ।
તં દૃષ્ટ્વા ચ પિબંતં સા કણધૂમમધોમુખમ્

યક્ષેણ પાત્યમાનં ચ કુંડધારેણ પાવનમ્।
દૃષ્ટ્વા તં યતમાનં તુ દેવી કાવ્યમવસ્થિતમ્

શત્રૂપઘાતે શ્રામ્યંન્તં દુર્બલસ્થિતિમાસ્થિતમ્।
પિત્રા યથોક્તં વાક્યં સા કાવ્યે કૃતવતી તદા

ગીર્ભિશ્ચૈવાનુકૂલાભિઃ સ્તુવંતી વલ્ગુભાષિણી।
ગાત્રસંવાહનૈઃ કાલે સેવમાના ત્વચઃ સુખૈઃ

વ્રતચર્યાનુકૂલાભિરુપાસ્ય બહુલાઃ સમાઃ।
પૂર્ણે ધૂમવ્રતે તસ્મિન્ઘોરે વર્ષસહસ્રકે

વરેણ છંદયામાસ શિવઃ પ્રીતોભવત્તદા।
મહેશ્વર ઉવાચ।
એતદ્વ્રતં ત્વયૈકેન ચીર્ણં નાન્યેન કેનચિત્

તસ્માદ્વૈ તપસા બુદ્ધ્યા શ્રુતેન ચ બલેન ચ।
તેજસા ચ સુરાન્સર્વાંસ્ત્વમેકોભિભવિષ્યસિ

યચ્ચ કિંચિન્મયિ બ્રહ્મન્વિદ્યતે ભૃગુનંદન।
પ્રતિદાસ્યામિ તત્સર્વં ત્વયા વાચ્યં ન કસ્યચિત્

કિં ભાષિતેન બહુના અવધ્યસ્ત્વં ભવિષ્યસિ।
તાન્દત્વા તુ વરાંસ્તસ્મૈ ભાર્ગવાય પુનઃ પુનઃ

પ્રજેશત્વં ધનેશત્વમવધ્યત્વં ચ વૈ દદૌ।
એતાન્લબ્ધ્વા વરાન્કાવ્યઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ

એવમાભાષ્ય દેવેશમીશ્વરં નીલલોહિતમ્।
પ્રજ્ઞાન્વિતસ્તતસ્તસ્મૈ પ્રાઞ્જલિ પ્રણતો ઽભવત્

તતઃ સોંઽતર્હિતે દેવે જયંતીમિદમબ્રવીત્।
કસ્ય ત્વં સુભગે કા વા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા

મહતા તપસા યુક્તા કિમર્થં માં જિગીષસિ।
અનયા સંસ્થિતા ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ

સ્નેહેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતોસ્મિ વરવર્ણિનિ।
કિમિચ્છસિ વરારોહે કસ્તે કામઃ સમુદ્યતઃ

તં તે સંપાદયામ્યદ્ય યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્।
એવમુક્તાબ્રવીદેનં તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ

ચિકીર્ષિતં હિ મે બ્રહ્મંસ્ત્વં વૈ વદ યથાતથમ્।
એવમુક્તોબ્રવીદેનં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા

મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ શતવર્ષાણિ ભામિનિ।
સર્વભૂતૈરદૃશ્યાંતઃ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ

દેવિ ઇંદીવરશ્યામે વરાર્હે વામલોચને।
એવં વૃણોષિ કામાંસ્ત્વં દદે વૈ વલ્ગુભાષિતે

એવં ભવતુ ગચ્છાવ ગૃહં મે મત્તકાશિનિ।
તતઃ સ ગૃહમાગમ્ય જયંત્યા સહ ચોશના

તયા સહાવસદ્દેવ્યા શતવર્ષાણિ ભાર્ગવઃ।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંશિતવ્રતઃ

કૃતાર્થમાગતં જ્ઞાત્વા શુક્રં સર્વે દિતેસ્સુતાઃ।
અભિજગ્મુર્ગૃહં તસ્ય મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ

ગતા યદા ન પશ્યંતિ માયયા સંવૃતં ગુરુમ્।
લક્ષણં તસ્ય ચાબુદ્ધ્વા નાદ્યાગચ્છતિ નો ગુરુઃ

એવં તે સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ ગતાઃ સર્વે યથાગતાઃ।
તતો દેવગણાસ્સર્વે ગત્વાંગિરસમબ્રુવન્

દાનવાલયે તુ ભગવાન્ગત્વા તત્ર ચ તાં ચમૂમ્।
મોહયિત્વાત્મવશગાં ક્ષિપ્રમેવ તથા કુરુ

ધિષણસ્તાન્સુરાનાહ એવમેવ વ્રજામ્યહમ્।
તેન ગત્વા દાનવેંદ્રઃ પ્રહ્લાદો વૈ વશીકૃતઃ

શુક્રો ભૂત્વા સ્થિતસ્તત્ર પૌરોહિત્યં ચકાર સઃ।
સ્થિતો વર્ષશતં સાગ્રમુશના તાવદાગતઃ

દનુપુત્રૈસ્તતો દૃષ્ટઃ સભાયાં તુ બૃહસ્પતિઃ।
ઉશના એક એવાત્ર દ્વિતીયઃ કિમિહાગતઃ

સુમહત્કૌતુકં ચાત્ર ભવિતા વિગ્રહો દૃઢમ્।
કિં વદિષ્યતિ લોકોયં દ્વારિ યોયં વ્યવસ્થિતઃ

સભાયામાસ્થિતો યોયં ગુરુઃ કિં નો વદિષ્યતિ।
એવં પ્રજલ્પતાં તેષાં દનૂનાં કવિરાગતઃ

સ્વરૂપધારિણં તત્ર દૃષ્ટ્વાસીનં બૃહસ્પતિમ્।
ઉવાચ વચનં ક્રુદ્ધઃ કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ

શિષ્યાન્મોહયસે મે ત્વં યુક્તં સુરગુરોસ્તવ।
મૂઢાસ્તે ત્વાં ન જાનંતિ ત્વન્માયામોહિતા ધ્રુવમ્

તન્ન યુક્તં તવ બ્રહ્મન્પરશિષ્યપ્રધર્ષણમ્।
વ્રજ ત્વં દેવલોકં સ્વં તિષ્ઠ ધર્મમવાપ્સ્યસિ

શિષ્યો હિ મે કચઃ પૂર્વં હતો દાનવપુંગવૈઃ।
વિદ્યાર્થી તનયો બ્રહ્મંસ્તવાયોગ્યા ગતિસ્ત્વિહ

શ્રુત્વા તુ તસ્ય તદ્વાક્યં સ્મિતં કૃત્વાવદદ્ગુરુઃ।
સંતિ ચોરાઃ પૃથિવ્યાં યેપરદ્રવ્યાપહારિણઃ

એવં વિધાનદૃષ્ટાશ્ચ રૂપદેહાપહારિણઃ।
વૃત્રઘાતેન ચેંદ્રસ્ય બ્રહ્મહહત્યા પુરાભવત્

લોકાયતિક શાસ્ત્રેણ ભવતા સા તિરસ્કૃતા।
જાનામિ ત્વામાંગિરસં દેવાચાર્યં બૃહસ્પતિમ્

મદ્રૂપધારિણં પ્રાપ્તં સર્વે પશ્યત દાનવાઃ।
એષ વો મોહનાયાલં પ્રાપ્તો વિષ્ણુવિચેષ્ટિતૈઃ

તદેનં શૃંખલૈર્બદ્ધ્વા ક્ષિપેત લવણાર્ણવે।
પુનરેવાબ્રવીચ્છુક્રઃ પુરોધાયં દિવૌકસામ્

મોહિતાનૂનમેતેન ક્ષયં યાસ્યથ દાનવાઃ।
ભો અહં દાનવેંદ્રેહ વંચિતોઽસ્મિ દુરાત્મના

કિમર્થં ભવતા ત્યક્તઃ કૃતશ્ચાન્યઃ પુરોહિતઃ।
દેવાચાર્યૐગિરઃપુત્રએષએવબૃહસ્પતિઃ

વંચિતોસિ ન સંદેહો હિતાર્થં તુ દિવૌકસામ્।
ત્યજસ્વૈનં મહાભાગ શત્રુપક્ષજયાવહમ્

અનુશિષ્યભયાદ્યાતઃ પૂર્વમેવમહં પ્રભો।
જલમધ્યેસ્થિતઃ પીતો મહાદેવેન શંભુના

ઉદરસ્થસ્ય મે જાતં સાગ્રં વર્ષશતં કિલ।
ઉદરાચ્છુક્રરૂપેણ શિશ્નેનાહં વિસર્જિતઃ૩૦૦

વરદઃ પ્રાહ માં દેવશ્શુક્રેષ્ટં ત્વં વરં વૃણુ।
મયાવૃતો વરં રાજન્દેવદેવઃ પિનાકધૃત્

મનસા ચિંતિતા હ્યર્થા માનસે યે સ્થિતા વરાઃ।
ભવંતુ મયિ તે સર્વે પ્રસાદાત્તવ શંકર

એવમસ્ત્વિતિ દેવેન પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાંતિકમ્।
તાવદત્રાભવચ્ચાયં પુરોધાસ્તે બૃહસ્પતિઃ

દૃષ્ટઃ સત્યં દાનવેંદ્ર મયોક્તં ત્વં નિશામય।
બૃહસ્પતિસ્તદા વાક્યં પ્રહ્લાદં પ્રત્યભાષત

નાહમેતં પ્રજાનામિ દેવં વા દાનવં નરમ્।
મદ્રૂપધારિણં રાજન્વંચનાર્થં તવાગતમ્

તતસ્તે દાનવાઃ સર્વે સાધુસાધ્વિતિ વાદિનઃ।
પુરોધાઃ પૌર્વિકો નોસ્તુ યો વા કો વા ભવત્વિતિ

નાનેન કાર્યમસ્માકં યા તુ હ્યેષ યથાગતઃ।
સક્રોધમશપત્કાવ્યો દાનવેંદ્રાન્સમાગતાન્

ત્યક્તો યથાહં યુષ્માભિસ્તથા સર્વાંશ્ચિરાદિવ।
ગતશ્રીકાન્ગતપ્રાણાન્પશ્યેયં દુઃખજીવિકાન્

સુઘોરામાપદં પ્રાપ્તાનચિરાદેવ સર્વશઃ।
એવમુક્ત્વા ગતઃ કાવ્યો યદૃચ્છાતસ્તપોવનમ્

તસ્મિન્ગતે તતઃ શુક્રે સ્થિતસ્તત્ર બૃહસ્પતિઃ।
પાલયન્દાનવાંસ્તત્ર કિંચિત્કાલમતિષ્ઠત

તતો બહુતિથે કાલે અતિક્રાંતે નરેશ્વર।
સંભૂય દાનવાઃ સર્વે પર્યપૃછંસ્તદા ગુરુમ્

સંસારેસ્મિન્નસારે તુ કિંચિજ્જ્ઞાનં પ્રયચ્છ નઃ।
યેન મોક્ષં વ્રજામશ્ચ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત

તતઃ સુરગુરુઃ પ્રાહ કાવ્યરૂપી તદા ગુરુઃ।
મમાપ્યેષા મતિઃ પૂર્વં યા યુષ્માભિરુદાહૃતા

ક્ષણં કુર્વંતુ સહિતાશ્શુચીભૂય સમાહિતાઃ।
જ્ઞાનં વક્ષ્યામિ વો દૈત્યા અહં વૈ મોક્ષદાયિ યત્

એષા શ્રુતિર્વૈદિકી યા ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞિતા।
વૈશ્વાનરપ્રસાદાત્તુ દુઃખદા પ્રાણિનામિહ

યજ્ઞશ્રાદ્ધં કૃતં ક્ષુદ્રૈરૈહિકસ્વાર્થતત્પરૈઃ।
યે ત્વમી વૈષ્ણવા ધર્મા યે ચ રુદ્રકૃતાસ્તથા

કુધર્મા દારસહિતૈર્હિંસાપ્રાયાઃ કૃતાહિતૈઃ।
અર્દ્ધનારીશ્વરો રુદ્ર કથં મોક્ષં ગમિષ્યતિ

વૃતો ભૂતગણૈર્ભૂરિભૂષિતશ્ચાસ્થિભિસ્તથા।
ન સ્વર્ગો નૈવ મોક્ષોત્ર લોકાઃ ક્લિશ્યંતિ વૈ તથા

હિંસાયામાસ્થિતો વિષ્ણુઃ કથં મોક્ષં ગમિષ્યતિ।
રજોગુણાત્મકો બ્રહ્મા સ્વાં સૃષ્ટિમુપજીવતિ

દેવર્ષયોથ યે ચાન્યે વૈદિકં પક્ષમાશ્રિતાઃ।
હિંસાપ્રાયાઃ સદા ક્રૂરા માંસાદાઃ પાપકારિણઃ

સુરાસ્તુ મદ્યપાનેન માંસાદા બ્રાહ્મણાસ્ત્વમી।
ધર્મેણાનેન કઃ સ્વર્ગં કથં મોક્ષં ગમિષ્યતિ

યચ્ચ યજ્ઞાદિકં કર્મ સ્માર્તં શ્રાદ્ધાદિકં તથા।
તત્ર નૈવાપવર્ગોસ્તિ યત્રૈષા શ્રૂયતે શ્રુતિઃ

યજ્ઞં કૃત્વા પશું હત્વા કૃત્વા રુધિરકર્દમમ્।
યદ્યેવં ગમ્યતે સ્વર્ગો નરકઃ કેન ગમ્યતે

યદિ ભુક્તમિહાન્યેન તૃપ્તિરન્યસ્ય જાયતે।
દદ્યાત્પ્રવસતઃ શ્રાદ્ધં ન સ ભોજનમાહરેત્

આકાશગામિનો વિપ્રાઃ પતિતા માંસભક્ષણાત્।
તેષાં ન વિદ્યતે સ્વર્ગો મોક્ષો નૈવેહ દાનવાઃ

જાતસ્ય જીવિતં જંતોરિષ્ટં સર્વસ્ય જાયતે।
આત્મમાંસોપમં માંસં કથં ખાદેત પંડિતઃ

યોનિજાસ્તુ કથં યોનિં સેવંતે જંતવસ્ત્વમી।
મૈથુનેન કથં સ્વર્ગં યાસ્યંતે દાનવેશ્વર।
મૃદ્ભસ્મના યત્રશુદ્ધિસ્તત્ર શુદ્ધિસ્તુ કા ભવેત્

વિપરીતતમં લોકં પશ્ય દાનવ યાદૃશમ્।
વિણ્મૂત્રસ્ય કૃતોત્સર્ગે શિશ્નાપાને તુ શોધનમ્

ભુક્તે વા ભોજને રાજન્કથં નાપાનશિશ્નયોઃ

ક્રિયતે શોધનં તદ્વદ્વિપરીતા સ્થિતિસ્ત્વિયમ્।
યત્ર પ્રક્ષાલનં પ્રોક્તં તત્ર તેનૈવ કુર્વતે

તારાં બૃંહસ્પતેર્ભાર્યાં હૃત્વા સોમઃ પુરા ગતઃ।
તસ્યાં જાતો બુધઃ પુત્રો ગુરુર્જગ્રાહ તાં પુનઃ

ગૌતમસ્ય મુનેઃ પત્નીમહલ્યાં નામ નામતઃ।
અગૃહ્ણાત્તાં સ્વયં શક્રઃ પશ્ય ધર્મો યથાવિધઃ

એતદન્યચ્ચ જગતિ દૃશ્યતે પાપદાયકમ્।
એવંવિધો યત્ર ધર્મઃ પરમાર્થો મતસ્તુ કઃ

વદસ્વ ત્વં દાનવેંદ્ર વદ ભૂયો વદામિ તે।
ગુરોસ્તુ ગદિતં શ્રુત્વા પરમાર્થાન્વિતં વચઃ

જાતકૌતૂહલાસ્તત્ર વિવિક્તાસ્તુ ભવાર્ણવાત્।
દાનવા ઊચુઃ।
દીક્ષયસ્વ ગુરો સર્વાન્પ્રપન્નાન્ભક્તિતઃ સ્થિતાન્

યેન વૈ ન પુનર્મોહં વ્રજામસ્તવ શાસનાત્।
સુવિરક્તાઃ સ્મ સંસારે શોકમોહપ્રદાયિનિ

ઉદ્ધરસ્વ ગુરો સર્વાન્કેશાકર્ષેણ કૂપતઃ।
કસ્ય દેવસ્ય શરણં ગચ્છામો બ્રાહ્મણોત્તમ

દૈવતં ચ પ્રપન્નાનાં પ્રકાશય મહામતે।
સ્મરણેનોપવાસેન ધ્યાનધારણયા તથા

પૂજોપહારે ચ કૃતે અપવર્ગસ્તુ લભ્યતે।
વિરક્તાસ્સ્મ કુટુંબે તુ ભૂયો નાત્ર યતામહે

એવં ચૈવ ગુરુશ્છન્નસ્તૈરુક્તો દનુપુંગવૈઃ।
ચિંતયામાસ તત્કાર્યં કથમેતત્કરોમ્યહમ્

કથમેતે મયા પાપાઃ કર્તવ્યા નરકૌકસઃ।
વિડંબનાચ્છ્રુતેર્બાહ્યાસ્ત્રૈલોક્યે હાસ્યકારિણઃ

ઇત્યુક્ત્વા ધિષણો રાજંશ્ચિન્તયામાસ કેશવમ્।
તસ્ય તચ્ચિંતિતં જ્ઞાત્વા માયામોહં જનાર્દનઃ

સમુત્પાદ્ય દદૌ તસ્ય પ્રાહ ચેદં બૃહસ્પતિમ્।
માયામોહોયમખિલાંસ્તાન્દૈત્યાન્મોહયિષ્યતિ

ભવતા સહિતઃ સર્વાન્વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાન્।
એવમાદિશ્ય ભગવાનંતર્દ્ધાનં જગામ હ

તપસ્યભિરતાન્સોથ માયામોહો ગતોઽસુરાન્।
તેષાં સમીપમાગત્ય બૃહસ્પતિરુવાચ હ

અનુગ્રહાર્થં યુષ્માકં ભક્ત્યા પ્રીતસ્ત્વિહાગતઃ।
યોગી દિગમ્બરો મુણ્ડો બર્હિપત્રધરો હ્યયમ્

ઇત્યુક્તે ગુરુણા પશ્ચાન્માયામોહોબ્રવીદ્વચઃ।
ભો ભો દૈત્યાધિપતયઃ પ્રબ્રૂત તપસિ સ્થિતાઃ

એહિકાર્થં તુ પારક્યં તપસઃ ફલમિચ્છથ।
દાનવા ઊચુઃ।
પારક્યધર્મલાભાય તપશ્ચર્યા હિ નો મતા

અસ્માભિરિયમારબ્ધા કિં વા તત્ર વિવક્ષિતમ્।
દિગંબર ઉવાચ।
કુરુધ્વં મમ વાક્યાનિ યદિ મુક્તિમભીપ્સથ

આર્હતં સર્વમેતચ્ચ મુક્તિદ્વારમસંવૃતમ્।
ધર્માદ્વિમુક્તેરર્હોયં નૈતસ્માદપરઃ પરઃ૩૫૦

અત્રૈવાવસ્થિતાઃ સ્વર્ગં મુક્તિં ચાપિ ગમિષ્યથ।
એવંપ્રકારૈર્બહુભિર્મુક્તિદર્શનવર્જિતૈઃ

માયામોહેન તે દૈત્યાઃ વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાઃ।
ધર્માયૈતદધર્માય સદેતદસદિત્યપિ

વિમુક્તયે ત્વિદં નૈતદ્વિમુક્તિં સંપ્રયચ્છતિ।
પરમાર્થોયમત્યર્થં પરમાર્થો ન ચાપ્યયમ્

કાર્યમેતદકાર્યં હિ નૈતદેતત્સ્ફુટં ત્વિદમ્।
દિગ્વાસસામયં ધર્મો ધર્મોયં બહુવાસસામ્

ઇત્યનેકાર્થવાદાંસ્તુ માયામોહેન તે યતઃ।
ઉક્તાસ્તતોઽખિલા દૈત્યાઃ સ્વધર્માંસ્ત્યાજિતા નૃપ

અર્હધ્વં મામકં ધર્મં માયામોહેન તે યતઃ।
ઉક્તાસ્તમાશ્રિતા ધર્મમાર્હતાસ્તેન તેભવન્

ત્રયીમાર્ગં સમુત્સૃજ્ય માયામોહેન તેસુરાઃ।
કારિતાસ્તન્મયા હ્યાસંસ્તથાન્યે તત્પ્રબોધિતાઃ

તૈરપ્યન્યે પરે તૈશ્ચ તૈરન્યોન્યૈસ્તથાપરે।
નમોઽર્હતે ચેતિ સર્વે સંગમે સ્થિરવાદિનઃ

અલ્પૈરહોભિઃ સંત્યક્તા તૈર્દૈત્યૈઃ પ્રાયશસ્ત્રયી।
પુનશ્ચ રક્તાંબરધૃન્માયામોહો જિતેક્ષણઃ

સોન્યાનપ્યસુરાન્ગત્વા ઊચેન્યન્મધુરાક્ષરમ્।
સ્વર્ગાર્થં યદિ વો વાઞ્છા નિર્વાણાર્થાય વા પુનઃ

તદલં પશુઘાતાદિ દુષ્ટધર્મૈર્નિબોધત।
વિજ્ઞાનમયમેતદ્વૈ ત્વશેષમધિગચ્છત

બુધ્યધ્વં મે વચઃ સમ્યગ્બુધૈરેવમિહોદિતમ્।
જગદેતદનાધારં ભ્રાંતિજ્ઞાનાનુતત્પરમ્

રાગાદિદુષ્ટમત્યર્થં ભ્રામ્યતે ભવસંકટે।
નાનાપ્રકારં વચનં સ તેષાં મુક્તિયોજિતમ્

તથા તથાવદદ્ધર્મં તત્યજુસ્તે યથાયથા।
કેચિદ્વિનિંદાં વેદાનાં દેવાનામપરે નૃપ

યજ્ઞકર્મકલાપસ્ય તથા ચાન્યે દ્વિજન્મનામ્।
નૈતદ્યુક્તિસહં વાક્યં હિંસા ધર્માય જાયતે

હવીંષ્યનલદગ્ધાનિ ફલાન્યર્હંતિ કોવિદાઃ।
નિહતસ્ય પશોર્યજ્ઞે સ્વર્ગપ્રાપ્તિર્યદીષ્યતે

સ્વપિતા યજમાનેન કિં વા તત્ર ન હન્યતે।
તૃપ્તયે જાયતે પુંસો ભુક્તમન્યેન ચેદ્યદિ

દદ્યાચ્છ્રાદ્ધં પ્રવસતો ન વહેયુઃ પ્રવાસિનઃ।
યજ્ઞૈરનેકૈર્દેવત્વમવાપ્યેંદ્રેણ ભુજ્યતે

શમ્યાદિ યદિ ચેત્કાષ્ઠં તદ્વરં પત્રભુક્પશુઃ।
જના શ્રદ્ધેયમિત્યેતદવગમ્ય તુ તદ્વચઃ

ઉપેક્ષ્ય શ્રેયસે વાક્યં રોચતાં યન્મયેરિતમ્।
ન હ્યાપ્તવાદા નભસો નિપતંતિ મહાસુરાઃ

યુક્તિમદ્વચનં ગ્રાહ્યં મયાન્યૈશ્ચ ભવદ્વિધૈઃ।
દાનવા ઊચુઃ।
તત્વવાદે વયં સર્વે પ્રપન્નાસ્તવ ભક્તિતઃ

કુરુષ્વાનુગ્રહં ચાદ્ય પ્રસન્નોસિ યદિ પ્રભો।
સંભારાનાહરામોદ્ય દીક્ષાયોગ્યાંશ્ચ સર્વશઃ

પ્રસાદાત્તવ યેનાશુ મોક્ષો હસ્તગતો ભવેત્।
તતસ્તાનબ્રવીત્સર્વાન્માયામોહોસુરાંસ્તદા

પ્રપન્નઃ શાસનં હ્યેષ મદીયો ગુરુરગ્ર્યધીઃ।
દીક્ષાં દાસ્યતિ યુષ્માકં નિદેશાન્મમ સત્તમઃ

એતાન્દીક્ષય ભો બ્રહ્મન્વચનાન્મમ પુત્રકાન્।
ગતે મોહે દાનવાસ્તે ભાર્ગવં વાક્યમબ્રુવન્

દેહિ દીક્ષાં મહાભાગ સર્વસંસારમોચનીમ્।
તથેત્યાહોશના દૈત્યાન્ગચ્છામો નર્મદામનુ

ભોભોસ્ત્યજત વાસાંસિ દીક્ષાં કારયિતાસ્મિ વઃ।
એવં તે દાનવા ભીષ્મ ભૃગુરૂપેણ ધીમતા

આંગિરસેન તે તત્ર કૃતા દિગ્વાસસોસુરાઃ।
બર્હિપિચ્છધ્વજં તેષાં ગુંજિકા ચારુમાલિકાં

દત્વા ચકાર તેષાં તુ શિરસો લુંચનં તતઃ।
કેશસ્યોત્પાટનં ચૈવ પરમં ધર્મસાધનમ્

ધનાનામીશ્વરો દેવો ધનદઃ કેશલુંચનાત્।
સિદ્ધિં પરમિકાં પ્રાપ્તાઃ સદા વેષસ્ય ધારણાત્

નિત્યત્વં લભ્યતે હ્યેવં પુરા પ્રાહાર્હતઃ સ્વયમ્।
વાલોત્પાટેન દેવત્વં માનુષૈર્લભ્યતે ત્વિહ

કિં ન કુર્વીત તત્તસ્માન્મહાપુણ્યપ્રદં યતઃ।
મનોરથો હિ દેવાનાં લોકે વૈ માનુષે કદા

અસ્મિન્સ્યાદ્ભારતે વર્ષે જન્મનઃ શ્રાવકે કુલે।
તપસા યુઞ્જ્મહેસ્માન્વૈ કેશોત્પાટનપૂર્વકમ્

તીર્થંકરાશ્ચતુર્વિંશત્તથા તૈસ્તુ પુરસ્કૃતાઃ।
છાયાકૃતં ફણીંદ્રેણ ધ્યાનમાર્ગપ્રદર્શકમ્

સ્તુવન્તં મંત્રવાદેન સ્વર્ગો હસ્તગતોર્હતં।
મોક્ષો વા ભવિતા નૂનં વિચારઃ કોત્ર કથ્યતે

કદા સ્યામર્ષયો ભૂત્વા સૂર્યાગ્નિસમતેજસઃ।
જપ્ત્વા વિરાગિણશ્ચૈવમનુપંચાંગકં તથા

તથા તપસ્યતાં મૃત્યું ગતાનાં કાલપર્યયાત્।
પાષાણેન શિરોભગ્નં ભવતે પુણ્યકર્મણામ્

અરણ્યે નિર્જને વાસઃકદા વૈ ભવિતા હિ નઃ।
કર્ણજપ્યં શ્રાવકાશ્ચ કરિષ્યંતિ સમાહિતાઃ

ભોભો ઋષે ન ગંતવ્યં મોક્ષમાર્ગી યતો ભવાન્।
લબ્ધાનિ યાનિ સ્થાનાનિ ભૂયોવૃત્તિકરાણિ ચ

ત્યાજ્યાનિ તેન ચૈતાનિ સત્યમેવ વચો હિ નઃ।
અસ્મદીયેન તપસા નિયમૈર્વિવિધૈસ્તથા

વ્રજધ્વં ચોત્તમં સ્થાનં મોક્ષમાર્ગં ચ યં બુધાઃ।
વિંદંતિ ભક્તિભાવેન તપોયુક્તાસ્તપસ્વિનઃ

અક્ષેષુ નિગ્રહો યત્ર દયાભૂતેષુ સર્વદા।
તત્તપોધર્મમિત્યુક્તં સર્વા ચાન્યા વિડંબના

જ્ઞાત્વૈતદ્ભવતા સાધ્યં ગંતવ્યં પરમં પદમ્।
યાં વૈ તીર્થંકરા યાતા યાં ગતિં યોગિનો ગતાઃ

એવં વૈ દેવતાઃ પૂર્વં વિદ્યાધરમહોરગાઃ।
મનોરથાભિલાષાંસ્તે ચિંતયંતો દિવાનિશમ્

યદ્યેષણા વૈ યુષ્માકં સંસારવિરતૌ કૃતા।
પરિત્યજધ્વં દારાણિ સ્વર્ગમાર્ગાર્ગલાનિ ચ

યસ્યાં યોનૌ પિતા યાતસ્તાં યોનિં સેવસે કથમ્।
આત્મમાંસોપમં માંસં કથં ખાદંતિ જંતવઃ

તતસ્તે દાનવા ભીષ્મા ઊચુઃ સર્વે ગુરું વચઃ।
દીક્ષસ્વ નો મહાભાગ ભ્રૂણકાનગ્રતઃ સ્થિતાન્

તથા કૃત્વા સ તાનાહ સમયેન પુરોહિતઃ।
પ્રણામો નાન્યદેવેષુ કર્તવ્યો વઃ કદાચન

એકસ્થાને યદા ભક્તં ભોક્તવ્યં કરસંપુટે।
તત્રસ્થાને સ્થિતં તોયં કેશકીટવિવર્જિતમ્

તુલ્યં પ્રિયાપ્રિયં કાર્યં નાન્યદૃષ્ટિહતં ક્વચિત્।
ભોક્તવ્યમેતેન વિભો આચારેણ તથા કુરુ૪૦૦

ભવધ્વં સહિતા યૂયં તે તથા મોક્ષભાગિનઃ।
એવમુક્ત્વા સ નિયમાન્કૃત્વા તાન્દનુપુંગવાન્

જગામ ધિષણો રાજન્દેવલોકં દિવૌકસામ્।
આચચક્ષે સ તત્સર્વં દાનવાનાં ચ કારિતમ્

તતસ્તે ત્વસુરા જગ્મુર્નર્મદામભિતો વસન્।
દૃષ્ટ્વા તાન્દાનવાંસ્તત્ર પ્રહ્લાદેન વિના કૃતાન્

દેવરાજસ્તતો હૃષ્ટો નમુચિં પ્રાહ વૈ વચઃ।
હિરણ્યાક્ષં યજ્ઞહનં ધર્મઘ્નં વેદનિંદકમ્

રાક્ષસં ક્રૂરકર્માણં પ્રઘસં વિઘસં તથા।
મુચિં ચૈવ તથા બાણં વિરોચનમથાપિ વા

મહિષાક્ષં બાષ્કલં ચ પ્રચંડં ચંડકં તથા।
રોચમાનં તથાત્યુગ્રં સુષેણં દાનવોત્તમમ્

એતાન્દૃષ્ટ્વા તથા ચાન્યાન્દાનવેંદ્રાનથાબ્રવીત્।
ઇન્દ્ર ઉવાચ।
દાનવેંદ્રાઃ પુરા જાતાઃ કૃતં રાજ્યં ત્રિવિષ્ટપે

ઇદાનીં કથમેવેદં વ્રતં વેદવિલોપકમ્।
ભવદ્ભિઃ કર્તુમારબ્ધં નગ્નમુંડિકમંડલુ

મયૂરધ્વજધારિત્વં કથં ચૈવેહ તિષ્ઠથ।
દાનવા ઊચુઃ।
ત્યક્તઃ સર્વાસુરભાવ ઋષિધર્મે વયં સ્થિતાઃ

ધર્મવૃદ્ધિકરં કર્મ ચરામઃ સર્વજંતુષુ।
ત્રૈલોક્યરાજ્યમખિલં ભુંક્ષ્વ શક્ર વ્રજસ્વ ચ

તથેતિ ચોક્ત્વા મઘવા પુનર્યાતસ્ત્રિવિષ્ટપમ્।
એવં તે મોહિતાઃ સર્વે ભીષ્મ દેવપુરોધસા

નર્મદા સરિતં પ્રાપ્ય સ્થિતા દાનવસત્તમાઃ।
જ્ઞાત્વા શુક્રેણ તે સર્વે વૃત્તાંતમનુબોધિતાઃ

તદા ત્રૈલોક્યહરણે ચક્રુઃ ક્રૂરાં પુનર્મતિમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે અવતારચરિતંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ