ન્યાયસુધા · અધ્યાય 2.4

ન્યાયસુધા:
॥ ઇતિ શ્રીમત્પૂર્ણપ્રમતિભગવત્પાદસુકૃતેરનુવ્યાખ્યાનસ્ય પ્રગુણજયતીર્થાખ્યયતિના ।
કૃતાયાં ટીકાયાં વિષમદવાક્યાર્થવિવૃતૌ દ્વિતીયે ઽધ્યાયે ઽસ્મિન્ગગનચરણઃ પર્યવસિતઃ ॥
॥ ઇતિ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ ॥
અધ્યય 2, પદ 4
*8,647*
॥ અથ દ્વિતીયાધ્યાયસ્ય ચતુર્થઃ પાદઃ ॥
યદ્યપિ ચતુર્થપાદે ઽપિ શ્રુતિવચનાનાં પરસ્પરવિરોધ એવ પરિહ્રિયતે ।
તથાપ્યધ્યાત્મવિષયત્વેન ભેદસિદ્ધિરિતિ પ્રાગેવ સૂચિતમ્ ।
પ્રકારાન્તરેણ પાદભેદં દર્શયિતુમાહ- શ્રુત્યર્થ ઇતિ ॥
શ્રુત્યર્થઃ શ્રુતિયુક્તિભ્યાં વિરુદ્ધ ઇવ દૃશ્યતે ।
યત્ર તન્નિર્ણયં દેવઃ સુવિશિષ્ટોપપત્તિભિઃ ।
કરોત્યનેન પાદેન ... ॥ મનુવ્_2,4.1અ-એ ॥
ન્યાયસુધા:
યદ્યપિ શ્રુતિરિત્યેવોક્તે ઽપિ સિદ્ધયત્યર્થ ઇતિ ।
વાક્યાનામર્થદ્વારૈવ વિરોધસ્થિતેઃ ।
તથાપ્યર્થનિર્ણયાયૈવ પાદારમ્ભો ન પ્રામાણ્યનિર્ણયાયાતો ન મીમાંસાત્વહનિરિતિ દર્શયિતુમર્થ ઇત્યુક્તમ્ ।
યદ્યપિ યુક્તયઃ પૂર્વપાદે ઽપિ સન્તિ તથાપ્યાગમગૃહીતવ્યાપ્ત્યાદિમત્ત્વેનાત્ર પ્રબલા ઇતિ વિશેષઃ ।
પારમાર્થિકે વિરોધે નિણર્યો દુષ્કર ઇત્યત ઇવેત્યુક્તમ્ ।
યત્ર પ્રાણાદિવિષયે ।
શ્રુત્યર્થો જન્માદિઃ ।
યુક્ત્યુપસર્જનાભિઃ ।
શ્રુતિભિર્વિરુદ્ધ ઇવ દૃશ્યતે ।
તન્નિર્ણયમિતિ યોજના ।
યુક્તિસહિતશ્રુતિભિઃ પૂર્વપક્ષિતે કથં શ્રુતિમાત્રેણ તદ્વિપરીતાર્થનિર્ણય ઇત્યત ઉક્તમ્- સુવિશિષ્યેતિ ॥
અનેન બુદ્ધિસન્નિહિતેન ।
તથા પ્રાણા ઇત્યાદીનાં સૂત્રાણાં ભાષ્ય એવાર્થો વિસ્પષ્ટ ઇત્યતઃ પૂર્વોત્તરપ(ક્ષીયયુ)ક્ષયુક્તીઃ સઙ્ગૃહ્યાહ- તત્રેતિ ॥
... તત્ર સ્પષ્ટાર્થવચ્છ્રુતિઃ

વિશેષશ્રુતિવૈરૂપ્યં માહાત્મ્યં વ્યક્તસદ્ગુણાઃ ।
દૃષ્ટાયુક્તિઃ સમાનત્વં કર્તૃશક્તિર્વિમિશ્રતા

યુક્તયઃ પૂર્વપક્ષેષુ સુનિર્ણીતાસતુ તાદૃશાઃ ।
યુક્તયો નિર્ણયસ્યૈવ સ્વયં ભગવતોદિતાઃ