ન્યાયસૂત્ર · અધ્યાય 4.1

પ્રવૃત્તિર્યથોક્તા
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તથા દોષાઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[દોષત્રૈરાશ્યપરીક્ષાપ્રકરણમ્(3-8)]

ત્રૈરાશ્યં રાગદ્વેષમોહાર્થાન્તર્ભાવાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, એકપ્રત્યનીકભાવાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વ્યભિચારાદહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તેષાં મોહઃ પાપીયાન્, નામૂઢસ્યેતરોત્પત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિમિત્તનૈમિત્તિકભાવાદર્થાન્તરભાવો દોષેભ્યઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન દોષલક્ષણાવરોધાન્મોહસ્ય
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિમિત્તનૈમિત્તિકોપપત્તેશ્ચ તુલ્યજાતીયાનામપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રેત્યભાવપરીક્ષાપ્રકરણમ્(10-13)]

આત્મનિત્યત્વે પ્રેત્યભાવસિદ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

વ્યક્તાદ્ વ્યક્તાનામ્, પ્રત્યક્ષપ્રામાણ્યાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, ઘટાદ્ ઘટનિષ્પત્તેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વ્યક્તાદ્ ઘટનિષ્પત્તેરપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[શૂન્યતોપાદાનનિરાકરણપ્રકરણમ્(14-18)]

અભાવાદ્ ભાવોત્પત્તિઃ, નાનુપમૃદ્ય પ્રાદુર્ભાવાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વ્યાઘાતાદપ્રયોગઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, અતીતાનાગતયોઃ કારકશબ્દપ્રયોગાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, વિનષ્ટેભ્યો ઽનિષ્પત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ક્રમનિર્દેશાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઈશ્વરોપાદાનાતાપ્રકરણમ્(19-21)]

ઈશ્વરઃ કારણમ્, પુરુષકર્માફલ્યદર્શનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, પુરુષકર્માભાવે ફ્લાનિષ્પત્તેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તત્કારિતત્વાદ્ અહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[આકસ્મિકત્વનિરાકરણપ્રકરણમ્(22-24)]

અનિમિત્તતો ભાવોત્પત્તિઃ, કણ્ટકતૈક્ષ્ણ્યાદિદર્શનાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

અનિમિત્તનિમિત્તત્વાન્નનિમિત્તતઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિમિત્તનિમિત્તયોરર્થાન્તરભાવાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સર્વાનિત્યત્વનિરાકરણપ્રકરણમ્(25-28)]

સર્વમ્ અનિત્યમ્, ઉત્પત્તિવિનાશધર્મકત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, અનિત્યતાનિત્યત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તદનિત્યત્વમગ્નેર્દાહ્યં વિનાશ્યાનુવિનાશવત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નિત્યસ્યાપ્રત્યાખ્યાનમ્, યથોપલબ્ધિ વ્યવસ્થાનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સર્વનિત્યત્વનિરાકરણમ્(29-33)]

સર્વં નિત્યમ્, પઞ્ચભૂતનિત્યત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, ઉત્પત્તિવિનાશકારણોપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તલ્લક્ષણાવરોધાદપ્રતિષેધઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, ઉત્પત્તિતત્કારણોપલબ્ધેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, વ્યવસ્થાનુપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સર્વપૃથક્ત્વનિરાકરણપ્રકરણમ્(34-36)]

સર્વં પૃથગ્, ભાવલક્ષણપૃથક્ત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, અનેકલક્ષણૈરેકભાવનિષ્પત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

લક્ષણવ્યવસ્થાનાદેવાપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સર્વશૂન્યતાનિરાકરણપ્રકરણમ્(37-40)]

સર્વમ્ અભાવો ભાવેષ્વિતરેતરાભાવસિદ્ધેઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ન, સ્વભાવસિદ્ધેર્ભાવાનામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન સ્વભાવસિદ્ધિઃ, આપેક્ષિકત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

વ્યાહતત્વાદયુક્તમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સંખ્યૈકાન્તવાદપ્રકરણમ્(41-43)]

સંખ્યૈકાન્તાસિદ્ધિઃ, કારણાનુપપત્ત્યુપપત્તિભ્યામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, કારણવયવાભાવાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

નિરવયવત્વાદહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ફલપરીક્ષાપ્રકરણમ્(44-54)]

સદ્યઃ કાલાન્તરે ચ ફલનિષ્પત્તેઃ સંશયઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન સદ્યઃ, કાલાન્તરોપભોગ્યત્વાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કાલાન્તરેણાનિષ્પત્તિહેતુર્વિનાશાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રાઙ્નિષ્પત્તેર્વૃક્ષફલવત્ તત્સ્યાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

નાસન્ન સન્ન સદસત્, સદસતોર્વૈધર્મયાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

ઉત્પાદવ્યયદર્શનાત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

બુદ્ધિસિદ્ધં તુ તદસત્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

આશ્રયવ્યતિરેકાદ્ વૃક્ષફલોત્પત્તિવદ્ ઇત્યહેતુઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રીતેરાત્માશ્રયત્વાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન પુત્રપશુસ્ત્રીપરિચ્છેદહિરણ્યાન્નાદિફલનિર્દ્દેશાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

તત્સમ્બન્ધાત્ ફલનિષ્પત્તેસ્તેષુ ફલવદુપચારઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[દુઃખપરીક્ષાપ્રકરણમ્(55-58)]

વિવિધવાધનાયોગાદ્ દુઃખમેવ જન્મોત્પત્તિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, સુખસ્યાપ્યન્તરાલનિષ્પત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ભાધનાનિવૃત્તેર્વેદયતઃ પ્ર્યેષણદોષાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દુઃખવિકલ્પે સુખાભિમાનાચ્ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અપવર્ગપરીક્ષાપ્રકરણમ્(59-68)]

ઋણક્લેશપ્રવૃત્ત્યનુબ્ન્ધાદપવર્ગાભાવઃ
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રધાનશબ્દાનુપપત્તેર્ગુણશબ્દેનાનુવાદો નિન્દાપ્રશંસોપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સમારોપણાદાત્મન્યપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પાત્રચયાન્તાનુપપત્તેશ્ચ ફલાભાવઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સુષુપ્તસ્ય સ્વપ્નાદર્શને ક્લેશાભાવાદપવર્ગઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન પ્રવૃત્તિઃ પ્રતિસન્ધાનાય હીનક્લેશસ્ય
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, ક્લેશસન્તતેઃ સ્વાભાવિકત્વાત્
{પૂર્વપક્ષ-સૂત્ર}

પ્રાગુત્પત્તેરભાવાનિત્યત્વવત્ સ્વાભાવિકે ઽપ્યનિત્યત્વમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અણુશ્યામતાનિત્યત્વવદ્ વા
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન, સઙ્કલ્પનિમિત્તત્વાચ્ચ રાગાદીનામ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
(ઇતિ ન્યાયસૂત્રે ચતુર્થાધ્યાયસ્ય પ્રથમમ્ આહ્નિકમ્)
(દ્વિતીયમ્ આહ્નિકમ્)
[તત્ત્વજ્ઞાનોત્પત્તિપ્રકરણમ્(1-3)]