Nirukta · અધ્યાય 9

અથ.યાનિ.પૃથિવી.આયતનાનિ.સત્ત્વાનિ.સ્તુતિમ્.લભન્તે.તાન્ય્.અતસ્.અનુક્રમિષ્યામહ્।
તેષામ્.અશ્વઃ.પ્રથમ.આગામી.ભવતિ।
અશ્વો.વ્યાખ્યાતસ્,.તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``અશ્વો.વોળ્હા.સુખમ્.રથમ્.હસનામ્.ઉપમન્ત્રિનહ્।
શેપસ્.રોમન્વન્તૌ.ભેદૌ.વારિન્.મન્દૂક.ઇચ્છતિ.ઇન્દ્રાય.ઇન્દો.પરિ.સ્રવ।ઽઽ.
અશ્વો.વોળ્હા(વોધા)।
સુખમ્.વોળ્હા।
રથમ્.વોળ્હા।
સુખમ્.ઇતિ.કલ્યાણ.નામ।
કલ્યાણમ્.પુન્યમ્।
સુહિતમ્.ભવતિ।
સુહિતમ્.ગમ્યતિ.ઇતિ.વા।
હસા.એતા.વા।
પાતા.વા.પાલલ્યિતા.વા।
શેપમ્.ઋચ્છતિ.ઇતિ.વા।
વારિ.વાર્યતિ।
માનો.વ્યાખ્યાતસ્,.તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``મા.નો.મિત્રો.વરુઅનો.અર્યમા.આયુર્.ઇન્દ્ર.ઋભુક્ષા.મરુતઃ.પરિ.ખ્યન્।
યદ્.વાજિનો.દેવજાતસ્ય.સપ્તેઃ.પ્રવક્ષ્યામો.વિદથે.વીર્યાનિ।ઽઽ.
યદ્.વાજિનો.દેવૈર્.જાતસ્ય.સપ્તેઃ.સરનસ્ય.પ્રવક્ષ્યામો.યજ્ઞે.વિદથે.વીર્યાનિ,.મા.નસ્.ત્વમ્.મિત્રશ્.ચ.વરુણશ્.ચ.અર્યમન્1.ચ.આયુસ્.ચ.વાયુર્.અયન.ઇન્દ્રશ્.ચ.ઉરુક્ષયન.ઋભૂનામ્.રાજા.ઇતિ.વા.મરુતશ્.ચ.પરિખ્યન્।
શકુનિઃ.શક્નોત્ય્.ઉન્નેતુમ્.આત્માનમ્।
શક્નોતિ.નદિતુમ્.ઇતિ.વા।
શક્નોતિ.તકિતુમ્.ઇતિ.વા।
સર્વતઃ.શંકરો.અસ્ત્વ્.ઇતિ.વા।
શક્નોતેર્.વા।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

કનિક્રદત્.જનુસમ્.પ્રબ્રુવાન.ઇયર્તિ.વાચમ્.અરિતેવ.નાવમ્।
સુમઙ્ગલશ્.ચ.શકુનિ8.ભવાસિ.મા.ત્વા.કાચિદ્.અભિભા.વિશ્વ્યા.વિદત્।ઽઽ.
ન્યક્રન્દીત્.જન્મ.પ્રબ્રુવાનો.યથા.અસ્ય.શબ્દસ્.તથા.નામ.ઈરયતિ.વાચમ્.ઈરયિતા.ઇવ.નાવમ્।
સુમઙ્ગલશ્.ચ.શકુનિ8.ભવ,.કલ્યાણ.મઙ્ગલહ્।
મઙ્ગલમ્.નિરતેર્.ગૃણાતિ.અર્થે,.ગિરત્ય્.અનર્થાન્.ઇતિ.વા।
અઙ્ગલમ્.અઙ્ગવત્।
મજ્જયતિ.પાકપમ્.ઇતિ.નૈરુક્તાહ્।
મામ્.ગચ્છત્વ્.ઇતિ.વા।
મા.ચ.ત્વા.કાચિદ્.અભિભૂતિઃ.સર્વતો.વિદત્।
ગૃત્સમદમ્.અર્થમ્.અભ્ય્.ઉત્થિતમ્.કપિઞ્જલો.અભિવવાશે।
તદ્.અભિવાદિની.એષા.ર્ચ્.ભવતિ।

``ભદ્રમ્.વદ.દક્ષિણતો.ભદ્રમ્.ઉત્તરતો.વદ।
ભદ્રમ્.પુરસ્તાન્.નો.વદ.ભદ્રમ્.પશ્ચાત્.કપિઞ્જલ।ઽઽ.ઇત્ય્.સા.નિગદ.વ્યાખ્યાતા।
ગૃત્સમદો.ગૃત્સ.મદનહ્।
ગૃત્સ.ઇતિ.મેધાવિ.નામ।
ગૃણાતેઃ.સ્તુતિ.કર્મણહ્।
મન્દૂકા.મજ્જૂકા.મજ્જનાત્।
મદતેર્.વા.મોદતિ.કર્મણો,.મન્દતેર્.વા.તૃપ્તિ.કર્મણહ્।
મન્દયતેર્.ઇતિ.વૈયાકરણાહ્।
મન્દ.એષામ્.ઓકસ્.ઇતિ.વા।
મન્દો.મદેર્.વા.મુદેર્.વા।
તેષામ્.એષા.ભવતિ।

``સંવત્સરમ્.શશયાના.બ્રાહ્મણા.વ્રત.ચારિનહ્।
વાચમ્.પર્જન્ય.જિન્વિતામ્.પ્ર.મન્દૂકા.અવાદિસુહ્।ઽઽ.
સંવત્સરમ્.શિશ્યાના.બ્રાહ્મણા.વ્રત.ચારિનસ્.અબ્રુવાનાહ્।
અપિ.વા.ઉપમા.અર્થે.સ્યાદ્.બ્રાહ્મણા.ઇવ.વ્રત.ચારિન.ઇતિ।
વાચમ્.પર્જન્ય.પ્રીતામ્.પ્રાવાદિસુર્.મન્દૂકાહ્।
વસિસ્થો.વર્ષ.કામઃ.પર્જન્યમ્.તુસ્તાવ।
તમ્.મન્દૂકા.અન્વમોદન્ત।
સ.મન્દૂકાન્.અનુમોદમાનાન્.દૃષ્ટ્વા.તુસ્તાવ।
તદ્.અભિવાદિની.એષા.ઋચ્.ભવતિ।

``ઉપ.પ્ર.વદ.મન્દૂકિ.વર્ષમ્.આ.વદ.તાદુરિ।
મધ્યે.હ્રદસ્ય.પ્લવસ્વ.વિગૃહ્ય.ચતુરઃ.પદહ્।ઽઽ.ઇતિ.સા.નિગદ.વ્યાખ્યાતા।
અક્ષાહ્।
અશ્નુવત.એનાન્.ઇતિ.વા।
અભ્યશ્નુવત.એભિર્.ઇતિ.વા।
તેષામ્.એષા.ભવતિ।

``પ્રાવેપા.મા.બૃહતો.માદયન્તિ.પ્રવાતેજા.ઇરિને.વર્વૃતાનાહ્।
સોમસ્યેવ.મૌજવતસ્ય.ભક્ષો.વિભીદકો.જાગૃવિર્.મહ્યમ્.અચ્છાન્।ઽઽ.
પ્રવેપિનો.મા.મહતો.વિભીદકસ્ય.ફલાનિ.માદયન્તિ।
પ્રવાતેજાઃ.પ્રવનેજાહ્।
ઇરિને.વર્તમાનાહ્।
ઇરિનમ્.નિરૃણમ્,.ઋણાતેર્.અપાર્ણમ્.ભવતિ।
અપરતા.અસ્માદ્.ઓસધિ1પ્.ઇતિ.વા।
સોમસ્ય.ઇવ.મૌજવતસ્ય.ભક્ષહ્।
મૌજવતો.મૂજવતિ.જાતહ્।
મૂજવત્.પર્વતો,.મુઞ્જવત્1।
મુઞ્જો.વિમુચ્યત.ઇસીકા3।
ઇસીકા.ઇસતેર્.ગતિ.કર્મણહ્।
ઇયમ્.અપિ.ઇતરા.ઇસીકા.એતસ્માદ્.એવ।
વિભીદકો.વિભેદનાત્।
જાગૃવિર્.જાગરનાત્।
મહ્યમ્.અચચ્છદત્।
પ્રશંસત્ય્.એનાન્.પ્રથમયા,.નિન્દત્ય્.ઉત્તરાભિહ્।
ઋસેર્.અક્ષ.પરિદ્યૂનસ્ય.એતદ્.આર્ષમ્.વેદયન્તે।
ગ્રાવાનો.હન્તેર્.વા,.ગૃણાતેર્.વા,.ગૃહ્ણાતેર્.વા।
તેષામ્.એષા.ભવતિ।

``પ્રૈતે.વદન્તુ.પ્ર.વયમ્.વદામ.ગ્રાવભ્યો.વાચમ્.વદતા.વદદ્ભ્યહ્।
યદ્.અદ્રયઃ.પર્વતાઃ.સાકમ્.આશવઃ.શ્લોકમ્.ઘોસમ્.ભરથેન્દ્રાય.સોમિનહ્।
પ્રવદન્ત્વ્.એતે।
પ્રવદામ.વયમ્।
ગ્રાવભ્યો.વાચમ્.વદત.વદદ્ભ્યહ્।
યદ્.અદ્રયઃ.પર્વતા.અદરનીયાઃ.સહ.સોમમ્.આશુ1પ્.ક્ષિપ્ર.કારિનહ્।
શ્લોકઃ.શૃણોતેર્.ઘોસો.ઘુસ્યતેહ્।
સોમિનો.યૂયમ્.સ્થ.ઇતિ.વા।
સોમિનો.ગૃહેષ્વ્.ઇતિ.વા।
યેન.નરાઃ.પ્રશસ્યન્તે.સ.નારાશંસો.મન્ત્રહ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``અમન્દાન્.સ્તોમાન્.પ્ર.ભરે.મનીસા.સિન્ધાવ્.અધિ.ક્ષિયતો.ભાવ્યસ્ય।
યો.મે.સહસ્રમ્.અમિમીત.સવાન.તૂર્તસ્.રાજા.શ્રવ.ઇચ્છમાનહ્।ઽઽ.
અમન્દાન્.સ્તોમાન્।
અબાલિશાન્.અનલ્પાન્.વા।
બાલો.બલ.વર્તી,.ભર્તવ્યો.ભવતિ।
અમ્બા.અસ્મા.અલમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા।
અમ્બા.અસ્મૈ.બલમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા।
બલો.વા.પ્રતિષેધ.વ્યવહિતહ્।
પ્રભરે.મનીસયા.મનસ.ઈસયા.સ્તુતિ.આ.પ્રજ્ઞા3.વા।
સિન્ધુ7.અધિનિવસતો.ભાવયવ્યસ્ય.રાજન્6.યો.મે.સહસ્રમ્.નિરમિમીત.સવાન્।
અતૂર્તસ્.રાજા।
અતૂર્ણ.ઇતિ.વા।
અત્વરમાન.ઇતિ.વા।
પ્રશંસામ્.ઇચ્છમાનહ્।

યજ્ઞ.સમ્યોગાદ્.રાજા.સ્તુતિમ્.લભેત।
રાજ.સમ્યોગાદ્.યુદ્ધ.ઉપકરણાનિ।
તેષામ્.રથઃ.પ્રથમ.આગામી.ભવતિ।
રથસ્.રંહતેર્.ગતિ.કર્મણહ્।
સ્થિરતેર્.વા.સ્યાદ્.વિપરીતસ્ય[બ્ય્.મેતથેસિસ્]।
રમમાનો.અસ્મિંસ્.તિષ્ઠતિ.ઇતિ.વા।
રપતેર્.વા,.રસતેર્.વા।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``વનસ્પતે.વીદ્વઙ્ગો.હિ.ભૂયા.અસ્મત્સખા.પ્રતરનઃ.સુવીરહ્।
ગોભિઃ.સમ્નદ્ધો.અસિ.વીળયસ્વાસ્થાતા.તે.જયતુ.જેત્વાનિ।ઽઽ.
વનસ્પતિ8.દૃધ.અઙ્ગો.હિ.ભવ.અસ્મત્.સખા.પ્રતરનઃ.સુવીરઃ.કલ્યાણ.વીરહ્।
ગોભિઃ.સમ્નદ્ધો.અસિ,.વીળયસ્વ.ઇતિ.સંસ્તમ્ભસ્વ।
આસ્થાતા.તે.જયતુ.જેતવ્યાનિ।
દુન્દુભિર્.ઇતિ.શબ્દ.અનુકરણમ્।
દ્રુમો.ભિન્ન.ઇતિ.વા।
દુન્દુભ્યતેર્.વા.સ્યાત્.શબ્દ.કર્મણહ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``ઉપ.શ્વાસય.પૃથિવીમ્.ઉત.દ્યામ્.પુરુત્રા.તે.મનુતામ્.વિષ્ઠિતમ્.જગત્।
સ.દુન્દુભે.સજૂર્.ઇન્દ્રેણ.દેવૈર્.દૂરાદ્દવીયો.અપ.સેધ.શત્રૂન્।(ઋવ્.6,47,29)ઽઽ
ઉપશ્વાસય.પૃથિવીમ્.ચ.દિવંશ્.ચ।
બહુધા.તે.ઘોસમ્.મન્યતામ્.વિસ્થિતમ્.સ્થાવરમ્.જઙ્ગમંશ્.ચ.યત્।
સ.દુન્દુભિ8.સહ.જોસન.ઇન્દ્રેન.ચ.દેવૈશ્.ચ.દૂરાદ્.દૂરતરમ્.અપસેધ.શત્રૂન્।
ઇસુધિહ્।
ઇસૂનામ્.નિધાનમ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``બહ્વીનામ્.પિતા.બહુરસ્ય.પુત્રશ્.ચિશ્ચા.કૃણોતિ.સમનાવગત્ય।
ઇષુધિઃ.સઙ્કાઃ.પૃતનાશ્.ચ.સર્વાઃ.પૃષ્ઠે.નિનદ્ધો.જયતિ.પ્રસૂતહ્।.(ઋવ્.6,75,5)ઽઽ
બહૂનામ્.પિતા,.બહુર્.અસ્ય.પુત્ર.ઇતિ.ઇસૂન્.અભિપ્રેત્ય।
પ્રસ્મયત.ઇવ.અપાવ્રિયમાનહ્।
શબ્દ.અનુકરણમ્.વા।
સઙ્કાઃ.સચતેઃ.સમ્પૂર્વાદ્.વા.કિરતેહ્।(9,15)
પૃષ્ઠે.નિનદ્ધો.જયતિ.પ્રસૂત.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।
હસ્તઘ્નો.હસ્તે.હન્યતે।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``અહિર્.ઇવ.ભોગૈઃ.પર્યેતિ.બાહુમ્.જ્યાયા.હેતિમ્.પરિબાધમાનહ્।
હસ્તઘ્નો.વિશ્વા.વયુનાનિ.વિદ્વાન્.પુમાન્.પુમાંસમ્.પરિ.પાતુ.વિશ્વતહ્।ઽઽ.
અહિર્.ઇવ.બોગૈઃ.પરિવેસ્તયતિ.બાહુમ્,.જ્યાયા.વધાત્.પરિત્રાયમાનો.હસ્તઘ્નઃ.સર્વાણિ.પ્રજ્ઞાનાનિ.પ્રજાનન્।
પુમાન્.પુરુમનસ્1.ભવતિ,.પુંસતેર્.વા।
અભીશુ1પ્.વ્યાખ્યાતહ્।
તેષામ્.એષા.ભવતિ।

``રથે.તિષ્ઠન્.નયતિ.વાજિનઃ.પુરો.યત્રયત્ર.કામયતે.સુસારથિહ્।
અભીશૂનામ્.મહિમાનમ્.પનાયત.મનસ્.પશ્ચાદ્.અનુ.યચ્છન્તિ.રશ્મયહ્।ઽઽ.
રથે.તિષ્ઠન્.નયતિ.વાજિનઃ.પુરસ્તાત્.સતો,.યત્ર.યત્ર.કામયતે.સુસારથિઃ.કલ્યાણ.સારથિહ્।
અભીશૂનામ્.મહિમાનમ્.પૂજયામિ।
મનસ્.પસ્ચાત્.સન્તસ્.અનુયચ્છન્તિ.રશ્મયહ્।
ધનુસ્.ધન્વતેર્.ગતિ.કર્મણસ્,.વધ.કર્મણો.વા।
ધન્વન્ત્ય્.અસ્માદ્.ઇશુ1પ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``ધન્વના.ગા.ધન્વના.આજિમ્.જયેમ.ધન્વના.તીવ્રાઃ.સમદો.જયેમ।
ધનુસ્.શત્રોર્.અપકામમ્.કૃણોતિ.ધન્વના.સર્વાઃ.પ્રદિશો.જયેમ।ઽઽ.ઇતિ.સા.નિગદ.વ્યાખ્યાતા।
સમદઃ.સમદો.વા.અત્તેઃ.સમ્મદો.વા.મદતેહ્।
જ્યા.જયતેર્.વા,.જિનાતેર્.વા,.પ્રજાવયતિ.ઇસૂન્.ઇતિ.વા।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``વક્ષ્યન્તિ.ઇવ.ઇદા.ગનીગન્તિ.કર્ણમ્.પ્રિયમ્.સખાયમ્.પરિસસ્વજાના।
યોષા.ઇવ.શિઙ્ક્તે.વિતતાધિ.ધન્વન્.જ્યા.ઇયમ્.સમને.પારયન્તી।ઽઽ.
વક્ષ્યતી.ઇવ.આગચ્છતિ.કર્ણમ્.પ્રિયમ્.ઇવ.સખાયમ્.ઇસુમ્.પરિસ્વજમાના।
યોષા.ઇવ.શિઙ્ક્તે.શબ્દમ્.કરોતિ.વિતતાધિ.ધનુસિ.જ્યા.ઇયમ્,.સમને.સંગ્રામે.પારયન્તી.પારમ્.નયન્તી।
ઇસુર્.ઇસતેર્.ગતિ.કર્મણહ્,.વધ.કર્મણો.વા।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``સુપર્ણમ્.વસ્તે.મૃગો.અસ્યા.દન્તો.ગોભિઃ.સમ્નદ્ધા.પતતિ.પ્રસૂતા।
યત્રા.નરઃ.સંશ્.ચ.વિ.ચ.દ્રવન્તિ.તત્ર.અસ્મભ્યમ્.ઇસુ1પ્.શર્મ.યંસન્।ઽઽ.
સુપર્ણમ્.વસ્ત.ઇતિ.વાજાન્[સ્wઇfત્.fએઅથેર્ષ્.ઓf.અર્રોwસ્].અભિપ્રેત્ય।
મૃગમયસ્.અસ્યા.દન્તસ્,.મૃગયતેર્.વા।
ગોભિઃ.સમ્નદ્ધા.પતતિ.પ્રસૂતા.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।
યત્ર.નરાઃ.સંદ્રવન્તિ.ચ.વિદ્રવન્તિ.ચ.તત્ર.અસ્મભ્યમ્.ઇસુ1પ્.શર્મ.યચ્છન્તુ.શરનમ્.સંગ્રામેષુ।
અશ્વ.અજનીમ્.કશા.ઇત્ય્.આહુહ્।
કશા.પ્રકાશયતિ.ભયમ્.અશ્વાય।
કૃસ્યતેર્.વા.અનૂ.ભાવાત્।
વાચ્.પુનઃ.પ્રકાશયત્ય્.અર્થાન્।
ખ.શયા।
ક્રોશતેર્.વા।
અશ્વ.કશાયા.એષા.ભવતિ।

``આ.જઙ્ઘન્તિ.સાન્વેષામ્.જઘનામ્.ઉપ.જિઘ્નતે।
અશ્વાજનિ.પ્રચેતસોઽઅશ્વાન્ત્.સમત્સુ.ચોદય।ઽઽ.
આઘ્નન્તિ.સાનૂન્ય્.એષામ્.સરનાનિ.સક્થીનિ।
સક્થિઃ.સચતેર્.આસક્તસ્.અસ્મિન્.કાયહ્।
જઘનાનિ.ચ.ઉપઘ્નાતિ।
જઘનમ્.જઙ્ઘન્યતેઃ.(તો.સ્ત્રિકે.રેપેઅતેદ્લ્ય્)।
અશ્વાજનિ.પ્રચેતસઃ.પ્રવૃદ્ધ.ચેતસસ્.અશ્વાન્.સમત્સુ.સમરનેષુ.સંગ્રામેષુ.ચોદય।
ઉલૂખલમ્.ઉરુ.કરમ્.વા.ઊર્ધ્વ.ખમ્.વા.ઊર્કરમ્.વા।
``ઉરુ.મે.કુર્વ્.ઇત્ય્.અબ્રવીત્.તદ્.ઉલૂખલમ્.અભવત્।ઽઽ.
``ઉરુકરંશ્.ચ.એતત્.તદ્.ઉલૂખલમ્.ઇત્ય્.આચક્ષતે.પરોક્ષેન।ઽઽ.ઇતિ.ચ.બ્રાહ્મણમ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``યચ્ચિદ્દ્.હિ.ત્વમ્.ગૃહેગૃહ.ઉલૂખલક.યુજ્યસે।
ઇહ.દ્યુમત્તમમ્.વદ.યજતામ્.ઇવ.દુન્દુભિહ્।ઽઽ.ઇતિ.સા.નિગદ.વ્યાખ્યાતા।

વૃસભઃ.પ્રજામ્.વર્ષતિ.ઇતિ.વા.અતિબૃહતિ.રેતસ્.ઇતિ.વા।
તદ્.વૃસ.કર્મા.વર્ષનાદ્.વૃસભહ્।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``ન્યક્રન્દયન્ન્.ઉપયન્ત.એનમ્.અમેહયન્.વૃસભમ્.મધ્ય.આજેહ્।
તેન.સૂભર્વમ્.શતવત્.સહસ્રમ્.ગવામ્.મુદ્ગલઃ.પ્રધને.જિગાય।ઽઽ.
ન્યક્રન્દયન્ન્.ઉપયન્ત.એનમ્.ઇતિ.વ્યાખ્યાતમ્।
અમેહયન્.વૃસભમ્.મધ્ય.આજેર્.આજયનસ્ય.આજવનસ્ય.ઇતિ.વા।
તેન.તમ્.સૂભર્વમ્.રાજાનમ્।
ભર્વતિર્.અત્તિ.કર્મા।
તદ્વા.સૂભર્વમ્.સહસ્રમ્.ગવામ્.મુદ્ગલઃ.પ્રધને.જિગાય।
પ્રધન.ઇતિ.સંગ્રામ.નામ,.પ્રકીર્ણાન્ય્.અસ્મિન્.ધનાનિ.ભવન્તિ।
દ્રુઘનહ્,.દ્રુમમયો.ઘનહ્।
તત્ર.ઇતિહાસમ્.આચક્ષતે।
મુદ્ગલો.ભાર્મ્યશ્વ.ઋષિર્.વૃસભંશ્.ચ.દ્રુઘનંશ્.ચ.યુક્ત્વા.સંગ્રામે.વ્યવહૃત્ય.આજિમ્.જિગાય।
તદ્.અભિવાદિની.એષા.ર્ચ્.ભવતિ।

``ઇમમ્.તમ્.પશ્ય.વૃસભસ્ય.યુઞ્જમ્.કાસ્થાયા.મધ્યે.દ્રુઘનમ્.શયાનમ્।
યેન.જિગાય.શતવત્.સહસ્રમ્.ગવામ્.મુદ્ગલઃ.પૃતના.આજ્યેષુ।ઽઽ.
ઇમમ્.તમ્.પશ્ય.વૃસભસ્ય.સહ.યુજમ્.કાસ્થાયા.મધ્યે.દ્રુઘનમ્.શયાનમ્।
યેન.જિગાય.શતવત્.સહસ્રમ્.ગવામ્.મુદ્ગલઃ.પૃતનાજ્યેષુ।
પૃતનાજ્યમ્.ઇતિ.સંગ્રામ.નામ।
પૃતનાનામ્.અજનાદ્.વા,.જયનાદ્.વા।
મુદ્ગલો.મુદ્ગવાન્,.મુદ્ગ.ગિલો.વા,.મદનમ્.ગિલતિ.ઇતિ.વા,.મદમ્.ગિલો.વા,.મુદમ્.ગિલો.વા।
ભાર્મ્યશ્વો.ભૃમ્યશ્વસ્ય.પુત્રહ્।
ભૃમ્યશ્વો.ભૃમિ1પ્ઽઅસ્ય.અશ્વાહ્,.અશ્વ.ભરનાદ્.વા।
પિતુઃ.ઇત્ય્.અન્ન.નામ।
પાતેર્.વા,.પિબતેર્.વા,.પ્યયતેર્.વા।
તસ્ય.એષા.ભવતિ।

``પિતુમ્.નુ.સ્તોમમ્.મહો.ધર્માનમ્.તવિસીમ્।
યસ્ય.ત્રિતો.વ્યોજસા.વૃત્રમ્.વિપર્વમ્.અર્દયત્।ઽઽ.
તમ્.પિતુમ્.સ્તૌમિ.મહતો.ધારયિતારમ્.બલસ્ય।
તવિસી.ઇતિ.બલ.નામ।
તવતેર્.વા.વૃદ્ધિ.કર્મણહ્।
યસ્ય.ત્રિત.ઓજસા.બલેન।
ત્રિતસ્.ત્રિસ્થાન.ઇન્દ્રો.વૃત્રમ્.વિપર્વાનમ્.વ્યર્દયતિ।
નદી.ઓ.વ્યાખ્યાતાહ્।
તાસામ્.એષા.ભવતિ।

``ઇમમ્.મે.ગઙ્ગા8.યમુના8.સરસ્વતી8.શુતુદ્રી8.સ્તોમમ્.સચતા.પરુસ્ન્યા।
અસિખી3.મરુદ્વૃધા8.વિતસ્તયા.આર્જીકીયા8.શૃણુહ્ય્.આ.સુસોમયા।ઽઽ.
ઇમમ્.મે.ગઙ્ગા8.યમુના8.સરસ્વતી8.શુતુદ્રી8.પરુસ્ની8.સ્તોમમ્.આસેવધ્વમ્।
અસિક્ની3.ચ.સહ.મરુદ્વૃધા8,.વિતસ્તયા.ચ.આર્જીકીયા8.આશૃણુહિ.સુસોમયા.ચ.ઇતિ.સમસ્ત.અર્થહ્।
અથ.એક.પદ.નિરુક્તમ્।
ગઙ્ગા.ગમનાત્।
યમુના.પ્રયુવતી.ગચ્છતિ.ઇતિ.વા,.પ્રવિયુતમ્.ગચ્છતિ.ઇતિ.વા।
સરસ્વતી।
સરસ્.ઇત્ય્.ઉદક.નામ।
સર્તેસ્.તદ્વતી[રિચ્ઃ.ઇન્.wઅતેર્]।
શુતુદ્રી,.શુદ્રાવિની,.ક્ષિપ્ર.દ્રાવિની.આશુ.તુન્ના.ઇવ.દ્રવતી.ઇતિ.વા।
ઇરાવતીમ્.પરુસ્ની.ઇત્ય્.આહુહ્,.પર્વવતી.ભસ્વતીકુતિલ.ગામિની।
અસિક્ની.અશુક્લા.અસિતા।
સિતમ્.ઇતિ.વર્ણ.નામ,.તત્,પ્રતિષેધસ્.અસિતમ્।
મરુદ્વૃધાઃ.સર્વા.નદ્યસ્,.મરુત.એના.વર્ધયન્તિ।
વિતસ્તા.અવિદગ્ધા।
વિવૃદ્ધા.મહા.કુલાહ્।(9,26
આર્જીકીઇયામ્.વિપાશ્.ઇત્ય્.આહુર્.ઋજીક.પ્રભવા.વા.ઋજુ.ગામિની.વા।
વિપાશ્.વિપાતનાદ્.વા।
વિપાશનાદ્.વા।
વિપ્રાપનાદ્.વા।
પાશા.અસ્યામ્.વ્યપાશ્યન્ત.વસિસ્થસ્ય.મુમૂર્ષતહ્।
તસ્માદ્.વિપાશ્.ઉચ્યતે,.પૂર્વમ્.આસીદ્.ઉરુંજિરા।
સુસોમા.સિન્ધુર્.યદ્.એનામ્.અહ્બિપ્પ્રસુવન્તિ.નદી.અહ્।
સિન્ધુઃ.સ્યન્દનાત્।

``આપો.હિ.સ્થા.મયોભુવસ્.તા.ન.ઊર્જે.દધાતન।
મહે.રનાય.ચક્ષસે।ઽઽ.
આપો.હિ.સ્થ.સુખ.ભુવસ્.તા.નસ્.અન્નાય.ધત્ત।
મહતે.ચ.નો.રનાય.રમનીયાય.ચ.દર્શનાય।
ઓસધિ1પ્.ઓસત્[બુર્ણિઙ્ગ્.એલેમેન્ત્].ધયન્તિ[તો.સુછ્].ઇતિ.વા,.ઓસતિ[લોચ્.].એના.ધયન્તિ.ઇતિ.વા।
દોસમ્.ધયન્તિ.ઇતિ.વા।
તાસામ્.એષા.ભવતિ।

``યા.ઓસધીઃ.પૂર્વા.જાતા.દેવેભ્યસ્.ત્રિયુગમ્.પુરા।
મનૈ.નુ.બભ્રૂનામ્.અહમ્.શતમ્.ધામાનિ.સપ્ત.ચ।ઽઽ.
યા.ઓસધયઃ.પૂર્વા.જાતા.દેવ4ભ્યસ્.ત્રીનિ.યુગાનિ.પુરા।
મન્યે.નુ.તદ્.બભ્રૂનામ્.અહમ્।
બભ્રુ.વર્ણાનામ્.હરનાનામ્.ભરનાનામ્.ઇતિ.વા।
શતમ્.ધામાનિ.સપ્ત.ચ।
ધામાનિ.ત્રયાનિ.ભવન્તિ,.સ્થાનાનિ.નામાનિ.જન્માનિ.ઇતિ।
જન્માન્ય્.અત્ર.અભિપ્રેતાનિ।
સપ્ત.શતમ્.પુરુષસ્ય.મર્મનામ્,.તેષ્વ્.એના.દધતિ.ઇતિ.વા।
રાત્રિર્.વ્યાખ્યાતા।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।
આપ.આપ્નોતેહ્।
તાસામ્.એષા.ભવતિ।

``આ.રાત્રિ.પાર્થિવમ્.રજસ્.પિતૃ6.અપ્રાયિ.ધામભિહ્।
દિવઃ.સદસ્2પ્.બૃહતી.વિ.તિષ્ઠસાઅ.ત્વા.ઇસમ્.વર્તતે.તમસ્1।ઽઽ.
આપૂ.પુરસ્.ત્વમ્.રાત્રિ.પાર્થિવમ્.રજસ્,.સ્થાનૈર્.મધ્યમસ્ય।
દિવઃ.સદસ્2પ્।
બૃહતી.મહતી।
વિતિષ્ઠસ.આવર્તતે.ત્વેસમ્.તમસ્.રજસ્।
અરન્યાન્ય્.અરન્યસ્ય.પત્ની।
અરન્યમ્.અપાર્ણમ્.ગ્રામાત્।
અરમનમ્.ભવતિ.ઇતિ.વા।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``અરન્યાન્ય્.અરન્યાન્ય્.અસૌ.યા.પ્રેવ.નશ્યસિ।
કથા.ગ્રામમ્.ન.પૃચ્છસિ.ન.ત્વા.ભીર્.ઇવ.વિન્દતિ।ઽઽ.
અરન્યાનિ.ઇત્ય્.એનામ્.આમન્ત્રયતે।
યા.અસાવ્.અરન્યાનિ.વનાનિ.પરાચિ.ઇવ.નશ્યસિ।
કથમ્.ગ્રામમ્.ન.પૃચ્છસિ।
ન.ત્વા.ભીર્.વિન્દતિ.ઇવ.ઇતિ।
ઇવઃ.પરિભય.અર્થે.વા।
શ્રદ્ધા.શ્રદ્ધાનાત્।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``શ્રદ્ધયા.અગ્નિઃ.સમિધ્યતે.શ્રદ્ધયા.હૂયતે.હવિસ્1।
શ્રદ્ધામ્.ભગસ્ય.મૂર્ધનિ.વચસા.વેદયામસિ।ઽઽ.
શ્રદ્ધયા.અગ્નિઃ.સાધુ.સમિધ્યતે।
શ્રદ્ધયા.હવિસ્.સાધુ.હૂયતે।
શ્રદ્ધામ્.ભગસ્ય.ભાગધેયસ્ય.મૂર્ધનિ.પ્રધાન.અઙ્ગે.વચનેન.આવેદયામહ્।
પૃથિવી.વ્યાખ્યાતા।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``સ્યોના.પૃથિવિ.ભવ્.અનૃક્ષરા.નિવેશની।
યચ્છા.નઃ.શર્મ.સપ્રથહ્।ઽઽ.
સુખા.નઃ.પૃથિવિ.ભગ.અનૃક્ષરા.નિવેશનીઇ।
ઋક્ષરઃ.કન્થક.ઋચ્છતેહ્।
કન્તકઃ.કન્તપો.વા,.કૃણ્તતેર્.વા.કન્તતેર્.વા.સ્યાદ્.ગતિ.કર્મણહ્।
ઉદ્ગતતમો.ભવતિ।
યચ્છ.નઃ.શર્મ।
યચ્છન્તુ.શરનમ્.સર્વતઃ.પૃથુ।
અપ્વા.વ્યાખ્યાતા।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``અમીસાંશ્.ચિત્તમ્.પ્રતિલોભયન્તી.ગૃહાન.અઙ્ગાન્ય્.અપ્વા8.પરેહિ।
અભિ.પ્રેહિ.નિર્દહ.હૃત્સુ.શોકૈર્.અન્ધેન.અમિત્રાસ્.તમસા.સચન્તામ્।ઽઽ
અમીસાંશ્.ચિત્તાનિ.પ્રજ્ઞાનિ.પ્રતિલોભયમાના.ગૃહાન.અઙ્ગાન્ય્.અપ્વા8।
પરેહિ।
અભિપ્રેહિ।
નિર્દહ.એષામ્.હૃદયાનિ.શોકૈઃ.અન્ધેન.અમિત્રાસ્.તમસા.સંસેવ્યન્તામ્।
અગ્નાયી.અગ્નેઃ.પત્ની।
તસ્યા.એષા.ભવતિ।

``ઇહેન્દ્રાનીમ્.ઉપ.હ્વયે.વરુનાનીમ્.સ્વસ્તયે।
અગ્નાયીમ્.સોમપીતયે।ઽઽ.ઇતિ.સા.નિગદ.વ્યાખ્યાતા।

અથ.અતસ્.અસ્તૌ.દ્વન્દ્વાનિ।
ઉલૂખલ.મુસલ1દ્।
ઉલૂખલમ્.વ્યાખ્યાતમ્।
મુસલમ્.મુહુઃ.સરમ્।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``આયજી.વાજસાતમ્.આ.તા.હ્ય્.ઉચ્ચા.વિજર્ભૃતહ્।
હરી.ઇવ.અન્ધાંસિ.બપ્સતા।ઽઽ.
આયસ્તવ્ય1દ્.અન્નાનામ્.સમ્ભક્તતમ1દ્.તે.હ્ય્.ઉચ્ચૈર્.વિહ્રિયેતે.હરી.ઇવ.અન્નાનિ.ભુઞ્જાને।
હવિર્ધાન1દ્.હવિસામ્.નિધાન1દ્।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``આ.વામ્.ઉપસ્થમ્.અદ્રુહા.દેવાઃ.સીદન્તુ.યજ્ઞિયાહ્।
ઇહ.અદ્ય.સોમપીતયે।ઽઽ.
આસીદન્તુ.વામ્.ઉપસ્થમ્.ઉપસ્થાનમ્,.અદ્રોગ્ધવ્ય1દ્.ઇતિ.વા,.યજ્ઞિયા.દેવા.યજ્ઞ.સમ્પાદિન.ઇહ.અદ્ય.સોમ.પાનાય।
દ્યાવા.પૃથિવી.ઔ.વ્યાખ્યાત1દ્।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``દ્યાવા.નઃ.પૃથિવી.ઇમમ્.સિધ્રમ્.અદ્ય.દિવિસ્પૃશમ્।
યજ્ઞમ્.દેવેષુ.યચ્છતામ્।ઽઽ.
દ્યાવા.પૃથિવી.ઔ.ન.ઇમમ્.સાધનમ્.અદ્ય.દિવિ.સ્પૃશમ્.યજ્ઞમ્.દેવેષુ.નિયચ્છતામ્।
વિપાશ્.શુતુદ્રી.ઔ.વ્યાખ્યાતા1દ્।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``પ્ર.પર્વતાનામ્.ઉશતી.ઉપસ્થાદ્.અશ્વ1દ્.ઇવ.વિસિત1દ્.હાસમાને।
ગાવ્.એવ.શુભ્રે.માતરા.રિહાને.વિપાશ્.શુતુદ્રી.પયસા.જવેતે।ઽઽ.
પર્વતાનામ્.ઉપસ્થાદ્.ઉપસ્થાનાત્।
ઉશતી.ઔ.કામયમાના1દ્।
અશ્વ1દ્.ઇવ.વિમુક્ત1દ્.ઇતિ.વા।
વિસન્ન1દ્.ઇતિ.વા।(9,399
હાસમાના1દ્।
હાસતિઃ.સ્પર્ધાયામ્।
હર્ષમાના1દ્.વા।
ગાવાવ્.ઇવ.શુભ્રા1દ્.શોભના1દ્.માતાદ્.સંરિહાના1દ્.વિપાશ્.શુતુદ્રી.ઔ.પયસા.પ્રજવેતે।
આર્ત્ની.અર્તન્યૌ.વા।
અરન્યૌ.વા।
અરિસન્યૌ.વા।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``તે.આચરન્તી.સમનેવ.યોષા.માતેવ.પુત્રમ્.બિભૃતામ્.ઉપસ્થે।
અપ.શત્રૂન્.વિધ્યતામ્.સંવિદાને.આર્ત્ની.ઇમે.વિસ્ફુરન્તી.અમિત્રાન્।ઽઽ.
તે.આચરન્ત્યૌ.સમનસાવ્.ઇવ.યોષા1દ્.માતા.ઇવ.પુત્રમ્.વિભૃતામ્.ઉપસ્થ.ઉપસ્થાને।
અપવિધ્યતામ્.શત્રૂન્.સંવિદાને.આર્ત્ન્યાવ્.ઇમે.વિઘ્નત્યાવ્.અમિત્રાન્।
શુનાસીરૌ।
શુનો.વાયુહ્।
શુ.એત્ય્.અન્તરિક્ષે।
સીર.આદિત્યઃ.સરનાત્।
તયોર્.એષા.ભવતિ।

``શુનાસીરાવ્.ઇમામ્.વાચમ્.જુસેથામ્.યદ્.દિવિ.ચક્રથુઃ.પયસ્।
તેન.ઇમામ્.ઉપ.સિઞ્ચતમ્.ઽઽ..ઇતિ.સા.નિગદ.વ્યાખ્યા।
દેવી.જોસ્ત્રી.દેવી.ઔ.જોસયિત્રી.ઔ।
દ્યાવા.પૃથિવી.આવ્.ઇતિ.વા.અહોરાત્ર1દ્.ઇતિ.વા।
સસ્યંશ્.ચ.સમા.ચ.ઇતિ.કાત્થક્યહ્।
તયોર્.એષ.સમ્પ્રૈસો.ભવતિ।

``દેવી.જોસ્ત્રી.વસુધિતી.યયોર્.અન્યાઘા.દ્વેષાંસિ.યૂયવદ્.અન્યાવક્ષદ્.વસુ.વાર્યાનિ.યજમાનાય.વસુવને.વસુધેયસ્ય.વીતામ્.યજ।ઽઽ.
દેવી.જોસ્ત્રી.દેવી.ઔ.જોસયિત્રી.ઔ.વસુધિતી.વસુધાની.ઔ।
યયોર્.અન્યા.અઘાનિ.દ્વેષાંસ્ય્.અવયાવયતિ।
આવહત્ય્.અન્યા.વસૂનિ.વનનીયાનિ.યજમાનાય.વસુ.વનનાય.ચ.વસુ.ધાનાય.ચ।
યજ.ઇતિ.સમ્પ્રૈસહ્।
દેવી.ઊર્જ.આહુતી।
દેવી.આ.ઊર્જ.આહ્વાન્યૌ।
દ્યાવા.પૃથિવી.આવ્.ઇતિ.વા.અહોરાત્ર1દ્.ઇતિ.વા।
સસ્યંશ્.ચ.સમા.ચ.ઇતિ.કાત્થક્યહ્।
તયોર્.એષ.સમ્પ્રૈસો.ભવતિ।

``દેવી.ઊર્જાહુતી.ઇસમ્.ઊર્જમ્.અન્યા.વક્ષત્,.સગ્ધિમ્.સપીતિમ્.અન્યા।
નવેન.પૂર્વમ્.દયમાનાઃ.સ્યામ.પુરાનેન.નવમ્.તામ્.ઊર્જમ્.ઊર્જાહુતી.ઊર્જયમાને.અધાતામ્.વસુવને.વસુધેયસ્ય.વીતામ્;.યજ।ઽઽ.
દેવી.ઊર્જ.આહુતી.દેવી.આ.ઊર્જ.આહ્વાન્યૌ।
અન્નંશ્.ચ.રસંશ્.ચ.આવહત્ય્.આવહત્ય્.અન્યા।
સહ.જગ્ધિમ્.ચ.સહ.પીતિમ્.ચ.અન્યા।
નવેન.પૂર્વમ્.દયમાનાઃ.સ્યામ।
પુરાનેન.નવમ્।
તામ્.ઊર્જમ્.ઊર્જ.આહુતી.ઊર્જયમાન1દ્.અધાતામ્.વસુ.વનનાય.ચ।
વસુ.ધાનાય.ચ।
વીતામ્.પિબેતામ્.કામયેતામ્.વા।
યજ.ઇતિ.સમ્પ્રૈસો.યજ.ઇતિ.સમ્પ્રૈસહ્।