નર્મમાલા · અધ્યાય 1

ક્ષેમેન્દ્ર: નર્મમાલા
પ્રથમઃ પરિહાસઃ
યેનેદં સ્વેચ્છયા સર્વં માયયા મોહિતં જગત્ ।
સ જયત્યજિતઃ શ્રીમાન્ કાયસ્થઃ પરમેશ્વરઃ

અસ્તિ સ્વસ્તિમતામગ્ર્યં મણ્ડિતં બુધમણ્ડલૈઃ ।
ખણ્ડિતાખણ્ડલાવાસદર્પં કશ્મીરમણ્ડલમ્

યસ્મિન્ પ્રાજ્યભુજસ્તમ્ભસ્તમ્ભિતાહિતવિક્રમઃ ।
ત્રિવિક્રમ ઇવ શ્રીમાનનન્તો બલિજિન્નૃપઃ

તેન પ્રજોપસર્ગેષુ વારિતેષુ વિવેકિના ।
દુર્નિયોગિષુ .. .. .. નીતેષુ સ્મૃતિશેષતામ્

વિદગ્ધચૂડામણિના કેનચિત્કેલિશાલિના ।
વિદ્વદ્ગોષ્ઠીગરિષ્ઠેન કશ્ચિત્સહૃદયો જનઃ

હાસાયાતીતકાયસ્થચરિતં કર્તુમીરિતઃ ।
કરોતિ તત્પ્રસઙ્ગેન દુરાચારવિડમ્બનામ્

કૃતવિશ્વપ્રપઞ્ચાય નમો માયાવિધાયિને ।
ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહારકારિણે પુરહારિણે

વ્યાપિને જન્મહીનાય નિર્ગુણાય કલાભૃતે ।
સર્વાધિકારિણે સર્વકાલકૂટાશનાય તે

પુરા હતેષુ દૈત્યેષુ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
દુઃખિતો દીર્ઘવૈરાગ્યસ્તદ્ગેહગણનાપતિઃ

ગત્વા વૈતરણીતીરં તપો વાર્ષસહસ્રકમ્ ।
સ્વમૂત્રચુલકાહારઃ સુરવૈરાચ્ચકાર સઃ

તુષ્ટસ્તમેત્ય વરદઃ કલિઃ સાક્ષાદભાષત ।
સર્વદેવવિનાશાય ગચ્છ વત્સ મહીતલમ્

અનેન કલમાસ્ત્રેણ મદ્દત્તેન પ્રહારિણા ।
વિચ્છિન્નદીપકુસુમાન્ધૂપહીનાન્નિરમ્બરાન્

ભ્રષ્ટાલયાન્ધૂલિલિપ્તાન્હાહાભૂતાન્શ્વભિર્વૃતાન્ ।
કરિષ્યસિ સુરાન્સર્વાન્ભક્તપાનીયકાઙ્ક્ષિણઃ

જગતિ બ્રાહ્મણાનાં ચ વૃત્તિચ્છેદે ત્વયા કૃતે ।
યજ્ઞચ્છેદાદ્વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ દિવિ દેવા ન સંશયઃ

દૈત્યક્ષયે કૃતે યસ્માદ્ભવતા દિવિ રોદિતમ્ ।
તસ્માત્ત્વં દિવિરો નામ ભુવિ ખ્યાતો ભવિષ્યસિ

મષી સકલમા યસ્ય કાલી કવલિતાખિલા ।
સદા સકલમાયસ્ય તસ્ય સર્વાર્થસિદ્ધિદા

ત્વદ્વંશે ઽત્ર ભવિષ્યન્તિ દૈત્યા દિવિરરૂપિણઃ ।
યૈરિયં લબ્ધવિભવૈઃ પૃથિવી ન ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતે તસ્મિન્કલૌ કલ્મષમાનસઃ ।
યાતિ કાલે સુવિપુલે મહીમવતતાર સઃ

સૌનિકેન પ્રજાતો ઽથ ભૂતલે મર્મઘાતિના ।
સ *કુદ્દાલિકભાર્યાયાં જગદુન્મૂલનવ્રતઃ

તીક્ષ્ણૈસ્તદન્વયે જાતૈઃ સર્વવૃત્તિવિલોપિભિઃ ।
રૂક્ષૈર્ન કસ્યચિન્મિત્રૈઃ પાપૈઃ સર્વાપહારિભિઃ

કલ્પાન્તૈરિવ સર્વત્ર ગ્રસ્તસ્થાવરજઙ્ગમૈઃ ।
મષીવિલિપ્તસર્વાઙ્ગૈઃ કાલેનાલિઙ્ગિતૈરિવ

અધોગતૈર્મૃદુતરૈઃ સ્તબ્ધૈરભ્યુદ્ગતૈઃ ક્ષણાત્ ।
પુરીષૈરિવ કાયસ્થૈઃ કાયસ્થૈર્દોષકારિભિઃ

સેવાકાલે બહુમુખૈર્લુબ્ધકૈર્બહુબાહુભિઃ ।
વઞ્ચને બહુમાયૈશ્ચ બહુરૂપૈઃ સુરારિભિઃ

વ્યાપ્તાસુ નગરગ્રામપુરપત્તનભૂમિષુ ।
તસ્મિન્કાલે મષીલિપ્તકલમેન ખમુલ્લિખન્

નનર્ત કર્તરીહસ્તો ભૂર્જપ્રાવરણઃ કલિઃ ।
ભસ્ત્રાકક્ષ્યાભિધાનો ઽયં સર્વભક્ષો મહાસુરઃ ।
જાતો જગત્ક્ષયાયેતિ પિશાચનિચયા જગુઃ

દેવાપહારિણા તેન ગોઘાસલવણચ્છિદા ।
ભુજ્યતે પીયતે ભૂરિ દિવિરેણ દિવાનિશમ્

ભક્ત્યા ભગવતો વિષ્ણોસ્ત્રૈલોક્યાક્રમણે પુરા ।
ધર્મઃ પ્રયાતો દ્રવતાં મષીરૂપેણ તિષ્ઠતિ

દેવનાગમનુષ્યાણાં નિત્યનૈમિત્તિકચ્છિદઃ ।
તસ્ય કાયસ્થનાથસ્ય ત્રૈલોક્યાક્રમણે પુનઃ

કલિઃ પ્રયાતો દ્રવતાં મષીરૂપેણ તિષ્ઠતિ ।
યથા સ્વર્ગપ્રદા ગઙ્ગા તથૈષા નરકપ્રદા

વ્યથિતઃ પ્રથિતૈર્ગ્રામૈર્નિગડૈર્લગુડૈસ્તથા ।
ભયાદ્વૈરાગ્યમાપન્નઃ સ બભૂવ મહાવ્રતી

ભગ્નવ્યથો ઽથ સન્ત્યજ્ય વ્રતં પ્રાયાદ્દિગન્તરમ્ ।
કાલેન વિસ્મૃતો ઽભ્યેત્ય ભૂર્જજ્ઞો ઽલીકનિઃસ્પૃહઃ

ક્રમાદ્ગ્રામનિયોગેન નગરે ગણનાપતેઃ ।
દમ્ભસમ્ભાવિતઃ પ્રાપ ગૃહકૃત્યં વિધેર્વશાત્

તસ્યાનુજીવિભિઃ ક્રૂરૈરનુવર્તનજીવિભિઃ ।
વસુહીના વસુમતી કૃતા પ્રકટતસ્કરૈઃ

દમ્ભધ્વજો નિષ્પ્રપઞ્ચો લુબ્ધકઃ કલમાકરઃ ।
સૂચીમુખો ભૂર્જગુપ્તો મહીમણ્ડશ્ચ દુઃસહાઃ

દૈત્યાવતારાઃ સપ્તૈતે તન્માહાત્મ્યાન્નિયોગિનઃ ।
લુણ્ઠ્યા વધ્યાશ્ચ પૂજ્યા યે સર્વ ઇત્યવદન્મદાત્

ઉપતાપો વજ્રપાતઃ પરિઘો દ્વારભઞ્જકઃ ।
ધૂમકેતુઃ કપિમુખઃ કુક્ષિભેદો ગૃહોલ્મુકઃ

અષ્ટૌ પિશાચાસ્તસ્યૈતે ભટમુખ્યાઃ પુરઃસરાઃ ।
મર્ત્યલોકવિનાશાય બભ્રમુર્યષ્ટિપાણયઃ

સ વૃતઃ સેવકશતૈઃ સદા દમ્ભહરાર્ચને ।
સ્તોત્રં પઠતિ હાહેતિ કુર્વન્સાસ્રુવિલોચનઃ

સુગિરા ચિત્તહારિણ્યા પશ્યન્ત્યા દૃશ્યમાનયા ।
હ્યઃ કિયન્તો મયા દત્તાઃ પ્રાયસ્થા વિજયેશ્વરે

જયત્યુલ્લાસિતાનન્તમહિમા પરમેશ્વરઃ ।
આદૌ સ્થિતાનામુપરિ પ્રયાન્ત્વેતે ત્રિસપ્તતિઃ

યઃ સ્ફીતઃ શ્રીદયાબોધપરમાનન્દસમ્પદા ।
પ્રાયસ્થાને મૃતા ભટ્ટાઃ કૃષ્યન્તાં ગુલ્ફદામભિઃ

વિદ્યોદ્દ્યોતિતમાહાત્મ્યઃ સ જયત્યપરાજિતઃ ।
નિર્ધામધૂમકર્તારો ગ્રામાન્યાન્તુ નિયોગિનઃ

સર્વાનન્દસ્વરૂપાય સર્વમઙ્ગલ્યહેતવે ।
સર્વસ્વહરણં કૃત્વા વધ્યા દણ્ડનિષેધિનઃ

સર્વક્લેશાપહર્ત્રે ચ ચિદ્રૂપબ્રહ્મણે નમઃ ।
પીડિતાઃ પ્રસ્રવન્ત્યેવ પ્રજા ગુગ્ગુલુબીજવત્

ઇત્યાદિસ્તોત્રમુખરો ઘણ્ટાબધિરિતાખિલઃ ।
સમાદિશ્યાવિશચ્ચાશુ નિયોગિનિબિડાં સભામ્

મરીચઃ પ્રથિતસ્થાનમાસ્થિતો જનદુષ્કૃતૈઃ ।
દદર્શ દૂરાદાયાન્તં કાર્યદૂતં નિયોગિનમ્

પદાલ[ગ્ના]શિવં દેવગૃહોચ્ચાટનચાક્રિકમ્ ।
સુસૂક્ષ્મદલવિન્યાસવિભાગોન્નતટુપ્પિકમ્

અતસીકુસુમચ્છાયં મૃદુસ્પર્શાઙ્ગરક્ષિકમ્ ।
જાત્યકસ્તૂરિકામોદસ્થૂલતૂલપટીવૃતમ્

હસ્તાઙ્ગુલીન્યસ્તહૈમત્રિગુણાવર્તવાલિકમ્ ।
દૂરાધ્વક્લમસોચ્છ્વાસાત્કુર્વાણં વિકૃતીર્મુખે

દૃષ્ટ્વા પિશુનમાયાન્તં તં ભાગવતમન્તિકે ।
ઉત્થાય હર્ષાદાલમ્બ્ય પાણૌ પાર્શ્વે ન્યવેશયત્

ઇતિ ગૃહકૃત્યાધિપતિઃ ।
પિશુનેભ્યો નમસ્તેભ્યો યત્પ્રસાદાન્નિયોગિનઃ ।
દૂરસ્થા અપિ જાયન્તે સહસ્રશ્રોત્રચક્ષુષઃ

સો ઽબ્રવીત્ત્વામહં શ્રુત્વા સ્થિતં શક્તિમતાં ધુરિ ।
પ્રાપ્તો દેવગૃહાદેષ રાશિમાર્ગપ્રદર્શકઃ

વસ્ત્રાલઙ્કારરત્નાદિ યત્કિંચિદ્દેવવેશ્મસુ ।
વિદ્યમાનમશેષં તત્કરિષ્યે પ્રકટં તવ

વિજયેશ્વરવારાહમાર્તણ્ડાદિષુ વિદ્યતે ।
ત્વદ્ભાગ્યોપચયાદ્રાશિરપોષ્યપરિપૂરકઃ

અભીરુરપવાદેષુ નિઃશઙ્કઃ પાતકેષુ ચ ।
તત્ર તીક્ષ્ણો ભૃશં શશ્વત્ક્રિયતાં પરિપાલકઃ

સ ચાસ્તિ ભુવિ વિખ્યાતઃ કાયસ્થો ભવતા સમઃ ।
વિના ધનં વિનાયાસં સર્વસ્વહરણં વિના

બ્રહ્મહત્યા ન ગણ્યન્તે ગોવધેષુ કથૈવ કા ।
પ્રભુભક્તિકૃતા યેન મૂલાદુન્મૂલ્યતે જનઃ

અન્યે ઽપિ સન્તિ સર્વત્ર તદ્વિધસ્તુ ન લભ્યતે ।
નીતઃ સ્વજનકો યેન નિધનં બન્ધને ધની

યદિ નામ ભવત્પુણ્યૈઃ સ સમેષ્યતિ મદ્ગિરા ।
તત્સ્વગેહં નિધાનાનાં વિદ્ધિ સ્વચ્છન્દમન્દિરમ્

ઇતિ બ્રુવાણમસકૃત્કર્ણે વિહિતસંવિદમ્ ।
મહત્તમસ્તમવદત્તૂર્ણમાનીયતામિતિ

તતઃ સ સત્વરં દ્વિત્રૈરાદરાય ગતાગતૈઃ ।
તમાનિનાય નિશ્ચિત્ય પાપિનં પરિપાલકમ્

ઇતિ ચાક્રિકઃ પુંશ્ચલકો વા ।
કાષ્ઠસ્તબ્ધોન્નતગ્રીવઃ સનિઃસ્પન્દોર્ધ્વલોચનઃ ।
કામલાહરિતચ્છાયશિરઃશાટકકઞ્ચુકઃ

લમ્બમાનેન મહતામેધ્યક્રોડાનુકારિણા ।
*ઉદરેણ દરેણેવ વ્યાપ્તઃ પિશિતવેશ્મના

તીવ્રદર્પો મહાકોપઃ પ્રાણહૃન્નિષ્પ્રતિક્રિયઃ ।
સોપદ્રવઃ સોપતાપઃ સન્નિપાત ઇવ જ્વરઃ

સ મહાન્તં સમાસાદ્ય દુઃસહં દંશનં વિટમ્ ।
લીલયૈવ વશીકૃત્ય લેભે દેવગૃહાન્બહૂન્

તતો મૂર્તૈરિવાયાસૈઃ સહસૈવ પુરઃસરૈઃ ।
અર્ઘ વેલાં યયૌ કર્તુમસઙ્ખ્યૈઃ પરિવારિતઃ

કાચરો ઽયં હિરણ્યાક્ષઃ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ ।
દેવાનવાપ્તઃ સંહર્તુમિતિ તં બુબુધે જનઃ

ભયાત્પલાય્ય યાતેષુ ધનિકેષુ સુરાલયાત્ ।
તમયુઃ પુનરક્ષીણા દેવાગારનિવાસિનઃ

ભટૈરર્ગલિતદ્વારકવાટસ્ફોટનાકુલૈઃ ।
પ્રારબ્ધે ગૃહભાણ્ડાદિવિલુણ્ઠનમહોત્સવે

સહસા હૃતવસ્ત્રાણાં ગૃહિણીનાં સમાયયૌ ।
સન્ત્રસ્તબાલકાનાં ચ કરુણો રોદનધ્વનિઃ

ઇતિ પરિપાલકઃ ।
અથાયયૌ ચિરાવાપ્તબહુહર્ષસ્ખલદ્ગતિઃ ।
કૃશઃ શનૈશ્ચરાકારો ધૂસરઃ ક્ષુત્ક્ષતોદરઃ

બહુચ્છિદ્રશિરઃશાટલડત્પર્યન્તતૂસ્તકઃ ।
શતચક્રલિકાસ્યૂતમલલિપ્તાઙ્ગરક્ષકઃ

શીર્ણજીર્ણપટીગુપ્તકક્ષ્યાનિયમિતાઞ્ચલઃ ।
યાચિતાનીતસંશુષ્કપાદ[ત્ર]વ્યથિતઃ ખલઃ

લેખાધિકારી નિઃસ્વો ઽપિ લેખસંસ્કારગર્વિતઃ ।
પરિપાલકનિર્દિષ્ટો વાયુભક્ષ ઇવોરગઃ

તદ્ગેહિની શીર્ણવસ્ત્રખ[ણ્ડા]વૃતકટીતટા ।
કજ્જલાલિપ્તનાસાગ્રા લડન્મૃત્કર્ણભૂષણા

ક્ષુધિતાપત્યકુપિતા શૂર્પાર્ધાવૃતમસ્તકા ।
સમુત્થાય સશૂત્કારં કષન્તી બહુશઃ સ્ફિજૌ

પત્યૌ ચિરાત્પ્રાપ્તપદે હૃષ્ટાદાય યતસ્તતઃ ।
..ક્ષેપાપૂપધૂપાદ્યૈર્ગણાધિપમપૂજયત્

સો ઽપ્યનેકાર્થસન્દેશાનાકર્ણ્યાવહિતઃ પ્રભોઃ ।
દાપ્યપ્રસારિતકરો લેખાનસ્ખલિતો ઽલિખત્

ધાવત્કલમચીત્કારતારઃ કપિરિવાહતઃ ।
દીનારાન્ગણયન્નાશુ દદૌ લેખશતદ્વયમ્

પરિપાલકપાદાનાં યત્કિંચિદુપયુજ્યતે ।
દર્વી બૃસી પટલિકા કુણ્ડભાણ્ડકરણ્ડિકા

ઇત્યાદિલેખદાનેન પ્રસિદ્ધિં પરમાં ગતઃ ।
સો ઽચિરેણાભવત્પુષ્ટઃ પૂર્ણપાણિર્મદોદ્ધતઃ

લેખપત્ત્રાણિ વિગલલ્લોચનઃ પરિવાચયન્ ।
ચકાર વિકૃતીસ્તાસ્તા નાનાભ્રૂનેત્રકુઞ્ચનૈઃ

ઇતિ લેખકોપાધ્યાયઃ ।
તતો ગૃહીતમધ્યસ્થચ્છત્ત્રભઙ્ગવ્યવસ્થયા (?) ।
આયયૌ ગઞ્જદિવિરો ભટ્ટભાગવતાર્થિતઃ

સ પ્રાયસ્થખલીકારાન્માની સન્ત્યક્તકર્પટઃ ।
શિરઃશાટકવિન્યાસશ્વિત્રિતાર્ધલલાટભૂઃ

સર્વદેવગૃહગ્રામરાશિસંહારતત્પરઃ ।
રજ્જુશેષીકૃતાશેષનિર્જર..રિપાલકઃ

સ પ્રાપ્ય પ્રદદૌ દીર્ઘાં શરત્ષણ્માસકલ્પનામ્ ।
યસ્યા મધ્યે ઽસ્તિ લિખિતં સાર્ધં લક્ષચતુષ્ટયમ્

સ્વાર્થોપાયં તતઃ પૃષ્ટસ્તેન સ્વીકારસંવિદા ।
ઉવાચ ભાગસન્તોષાત્કિંચિત્સદ્ભાવમાસ્થિતઃ

અસ્મિન્દેવગૃહે તે તે પ્રસિદ્ધાઃ પરિપાલકાઃ ।
વિક્રીતનિજસર્વસ્વાઃ પ્રયાતા મદ્વિરોધિનઃ

ભવતો ઽદ્ય તુ કર્તવ્યા સ્નેહાદુપકૃતિર્મયા ।
કુલાચાર્યઃ સ ભગવાનેકો હિ ગુરુરાવયોઃ

સ્વીકૃતૈરિહ દાનેન પઞ્ચષૈશ્ચાક્રિકાશિવૈઃ ।
ભુજ્યતે નિખિલં દેવદ્રવ્યં ભુક્તિશ્ચ પાર્ષદી

વિક્રીતશેષં યત્કિઞ્ચિદ્વિદ્યતે સુરમણ્ડલે ।
તન્મતેનૈવ તત્સર્વં ભુજ્યતે નિજવત્ત્વયા

તથા હિ તામ્રજઃ પૂર્વં મહાન્ નીતો ઘટો મયા ।
ભક્તિતસ્તચ્છતાંશેન કૃતા ઘણ્ટા સુરાલયે

કાલેન ઘણ્ટાં વિક્રીય તદંશેન કૃતા ઘટી ।
ક્રમેણ ભક્ષિતા સાપિ કૃતા શેષેણ ઘણ્ટિકા

ચિરં સઞ્ચૂર્ણિતા સાપિ કૃતા સૂક્ષ્મઝિલીમલી ।
ઇતિ કૃત્વા તતઃ સ્તોકઘણ્ટાંશઃ પરિપાલિતઃ

એવં ચતુર્ભુજા લુણ્ઠિઃ ક્રિયતે શિવપૂજયા ।
સન્તિ ધાન્યસહસ્રાણિ ક્રિયતાં ભવતાત્ર તુ ।
ક્રયવિક્રયિકા નામ તતો વિજ્ઞપ્યસે મયા

ઇત્યુપાયશતૈસ્તૈસ્તૈસ્તદુક્તૈઃ પરિપાલકઃ ।
*જરઠાખુરિવાક્ષોટં શૂન્યં ચક્રે સુરાલયમ્

ઇતિ ગઞ્જદિવિરઃ ।
અથાન્યરાશિપ્રવણઃ પ્રવીણઃ સાધુલુણ્ઠને ।
આપત્પ્રશમનં પ્રાપ ગ્રામં તસ્માન્નિયોગવિત્

તસ્યાવસ્કરસંછન્નમહારૌરવસોદરે ।
ખણ્ડસ્ફુટિતનાસાગ્રવારિધાનીમહાધને

દામપ્રોતજરદ્દ્વારસ્ખલત્ખડખડારવે ।
યસ્ય સ્થિતિરભૂદ્ગેહે કુકુટ્ટીકોટરોદરે

દગ્ધકમ્બલિકાખણ્ડકૃતમુણ્ડાવગુણ્ઠનઃ ।
શ્વજગ્ધજીર્ણશીર્ણાગ્રોપાનત્ખઞ્જઃ શનૈર્વ્રજન્

કર્પટીતિલમૃદ્દર્ભપવિત્રાર્ઘસમુદ્ગકૈઃ ।
દારુપાત્ત્રીં વહન્પૂર્ણાં ભગ્નામાખુવિખણ્ડિતામ્

સ્નાયી જપોચ્ચલત્કૂર્ચઃ સદાચારપદે સ્થિતઃ ।
દિનાર્ધમપઠત્સ્તોત્રં ગત્વા યઃ સુરમન્દિરમ્

ગોપ્રદક્ષિણકૃદ્વિપ્રપ્રણતો દ્વાદશીવ્રતઃ ।
દદૌ દીનજને માર્ગે યત્નેનૈકકપર્દિકામ્

તસ્યૈવ દૈવાદાયાતકાર્યસ્યાશુ નિયોગિનઃ ।
ઉપસ્કરણભાણ્ડાદિપરિપૂર્ણમભૂદ્ગૃહમ્

શિશિરે યસ્ય નાઙ્ગારં પ્રદદુઃ પ્રાતિવેશ્મિનઃ ।
અયાચિતં દદુસ્તસ્ય વસ્ત્રાલઙ્કરણેપ્સિતમ્

તતઃ સુધાધવલિતં તસ્ય સમ્માર્જિતાઙ્ગનમ્ ।
બહુદાસમભૂદ્ગેહં સિન્દૂરોદરમન્દિરમ્

મિષ્ટભોજનસઞ્જાતનવલાવણ્યસચ્છવિઃ ।
તસ્યાભૂત્તરુણી ભાર્યા દિ[નૈ]રપ્સરસઃ સમા

તતો ઽપિ વ્રજતો ગ્રામં કરણ્ડશયનાદિકમ્ ।
નિર્યયૌ પુરતશ્છત્ત્રં કલશં તામ્રકુણ્ડકમ્

શક્તિઃ પતદ્ગ્રહો ઘણ્ટા તામ્રપાત્રમુપાનહૌ ।
કરિકા ભગવત્પાદા ભૂર્જભસ્ત્રાથ સ્રુક્સ્રુવૌ

અક્ષસૂત્રં મષીભાણ્ડં દર્પણઃ સ્નાનશાટિકા ।
સમ્પુટીટુપ્પિકાખડ્ગાઃ પાદુકે મન્ત્રપુસ્તિકા

નક્ષત્રપત્ત્રિકા ખડ્ગપત્રં લોહિતકમ્બલઃ ।
પવિત્રસૂત્રકં તન્ત્રી સૂચી કલમકર્તરી

વચા જતુમયી રક્ષા ક્ષુરિકા યોગપટ્ટકઃ ।
સ્તોત્રમન્ત્રાણિ ગઙ્ગામૃદ્બિલ્વમુચ્છિષ્ટફાલકમ્

ઇત્યેકીકૃત્ય તસ્યાગ્રે ભાણ્ડોપસ્કરણં યયૌ ।
ઇતસ્તતઃ સમાનીતમપુનર્દાનચેતસા

ઉચ્ચૈઃકૃતલતાપાણિર્ભાટકાનીતઘોટકઃ ।
ઝાઙ્કારપાર્ષ્ણિપ્રહતિર્વદનેનાઞ્ચતા મુહુઃ

સન્તર્જયન્નિવ જનં જ્યો..ર્તમિવ કુર્વતા ।
શિથિલસ્થૂલવસનઃ સ યયૌ પુરમુત્ફલન્

પ્રવિવેશ તતો ગ્રામં સુધૌતસિતકર્પટઃ ।
ક્ષયાય ગ્રામ્યમત્સ્યાનાં વૃદ્ધો બક ઇવાગતઃ

અથ ભોજનચર્યાદિવ્યપદેશૈઃ સહસ્રશઃ ।
તસ્ય યક્ષેશ્વરસ્યેવ નિધાનાન્યાયયુઃ પુરઃ

યોગી હરણચિન્તાસુ પ્રયોગી ભૂર્જયોજને ।
વિયોગી નિજદારાણાં ભોગી નરકસમ્પદામ્

નોપયોગી ફલોત્પત્તૌ દોષોદ્યોગી તુ કેવલમ્ ।
અશો[કઃ] સતતં રોગી નિયોગી જયતિ પ્રભુઃ

વૃક્ષારોહસહસ્રેષુ પ્રાયઃક્લાન્તશતેષુ ચ ।
ગ્રામે તસ્ય વિપન્નેષુ નરકપ્રતિમાભવત્

ગવાં દણ્ડાય યશ્ચક્રે નિધનાવધિબન્ધનમ્ ।
કા નામ ગણના તસ્ય નૃષુ સર્વાપરાધિષુ

સર્વસ્વહરણં બન્ધો નિગ્રહો ગૃહભઞ્જનમ્ ।
ઇતિ તસ્ય મુખાદ્ઘોરં ન ચચાલ વચઃ સદા

પઞ્ચષાઃ સતતં તસ્ય કરભા ઇવ ભારિકાઃ ।
ઘૃતમાક્ષિકદીનારમરિચાર્દ્રકસૈન્ધવમ્

મુદ્ગકમ્બલમાયૂરોપાનન્મેષવિહઙ્ગમમ્ ।
બિસદ્રાક્ષામધુઘટાક્ષોટપર્યઙ્કપીઠિકમ્

કાંસ્યતામ્રાયસાનેકગૃહોપસ્કરણાદિકમ્ ।
નિન્યુસ્તત્તદવિશ્રાન્તા ગૃહં યચ્ચાવદદ્વચઃ

દણ્ડત્યાજનલેખાંશ્ચ સ પ્રાપ્તાન્સ્વામિનો ઽન્તિકાત્ ।
સાધિક્ષેપં સથૂત્કારં ચકાર તિલશો નખૈઃ

નિત્યં માંસઘૃતાહારઃ સ રાજપુરુષે સ્થિતે ।
ભુઙ્ક્તે વિલવણં દમ્ભાદેકો મુદ્ગપલદ્વયમ્

ઇતિ માર્ગપતિર્વ્યાપારિકો વા ।
નિરસ્ય મૂલદિવિરં ચૌર્યાણામચિકિત્સકમ્ ।
ચકાર વારિકં સો ઽથ ચિકિત્સાચતુરં પરમ્

સ મુક્તો બન્ધનાત્તેન ક્ષિપ્રં દ્વાદશવાર્ષિકાત્ ।
લિલેખ કૂટકપટં પ્રકટાક્ષરકોવિદઃ

કૃત્તાઙ્ગુષ્ઠઃ સ વામેન પાણિના દિવિરો રહઃ ।
ખલ..સ્ય ગૃહં ગત્વા વિદધે ભૂર્જયોજનમ્

ગૃહીત્વા મદ્યકલશં સ જાનુયુગલાન્તરે ।
મુહુર્મુહુઃ પરિમિતં પિબન્બહુતરં શનૈઃ

લિલેખ ચીરીચીત્કારતારં કલમરેખયા ।
અન્ત્યાઙ્ગુલ્યા સનિર્ઘોષં લાલયોત્પુંસિતાક્ષરઃ

વિલુમ્પન્વિપ્રગોદેવનિત્યનૈમિત્તિકવ્યયમ્ ।
શ્રીચર્મકારગુરુણા રુગ્ણનાથેન ભાષિતમ્

શિવભક્તિભરાક્રન્દં મુહુર્ગાયન્ખરસ્વરઃ ।
યૂકાઃ પિષન્નખાગ્રેણ મુહુરુચ્ચિત્ય કમ્બલાત્

મુહુર્નિઃશ્વસ્ય નિઃશ્વસ્ય નિન્દન્સંસારચેષ્ટિતમ્ ।
વ્યયેન સ સમીકુર્વન્પ્રવેશં હર્ષનિર્ભરઃ

આવિષ્ટ ઇવ વેતાલશ્ચકમ્પે મદ્યઘૂર્ણિતઃ ।
ઉત્સરત્પટલીમિશ્રકઙ્કાવલયમાલિતઃ

સ્થૂલભૂર્જફડત્કારસ્ફારવાદ્યરસાકુલઃ ।
કર્પરીચ્છિદ્રનિર્યાતવ્યાવલ્ગિવૃષણદ્વયઃ

લુઠત્પૂર્ણમષીભાણ્ડચ્છટાચ્છુરિતવિગ્રહઃ ।
નનર્ત દિવિરઃ ક્ષીબો નગ્નો ભગ્નબૃસીઘટઃ

ધૂસરો મલદિગ્ધાઙ્ગઃ સ પિશાચ ઇવોત્થિતઃ ।
જનજીવાપહારેણ નનન્દ મદનિર્ભરઃ

કક્ષાકુટ્ટનસઙ્ઘટ્ટટાંકારા..જકારિણઃ ।
સ્કન્ધવાદ્યરસઃ કો ઽપિ તસ્યાભૂન્નિર્જને ચિરમ્

ઇતિ ગ્રામદિવિરઃ ।
વ્યાપૃતો ઽપ્યનિશં તેન દિવિરેણાપહારિણા ।
વાતેનેવાનલઃ સાર્ધં જજ્વાલ જનકાનનમ્

અચિરાદથ સંવૃત્તે ગૃહે તસ્ય મહાધને ।
અલઙ્કૃતા માલ્યવતી તામ્બૂલદલનવ્રતા

ગૃહિણી દર્પણપરા રાજમાર્ગાવલોકિની ।
બભાર તદ્વિરહિતા ભૂપાલલલનામદમ્

હારો ભારાયતે હેમતાટઙ્કં મે ન વલ્લભમ્ ।
ધિગ્વણિગ્વનિતાયોગ્યાં ગુર્વીં કનકસૂત્રિકામ્

એકૈવૈકાવલી કાન્તા લલિતેયં પ્રિયા મમ ।
ઇતિ દર્પગિરા તસ્યા નાભવત્ કસ્ય વિસ્મયઃ

અહો ભગવતી કાર્યસર્વસિદ્ધિપ્રદા મષી ।
અહો પ્રબલવાન્કો ઽપિ કલમઃ કમલાશ્રયઃ

યા પપૌ યાચિતં ચામં ભગ્નસ્યૂતાશ્મભાજને ।
તયૈવ પીયતે રૌપ્યપાત્રે કસ્તૂરિકામધુ

ઇત્યધસ્તાં સમાલોક્ય હર્મ્યે કાયસ્થસુન્દરીમ્ ।
તત્પ્રાતિવેશ્મિકસુતાઃ કુલીના જગુરઙ્ગનાઃ