નારાયણીય · અધ્યાય 12.324

યદા ભક્તો ભગવત આસીદ્ રાજા મહાવસુઃ
કિમર્થં સ પરિભ્રષ્ટો વિવેશ વિવરં ભુવઃ ॥

અત્રાપ્ય્ ઉદાહરન્તીમમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્
ઋષીણાં ચૈવ સંવાદં ત્રિદશાનાં ચ ભારત ॥

અજેન યષ્ટવ્યમ્ ઇતિ દેવાઃ પ્રાહુર્ દ્વિજોત્તમાન્
સ ચ છાગો હ્ય્ અજો જ્ઞેયો નાન્યઃ પશુર્ ઇતિ સ્થિતિઃ ॥

ઋષય ઊચુઃ: બીજૈર્ યજ્ઞેષુ યષ્ટવ્યમ્ ઇતિ વૈ વૈદિકી શ્રુતિઃ
અજસંજ્ઞાનિ બીજાનિ છાગં ન ઘ્નન્તુમ્ અર્હથ ॥

નૈષ ધર્મઃ સતાં દેવા યત્ર વધ્યેત વૈ પશુઃ
ઇદં કૃતયુગં શ્રેષ્ઠં કથં વધ્યેત વૈ પશુઃ ॥

તેષાં સંવદતામ્ એવમ્ ઋષીણાં વિબુધૈઃ સહ
માર્ગાગતો નૃપ_2-શ્રેષ્ઠસ્ તં દેશં પ્રાપ્તવાન્ વસુઃ
અન્તરિક્ષચરઃ શ્રીમાન્ સમગ્રબલવાહનઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સહસાયાન્તં વસું તે ત્વ્ અન્તરિક્ષગમ્_1
ઊચુર્ દ્વિજાતયો દેવાન્ એષ છેત્સ્યતિ સંશયમ્ ॥

યજ્વા દાનપતિઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વભૂતહિતપ્રિયઃ
કથં સ્વિદ્ અન્યથા બ્રૂયાદ્ વાક્યમ્ એષ મહાન્ વસુઃ ॥

એવં તે સંવિદં કૃત્વા વિબુધા ઋષયસ્ તથા
અપૃચ્છન્ સહસાભ્યેત્ય વસું રાજાનમ્ અન્તિકાત્ ॥

ભો રાજન્ કેન યષ્ટવ્યમ્ અજેનાહો સ્વિદ્ ઔષધૈઃ
એતન્ નઃ સંશયં છિન્ધિ પ્રમાણં નો ભવાન્ મતઃ ॥

સ તાન્ કૃતાઞ્જલિર્ ભૂત્વા પરિપપ્રચ્છ વૈ વસુઃ
કસ્ય વઃ કો મતઃ પક્ષો બ્રૂત સત્યં સમાગતાઃ ॥

ઋષય ઊચુઃ: ધાન્યૈર્ યષ્ટવ્યમ્ ઇત્ય્ એષ પક્ષો ઽસ્માકં નરાધિપ
દેવાનાં તુ પશુઃ પક્ષો મતો રાજન્ વદસ્વ નઃ ॥

દેવાનાં તુ મતં જ્ઞાત્વા વસુના પક્ષસંશ્રયાત્
છાગેનાજેન યષ્ટવ્યમ્ એવમ્ ઉક્તં વચસ્ તદા ॥

કુપિતાસ્ તે તતઃ સર્વે મુનયઃ સૂર્યવર્ચસઃ
ઊચુર્ વસું વિમાનસ્થં દેવપક્ષાર્થવાદિનમ્ ॥

સુરપક્ષો ગૃહીતસ્ તે યસ્માત્ તસ્માદ્ દિવઃ પત
અદ્યપ્રભૃતિ તે રાજન્ નાકાશે વિહિતા ગતિઃ
અસ્મચ્છાપાભિઘાતેન મહીં ભિત્ત્વા પ્રવેક્ષ્યસિ ॥

તતસ્ તસ્મિન્ મુહૂર્તે ઽથ રાજોપરિચરસ્ તદા
અધો વૈ સંબભૂવાશુ ભૂમેર્ વિવરગો_1 નૃપઃ_2
સ્મૃતિસ્ ત્વ્ એનં ન પ્રજહૌ તદા નારાયણાજ્ઞયા ॥

દેવાસ્ તુ સહિતાઃ સર્વે વસોઃ શાપવિમોક્ષણમ્
ચિન્તયામ્ આસુર્ અવ્યગ્રાઃ સુકૃતં હિ નૃપસ્ય_2 તત્ ॥

અનેનાસ્મત્કૃતે રાજ્ઞા શાપઃ પ્રાપ્તો મહાત્મના
અસ્ય પ્રતિપ્રિયં કાર્યં સહિતૈર્ નો દિવૌકસઃ ॥

ઇતિ બુદ્ધ્યા વ્યવસ્યાશુ ગત્વા નિશ્ચયમ્ ઈશ્વરાઃ
ઊચુસ્ તં હૃષ્ટમનસો રાજોપરિચરં તદા ॥

બ્રહ્મણ્યદેવં ત્વં ભક્તઃ સુરાસુરગુરું હરિમ્
કામં સ તવ તુષ્ટાત્મા કુર્યાચ્ છાપવિમોક્ષણમ્ ॥

માનના તુ દ્વિજાતીનાં કર્તવ્યા વૈ મહાત્મનામ્
અવશ્યં તપસા તેષાં ફલિતવ્યં નૃપ_2-ઉત્તમ ॥

યતસ્ ત્વં સહસા ભ્રષ્ટ આકાશાન્ મેદિનીતલમ્

એકં ત્વ્ અનુગ્રહં તુભ્યં દદ્મો વૈ નૃપ_2-સત્તમ ॥

યાવત્ ત્વં શાપદોષેણ કાલમ્ આસિષ્યસે ઽનઘ
ભૂમેર્ વિવરગો_1 ભૂત્વા તાવન્તં કાલમ્ આપ્સ્યસિ
યજ્ઞેષુ સુહુતાં વિપ્રૈર્ વસોર્ધારાં મહાત્મભિઃ ॥

પ્રાપ્સ્યસે ઽસ્મદનુધ્યાનાન્ મા ચ ત્વાં ગ્લાનિર્ આસ્પૃશેત્
ન ક્ષુત્પિપાસે રાજેન્દ્ર ભૂમેશ્ ચ્છિદ્રે ભવિષ્યતઃ ॥

વસોર્ધારાનુપીતત્વાત્ તેજસાપ્યાયિતેન ચ

સ દેવો ઽસ્મદ્વરાત્ પ્રીતો બ્રહ્મલોકં હિ નેષ્યતિ ॥

એવં દત્ત્વા વરં રાજ્ઞે સર્વે તત્ર દિવૌકસઃ

ગતાઃ સ્વભવનં દેવા ઋષયશ્ ચ તપોધનાઃ ॥

ચક્રે ચ સતતં પૂજાં વિષ્વક્સેનાય ભારત
જપ્યં જગૌ ચ સતતં નારાયણમુખોદ્ગતમ્ ॥

તત્રાપિ પઞ્ચભિર્ યજ્ઞૈઃ પઞ્ચકાલાન્ અરિંદમ
અયજદ્ ધરિં સુરપતિં ભૂમેર્ વિવરગો_1 ઽપિ સન્ ॥

તતો ઽસ્ય તુષ્ટો ભગવાન્ ભક્ત્યા નારાયણો હરિઃ
અનન્યભક્તસ્ય સતસ્ તત્પરસ્ય જિતાત્મનઃ ॥

વરદો ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સમીપસ્થં દ્વિજોત્તમમ્
ગરુત્મન્તં મહાવેગમ્ આબભાષે સ્મયન્ન્ ઇવ ॥

દ્વિજોત્તમ મહાભાગ ગમ્યતાં વચનાન્ મમ
સમ્રાડ્ રાજા વસુર્ નામ ધર્માત્મા માં સમાશ્રિતઃ ॥

બ્રાહ્મણાનાં પ્રકોપેન પ્રવિષ્ટો વસુધાતલમ્
માનિતાસ્ તે તુ વિપ્રેન્દ્રાસ્ ત્વં તુ ગચ્છ દ્વિજોત્તમ ॥

ભૂમેર્ વિવરસંગુપ્તં ગરુડેહ મમાજ્ઞયા
અધશ્ચરં નૃપ_2-શ્રેષ્ઠં ખેચરં કુરુ માચિરમ્ ॥

ગરુત્માન્ અથ વિક્ષિપ્ય પક્ષૌ મારુતવેગવાન્
વિવેશ વિવરં ભૂમેર્ યત્રાસ્તે વાગ્યતો વસુઃ ॥

તત એનં સમુત્ક્ષિપ્ય સહસા વિનતાસુતઃ

ઉત્પપાત નભસ્ તૂર્ણં તત્ર ચૈનમ્ અમુઞ્ચત ॥

તસ્મિન્ મુહૂર્તે સંજજ્ઞે રાજોપરિચરઃ પુનઃ
સશરીરો ગતશ્ ચૈવ બ્રહ્મલોકં નૃપ_2-ઉત્તમઃ ॥

એવં તેનાપિ કૌન્તેય વાગ્દોષાદ્ દેવતાજ્ઞયા
પ્રાપ્તા ગતિર્ અયજ્વાર્હા દ્વિજશાપાન્ મહાત્મના ॥

કેવલં પુરુષસ્ તેન સેવિતો હરિર્ ઈશ્વરઃ
તતઃ શીઘ્રં જહૌ શાપં બ્રહ્મલોકમ્ અવાપ ચ ॥

એતત્ તે સર્વમ્ આખ્યાતં તે ભૂતા માનવા યથા
નારદો ઽપિ યથા શ્વેતં દ્વીપં સ ગતવાન્ ઋષિઃ
તત્ તે સર્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમના નૃ