નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 61

વર્ણાનામ્ આશ્રમાણાં ચ કથિતં ધર્મલક્ષણમ્
યતઃ સ્વર્ગાપવર્ગૌ તુ પ્રાપ્નુયુસ્ તે દ્વિજાદયઃ ॥

યોગશાસ્ત્રસ્ય વક્ષ્યામિ સંક્ષેપાત્ સારમ્ ઉત્તમમ્
યસ્યાભ્યાસબલાદ્ યાન્તિ મોક્ષં ચેહ મુમુક્ષવઃ ॥

યોગાભ્યાસરતસ્યેહ નશ્યેયુઃ પાતકાનિ ચ
તસ્માદ્ યોગપરો ભૂત્વા ધ્યાયેન્ નિત્યં ક્રિયાન્તરે ॥

પ્રાણાયામેન વચનં પ્રત્યાહારેણ ચેન્દ્રિયમ્
ધારણાભિર્ વશીકૃત્ય પુનર્ દુર્ધર્ષણં મનઃ ॥

એકં કારણમ્ આનન્દ બોધં ચ તમ્ અનામયમ્
સુક્ષ્માત્ સૂક્ષ્મતરં ધ્યાયેજ્ જગદાધારમ્ અચ્યુતમ્ ॥

આત્માનમ્ અરવિન્દસ્થં તપ્તચામીકરપ્રભમ્
રહસ્ય્ એકાન્તમ્ આસીત ધ્યાયેદ્ આત્મહૃદિ સ્થિતમ્ ॥

યઃ સર્વપ્રાણચિત્તજ્ઞો યઃ સર્વેષાં હૃદિ સ્થિતઃ
યશ્ ચ સર્વજનૈર્ જ્ઞેયઃ સો ઽહમ્ અસ્મીતિ ચિન્તયેત્ ॥

આત્મલાભસુખં યાવત્ તાવદ્ ધ્યાનમ્ ઉદાહૃતમ્
શ્રુતિસ્મૃત્યુદિતં કર્મ તત્તદૂર્ધ્વં સમાચરેત્ ॥

યથાશ્વા રથહીનાશ્ ચ રથાશ્ ચાશ્વૈર્ વિના યથા
એવં તપશ્ ચ વિદ્યા ચ ઉભાવ્ અપિ તપસ્વિનઃ ॥

યથાન્નં મધુસંયુક્તં મધુ ચાન્નેન સંયુતમ્
એવં તપશ્ ચ વિદ્યા ચ સંયુક્તે ભેષજં મહત્ ॥

દ્વાભ્યામ્ એવ હિ પક્ષાભ્યાં યથા વૈ પક્ષિણાં ગતિઃ
તથૈવ જ્ઞાનકર્મભ્યાં પ્રાપ્યતે બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ॥

વિદ્યાતપોભ્યાં સંપન્નો બ્રાહ્મણો યોગતત્પરઃ
દેહદ્વન્દ્વં વિહાયાશુ મુક્તો ભવતિ બન્ધનાત્ ॥

ન દેવયાનમાર્ગેણ યાવત્ પ્રાપ્તં પરં પદમ્
ન તાવદ્ દેહલિઙ્ગસ્ય વિનાશો વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

મયા વઃ કથિતઃ સર્વો વર્ણાશ્રમવિભાગશઃ
સંક્ષેપેણ દ્વિજશ્રેષ્ઠા ધર્મસ્ તેષાં સનાતનઃ ॥

શ્રુત્વૈવમ્ ઋષયો ધર્મં સ્વર્ગમોક્ષફલપ્રદમ્
પ્રણમ્ય તમ્ ઋષિં જગ્મુર્ મુદિતાસ્ તે સ્વમ્ આલયમ્ ॥

ધર્મશાસ્ત્રમ્ ઇદં યસ્ તુ હારીતમુખનિઃસૃતમ્
શ્રુત્વા ચ કુરુતે ધર્મં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥

મુખજસ્ય તુ યત્ કર્મ કર્મ યદ્ બાહુજસ્ય તુ
ઊરુજસ્ય તુ યત્ કર્મ પાદજસ્ય તથા નૃપ ॥

સ્વં સ્વં કર્મ પ્રકુર્વાણા વિપ્રાદ્યા યાન્તિ સદ્ગતિમ્
અન્યથા વર્તમાનો હિ સદ્યઃ પતતિ યાત્ય્ અધઃ ॥

યસ્ય યે ઽભિહિતા ધર્માઃ સ તુ તૈસ્ તૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
તસ્માત્ સ્વધર્મં કુર્વીત નિત્યમ્ એવમ્ અનાપદિ ॥

ચતુર્વર્ણાશ્ ચ રાજેન્દ્ર ચત્વારશ્ ચાપિ ચાશ્રમાઃ
સ્વધર્મં યે ઽનુતિષ્ઠન્તિ તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

સ્વધર્મેણ યથા નૃણાં નરસિંહઃ પ્રતુષ્યતિ
વર્ણધર્માનુસારેણ નરસિંહં તથાર્ચયેત્ ॥

ઉત્પન્નવૈરાગ્યબલેન યોગાદ્ ધ્યાયેત્ પરં બ્રહ્મ સદા ક્રિયાવાન્
સત્યાત્મકં ચિત્સુખરૂપમ્ આદ્યં વિહાય દેહં પદમ્ એતિ વિષ્ણોઃ ॥