નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 56

સાંપ્રતં દેવદેવસ્ય નરસિંહ્ અસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ સકલં પ્રતિષ્ઠાયાઃ પરં વિધિમ્ ॥

પ્રતિષ્ઠાયા વિધિં વિષ્ણોર્ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ
પ્રવક્ષ્યામિ યથાશાસ્ત્રં શૃણુ ભૂપાલ પુણ્યદમ્ ॥

કર્તું પ્રતિષ્ઠાં યશ્ ચાત્ર વિષ્ણોર્ ઇચ્છતિ પાર્થિવ
સ પૂર્વં સ્થિરનક્ષત્રે ભૂમિશોધનમ્ આરભેત્ ॥

ખાત્વા પુરુષમાત્રં તુ બાહુદ્વયમ્ અથાપિ વા
પૂરયેચ્ છુદ્ધમૃદ્ભિસ્ તુ જલાક્તૈઃ શર્કરાન્વિતૈઃ ॥

અધિષ્ઠાનં તતો બુદ્ધ્વા પાષાણોષ્ટકમૃણ્મયમ્
પ્રાસાદં કારયેત્ તત્ર વાસ્તુવિદ્યાવિદા નૃપ ॥

ચતુરસ્રં સૂત્રમાર્ગે ચતુઃકોણં સમન્તતઃ
શિલાભિત્તિકમ્ ઉત્કૃષ્ટં તદલાભેષ્ટિકામયમ્ ॥

તદલાભે તુ મૃત્કુડ્યં પૂર્વદ્વારં સુશોભનમ્
જાતિકાષ્ઠમયૈઃ સ્તમ્ભૈસ્ તલ્લગ્નૈઃ ફલદાન્વિતૈઃ ॥

ઉત્પલૈઃ પદ્મપત્રૈશ્ ચ પાતિતૈશ્ ચિત્રશિલ્પિભિઃ
ઇત્થં તુ કારયિત્વા હિ હરેર્ વેશ્મ સુશોભનમ્ ॥

પૂર્વદ્વારં નૃપશ્રેષ્ઠ સુકપાટં સુચિત્રિતમ્
અતિવૃદ્ધાતિબાલૈસ્ તુ કારયેન્ નાકૃતિં હરેઃ ॥

કુષ્ઠાદ્યુપહતૈર્ વાપિ અન્યૈર્ વા દીર્ઘરોગિભિઃ
વિશ્વકર્મોક્તમાર્ગેણ પુરાણોક્તાં નૃપોત્તમ ॥

કારયેત્ પ્રતિમાં દિવ્યાં પુષ્ટાઙ્ગેન તુ ધીમતા
સૌમ્યાનનાં સુશ્રવનાં સુનાસાં ચ સુલોચનામ્ ॥

નાધોદૃષ્ટિં નોર્ધ્વદૃષ્ટિં તિર્યગ્દૃષ્ટિં ન કારયેત્
કારયેત્ સમદૃષ્ટિં તુ પદ્મપત્રાયતેક્ષણામ્ ॥

સુભ્રુવં સુલલાતાં ચ સુકપોલાં સમાં શુભામ્
બિમ્બૌષ્ઠીં સુષ્ઠુચિબુકાં સુગ્રીવાં કારયેદ્ બુધઃ ॥

ઉપબાહુકરે દેયં દક્ષિણે ચક્રમ્ અર્કવત્
નાભિસંલગ્નદિવ્યારં પરિતો નેમિસંયુતમ્ ॥

વામપાર્શ્વે ઇત્ય્ ઉપભુજે દેયં શઙ્ખં શશિપ્રભમ્
પાઞ્ચજન્યમ્ ઇતિ ખ્યાતં દૈત્યદર્પહરં શુભમ્ ॥

હારાર્પિતવરાં દિવ્યાં કણ્ઠે ત્રિવલિસંયુતામ્
સુસ્તનીં ચારુહૃદયાં સુજઠરાં સમાં શુભામ્ ॥

કટિલગ્નવામકરાં પદ્મલગ્નાં ચ દક્ષિણામ્
કેયૂરબાહુકાં દિવ્યાં સુનાભિવલિભઙ્ગિકામ્ ॥

સુકટીં ચ સુજઙ્ઘોરૂં વસ્ત્રમેખલભૂષિતામ્
એવં તાં કારયિત્વા તુ પ્રતિમાં રાજસત્તમ ॥

સુવર્ણવસ્ત્રદાનેન તત્કર્તૄન્ પૂજ્ય સત્તમ
પૂર્વપક્ષે શુભે કાલે પ્રતિમાં સ્થાપયેદ્ બુધઃ ॥

પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કૃત્વા યાગમણ્ડપમ્ ઉત્તમમ્
ચતુર્દ્વારં ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્ભિસ્ તોરણૈર્ યુતમ્ ॥

સપ્તધાન્યાઙ્કુરૈર્ યુક્તં શઙ્ખભેરીનિનાદિતમ્
પ્રતિમાં ક્ષાલ્ય વિદ્વદ્ભિઃ ષત્ત્રિંશદ્ભિર્ ઘટોદકૈઃ ॥

પ્રવિશ્ય મણ્ડપે તસ્મિન્ બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ
તત્રાપિ સ્નાપયેત્ પશ્ચાત્ પઞ્ચગવ્યૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥

તથોષ્ણવારિણા સ્નાપ્ય પુનઃ શીતોદકેન ચ
હરિદ્રાકુઙ્કુમાદ્યૈસ્ તુ ચન્દનૈશ્ ચોપલેપયેત્ ॥

પુષ્પમાલ્યૈર્ અલંકૃત્ય વસ્ત્રૈર્ આચ્છાદ્ય તાં પુનઃ
પુણ્યાહં તત્ર કૃત્વા તુ ઋગ્ભિસ્ તા પ્રોક્ષ્ય વારિભિઃ ॥

સ્નાત્વા તાં બ્રાહ્મણૈર્ ભક્તૈઃ શઙ્ખભેરીસ્વનૈર્ યુક્તમ્
વાસયેત્ સપ્તરાત્રં તુ ત્રિરાત્રં વા નદીજલે ॥

હૃદે તુ વિમલે શુદ્ધે તડાગે વાપિ રક્ષયેત્
અધિવાસ્ય જલે દેવમ્ એવં પાર્થિવપુંગવ ॥

તત ઉત્થાપ્ય વિપ્રૈસ્ તુ સ્થાપ્યાલંકૃત્ય પૂર્વવત્
તતો ભેરીનિનાદૈસ્ તુ વેદઘોષૈશ્ ચ કેશવમ્ ॥

આનીય મણ્ડપે શુદ્ધે પદ્માકારવિનિર્મિતે
કૃત્વા પુનસ્ તતઃ સ્નાપ્ય વિષ્ણુભક્તૈર્ અલંક્રિયાત્ ॥

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા તુ વિધિવત્ ષોડશર્ત્વિજઃ
ચતુર્ભિર્ અધ્યયનં કાર્યં ચતુર્ભિર્ પાલનં તથા ॥

ચતુર્ભિસ્ તુ ચતુર્દિક્ષુ હોમઃ કાર્યો વિચક્ષણૈઃ
પૂષ્પાક્ષતાન્નમિશ્રેણ દદ્યાદ્ દિક્ષુ બલીન્ નૃપ ॥

એકેન દાપયેત્ તેષામ્ ઇન્દ્રાદ્યઃ પ્રીયન્તામ્ ઇતિ
પ્રત્યેકં સાયં સંધ્યાયાં મધ્યરાત્રે તથોષસિ ॥

ઉદિતે ચ તતો દદ્યાન્ માતૃવિપ્રગણાય વા
જપન્ પુરુષસૂક્તં તુ એકતસ્ તુ પુનઃ પુનઃ ॥

એકતો મનસા રાજન્ વિષ્ણોર્ મન્દિરમધ્યગઃ
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા યજમાનો દ્વિજૈઃ સહ ॥

પ્રવિશ્ય પ્રતિમાદ્વારં શુભલગ્ને વિચક્ષણઃ
દેવસૂક્તં દ્વિજૈઃ સાર્ધમ્ ઉપસ્થાપ્ય ચ તાં દૃઢમ્ ॥

સંસ્થાપ્ય વિષ્ણુસૂક્તેન પવમાનેન વા પુનઃ
પ્રોક્ષયેદ્ દેવદેવેશમ્ આચાર્યઃ કુશવારિણા ॥

તદગ્રે ચાગ્નિમ્ આધાય સંપરિસ્તીર્ય યત્નતઃ
જુહુયાજ્ જાતકર્માદિ ગાયત્ર્યા વૈષ્ણવેન તુ ॥

ચતુર્ભિર્ આજ્યાહુતિભિર્ એકામ્ એકાં ક્રિયાં પ્રતિ
આચાર્યસ્ તુ સ્વયં કુર્યાદ્ અસ્ત્રૈર્ બન્ધં ચ કારયેત્ ॥

ત્રાતારમ્ ઇતિ ચૈન્દ્ર્યાં તુ કુર્યાદ્ આજ્યપ્રણુન્નકમ્
પરોદિવેતિ યામ્યાયાં વારુણ્યાં નિષવેતિ ચ ॥

યા તે રુદ્રેતિ સાઉમ્યાં તુ હુવેદ્ આજ્યાહુતીર્ નૃપ
પરોમાત્રેતિ સૂક્તાભ્યાં સર્વત્રાજ્યાહુતીર્ નૃપ ॥

હુત્વા જપેચ્ ચ વિધિવદ્ યદ્ અસ્યેતિ ચ સ્વિષ્ટકૃત્
તતઃ સ દક્ષિણાં દદ્યાદ્ ઋત્વિગ્ભ્યશ્ ચ યથાર્હતઃ ॥

વસ્ત્રે દ્વે કુણ્ડલે ચૈવ ગુરવે ચાઙ્ગુલીયકમ્
યજમાનસ્ તતો દદ્યાદ્ વિભવે સતિ કાઞ્ચનમ્ ॥

કલશાષ્ટસહસ્રેણ કલશાષ્ટશતેન વા
એકવિંશતિના વાપિ સ્નપનં કારયેદ્ બુધઃ ॥

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ વેદઘોષૈશ્ ચ મઙ્ગલૈઃ
યવવ્રીહિયુતૈઃ પાત્રૈર્ ઉદ્ધૃતૈર્ ઉચ્છ્રિતાઙ્કુરૈઃ ॥

દીપયષ્ટિપતાકાભિશ્ છત્રચામરતોરણૈઃ
સ્નપનં કારયિત્વા તુ યથાવિભવવિસ્તરમ્ ॥

તત્રાપિ દદ્યાદ્ વિપ્રેભ્યો યથાશક્ત્યા તુ દક્ષિણામ્
એવં યઃ કુરુતે રાજન્ પ્રતિષ્ઠાં દેવચક્રિણઃ ॥

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સર્વભૂષણભૂષિતઃ
વિમાનેન વિચિત્રેણ ત્રિસ્સપ્તકુલજૈર્ વૃતઃ ॥

પૂજાં સંપ્રાપ્ય મહતીમ્ ઇન્દ્રલોકાદિષુ ક્રમાત્
બાન્ધવાંસ્ તેષુ સંસ્થાપ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥

તત્રૈવ જ્ઞાનમ્ આસાદ્ય વૈષ્ણવં પદમ્ આપ્નુયાત્
પ્રતિષ્ઠાવિધિર્ અયં વિષ્ણોર્ મયૈવં તે પ્રકીર્તિતઃ ॥

પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વપાપપ્રણાશનઃ ॥

યદા નૃસિંહં નરનાથ ભૂમૌ સંસ્થાપ્ય વિષ્ણું વિધિના હ્ય્ અનેન
તદા હ્ય્ અસૌ યાતિ હરેઃ પદં તુ યત્ર સ્થિતો ઽયં ન નિવર્તતે પુનઃ ॥