નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 53

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રાદુર્ભાવદ્વયં શુભમ્
તૃતીયસ્ય તુ રામસ્ય કૃષ્ણસ્ય તુ સમાસતઃ ॥

પુરા હ્ય્ અસુરભારાર્તા મહી પ્રાહ નૃપોત્તમ
આસીનં દેવમધ્યે તુ બ્રહ્માણં કમલાસનમ્ ॥

દેવાસુરે હતા યે તુ વિષ્ણુના દૈત્યદાનવાઃ
તે સર્વે ક્ષત્રિયા જાતાઃ કંસાદ્યાઃ કમલોદ્ભવ ॥

તદ્ભૂરિભારસંપ્રાપ્તા સીદન્તી ચતુરાનન
મમ તદ્ભારહાનિઃ સ્યાદ્ યથા દેવ તથા કુરુ ॥

તયૈવમ્ ઉક્તો બ્રહ્માથ દેવૈઃ સહ જગામ હ
ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં વિષ્ણું ભક્તિવિબોધિતમ્ ॥

તત્ર ગત્વા જગત્સ્રષ્ટા દેવૈઃ સાર્ધં જનાર્દનમ્
નરસિંહં મહાદેવં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥

અભ્યર્ચ્ય ભક્ત્યા ગોવિન્દં વાક્પુષ્પેણ ચ કેશવમ્
પૂજયામ્_અસ રાજેન્દ્ર તેન તુષ્ટો જગત્પતિઃ ॥

વાક્પુષ્પેણ કથં બ્રહ્મન્ બ્રહ્માપ્ય્ અર્ચિતવાન્ હરિમ્
તન્ મે કથય વિપ્રેન્દ્ર બ્રહ્મોક્તં સ્તોત્રમ્ ઉત્તમમ્ ॥

શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ સ્તોત્રં બ્રહ્મમુખેરિતમ્
સર્વપાપહરં પુણ્યં વિષ્ણુતુષ્ટિકરં પરમ્ ॥

તમ્ આરાધ્ય જગન્નાથમ્ ઊર્ધ્વબાહુઃ પિતામહઃ
ભૂત્વૈકાગ્રમના રાજન્ન્ ઇદં સ્તોત્રમ્ ઉદીરયત્ ॥

નમામિ દેવં નરનાથમ્ અચ્યુતં નારાયણં લોકગુરું સનાતનમ્
અનાદિમ્ અવ્યક્તમ્ અચિન્ત્યમ્ અવ્યયં વેદાન્તવેદ્યં પુરુષોત્તમં હરિમ્ ॥

આનન્દરૂપં પરમં પરાત્ પરં ચિદાત્મકં જ્ઞાનવતાં પરાં ગતિમ્
સર્વાત્મકં સર્વગતૈકરૂપં ધ્યેયસ્વરૂપં પ્રણમામિ માધવમ્ ॥

ભક્તપ્રિયં કાન્તમ્ અતીવં નિર્મલં સુરાધિપં સૂરિજનૈર્ અભિષ્ટુતમ્
ચતુર્ભુજં નીરજવર્ણમ્ ઈશ્વરં રથાઙ્ગપાણિં પ્રણતો ઽસ્મિ કેશવમ્ ॥

ગદાસિશઙ્ખાબ્જકરં શ્રિયઃ પતિં સદાશિવં શાર્ઙ્ગધરં રવિપ્રભમ્
પીતામ્બરં હારવિરાજિતોદરં નમામિ વિષ્ણું સતતં કિરીટિનમ્ ॥

ગણ્ડસ્થલાસક્તસુરક્તકુણ્ડલં સુદીપિતાશેષદિશં નિજત્વિષા
ગન્ધર્વસિદ્ધૈર્ ઉપગીતમ્ ઋગ્ધ્વનિં જનાર્દનં ભૂતપતિં નમામિ તમ્ ॥

હત્વાસુરાન્ પાતિ યુગે યુગે સુરાન્ સ્વધર્મસંસ્થાન્ ભુવિ સંસ્થિતો હરિઃ
કરોતિ સૃષ્ટિં જગતઃ ક્ષયં યસ્ તં વાસુદેવં પ્રણતો ઽસ્મિ કેશવમ્ ॥

યો મત્સ્યરૂપેણ રસાતલસ્થિતાન્ વેદાન્ સમાહૃત્ય મમ પ્રદત્તવાન્
નિહત્ય યુદ્ધે મધુકૈટભાવ્ ઉભૌ તં વેદવેદ્યં પ્રણતો ઽસ્મ્ય્ અહં સદા ॥

દેવાસુરૈઃ ક્ષીરસમુદ્રમધ્યતો ન્યસ્તો ગિરિર્ યેન ધૃતઃ પુરા મહાન્
હિતાય કૌર્મં વપુર્ આસ્થિતો યસ્ તં વિષ્ણુમ્ આદ્યં પ્રણતો ઽસ્મિ ભાસ્કરમ્ ॥

હત્વા હિરણ્યાક્ષમ્ અતીવં દર્પિતં વરાહરૂપી ભગવાન્ સનાતનઃ
યો ભૂમિમ્ એતાં સકલાં સમુદ્ધરંસ્ તં વેદમૂર્તિં પ્રણમામિ સૂકરમ્ ॥

કૃત્વા નૃસિંહં વપુર્ આત્મનઃ પરં હિતાય લોકસ્ય સનાતનો હરિઃ
જઘાન યસ્ તીક્ષ્ણનખૈર્ દિતેઃ સુતં તં નારસિંહં પુરુષં નમામિ ॥

યો વામનો ઽસૌ ભગવાન્ જનાર્દનો બલિં બબન્ધ ત્રિભિર્ ઊર્જિતૈઃ પદૈઃ
જગત્ત્રયં ક્રમ્ય દદૌ પુરંદરે તદ્ એવં આદ્યં પ્રણતો ઽસ્મિ વામનમ્ ॥

યઃ કાર્તવીર્યં નિજઘાન રોષાત્ ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ ક્ષિતિપાત્મજાન્ અપિ
તં જામદગ્ન્યં ક્ષિતિભારનાશકં નતો ઽસ્મિ વિષ્ણું પુરુષોત્તમં સદા ॥

સેતું મહાન્તં જલધૌ બબન્ધ યઃ સંપ્રાપ્ય લઙ્કાં સગણં દશાનનમ્
જઘાન ભૃત્યૈ જગતાં સનાતનં તં રામદેવં સતતં નતો ઽસ્મિ ॥

યથા તુ વારાહનૃસિંહરૂપૈઃ કૃતં ત્વયા દેવ હિતં સુરાણામ્
તથાદ્ય ભૂમેઃ કુરુ ભારહાનિં પ્રસીદ વિષ્ણો ભગવન્ નમસ્ તે ॥

ઇતિ સ્તુતો જગન્નાથઃ શ્રીધરઃ પદ્મયોનિના
આવિર્ બભૂવ ભગવાન્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

ઉવાચ ચ હૃષીકેશઃ પદ્મયોનિં સુરાન્ અપિ
સ્તુત્યાનયાહં સંતુષ્ટઃ પિતામહ દિવૌકસઃ ॥

પઠતાં પાપનાશાય નૃણાં ભક્તિમતામ્ અપિ
યતો ઽસ્મિ પ્રકટીભૂતો દુર્લભો ઽપિ હરિઃ સુરાઃ ॥

દેવૈઃ સેન્દ્રૈઃ સરુદ્રૈસ્ તુ પૃથ્વ્યા ચ પ્રાર્થિતો હ્ય્ અહમ્
પદ્મયોને વદાદ્ય ત્વં શ્રુત્વા તત્ કરવાણિ તે ॥

ઇત્યુક્તે વિષ્ણુના પ્રાહ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
દૈત્યાનાં ગુરુભારેણ પીડિતેયં મહી ભૃશમ્ ॥

લઘ્વીમ્ ઇમાં કારયિતું ત્વયાહં પુરુષોત્તમ
તેનાગતઃ સુરૈઃ સાર્ધં નાન્યદ્ અસ્તીતિ કારણમ્ ॥

ઇત્યુક્તો ભગવાન્ પ્રાહ ગચ્છધ્વમ્ અમરાઃ સ્વયમ્
સ્થાનં નિરામયાઃ સર્વે પદ્મયોનિસ્ તુ ગચ્છતુ ॥

દેવક્યાં વસુદેવાચ્ ચ અવતીર્ય મહીતલે
સિતકૃષ્ણે ચ મચ્છક્તી કંસાદીન્ ઘાતયિષ્યતઃ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય હરેર્ વાક્યં હરિં નત્વા યયુઃ સુરાઃ
ગતેષુ ત્રિદિવૌકઃસુ દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥

શિષ્ટાનાં પાલનાર્થાય દુષ્ટનિગ્રહણાય ચ
પ્રેષયામ્_અસ તે શક્તી સિતકૃષ્ણે સ્વકે નૃપ ॥

તયોઃ સિતા ચ રોહિણ્યાં વસુદેવાદ્ બભૂવ હ
તદ્વત્ કૃષ્ણા ચ દેવક્યાં વસુદેવાદ્ બભૂવ હ ॥

રૌહિણેયો ઽથ પુણ્યાત્મા રામનામાશ્રિતો મહાન્
દેવકીનન્દનઃ કૃષ્ણસ્ તયોઃ કર્મ શૃણુષ્વ મે ॥

ગોકુલે બાલકાલે તુ રાક્ષસી શકુની નિશિ
રામેણ નિહતા રાજન્ તથા કૃષ્ણેન પૂતના ॥

ધેનુકઃ સગણસ્ તાલ વને રામેણ ઘાતિતઃ
શકટશ્ ચાર્જુનૌ વૃક્ષૌ તદ્વત્ કૃષ્ણેન ઘાતિતૌ ॥

પ્રલમ્બો નિધનં નીતો દૈત્યો રામેણ મુષ્ટિના
કાલિયો દમિતસ્ તોયે કાલિન્દ્યાં વિષપન્નગઃ ॥

ગોવર્ધનશ્ ચ કૃષ્ણેન ધૃતો વર્ષતિ વાસવે
ગોકુલં રક્ષતા તેન અરિષ્ટશ્ ચ નિપાતિતઃ ॥

કેશી ચ નિધનં નીતો દુષ્ટવાજી મહાસુરઃ
અક્રૂરેણ ચ તૌ નીતૌ મથુરાયાં મહાત્મના ॥

દદર્શ તુ નિમગ્નશ્ ચ રામકૃષ્ણૌ મહામતે
સ્વં સ્વં રૂપં જલે તસ્ય અક્રૂરસ્ય વિભૂતિદમ્ ॥

અનયોર્ ભાવમ્ અતુલં જ્ઞાત્વા દૃષ્ટ્વા ચ યાદવાઃ
બભૂવુઃ પ્રીતમનસો હ્ય્ અક્રૂરશ્ ચ નૃપાત્મજ ॥

દુર્વચશ્ ચ પ્રજલ્પન્તં કંસસ્ય રજકં તતઃ
કૃષ્ણો જઘાન રામશ્ ચ તદ્વસ્ત્રં બ્રહ્મણે દદૌ ॥

માલાકારેણ ભક્ત્યા તુ સુમનોભિઃ પ્રપૂજિતૌ
તતસ્ તસ્ય વરાન્ દત્ત્વા દુર્લભાન્ રામકેશવૌ ॥

ગચ્છન્તૌ રાજમાર્ગે તુ કુબ્જયા પૂજિતૌ તતઃ
તત્કૌટિલ્યમ્ અપાનીય વિરૂપં કાર્મુકં તતઃ ॥

બભઞ્જ કૃષ્ણો બલવાન્ કંસસ્યાકૃષ્ય તત્ક્ષણાત્
રક્ષપાલાન્ જઘાનાથ રામસ્ તત્ર ખલાન્ બહૂન્
હત્વા કુવલયાખ્યં ચ ગજં રામજનાર્દનૌ ॥

પ્રવિશ્ય રઙ્ગં ગજદન્તપાણી મદાનુલિપ્તૌ વસુદેવપુત્રૌ
યુદ્ધે તુ રામો નિજઘાન મલ્લં શૈલોપમં મુષ્ટિકમ્ અવ્યયાત્મા ॥

કૃષ્ણો ઽપિ ચાણૂરમ્ અતિપ્રસિદ્ધં બલેન વીર્યેણ ચ કંસમલ્લકમ્
યુદ્ધ્વા તુ તેનાથ ચિરં જઘાન તં દૈત્યમલ્લં જનસંસદીશઃ ॥

મૃતસ્ય મલ્લસ્ય ચ મુષ્ટિકસ્ય મિત્રં પુનઃ પુષ્કરકં સ રામઃ
યુદ્ધાર્થમ્ ઉત્થાય કૃતક્ષણં તં મુષ્ટિપ્રહારેણ જઘાન વીરઃ ॥

કૃષ્ણઃ પુનસ્ તાન્ સકલાન્ નિહત્ય નિગૃહ્ય કંસં વિનિપાત્ય ભૂમૌ
સ્વયં ચ દેહે વિનિપત્ય તસ્ય હત્વા તથોર્વ્યાં નિચકર્ષ કૃષ્ણઃ ॥

હતે તુ કંસે હરિણાતિક્રુદ્ધો ભ્રાતાપિ તસ્યાતિરુષેણ ચોત્થિતઃ
સુનાભસંજ્ઞો બલવીર્યયુક્તો રામેણ નીતો યમસાદનં ક્ષણાત્ ॥

તૌ વન્દ્ય માતાપિતરૌ સુહૃષ્ટૌ જનૈઃ સમસ્તૈર્ યદુભિઃ સુસંવૃતૌ
કૃત્વા નૃપં ચોગ્રસેનં યદૂનાં સભાં સુધર્માં દદતુર્ મહેન્દ્રીમ્ ॥

સર્વજ્ઞભાવાવ્ અપિ રામકૃષ્ણૌ સંપ્રાપ્ય સાંદીપનિતો ઽસ્ત્રવિદ્યામ્
ગુરોઃ કૃતે પઞ્ચજનં નિહત્ય યમં ચ જિત્વા ગુરવે સુતં દદૌ ॥

નિહત્ય રામો મગધેશ્વરસ્ય બલં સમસ્તં બહુશઃ સમાગતમ્
દિવ્યાસ્ત્રપૂરૈર્ અમરાવ્ ઇમાવ્ ઉભૌ શુભાં પુરીં ચક્રતુઃ સાગરાન્તે ॥

તસ્યાં વિધાયાથ જનસ્ય વાસં હત્વા શૃગાલં હરિર્ અવ્યયાત્મા
દગ્ધ્વા મહાન્તં યવનં હ્ય્ ઉપાયાદ્ વરં ચ દત્ત્વા નૃપતેર્ જગામ ॥

રામો ઽથ સંશાન્તસમસ્તવિગ્રહઃ સંપ્રાપ્ય નન્દસ્ય પુનઃ સ ગોકુલમ્
વૃન્દાવને ગોપજનૈઃ સુભાષિતઃ સીરેણ રામો યમુનાં ચકર્ષ ॥

સંપ્રાપ્ય ભાર્યામ્ અથ રેવતીં ચ રેમે તયા દ્વારવતીં સ લાઙ્ગલી
ક્ષાત્રેણ સંપ્રાપ્ય તદા સ રુક્મિણીં કૃષ્ણો ઽપિ રેમે પુરુષઃ પુરાણઃ ॥

દ્યૂતે કલિઙ્ગરાજસ્ય દન્તાન્ ઉત્પાટ્ય લાઙ્ગલી
જઘાનાષ્ટપદેનૈવ રુક્મિણં ચાનૃતાન્વિતમ્ ॥

કૃષ્ણઃ પ્રાગ્જ્યોતિષો દૈત્યાન્ હયગ્રીવાદિકાન્ બહૂન્
હત્વા તુ નરકં ચાપિ જગ્રાહ ચ મહદ્ ધનમ્ ॥

અદિત્યૈ કુણ્ડલે દત્ત્વા જિત્વેન્દ્રં દૈવતૈઃ સહ
ગૃહીત્વા પારિજાતં તુ તતો દ્વારાવતીં પુરીમ્ ॥

કુરુભિશ્ ચ ધૃતં સામ્બં રામ એકો મહાબલઃ
કુરૂણાં ભયમ્ ઉત્પાદ્ય મોચયામ્_અસ વીર્યવાન્ ॥

બાણબાહુવનં છિન્નં કૃષ્ણેન યુધિ ધીમતા
રામેણ તદ્બલં નીતં ક્ષયં કોટિગુણં ક્ષણાત્ ॥

દેવાપકારી રામેણ નિહતો વાનરો મહાન્
તતો ઽર્જુનસ્ય સાહાય્યં કુર્વતા કંસશત્રુણા ॥

સર્વભૂતવધાદ્ રાજન્ ભુવો ભારો ઽવરોપિતઃ
તીર્થયાત્રા કૃતા તદ્વદ્ રામેણ જગતઃ કૃતે ॥

રામેણ નિહિતા યે તુ તાન્ ન સંખ્યાતુમ્ ઉત્સહે
એવં તૌ રામકૃષ્ણૌ તુ કૃત્વા દુષ્ટવધં નૃપ ॥

અવતાર્ય ભુવો ભારં જગ્મતુઃ સ્વેચ્છયા દિવમ્
ઇત્ય્ એતૌ કથિતૌ દિવ્યૌ પ્રાદુર્ભાવૌ મયા તવ
સંક્ષેપાદ્ રામકૃષ્ણસ્ય કાલ્ક્યં શૃણુ મમાધુના ॥

ઇત્થં હિ શક્તી સિતકૃષ્ણરૂપે હરેર્ અનન્તસ્ય મહાબલાઢ્યે
કૃત્વા તુ ભૂમેર્ નૃપ ભારહાનિં પુનશ્ ચ વિષ્ણું પ્રતિજગ્મતુસ્ તે ॥