નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 47

શૃણુ રાજન્ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રાદુર્ભાવં હરેઃ શુભમ્
નિહતો રાવણો યેન સગણો દેવકણ્ટકઃ ॥

બ્રહ્મણો માનસઃ પુત્રઃ પુલસ્ત્યો ઽભૂન્ મહામુનિઃ
તસ્ય વૈ વિશ્રવા નામ પુત્રો ઽભૂત્ તસ્ય રાક્ષસઃ ॥

તસ્માજ્ જાતો મહાવીરો રાવણો લોકરાવણઃ
તપસા મહતા યુક્તઃ સ તુ લોકાન્ ઉપાદ્રવત્ ॥

સેન્દ્રા દેવા જિતાસ્તેન ગન્ધર્વાઃ કિંનરાસ્ તથા
યક્ષાશ્ ચ દાનવાશ્ ચૈવ તેન રાજન્ વિનિર્જિતાઃ ॥

સ્ત્રિયશ્ ચૈવ સુરૂપિણ્યો હૃતાસ્ તેન દુરાત્મના
દેવાદીનાં નૃપશ્રેષ્ઠ રત્નાનિ વિવિધનિ ચ ॥

રણે કુબેરં નિજિત્ય રાવણો બલદર્પિતઃ
તત્પુરીં જગૃહે લઙ્કાં વિમાનં ચાપિ પુષ્પકમ્ ॥

તસ્યાં પુર્યાં દશગ્રીવો રક્ષસામ્ અધિપો ઽભવત્
પુત્રાશ્ ચ બહવસ્ તસ્ય બભૂવુર્ અમિતૌજસઃ ॥

રાક્ષસાશ્ ચ તમ્ આશ્રિત્ય મહાબલપરાક્રમાઃ
અનેકકોટયો રાજન્ લઙ્કાયાં નિવસન્તિ યે ॥

દેવાન્ પિતૄન્ મનુષ્યાંશ્ ચ વિદ્યાધરગણાન્ અપિ
યક્ષાંશ્ ચૈવ તતઃ સર્વે ઘાતયન્તિ દિવાનિશમ્ ॥

સંત્રસ્તં તદ્ભયાદ્ એવ જગદ્ આસીચ્ ચરાચરમ્
દુઃખાભિભૂતમ્ અત્યર્થં સંબભૂવ નરાધિપ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ દેવાઃ સેન્દ્રા મહર્ષયઃ
સિદ્ધા વિદ્યાધરાશ્ ચૈવ ગન્ધર્વાઃ કિંનરાસ્ તથા ॥

ગુહ્યકા ભુજગા યક્ષા યે ચાન્યે સ્વર્ગવાસિનઃ
બ્રહ્માણમ્ અગ્રતઃ કૃત્વા શંકરં ચ નરાધિપ ॥

તે યયુર્ હતવિક્રાન્તાઃ ક્ષીરાબ્ધેસ્ તટમ્ ઉત્તમમ્
તત્રારાધ્ય હરિં દેવાસ્ તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયસ્ તદા ॥

બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુમ્ આરાધ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ શુભૈઃ
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા વાસુદેવમ્ અથાસ્તુવન્ ॥

નમઃ ક્ષીરાબ્ધિવાસાય નાગપર્યઙ્કશાયિને
નમઃ શ્રીકરસંસ્પૃષ્ટ દિવ્યપાદાય વિષ્ણવે ॥

નમસ્ તે યોગનિદ્રાય યોગાન્તર્ભાવિતાય ચ
તાર્ક્ષ્યાસનાય દેવાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ ॥

નમઃ ક્ષીરાબ્ધિકલ્લોલ સ્પૃષ્ટમાત્રાય શાર્ઙ્ગિણે
નમો ઽરવિન્દપાદાય પદ્મનાભાય વિષ્ણવે ॥

ભક્તાર્ચિતસુપાદાય નમો યોગપ્રિયાય વૈ
શુભાઙ્ગાય સુનેત્રાય માધવાય નમો નમઃ ॥

સુકેશાય સુનેત્રાય સુલલાટાય ચક્રિણે
સુવક્ત્રાય સુકર્ણાય શ્રીધરાય નમો નમઃ ॥

સુવક્ષસે સુનાભાય પદ્મનાભાય વૈ નમઃ
સુભ્રુવે ચારુદેહાય ચારુદન્તાય શાર્ઙ્ગિણે ॥

ચારુજઙ્ઘાય દિવ્યાય કેશવાય નમો નમઃ
સુનખાય સુશાન્તાય સુવિદ્યાય ગદાભૃતે ॥

ધર્મપ્રિયાય દેવાય વામનાય નમો નમઃ
અસુરઘ્નાય ચોગ્રાય રક્ષોઘ્નાય નમો નમઃ ॥

દેવાનામ્ આર્તિનાશાય ભીમકર્મકૃતે નમઃ
નમસ્ તે લોકનાથાય રાવણાન્તકૃતે નમઃ ॥

ઇતિ સ્તુતો હૃષીકેશસ્ તુતોષ પરમેષ્ઠિના
સ્વરૂપં દર્શયિત્વા તુ પિતામહમ્ ઉવાચ હ ॥

કિમર્થં તુ સુરૈઃ સાર્ધમ્ આગતસ્ ત્વં પિતામહ
યત્ કાર્યં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્ યદર્થં સંસ્તુતસ્ ત્વયા ॥

ઇત્યુક્તો દેવદેવેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
સર્વદેવગણૈઃ સાર્ધં બ્રહ્મા પ્રાહ જનાર્દનમ્ ॥

નાશિતં તુ જગત્ સર્વં રાવણેન દુરાત્મના
સેન્દ્રાઃ પરાજિતાસ્ તેન બહુશો રક્ષસા વિભો ॥

રાક્ષસૈર્ ભક્ષિતા મર્ત્યા યજ્ઞાશ્ ચાપિ વિદૂષિતાઃ
દેવકન્યા હૃતાસ્ તેન બલાચ્ છતસહસ્રશઃ ॥

ત્વામ્ ઋતે પુણ્ડરીકાક્ષ રાવણસ્ય વધં પ્રતિ
ન સમર્થા યતો દેવાસ્ ત્વમ્ અતસ્ તદ્વધં કુરુ ॥

ઇત્યુક્તો બ્રહ્મણા વિષ્ણુર્ બ્રહ્માણમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
શૃણુષ્વાવહિતો બ્રહ્મન્ યદ્ વદામિ હિતં વચઃ ॥

સૂર્યવંશોદ્ભવઃ શ્રીમાન્ રાજાસીદ્ ભુવિ વીર્યવાન્
નામ્ના દશરથખ્યાતસ્ તસ્ય પુત્રો ભવામ્ય્ અહમ્ ॥

રાવણસ્ય વધાર્થાય ચતુર્ધાંશેન સત્તમ
સ્વાંશૈર્ વાનરરૂપેણ સકલા દેવતાગણાઃ ॥

વર્તાયન્તાં વિશ્વકર્તઃ સ્યાદ્ એવં રાવણક્ષયઃ
ઇત્યુક્તો દેવદેવેન બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥

દેવાશ્ ચ તે પ્રણમ્યાથ મેરુપૃષ્ઠં તદા યયુઃ
સ્વાંશૈર્ વાનરરૂપેણ અવતેરુશ્ ચ ભૂતલે ॥

અથાપુત્રો દશરથો મુનિભિર્ વેદપારગૈઃ
ઇષ્ટિં તુ કારયામ્_અસ પુત્રપ્રાપ્તિકરીં નૃપઃ ॥

તતઃ સૌવર્ણપાત્રસ્થં હવિર્ આદાય પાયસમ્
વહ્નિઃ કુણ્ડાત્ સમુત્તસ્થૌ નૂનં દેવેન નોદિતઃ ॥

આદાય મુનયો મન્ત્રાચ્ ચક્રુઃ પિણ્ડદ્વયં શુભમ્
દત્તે કૌશલ્યકૈકેય્યોર્ દ્વે પિણ્ડે_2

તે પિણ્ડપ્રાશને કાલે સુમિત્રાયા મહામતે
પિણ્ડાભ્યામ્ અલ્પમ્ અલ્પં તુ સુભાગિન્યાઃ પ્રયચ્છતઃ ॥

તતસ્ તાઃ પ્રાશયામ્_અસૂ રાજપત્ન્યો યથાવિધિ
પિણ્ડાન્ દેવકૃતાન્ પ્રાશ્ય પ્રાપુર્ ગર્ભાન્ અનિન્દિતાન્ ॥

એવં વિષ્ણુર્ દશરથાજ્ જાતસ્ તત્પત્નિષુ ત્રિષુ
સ્વાંશૈર્ લોકહિતાયૈવ ચતુર્ધા જગતીપતે ॥

રામશ્ ચ લક્ષ્મણશ્ ચૈવ ભરતઃ શત્રુઘ્નૈવ ચ
જાતકર્માદિકં પ્રાપ્ય સંસ્કારં મુનિસંસ્કૃતમ્ ॥

મન્ત્રપિણ્ડવશાદ્ યોગં પ્રાપ્ય ચેરુર્ યથાર્ભકાઃ
રામશ્ ચ લક્ષ્મણશ્ ચૈવ સહ નિત્યં વિચેરતુઃ ॥

જન્માદિકૃતસંસ્કારૌ પિતુઃ પ્રીતિકરૌ નૃપ
વવૃધાતે મહાવીર્યૌ શ્રુતિશબ્દાતિલક્ષણૌ ॥

ભરતઃ કૈકયો રાજન્ ભ્રાત્રા સહ ગૃહે ઽવસત્
વેદશાસ્ત્રાણિ બુબુધે શસ્ત્રશાસ્ત્રં નૃપોત્તમ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ વિશ્વામિત્રો મહાતપા
યાગેન યષ્ટુમ્ આરેભે વિધિના મધુસૂદનમ્ ॥

સ તુ વિઘ્નેન યાગો ઽભૂદ્ રાક્ષસૈર્ બહુશઃ પુરા
નેતું સ યાગરાક્ષાર્થં સંપ્રાપ્તો રામલક્ષ્મણૌ ॥

વિશ્વામિત્રો નૃપશ્રેષ્ઠ તત્પિતુર્ મન્દિરં શુભમ્
દશરથસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુત્થાય મહામતિઃ ॥

અર્ઘ્યપાદ્યાદિવિધિન વિશ્વામિત્રમ્ અપૂજયત્
સ પૂજિતો મુનિઃ પ્રાહ રાજાનં રાજસંમ્નિધૌ ॥

શૃણુ રાજન્ દશરથ યદર્થમ્ અહમ્ આગતઃ
તત્ કાર્યં નૃપશાર્દૂલ કથયામિ તવાગ્રતઃ ॥

રાક્ષસૈર્ નાશિતો યાગો બહુશો મે દુરાસદૈઃ
યજ્ઞસ્ય રક્ષણાર્થં મે દેહિ ત્વં રામલક્ષ્મણૌ ॥

રાજા દશરથઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રવચો નૃપ
વિષણ્ણવદનો ભૂત્વ વિશ્વામિત્રમ્ ઉવાચ હ ॥

બાલાભ્યાં મમ પુત્રાભ્યાં કિં તે કાર્યં ભવિષ્યતિ
અહં ત્વયા સહાગત્ય શક્ત્યા રક્ષામિ તે મખમ્ ॥

રાજ્ઞસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા રાજાનં મુનિર્ અબ્રવીત્
રામો ઽપિ શક્નુતે નૂનં સર્વાન્ નાશયિતું નૃપ ॥

રામેણૈવ હિ તે શક્યા ન ત્વયા રાક્ષસા નૃપ
અતો મે દેહિ રામં ચ ન ચિન્તાં કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

ઇત્યુક્તો મુનિના તેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા
તુષ્ણીં સ્થિત્વા ક્ષણં રાજા મુનિવર્યમ્ ઉવાચ હ ॥

યદ્ બ્રવીમિ મુનિશ્રેષ્ઠ પ્રસન્નસ્ ત્વં નિબોધ મે
રાજીવલોચનં રામમ્ અહં દાસ્યે સહાનુજમ્ ॥

કિં ત્વ્ અસ્ય જનની બ્રહ્મન્ અદૃષ્ટ્વૈનં મરિષ્યતિ
અતો ઽહં ચતુરઙ્ગેણ બલેન સહિતો મુને ॥

આગત્ય રાક્ષસાન્ હન્મીત્ય્ એવં મે મનસિ સ્થિતમ્
વિશ્વામિત્રઃ પુનઃ પ્રાહ રાજાનમ્ અમિતૌજસમ્ ॥

નાજ્ઞો રામો નૃપશ્રેષ્ઠ સ સર્વજ્ઞઃ સમઃ ક્ષમઃ
શેષનારાયણાવ્ એતૌ તવ પુત્રૌ ન સંશયઃ ॥

દુષ્ટાનાં નિગ્રહાર્થાય શિષ્ટાનાં પાલનાય ચ
અવતીર્ણૌ ન સંદેહો ગૃહે તવ નરાધિપ ॥

ન માત્રા ન ત્વયા રાજન્ શોકઃ કાર્યો ઽત્ર ચાણ્વ્ અપિ
નિઃક્ષેપે ચ મહારાજ અર્પયિષ્યામિ તે સુતૌ ॥

ઇત્યુક્તો દશરથસ્ તેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા
તચ્છાપભીતો મનસા નીયતામ્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

કૃચ્છ્રાત્ પિત્રા વિનિર્મુક્તં રામમ્ આદાય સાનુજમ્
તતઃ સિદ્ધાશ્રમં રાજન્ સંપ્રતસ્થે સ કૌશિકઃ ॥

તં પ્રસ્થિતમ્ અથાલોક્ય રાજા દશરથસ્ તદા
અનુવ્રજ્યાબ્રવીદ્ એતદ્ વચો દશરથસ્ તદા ॥

અપુત્રો ઽહં પુરા બ્રહ્મન્ બહુભિઃ કામ્યકર્મભિઃ
મુનિપ્રસાદાદ્ અધુના પુત્રવાન્ અસ્મિ સત્તમ ॥

મનસા તદ્વિયોગં તુ ન શક્ષ્યામિ વિશેષતઃ
ત્વમ્ એવ જાનાસિ મુને નીત્વા શીઘ્રં પ્રયચ્છ મે ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો રાજાનં વિશ્વામિત્રો ઽબ્રવીત્ પુનઃ
સમાપ્તયજ્ઞશ્ ચ પુનર્ નેષ્યે રામં ચ લક્ષ્મણમ્ ॥

સત્યપૂર્વં તુ દાસ્યામિ ન ચિન્તાં કર્તુમ્ અર્હસિ
ઇત્યુક્તઃ પ્રેષયામ્_અસ રામં લક્ષ્મણસંયુતમ્ ॥

અનિચ્છન્ન્ અપિ રાજાસૌ મુનિશાપભયાન્ નૃપઃ
વિશ્વામિત્રસ્ તુ તૌ ગૃહ્ય અયોધ્યાયા યયૌ શનૈઃ ॥

સરય્વાસ્ તીરમ્ આસાદ્ય ગચ્છન્ન્ એવ સ કૌશિકઃ
તયોઃ પ્રીત્યા સ રાજેન્દ્ર દ્વે વિદ્યે પ્રથમં દદૌ ॥

વલામ્ અતિવલાં ચૈવ સમન્ત્રે ચ સસંગ્રહે
ક્ષુત્પિપાસાપનયને પુનશ્ ચૈવ મહામતિઃ ॥

અસ્ત્રગ્રામમ્ અશેષં તુ શિક્ષયિત્વા તુ તૌ તદા
આશ્રમાનિ ચ દિવ્યાનિ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

દર્શયિત્વા ઉષિત્વા ચ પુણ્યસ્થાનેષુ સત્તમઃ
ગઙ્ગામ્ ઉત્તીર્ય શોણસ્ય તીરમ્ આસાદ્ય પશ્ચિમમ્ ॥

મુનિધાર્મિકસિદ્ધાંશ્ ચ પશ્યન્તૌ રામલક્ષ્મણૌ
ઋષિભ્યશ્ ચ વરાન્ પ્રાપ્ય તેન નીતૌ નૃપાત્મજૌ ॥

તાટકાયા વનં ઘોરં મૃત્યોર્ મુખમ્ ઇવાપરમ્
ગતે તત્ર નૃપશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ॥

રામમ્ અક્લિષ્ટકર્માણમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ રામ રામ મહાબાહો તાટકા નામ રાક્ષસી
રાવણસ્ય નિયોગેન વસત્ય્ અસ્મિન્ મહાવને તયા મનુષ્યા બહવો મુનિપુત્રા મૃગાસ્ તથા ॥

નિહતા ભક્ષિતાશ્ ચૈવ તસ્માત્ તાં વધ સત્તમ
ઇત્ય્ એવમુક્તો મુનિના રામસ્ તં મુનિમ્ અબ્રવીત્ ॥

કથં હિ સ્ત્રીવધં કુર્યામ્ અહમ્ અદ્ય મહામુને
સ્ત્રીવધે તુ મહાપાપં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ॥

ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા વિશ્વામિત્ર ઉવાચ તમ્
તસ્યાસ્ તુ નિધનાદ્ રામ જનાઃ સર્વે નિરાકુલાઃ ॥

ભવન્તિ સતતં તસ્માત્ તસ્યાઃ પુણ્યપ્રદો વધઃ
ઇત્ય્ એવં વાદિનિ મુનૌ વિશ્વામિત્રે નિશાચરી ॥

આગતા સુમહાઘોરા તાટકા વિવૃતાનના
મુનિના પ્રેરિતો રામસ્ તાં દૃષ્ટ્વા વિવૃતાનનામ્ ॥

ઉદ્યતૈકભુજયષ્ટિમ્ આયતીં શ્રોણિલમ્બિપુરુષાન્ત્રમેખલામ્
તાં વિલોક્ય વનિતાવધે ઘૃણાં પત્રિણા સહ મુમોચ રાઘવઃ ॥

શરં સંધાય વેગેન તેન તસ્યા ઉરઃસ્થલમ્
વિપાટિતં દ્વિધા રાજન્ સા પપાત મમાર ચ ॥

ઘાતયિત્વા તુ તામ્ એવં તાવ્ આનીય મુનિસ્ તુ તૌ
પ્રાપયામ્_અસ તં તત્ર નાનાઋષિનિષેવિતમ્ ॥

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપુષ્પોપશોભિતમ્
નાનાનિર્ઝરતોયાઢ્યં વિન્ધ્યશૈલાન્તરસ્થિતમ્ ॥

શાકમૂલફલોપેતં દિવ્યં સિદ્ધાશ્રમં સ્વકમ્
રક્ષાર્થં તાવ્ ઉભૌ સ્થાપ્ય શિક્ષયિત્વા વિશેષતઃ ॥

તતશ્ ચારબ્ધવાન્ યાગં વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ
દીક્ષાં પ્રવિષ્ટે ચ મુનૌ વિશ્વામિત્રે મહાત્મનિ ॥

યજ્ઞે તુ વિતતે તત્ર કર્મ કુર્વન્તિ ઋત્વિજઃ
મારીચશ્ ચ સુબાહુશ્ ચ બહવશ્ ચાન્યરાક્ષસાઃ ॥

આગતા યાગનાશાય રાવણેન નિયોજિતાઃ
તાન્ આગતાન્ સ વિજ્ઞાય રામઃ કમલલોચનઃ ॥

શરેણ પાતયામ્_અસ સુબાહું ધરણીતલે
અસૃક્પ્રવાહં વર્ષન્તં મારીચં ભલ્લકેન તુ ॥

પ્રતાડ્ય નીતવાન્ અબ્ધિં યથા પર્ણં તુ વાયુના
શેષાંસ્ તુ હતવાન્ રામો લક્ષ્મણાશ્ ચ નિશાચરાન્ ॥

રામેણ રક્ષિતમખો વિશ્વામિત્રો મહાયશાઃ
સમાપ્ય યાગં વિધિવત્ પૂજયામ્_અસ ઋત્વિજાન્ ॥

સદસ્યાન્ અપિ સંપૂજ્ય યથાર્હં ચ હ્ય્ અરિંદમ
રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ પૂજયામ્_અસ ભક્તિતઃ ॥

તતો દેવગણસ્ તુષ્ટો યજ્ઞભાગેન સત્તમ
વવર્ષ પુષ્પવર્ષં તુ રામદેવસ્ય મૂર્ધનિ ॥

નિવાર્ય રાક્ષસભયં કારયિત્વા તુ તન્મખમ્
શ્રુત્વા નાનાકથાઃ પુણ્યા રામો ભ્રાતૃસમન્વિતઃ ॥

તેન નીતો વિનીતાત્મા અહલ્યા યત્ર તિષ્ઠતિ
વ્યભિચારાન્ મહેન્દ્રેણ ભર્ત્રા શપ્તા હિ સા પુરા ॥

પાષાણભૂતા રાજેન્દ્ર તસ્ય રામસ્ય દર્શનાત્
અહલ્યા મુક્તશાપા ચ જગામ ગૌતમં પ્રતિ ॥

વિશ્વામિત્રસ્ તતસ્ તત્ર ચિન્તયામ્_અસ વૈ ક્ષણમ્
કૃતદારો મયા નેયો રામઃ કમલલોચનઃ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય તૌ ગૃહ્ય વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ
શિષ્યૈઃ પરિવૃતો ઽનેકૈર્ જગામ મિથિલાં પ્રતિ ॥

નાનાદેશાદ્ અથાયાતા જનકસ્ય નિવેશનમ્
રાજપુત્રા મહાવીર્યાઃ પૂર્વં સીતાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા તુ જનકશ્ ચ યથાર્હતઃ
યત્ સીતાયાઃ સમુત્પન્નં ધનુર્ માહેશ્વરં મહત્ ॥

અર્ચિતં ગન્ધમાલાભી રમ્યશોભાસમન્વિતે
રઙ્ગે મહતિ વિસ્તીર્ણે સ્થાપયામ્_અસ તદ્ ધનુઃ ॥

ઉવાચ ચ નૃપાન્ સર્વાંસ્ તદોચ્ચૈર્ જનકો નૃપઃ
આકર્ષણાદ્ ઇદં યેન ધનુર્ ભગ્નં નૃપાત્મજાઃ ॥

તસ્યેયં ધર્મતો ભાર્યા સીતા સર્વાઙ્ગશોભના
ઇત્ય્ એવં શ્રાવિતે તેન જનકેન મહાત્મના ॥

ક્રમાદ્ આદાય તે તત્ તુ સજ્યીકર્તુમ્ અથાભવન્
ધનુષા તાડિતાઃ સર્વે ક્રમાત્ તેન મહીપતે ॥

વિધૂય પતિતા રાજન્ વિલજ્જાસ્ તત્ર પાર્થિવાઃ
તેષુ ભગ્નેષુ જનકસ્ તદ્ ધનુસ્ ત્ર્યમ્બકં નૃપ ॥

સંસ્થાપ્ય સ્થિતવાન્ વીરો રામાગમનકાઙ્ક્ષયા
વિશ્વામિત્રસ્ તતઃ પ્રાપ્તો મિથિલાધિપતેર્ ગૃહમ્ ॥

જનકો ઽપિ ચ તં દૃષ્ટ્વા વિશ્વામિત્રં ગૃહાગતમ્
રામલક્ષ્મણસંયુક્તં શિષ્યૈશ્ ચાભિગતં તદા ॥

તં પૂજયિત્વા વિધિવત્ પ્રાજ્ઞં વિપ્રાનુયાયિનમ્
રામં રઘુપતિં ચાપિ લાવણ્યાદિગુણૈર્ યુતમ્ ॥

શીલાચારગુણોપેતં લક્ષ્મણં ચ મહામતિમ્
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં જનકઃ પ્રીતમાનસઃ ॥

હેમપીઠે સુખાસીનં શિષ્યૈઃ પૂર્વાપરૈર્ વૃતમ્
વિશ્વામિત્રમ્ ઉવાચાથ કિં કર્તવ્યં મયેતિ સઃ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય મુનિઃ પ્રાહ મહીપતિમ્
એષ રામો મહારાજ વિષ્ણુઃ સાક્ષાન્ મહીપતિઃ ॥

રક્ષાર્થં વિષ્ટપાનાં તુ જાતો દશરથાત્મજઃ
અસ્મૈ સીતાં પ્રયચ્છ ત્વં દેવકન્યામ્ ઇવ સ્થિતામ્ ॥

અસ્યા વિવાહે રાજેન્દ્ર ધનુર્ભઙ્ગમ્ ઊદીરિતમ્
તદ્ આનય ભવધનુર્ અર્ચયસ્વ જનાધિપ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ચ રાજા હિ ભવચાપં તદ્ અદ્ભુતમ્
અનેકભૂભુજાં ભઙ્ગિ સ્થાપયામ્_અસ પૂર્વવત્ ॥

તતો દશરથસુતો વિશ્વામિત્રેણ ચોદિતઃ
તેષાં મધ્યાત્ સમુત્થાય રામઃ કમલલોચનઃ ॥

પ્રણમ્ય વિપ્રાન્ દેવાંશ્ ચ ધનુર્ આદાય તત્ તદા
સજ્યં કૃત્વા મહાબાહુર્ જ્યાઘોષમ્ અકરોત્ તદા ॥

આકૃષ્યમાણં તુ બલાત્ તેન ભગ્નં મહદ્ ધનુઃ
સીતા ચ માલમ્ આદાય શુભાં રામસ્ય મૂર્ધનિ ॥

ક્ષિપ્ત્વા સંવરયામ્_અસ સર્વક્ષત્રિયસંનિધૌ
તતસ્ તે ક્ષત્રિયાઃ ક્રુદ્ધા રામમ્ આસાદ્ય સર્વતઃ ॥

મુમુચુઃ શરજાલાનિ ગર્જયન્તો મહાબલાઃ
તાન્ નિરીક્ષ્ય તતો રામો ધનુર્ આદાય વેગવાન્ ॥

જ્યાઘોષતલઘોષેણ કમ્પયામ્_અસ તાન્ નૃપાન્
ચિચ્છેદ શરજાલાનિ તેષાં સ્વાસ્ત્રૈ રથાંસ્ તતઃ ॥

ધનૂંષિ ચ પતાકાશ્ ચ રામશ્ ચિચ્છેદ લીલયા
સંનહ્ય સ્વબલં સર્વં મિથિલાધિપતિસ્ તતઃ ॥

જામાતરં રણે રક્ષન્ પાર્ષ્ણિગ્રાહો બભૂવ હ
લક્ષ્મણસ્ ચ મહાવીરો વિદ્રાવ્ય યુધિ તાન્ નૃપાન્ ॥

હસ્ત્યશ્વાઞ્ જગૃહે તેષાં સ્યન્દનાનિ બહૂનિ ચ
વાહનાનિ પરિત્યજ્ય પલાયનપરાન્ નૃપાન્ ॥

તાન્ નિહન્તું ચ ધાવત્ સ પૃષ્ઠતો લક્ષ્મણસ્ તદા
મિથિલાધિપતિસ્ તં ચ વારયામ્_અસ કૌશિકઃ ॥

જિતસેનં મહાવીરં રામં ભ્રાત્રા સમન્વિતમ્
આદાય પ્રતિવેશાથ જનકઃ સ્વગૃહં શુભમ્ ॥

દૂતં ચ પ્રેષયામ્_અસ તદા દશરથાય સઃ
શ્રુત્વા દૂતમુખાત્ સર્વં વિદિતાર્થઃ સઃ પાર્થિવઃ ॥

સભાર્યઃ સસુતઃ શ્રીમાન્ હસ્ત્યશ્વરથવાહનઃ
મિથિલામ્ આજગામાશુ સ્વબલેન સમન્વિતઃ ॥

જનકો ઽપ્ય્ અસ્ય સત્કારં કૃત્વા સ્વાં ચ સુતાં તતઃ
વિધિવત્ કૃતશુલ્કાં તાં દદૌ રામાય પાર્થિવ ॥

અપરાશ્ ચ સુતાસ્ તિસ્રો રૂપવત્યઃ સ્વલંકૃતાઃ
ત્રિભ્યસ્ તુ લક્ષ્મણાદિભ્યઃ સ્વકન્યા વિધિવદ્ દદૌ ॥

એવં કૃતવિવાહો ઽસૌ રામઃ કમલલોચનઃ
ભ્રાતૃભિર્ માતૃભિઃ સાર્ધં પિત્રા બલવતા સહ ॥

દિનાનિ કતિચિત્ તત્ર સ્થિતો વિવિધભોજનૈઃ
તતો ઽયોધ્યાપુરીં ગન્તુમ્ ઉત્સુકં સસુતં નૃપમ્
દૃષ્ટ્વા દશરથં રાજા સીતાયાઃ પ્રદદૌ વસુ ॥

રત્નાનિ દિવ્યાનિ બહૂનિ દત્ત્વા રામાય વસ્ત્રાણ્ય્ અતિશોભનાનિ
હસ્ત્યશ્વદાસાન્ અપિ કર્મયોગ્યાન્ દાસીજનાંશ્ ચ પ્રવરાઃ સ્ત્રિયશ્ ચ ॥

સીતાં સુશીલાં બહુરત્નભૂષિતાં રથં સમારોપ્ય સુતાં સુરૂપામ્
વેદાદિઘોષૈર્ બહુમઙ્ગલૈશ્ ચ સંપ્રેષયાં આસ સ પાર્થિવો બલી ॥

પ્રેષયિત્વા સુતાં દિયાં નત્વા દશરથં નૃપમ્
વિશ્વામિત્રં નમસ્કૃત્ય જનકઃ સંનિવૃત્તવાન્ ॥

તસ્ય પત્ન્યો મહાભાગાઃ શિક્ષયિત્વા સુતાં તદા
ભર્તૃભક્તિં કુરુ શુભે શ્વશ્રૂણાં શ્વશુરસ્ય ચ ॥

શ્વશ્રૂણામ્ અર્પયિત્વા તાં નિવૃત્તા વિવિશુઃ પુરમ્
તતસ્ તુ રામં ગચ્છન્તમ્ અયોધ્યાં પ્રબલાન્વિતમ્ ॥

શ્રુત્વા પરશુરામો વૈ પન્થાનં સંરુરોધ હ
તં દૃષ્ટ્વા રાજપુરુષાઃ સર્વે તે દીનમાનસાઃ ॥

આસીદ્ દશરથશ્ ચાપિ દુઃખશોકપરિપ્લુતઃ
સભાર્યઃ સપરીવારો ભાર્ગવસ્ય ભયાન્ નૃપ ॥

તતો ઽબ્રવીજ્ જનાન્ સર્વાન્ રાજાનં ચ સુદુઃખિતમ્
વસિષ્ઠશ્ ચોર્જિતતપા બ્રહ્મચારી મહામુનિઃ ॥

યુષ્માભિર્ અત્ર રામાર્થં ન કાર્યં દુઃખમ્ અણ્વ્ અપિ ॥

પિત્રા વા માતૃભિર્ વાપિ અન્યૈર્ ભૃત્યજનૈર્ અપિ
અયં હિ નૃપતે રામ સાક્ષાદ્ વિષ્ણુસ્ તુ તે ગૃહે ॥

જગતઃ પાલનાર્થાય જન્મપ્રાપ્તો ન સંશયઃ
યસ્ય સંકીર્ત્યં નામાપિ ભવભીતિઃ પ્રણશ્યતિ ॥

બ્રહ્મ મૂર્તં સ્વયં યત્ર ભયાદેસ્ તત્ર કા કથા
યત્ર સંકીર્ત્યતે રામ કથામાત્રમ્ અપિ પ્રભો ॥

નોપસર્ગભયં તત્ર નાકાલમરણં નૃણામ્
ઇત્યુક્તે ભાર્ગવો રામો રામમ્ આહાગ્રતઃ સ્થિતમ્ ॥

ત્યજ ત્વં રામસંજ્ઞાં તુ મયા વા સંગરં કુરુ
ઇત્યુક્તે રાઘવઃ પ્રાહ ભાર્ગવં તં પથિ સ્થિતમ્ ॥

રામસંજ્ઞાં કુતસ્ ત્યક્ષ્યે ત્વયા યોત્સ્યે સ્થિરો ભવ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તં પૃથક્ સ્થિત્વા રામો રાજીવલોચનઃ ॥

જ્યાઘોષમ્ અકરોદ્ વીરો વીરસ્યૈવાગ્રતસ્ તદા
તતઃ પરશુરામસ્ય દેહાન્ નિષ્ક્રમ્ય વૈષ્ણવમ્ ॥

પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તેજો રામમુખે ઽવિશત્
દૃષ્ટ્વા તં ભાર્ગવો રામઃ પ્રસન્નવદનો ઽબ્રવીત્ ॥

રામ રામ મહાબાહો રામસ્ ત્વં નાત્ર સંશયઃ
વિષ્ણુર્ એવ ભવાઞ્ જાતો જ્ઞાતો ઽસ્ય્ અદ્ય મયા વિભો ॥

ગચ્છ વીર યથાકામં દેવકાર્યં ચ વૈ કુરુ
દુષ્ટાનાં નિધનં કૃત્વા શિષ્ટાંશ્ ચ પરિપાલય ॥

યાહિ ત્વં સ્વેચ્છયા રામ અહં ગચ્છે તપોવનમ્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પૂજિતસ્ તૈસ્ તુ મુનિભાવેન ભાર્ગવઃ ॥

મહેન્દ્રાદ્રિં જગામાથ તપસે ધૃતમાનસઃ
તતસ્ તુ જાતહર્ષાસ્ તે જના દશરથશ્ ચ હ ॥

પુરીમ્ અયોધ્યાં સંપ્રાપ્ય રામેણ સહ પાર્થિવઃ
દિવ્યશોભાં પુરીં કૃત્વા સર્વતો ભદ્રશાલિનીમ્ ॥

પ્રત્યુત્થાય તતઃ પૌરાઃ શઙ્ખતૂર્યાદિભિઃ સ્વનૈઃ
વિશન્તં રામમ્ આગત્ય કૃતદારં રણે ઽજિતમ્ ॥

તં વીક્ષ્ય હર્ષિતાઃ સન્તો વિવિશુસ્ તેન વૈ પુરીમ્
તૌ દૃષ્ટ્વા સ મુનિઃ પ્રાપ્તૌ રામં લક્ષ્મણમ્ અન્તિકે ॥

દશરથાય તત્પિત્રે માતૃભ્યશ્ ચ વિશેષતઃ
તૌ સમર્પ્ય મુનિશ્રેષ્ઠસ્ તેન રાજ્ઞા ચ પૂજિતઃ
વિશ્વામિત્રશ્ ચ સહસા પ્રતિગન્તું મનો દધે ॥

સમર્પ્ય રામં સ મુનિઃ સહાનુજં સભાર્યમ્ અગ્રે પિતુર્ એકવલ્લભમ્
પુનઃ પુનઃ શ્રાવ્ય હસન્ મહામતિર્ જગામ સિદ્ધાશ્રમમ્ એવમ્ આત્મનઃ ॥