નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 40

વારાહઃ કથિતો હ્ય્ એવં પ્રાદુર્ભાવો હરેસ્ તવ
સાંપ્રતં નારસિંહં તુ પ્રવક્ષ્યામિ નિબોધ મે ॥

દિતેઃ પુત્રો મહાન્ આસીદ્ *ધિરણ્યકશિપુઃ પુરા
તપસ્ તેપે નિરાહારો બહુવર્ષસહસ્રકમ્ ॥

તપતસ્ તસ્ય સંતુષ્ટો બ્રહ્મા તં પ્રાહ દાનવમ્
વરં વરય દૈત્યેન્દ્ર યસ્ તે મનસિ વર્તતે ॥

ઇત્યુક્તો બ્રહ્મણા દૈત્યો હિરણ્યકશિપુઃ પુરા
ઉવાચ નત્વા દેવેશં બ્રહ્માણં વિનયાન્વિતઃ ॥

યદિ ત્વં વરદાનાય પ્રવૃત્તો ભગવન્ મમ
યદ્ યદ્ વૃણોમ્ય્ અહં બ્રહ્મંસ્ તત્ તન્ મે દાતુમ્ અર્હસિ ॥

ન શુષ્કેણ ન ચાર્દ્રેણ ન જલેન ન વહ્નિના
ન કાષ્ઠેન ન કીટેન પાષાણેન ન વાયુના ॥

નાયુધેન ન શૂલેન ન શૈલેન ન માનુષૈઃ
ન સુરૈર્ અસુરૈર્ વાપિ ન ગન્ધર્વૈર્ ન રાક્ષસૈઃ ॥

ન કિંનરૈર્ ન યક્ષૈસ્ તુ વિદ્યાધરભુજંગમૈઃ
ન વાનરૈર્ મૃગૈર્ વાપિ નૈવ માતૃગણૈર્ અપિ ॥

નાભ્યન્તરે ન બાહ્યે તુ નાન્યૈર્ મરણહેતુભિઃ
ન દિને ન ચ નક્તં મે ત્વત્પ્રસાદાદ્ ભવેન્ મૃતિઃ ॥

ઇતિ વૈ દેવદેવેશ વરં ત્વત્તો વૃણોમ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્યુક્તો દૈત્યરાજેન બ્રહ્મા તં પ્રાહ પાર્થિવ ॥

તપસા તવ તુષ્ટો ઽહં મહતા તુ વરાન્ ઇમાન્
દુર્લભાન્ અપિ દૈત્યેન્દ્ર દદામિ પરમાદ્ભુતાન્ ॥

અન્યેષાં નેદૃશં દત્તં ન તૈર્ ઇત્થં તપઃ કૃતમ્
ત્વત્પ્રાર્થિતં મયા દત્તં સર્વં તે ચાસ્તુ દૈત્યપ ॥

ગચ્છ ભુઙ્ક્ષ્વ મહાબાહો તપસામ્ ઊર્જિતં ફલમ્
ઇત્ય્ એવં દૈત્યરાજસ્ય હિરણ્યકશિપોઃ પુરા ॥

દત્ત્વા વરાન્ યયૌ બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકમ્ અનુત્તમમ્
સો ઽપિ લબ્ધવરો દૈત્યો બલવાન્ બલદર્પિતઃ ॥

દેવાન્ સિંહાન્ રણે જિત્વા દિવઃ પ્રાચ્યાવયદ્ ભુવિ
દિવિ રાજ્યં સ્વયં ચક્રે સર્વશક્તિસમન્વિતમ્ ॥

દેવા અપિ ભયાત્ તસ્ય રુદ્રાશ્ ચૈવર્ષયો નૃપ
વિચેરુર્ અવનૌ સર્વે બિભ્રાણા માનુષીં તનુમ્ ॥

પ્રાપ્તત્રૈલોક્યરાજ્યો ઽસૌ હિરણ્યકશિપુઃ પ્રજાઃ
આહૂય સર્વા રાજેન્દ્ર વાક્યં ચેદમ્ અભાષત ॥

ન યષ્ટવ્યં ન હોતવ્યં ન દાતવ્યં સુરાન્ પ્રતિ
યુષ્માભિર્ અહમ્ એવાદ્ય ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ પ્રજાઃ ॥

મમૈવ પૂજાં કુરુત યજ્ઞદાનાદિકર્મણા
તાશ્ ચ સર્વાસ્ તથા ચક્રુર્ દૈત્યેન્દ્રસ્ય ભયાન્ નૃપ ॥

યત્રૈવં ક્રિયમાણેષુ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
અધર્મયુક્તં સકલં બભૂવ નૃપસત્તમ ॥

સ્વધર્મલોપાત્ સર્વેષાં પાપે મતિર્ અજાયત
ગતે કાલે તુ મહતિ દેવાઃ સેન્દ્રા બૃહસ્પતિમ્ ॥

નીતિજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રજ્ઞં પપ્રચ્છુર્ વિનયાન્વિતાઃ
હિરણ્યકશિપોર્ અસ્ય વિનાશં મુનિસત્તમ ॥

ત્રૈલોક્યહારિણઃ શીઘ્રં વધોપાયં વદસ્વ નઃ ॥

શૃણુધ્વં મમ વાક્યાનિ સ્વપદપ્રાપ્તયે સુરાઃ ॥

પ્રાયો હિરણ્યકશિપુઃ ક્ષીણભાગો મહાસુરઃ
શોકો નાશયતિ પ્રજ્ઞાં શોકો નાશયતિ શ્રુતમ્ ॥

શોકો મતિં નાશયતિ નાસ્તિ શોકસમો રિપુઃ
સોઢું શક્યો ઽગ્નિસંબન્ધઃ શસ્ત્રસ્પર્શશ્ ચ દારુણઃ ॥

ન તુ શોકભવં દુઃખં સંસોઢું નૃપ શક્યતે
કાલાન્ નિમિત્તાચ્ ચ વયં લક્ષ્યામસ્ તત્ક્ષયં સુરાઃ ॥

બુધાશ્ ચ સર્વે સર્વત્ર સ્થિતા વક્ષ્યન્તિ નિત્યશઃ
અચિરાદ્ એવ દુષ્ટો ઽસૌ નશ્યત્ય્ એવ પરસ્પરમ્ ॥

દેવાનાં તુ પરામ્ ઋદ્ધિં સ્વપદપ્રાપ્તિલક્ષણામ્
હિરણ્યકશિપોર્ નાશં શકુનાનિ વદન્તિ મે ॥

યત એવમ્ અતો દેવાઃ સર્વે ગચ્છત માચિરમ્
ક્ષીરોદસ્યોત્તરં તીરં પ્રસુપ્તો યત્ર કેશવઃ ॥

યુષ્માભિઃ સંસ્તુતો દેવઃ પ્રસન્નો ભવતિ ક્ષણાત્
સ હિ પ્રસન્નો દૈત્યસ્ય વધોપાયં વદિષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્તાસ્ તેન દેવાસ્ તે સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ અથાબ્રુવન્
પ્રીત્યા ચ પરયા યુક્તા ગન્તું ચક્રુર્ અથોદ્યમમ્ ॥

પુણ્યે તિથૌ શુભે લગ્ને પુણ્યં સ્વસ્તિ ચ મઙ્ગલમ્
કારયિત્વા મુનિવરૈઃ પ્રસ્થિતાસ્ તે દિવૌકસઃ ॥

નાશાય દુષ્ટદૈત્યસ્ય સ્વભૂત્યૈ ચ નૃપોત્તમ
તે શર્વમ્ અગ્રતઃ કૃત્વા ક્ષીરાબ્ધેર્ ઉત્તરં તટમ્ ॥

તત્ર ગત્વા સુરાઃ સર્વે વિષ્ણું જિષ્ણું જનાર્દનમ્
અસ્તુવન્ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૂજયન્તઃ પ્રતસ્થિરે ॥

ભવો ઽપિ ભગવાન્ ભક્ત્યા ભગવન્તં જનાર્દનમ્
અસ્તુવન્ નામભિઃ પુણ્યૈર્ એકાગ્રમનસા હરિમ્ ॥

વિષ્ણુર્ જિષ્ણુર્ વિભુર્ દેવો યજ્ઞેશો યજ્ઞપાલકઃ
પ્રભવિષ્ણુર્ ગ્રસિષ્ણુશ્ ચ લોકાત્મા લોકપાલકઃ ॥

કેશવઃ કેશિહા કલ્પઃ સર્વકારણકારણમ્
કર્મકૃદ્ વામનાધીશો વાસુદેવઃ પુરુષ્ટુતઃ ॥

આદિકર્તા વરાહશ્ ચ માધવો મધુસૂદનઃ
નારાયણો નરો હંસો વિષ્ણુસેનો હુતાશનઃ ॥

જ્યોતિષ્માન્ દ્યુતિમાન્ શ્રીમાન્ આયુષ્માન્ પુરુષોત્તમઃ
વૈકુણ્ઠઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ કૃષ્ણઃ સૂર્યઃ સુરાર્ચિતઃ ॥

નરસિંહો મહાભીમો વજ્રદંસ્ત્રો નખાયુધઃ
આદિદેવો જગત્કર્તા યોગેશો ગરુડધ્વજઃ ॥

ગોવિન્દો ગોપતિર્ ગોપ્તા ભૂપતિર્ ભુવનેશ્વરઃ
પદ્મનાભો હૃષીકેશો વિભુર્ દામોદરો હરિઃ ॥

ત્રિવિક્રમસ્ ત્રિલોકેશો બ્રહ્મેશઃ પ્રીતિવર્ધનઃ
વામનો દુષ્ટદમનો ગોવિન્દો ગોપવલ્લભઃ ॥

ભક્તિપ્રિયો ઽચ્યુતઃ સત્યઃ સત્યકીર્તિર્ ધ્રુવઃ શુચિઃ
કારુણ્યઃ કરુણો વ્યાસઃ પાપહા શાન્તિવર્ધનઃ ॥

સંન્યાસી શાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞો મન્દારગિરિકેતનઃ
બદરીનિલયઃ શાન્તસ્ તપસ્વી વૈદ્યુતપ્રભઃ ॥

ભૂતાવાસો ગુહાવાસઃ શ્રીનિવાસઃ શ્રિયઃપતિઃ
તપોવાસો દમો વાસઃ સત્યવાસઃ સનાતનઃ ॥

પુરુષઃ પુષ્કલઃ પુણ્યઃ પુષ્કરાક્ષો મહેશ્વરઃ
પૂર્ણઃ પૂર્તિઃ પુરાણજ્ઞઃ પુણ્યજ્ઞઃ પુણ્યવર્ધનઃ ॥

શઙ્ખી ચક્રી ગદી શાર્ઙ્ગી લાઙ્ગલી મુશલી હલી
કિરીટી કુણ્ડલી હારી મેખલી કવચી ધ્વજી ॥

જિષ્ણુર્ જેતા મહાવીરઃ શત્રુઘ્નઃ શત્રુતાપનઃ
શાન્તઃ શાન્તિકરઃ શાસ્તા શંકરઃ શંતનુસ્તુતઃ ॥

સારથિઃ સાત્ત્વિકઃ સ્વામી સામવેદપ્રિયઃ સમઃ
સાવનઃ સાહસી સત્ત્વઃ સંપૂર્ણાંશઃ સમૃદ્ધિમાન્ ॥

સ્વર્ગદઃ કામદઃ શ્રીદઃ કીર્તિદઃ કીર્તિનાશનઃ
મોક્ષદઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ ક્ષીરાબ્ધિકૃતકેતનઃ ॥

સ્તુતઃ સુરાસુરૈર્ ઈશઃ પ્રેરકઃ પાપનાશનઃ
ત્વં યજ્ઞસ્ ત્વં વષટ્કારસ્ ત્વમ્ ઓંકારસ્ ત્વમ્ અગ્નયઃ ॥

ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા દેવસ્ ત્વં સુધા પુરુષોત્તમ
નમો દેવાદિદેવાય વિષ્ણવે શાશ્વતાય ચ ॥

અનન્તાયાપ્રમેયાય નમસ્ તે ગરુડધ્વજ ॥

ઇત્ય્ એતૈર્ નામભિર્ દિવ્યૈઃ સંસ્તુતો મધુસૂદનઃ ॥

ઉવાચ પ્રકટીભૂત્વા દેવાન્ સર્વાન્ ઇદં વચઃ ॥

યુષ્માભિઃ સંસ્તુતો દેવા નામભિઃ કેવલૈઃ શુભૈઃ ॥

અત એવ પ્રસન્નો ઽસ્મિ કિમ્ અર્થં કરવાણિ વઃ ॥

દેવદેવ હૃષીકેશ પુણ્ડરીકાક્ષ માધવ ॥

ત્વમ્ એવ જાનાસિ હરે કિં તસ્માત્ પરિપૃચ્છસિ ॥

યુષ્મદાગમનં સર્વં જાનામ્ય્ અસુરસૂદનાઃ ॥

હિરણ્યકવિનાશાર્થં સ્તુતો ઽહં શંકરેણ તુ
પુણ્યનામશતેનૈવ સંસ્તુતો ઽહં ભવેન ચ ॥

એતેન યસ્ તુ માં નિત્યં ત્વયોક્તેન મહામતે
તેનાહં પૂજિતો નિત્યં ભવામીહ ત્વયા યથા ॥

પ્રીતો ઽહં ગચ્છ દેવ ત્વં કૈલાસશિખરં શુભમ્
ત્વયા સ્તુતો હનિષ્યામિ હિરણ્યકશિપું ભવ ॥

ગચ્છધ્વમ્ અધુના દેવાઃ કાલં કંચિત્ પ્રતીક્ષતામ્
યદાસ્ય તનયો ધીમાન્ પ્રહ્લાદો નામ વૈષ્ણવઃ ॥

તસ્ય દ્રોહં યદા દૈત્યઃ કરિષ્યતિ સુરાંસ્ તદા
હનિષ્યામિ વરૈર્ ગુપ્તમ્ અજેયં દેવદાનવૈઃ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિષ્ણુના દેવા નત્વા વિષ્ણું યયુર્ નૃપ ॥