નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 38

પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દેવા દૈત્યૈઃ પરાજિતાઃ
સર્વે તે શરણં જગ્મુઃ ક્ષીરાબ્ધિતનયાપતિમ્ ॥

સ્તોત્રેણ તુષ્ટુવુઃ સર્વે સમારાધ્ય જગત્પતિમ્
કૃતાઞ્જલિપુટા રાજન્ બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ ॥

નમસ્ તે દેવદેવાય લોકનાથાય શાર્ઙ્ગિણે
નમસ્ તે પદ્મનાભાય લોકનાથાય શાર્ઙ્ગિણે ॥

નમસ્ તે પદ્મનાભાય સર્વદુઃખાપહારિણે
નમસ્ તે વિશ્વરૂપાય સર્વદેવમયાય ચ ॥

મધુકૈટભનાશાય કેશવાય નમો નમઃ ॥

દૈત્યૈઃ પરાજિતા દેવ વયં યુદ્ધે બલાન્વિતૈઃ
જયોપાયં હિ નો બ્રૂહિ કરુણાકર તે નમઃ ॥

ઇતિ સ્તુતો તદા દૈવૈર્ દેવદેવો જનાર્દનઃ
તાન્ અબ્રવીદ્ ધરિર્ દેવાન્ તેષામ્ એવાગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥

ગત્વા તત્ર સુરાઃ સર્વે સંધિં કુરુત દાનવૈઃ
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્ ॥

સર્વૌષધીઃ સમાનીય પ્રક્ષિપ્યાબ્ધૌ ત્વરાન્વિતાઃ
દાનવૈઃ સહિતા ભૂત્વા મન્થધ્વં ક્ષીરસાગરમ્ ॥

અહં ચ તત્ર સાહાય્યં કરિષ્યામિ દિવૌકસઃ
ભવિષ્યત્ય્ અમૃતં તત્ર તત્પાનાદ્ બલવત્તરાઃ ॥

ભવિષ્યન્તિ ક્ષણાદ્ દેવા અમૃતસ્ય પ્રભાવતઃ
યૂયં સર્વે મહાભાગાસ્ તેજિષ્ઠા રણવિક્રમાઃ ॥

ઇન્દ્રાદ્યાસ્ તુ મહોત્સાહાસ્ તલ્ લબ્ધ્વામૃતમ્ ઉત્તમમ્
તતો હિ દાનવાઞ્ જેતું સમર્થા નાત્ર સંશયઃ ॥

ઇત્યુક્તા દેવદેવેન દેવાઃ સર્વે જગત્પતિમ્
પ્રણમ્યાગત્ય નિલયં સંધિં કૃત્વાથ દાનવૈઃ ॥

ક્ષીરાબ્ધેર્ મન્થને સર્વે ચક્રુર્ ઉદ્યોગમ્ ઉત્તમમ્
બલિના ચોદ્ધૃતો રાજન્ મન્દરાખ્યો મહાગિરિઃ ॥

ક્ષીરાબ્ધૌ ક્ષેપિતશ્ ચૈવ તેનૈકેન નૃપોત્તમ
સર્વૌષધીંશ્ ચ પ્રક્ષિપ્ય દેવદૈત્યૈઃ પયોનિધૌ ॥

વાસુકિશ્ ચાગતસ્ તત્ર રાજન્ નારાયણાજ્ઞયા
સર્વે દેવહિતાર્થાય વિષ્ણુશ્ ચ સ્વયમ્ આગતઃ ॥

તત્ર વિષ્ણું સમાસાદ્ય તતઃ સર્વે સુરાસુરાઃ
સર્વે તે મૈત્રભાવેન ક્ષીરાબ્ધેસ્ તટમ્ આશ્રિતાઃ ॥

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વાથ વાસુકિમ્
તતો મથિતુમ્ આરબ્ધં નૃપતે તરસામૃતમ્ ॥

વિષ્ણુના મુખભાગે તુ યોજિતા દાનવાસ્ તદા
દેવતાઃ પુચ્છભાગે તુ મથનાય નિયોજિતાઃ ॥

એવં ચ મથનાત્ તત્ર મન્દરો ઽધઃ પ્રવિશ્ય ચ
આધારેણ વિના રાજન્ તં દૃષ્ટ્વા સહસા હરિઃ ॥

સર્વલોકહિતાર્થાય કૂર્મરૂપમ્ આધારયત્
આત્માનં સંપ્રવિશ્યાથ મન્દરસ્ય ગિરેર્ અધઃ ॥

પ્રવિશ્ય ધૃતવાન્ શૈલં મન્દરં મધુસૂદનઃ
ઉપર્ય્ આક્રાન્તવાન્ શૈલં પૃથગ્રૂપેણ કેશવઃ ॥

ચકર્ષ નાગરાજં ચ દેવૈઃ સાર્ધં જનાર્દનઃ
સુરૈર્ અદૃશ્યરૂપેણ દૈત્યમધ્યે જનાર્દનઃ
તતસ્ તે ત્વરયા યુક્તા મમન્થુઃ ક્ષીરસાગરમ્ ॥

યાવચ્છક્ત્યા નૃપશ્રેષ્ઠ બલવન્તઃ સુરાસુરાઃ
મથ્યમાનાત્ તતસ્ તસ્માત્ ક્ષીરાબ્ધેર્ અભવન્ નૃપ ॥

કાલકૂટમ્ ઇતિ ખ્યાતં વિષમ્ અત્યન્તદુઃસહમ્
તં નાગા જગૃહુઃ સર્વે તચ્છેષં શંકરો ઽગ્રહીત્ ॥

નારાયણાજ્ઞયા તેન નીલકણ્ઠત્વમ્ આપ્તવાન્
ઐરાવતશ્ ચ નાગેન્દ્રો હરિશ્ ચોચ્ચૈઃશ્રવાઃ પુનઃ ॥

દ્વિતીયાવર્તનાદ્ રાજન્ન્ ઉત્પન્નાવ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
તૃતીયાવર્તનાદ્ રાજન્ન્ અપ્સરાશ્ ચ સુશોભના
ચતુર્થાત્ પરિજાતશ્ ચ ઉત્પન્નઃ સ મહાદ્રુમઃ ॥

પઞ્ચમાદ્ ધિ હિમાંશુસ્ તુ પ્રોત્થિતઃ ક્ષીરસાગરાત્
તં ભવઃ શિરસા ધત્તે નારીવત્ સ્વસ્તિકં નૃપ ॥

નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ રત્નાન્ય્ આભરણાનિ ચ
ક્ષીરોદધેર્ ઉત્થિતાશ્ ચ ગન્ધર્વાશ્ ચ સહસ્રશઃ ॥

એતાન્ દૃષ્ટ્વા તથોત્પન્નાન્ અત્યાશ્ચર્યસમન્વિતાન્
અભવન્ જાતહર્ષાસ્ તે તત્ર સર્વે સુરાસુરાઃ ॥

દેવપક્ષે તતો મેઘાઃ સ્વલ્પં વર્ષન્તિ સંસ્થિતાઃ
કૃષ્ણાજ્ઞયા ચ વાયુશ્ ચ સુખં વાતિ સુરાન્ પ્રતિ ॥

વિષનિઃશ્વાસવાતેન વાસુકેશ્ ચાપરે હતાઃ
નિસ્તેજસો ઽભવન્ દૈત્યા નિર્વીર્યાશ્ ચ મહામતે ॥

તતઃ શ્રીર્ ઉત્થિતા તસ્માત્ ક્ષીરોદાદ્ ધૃતપઙ્કજા
વિભ્રાજમાના રાજેન્દ્ર દિશઃ સર્વાઃ સ્વતેજસા ॥

તતસ્ તીર્થોદકૈઃ સ્નાતા દિવ્યવસ્ત્રૈર્ અલંકૃતા
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગી સુમનોભિઃ સુભૂષણૈહ્ ॥

દેવપક્ષં સમાસાદ્ય સ્થિત્વા ક્ષણમ્ અરિંદમ
હરિવક્ષઃસ્થલં પ્રાપ્તા તતઃ સા કમલાલયા ॥

તતો ઽમૃતઘટં પૂર્ણં દુગ્ધ્વા તુ પયસો નિધેઃ
ધન્વન્તરિઃ સમુત્તસ્થૌ તતઃ પ્રીતાઃ સુરા નૃપ ॥

દૈત્યાઃ શ્રિયા પરિત્યક્તા દુઃખિતાસ્ તે ઽભવન્ નૃપ
નીત્વામૃતઘટં પૂર્ણં તે ચ જગ્મુર્ યથાસુખમ્ ॥

તતઃ સ્ત્રીરૂપમ્ અકરોદ્ વિષ્ણુર્ દેવહિતાય વૈ
આત્માનં નૃપશાર્દૂલ સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ॥

તતો જગામ ભગવાન્ સ્ત્રીરૂપેણાસુરાન્ પ્રતિ
દિવ્યરૂપાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા મોહિતાસ્ તે સુરદ્વિષઃ ॥

સુધાપૂર્ણઘટં તે તુ મોહૈઃ સંસ્થાપ્ય સત્તમ
કામેન પીડિતા હ્ય્ આસન્ન્ અસુરાસ્ તત્ર તત્ક્ષણાત્ ॥

મોહયિત્વા તુ તાન્ એવમ્ અસુરાન્ અવનીપતે
અમૃતં તુ સમાદાય દેવેભ્યઃ પ્રદદૌ હરિઃ ॥

તત્ પીત્વા તુ તતો દેવા દેવદેવપ્રસાદતઃ
બલવન્તો મહાવીર્યા રણે જગ્મુસ્ તતો ઽસુરાન્ ॥

જિત્વા રણે ઽસુરાન્ દેવાઃ સ્વાનિ રાજ્યાનિ ચક્રિરે
એતત્ તે કથિતં રાજન્ પ્રાદુર્ભાવો હરેર્ અયમ્ ॥

કૂર્માખ્યઃ પુણ્યદો નૄણાં શૃણ્વતાં પઠતામ્ અપિ
આવિસ્કૃતં કૌર્મમ્ અનન્તવર્ચસં નારાયણેનાદ્ભુતકર્મકારિણા
દિવૌકસાનાં તુ હિતાય કેવલં રૂપં પરં પાવનમ્ એવ કીર્તિતમ્ ॥