નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 24

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વંશાનુચરિતં શુભમ્
શૃણ્વતામ્ અપિ પાપઘ્નં સૂર્યસોમનૃપાત્મકમ્ ॥

સૂર્યવંશોદ્ભવો યો વૈ મનુપુત્રઃ પુરોદિતઃ
ઇક્ષ્વાકુર્ નામ ભૂપાલશ્ ચરિતં તસ્ય મે શૃણુ ॥

આસીદ્ ભૂમૌ મહાભાગ પુરી દિવ્યા સુશોભના
સરયૂતીરમ્ આસાદ્ય અયોધ્યા નામ નામતઃ ॥

અમરાવત્યતિશયા ત્રિંશદ્યોજનજાલિની
હસ્ત્યશ્વરથપત્ત્યોઘૈર્ દ્રુમૈઃ કલ્પદ્રુમપ્રભૈઃ ॥

પ્રાકારાટ્ટપ્રતોલીભિસ્ તોરણૈઃ કાઞ્ચનપ્રભૈઃ
વિરાજમાના સર્વત્ર સુવિભક્તચતુષ્પથા ॥

અનેકભૂમિપ્રાસાદા બહુભાણ્ડસુવિક્રયા
પદ્મોત્પલશુભૈસ્ તોયૈર્ વાપીભિર્ ઉપશોભિતા ॥

દેવતાયતનૈર્ દિવ્યૈર્ વેદઘોષૈશ્ ચ શોભિતા
વીણાવેણુમૃદઙ્ગૈશ્ ચ શબ્દૈર્ ઉત્કૃષ્ટકૈર્ યુતા ॥

શાલૈસ્ તાલૈર્ નાલિકેરૈઃ પનસામલજમ્બુકૈઃ
તથૈવામ્રકપિત્થાદ્યૈર્ અશોકૈર્ ઉપશોભિતા ॥

આરામૈર્ વિવિધૈર્ યુક્તા સર્વત્ર ફલપાદપૈઃ
મલ્લિકામાલતીજાતિ પાટલાનાગચમ્પકઃ ॥

કરવીરૈઃ કર્ણિકારૈઃ કેતકીભિર્ અલંકૃતા
કદલીલવલીજાતિ માતુલુઙ્ગમહાફલૈઃ
ક્વચિચ્ ચન્દનગન્ધાદ્યૈર્ નારઙ્ગૈશ્ ચ સુશોભિતા ॥

નિત્યોત્સવપ્રમુદિતા ગીતવાદ્યવિચક્ષણૈઃ
નરનારીભિર્ આઢ્યાભી રૂપદ્રવિણપ્રેક્ષણૈઃ ॥

નાનાજનપદાકીર્ણા પતાકાધ્વજશોભિતા
દેવતુલ્યપ્રભાયુક્તૈર્ નૃપપુત્રૈશ્ ચ સંયુતા ॥

સરૂપાભિર્ વરસ્ત્રીભિર્ દેવસ્ત્રીભિર્ ઇવાવૃતા
વિપ્રૈઃ સત્કવિભિર્ યુક્તા બૃહસ્પતિસમપ્રભૈઃ ॥

વણિગ્જનૈસ્ તથા પૌરૈઃ કલ્પવૃક્ષવરૈર્ યુતા
અશ્વૈર્ ઉચ્ચૈઃશ્રવસ્તુલ્યૈર્ દન્તિભિર્ દિગ્ગજૈર્ ઇવ ॥

ઇતિ નાનાવિધૈર્ ભાવૈર્ અયોધ્યેન્દ્રપુરીસમા
તાં દૃષ્ટ્વા નારદઃ શ્લોકં સભામધ્યે પુરોક્તવાન્ ॥

સ્વર્ગં વૈ સૃજમાનસ્ય વ્યર્થં સ્યાત્ પદ્મજન્મનઃ
જાતાયોધ્યાધિકા સ્વર્ગાત્ કામભોગસમન્વિતા ॥

તામ્ આવસદ્ અયોધ્યાં તુ સ્વભિષિક્તો મહીપતિઃ
જિતવાન્ સર્વભૂપાલાન્ ધર્મેણ સ મહાબલઃ ॥

માણિક્યમુકુટૈર્ યુક્તૈ રાજભિર્ મણ્ડલાધિપૈઃ
નમદ્ભિર્ ભક્તિભીતિભ્યાં પાદૌ તસ્ય કિણીકૃતૌ ॥

ઇક્ષ્વાકુર્ અક્ષતબલઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ
તેજસેન્દ્રેણ સદૃશો મનોઃ સૂનુઃ પ્રતાપવન્ ॥

ધર્મતો ન્યાયતશ્ ચૈવ વેદજ્ઞૈર્ બ્રાહ્મણૈર્ યુતઃ
પાલયામ્_અસ ધર્માત્મા આસમુદ્રાં મહીમ્ ઇમામ્ ॥

અસ્ત્રૈર્ જિગાય સકલાન્ સંયુગે ભૂપતીન્ બલી
અવજિત્ય સુતીક્ષ્ણૈસ્ તુ તન્મણ્ડલમ્ અથાહરત્ ॥

જિતવાન્ પરલોકાંશ્ ચ ક્રતુભિર્ ભૂરિદક્ષિણૈઃ
દાનૈશ્ ચ વિવિધૈર્ બ્રહ્મન્ રાજેક્ષ્વાકુઃ પ્રતાપવાન્ ॥

બાહુદ્વયેન વસુધાં જિહ્વાગ્રેણ સરસ્વતીમ્
બભાર પદ્મામ્ ઉરસા ભક્તિં ચિત્તેન માધવે ॥

સંતિષ્ઠતો હરે રૂપમ્ ઉપવિષ્ટં ચ માધવમ્
શયાનમ્ અપ્ય્ અનન્તં તુ કારયિત્વા પટે ઽમલમ્ ॥

ત્રિકાલં ત્રયમ્ આરાધ્ય રૂપં વિષ્ણોર્ મહાત્મનઃ
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્ નિત્યં રેમે દૃષ્ટ્વા પટે હરિમ્ ॥

કૃષ્ણં તં કૃષ્ણમેઘાભં ભુજગેન્દ્રનિવાસિનમ્
પદ્માક્ષં પીતવાસં ચ સ્વપ્નેષ્વ્ અપિ સ દૃષ્ટવાન્ ॥

ચકાર મેઘે તદ્વર્ણે બહુમાનમતિં નૃપઃ
પક્ષપાતં ચ તન્નામ્નિ મૃગે પદ્મે ચ તાદૃશે ॥

દિવ્યાકૃતિં હરેઃ સાક્ષાદ્ દ્રષ્ટું તસ્ય મહીભૃતઃ
અતીવ તૃષ્ણા સંજાતા અપૂર્વૈવ હિ સત્તમ ॥

તૃષ્ણાયાં તુ પ્રબુદ્ધાયાં મનસૈવ હિ પાર્થિવઃ
ચિન્તયામ્_અસ મતિમાન્ રાજ્યભોગમ્ અસારવત્ ॥

વેશ્મદારસુતક્ષેત્રં સંયસ્તં યેન દુઃખદમ્
વૈરાગ્યજ્ઞાનપૂર્વેણ લોકે ઽસ્મિન્ નાસ્તિ તત્સમઃ ॥

ઇત્ય્ એવં ચિન્તયિત્વા તુ તપસ્ય્ આસક્તચેતનઃ
વસિષ્ઠં પરિપપ્રચ્છ તત્રોપાયં પુરોહિતમ્ ॥

તપોબલેન દેવેશં નારાયણમ્ અજં મુને
દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં તત્ર ઉપાયં તં વદસ્વ મે ॥

ઇત્યુક્તઃ પ્રાહ રાજાનાં તપસ્ય્ આસક્તમાનસમ્
વસિષ્ઠઃ સર્વધર્મજ્ઞઃ સદા તસ્ય હિતે રતઃ ॥

યદીચ્છસિ મહારાજ દ્રષ્ટું નારાયણં પરમ્
તપસા સુકૃતેનેહ આરાધય જનાર્દનમ્ ॥

કેનાપ્ય્ અતપ્તતપસા દેવદેવો જનાર્દનઃ
દ્રષ્ટું ન શક્યતે જાતુ તસ્માત્ તં તપસાર્ચય ॥

પૂર્વદક્ષિણદિગ્ભાગે સરયૂતીરગે નૃપ
ગાલવપ્રમુખાનાં ચ ઋષીણામ્ અસ્તિ ચાશ્રમઃ ॥

પઞ્ચયોજનમ્ અધ્વાનં સ્થાનમ્ અસ્માત્ તુ પાવનમ્
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપુષ્પસમાકુલમ્ ॥

સ્વમન્ત્રિણિ મહાપ્રાજ્ઞે નીતિમત્ય્ અર્જુને નૃપ
સ્વરાજ્યભારં વિન્યસ્ય કર્મકાણ્ડમ્ અપિ દ્વિજ ॥

સ્તુત્વારાધ્ય ગણાધ્યક્ષમ્ ઇતો વ્રજ વિનાયકમ્
તપઃસિદ્ધ્યર્થમ્ અન્વિચ્છંસ્ તસ્માત્ તત્ર તપઃ કુરુ ॥

તાપસં વેષમ્ આસ્થાય શાકમૂલફલાશનઃ
ધ્યાયન્ નારાયણં દેવમ્ ઇમં મન્ત્રં સદા જપ ॥

એષ સિદ્ધિકરો મન્ત્રો દ્વાદશાક્ષરસંજ્ઞિતઃ
જપ્ત્વૈનં મુનયઃ સિદ્ધિં પરાં પ્રાપ્તાઃ પુરાતનાઃ ॥

ગત્વા ગત્વા નિવર્તન્તે ચન્દ્રસૂર્યાદયો ગ્રહાઃ
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે દ્વાદશાક્ષરચિન્તકાઃ ॥

બાહ્યેન્દ્રિયં હૃદિ સ્થાપ્ય મનઃ સૂક્ષ્મે પરાત્મનિ
નૃપ સંજપ તન્ મન્ત્રં દ્રષ્ટવ્યો મધુસૂદનઃ ॥

ઇતિ તે કથિતોપાયો હરિપ્રાપ્તેસ્ તપઃકૃતૌ
પૃચ્છતઃ સાંપ્રતં ભૂયો યદીચ્છસિ કુરુષ્વ તત્ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તો મુનિના સ રાજા રાજ્યં ભુવો મન્ત્રિવરે સમર્પ્ય
સ્તુત્વા ગણેશં સુમનોભિર્ અર્ચ્ય ગતઃ પુરાત્ સ્વાત્ તપસે ધૃતાત્મા ॥