નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 16

સંસારવૃક્ષમ્ આરુહ્ય દ્વંદ્વપાશશતૈર્ દૃઢૈઃ
બધ્યમાનઃ સુતૈશ્વર્યૈઃ પતિતો યોનિસાગરે ॥

યઃ કામક્રોધલોભૈસ્ તુ વિષયૈઃ પરિપીડિતઃ
બદ્ધઃ સ્વકર્મભિર્ ગૌણૈઃ પુત્રદારૈષણાદિભિઃ ॥

સ કેન નિસ્તરત્ય્ આશુ દુસ્તરં ભવસાગરમ્
પૃચ્છામ્ આખ્યાહિ મે તાત તસ્ય મુક્તિં કથં ભવેત્ ॥

શૃણુ વત્સ મહાપ્રાજ્ઞ યજ્ જ્ઞાત્વા મુક્તિમ્ આપ્નુયાત્
તચ્ ચ વક્ષ્યામિ તે દિવ્યં નારદેન શ્રુતં પુરા ॥

નરકે રૌરવે ઘોરે ધર્મજ્ઞાનવિવર્જિતાઃ
સ્વકર્મભિર્ મહાદુઃખં પ્રાપ્તા યત્ર યમાલયે ॥

મહાપાપકૃતં ઘોરં સંપ્રાપ્તાઃ પાપકૃજ્જનાઃ
આલોક્ય નારદઃ શીઘ્રં ગત્વા યત્ર ત્રિલોચનઃ ॥

ગઙ્ગાધરં મહાદેવં શંકરં શૂલપાણિનમ્
પ્રણમ્ય વિધિવદ્ દેવં નારદઃ પરિપૃચ્છતિ ॥

યઃ સંસારે મહાદ્વંદ્વૈઃ કામભોગૈઃ શુભાશુભૈઃ
શબ્દાદિવિષયૈર્ બદ્ધઃ પીડ્યમાનઃ ષડૂર્મિભિઃ ॥

કથં નુ મુચ્યતે ક્ષિપ્રં મૃત્યુસંસારસાગરાત્
ભગવન્ બ્રૂહિ મે તત્ત્વં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ શંકર ॥

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય ત્રિલોચનઃ
ઉવાચ તમ્ ઋષિં શંભુઃ પ્રસન્નવદનો હરઃ ॥

જ્ઞાનામૃતં ચ ગુહ્યં ચ રહસ્યમ્ ઋષિસત્તમ
વક્ષ્યામિ શૃણુ દુઃખઘ્નં સર્વબન્ધભયાપહમ્ ॥

તૃણાદિ ચતુરાસ્યાન્તં ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્
ચરાચરં જગત્ સર્વં પ્રસુપ્તં યસ્ય માયયા ॥

તસ્ય વિષ્ણોઃ પ્રસાદેન યદિ કશ્ચિત્ પ્રબુધ્યતે
સ નિસ્તરતિ સંસારં દેવાનામ્ અપિ દુસ્તરમ્ ॥

ભોગૈશ્વર્યમદોન્મત્તસ્ તત્ત્વજ્ઞાનપરાઙ્મુખઃ
સંસારસુમહાપઙ્કે જીર્ણા ગૌર્ ઇવ મજ્જતિ ॥

યસ્ ત્વ્ આત્માનં નિબધ્નાતિ કર્મભિઃ કોશકારવત્
તસ્ય મુક્તિં ન પશ્યામિ જન્મકોટિશતૈર્ અપિ ॥

તસ્માન્ નારદ સર્વેશં દેવાનાં દેવમ્ અવ્યયમ્
આરાધયેત્ સદા સંયગ્ ધ્યાયેદ્ વિષ્ણું સમાહિતઃ ॥

યસ્ તં વિશ્વમ્ અનાદ્યન્તમ્ આદ્યં સ્વાત્મનિ સંસ્થિતમ્
સર્વજ્ઞમ્ અમલં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

નિર્વિકલ્પં નિરાકાશં નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરામયમ્
વાસુદેવમ્ અજં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

નિરઞ્જનં પરં શાન્તમ્ અચ્યુતં ભૂતભાવનમ્
દેવગર્ભં વિભું વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

સર્વપાપવિનિર્મુક્તમ્ અપ્રમેયમ્ અલક્ષણમ્
નિર્વાણમ્ અનઘં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

અમૃતં પરમાનન્દં સર્વપાપવિવર્જિતમ્
બ્રહ્મણ્યં શંકરં વિષ્ણું સદા સંકીર્ત્ય મુચ્યતે ॥

યોગેશ્વરં પુરાણાખ્યમ્ અશરીરં ગુહાશયમ્
અમાત્રમ્ અવ્યયં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

શુભાશુભવિનિર્મુક્તમ્ ઊર્મિષટ્કપરં વિભુમ્
અચિન્ત્યમ્ અમલં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

સર્વદ્વંદ્વવિનિર્મુક્તં સર્વદુઃખવિવર્જિતમ્
અપ્રતર્ક્યમ્ અજં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

અનામગોત્રમ્ અદ્વૈતં ચતુર્થં પરમં પદમ્
તં સર્વહૃદ્ગતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

અરૂપં સત્યસંકલ્પં શુદ્ધમ્ આકાશવત્ પરમ્
એકાગ્રમનસા વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

સર્વાત્મકં સ્વભાવસ્થમ્ આત્મચૈતન્યરૂપકમ્
શુભ્રમ્ એકાક્ષરં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

અનિર્વાચ્યમ્ અવિજ્ઞેયમ્ અક્ષરાદિમ્ અસંભવમ્
એકં નૂત્નં સદા વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

વિશ્વાદ્યં વિશ્વગોપ્તારં વિશ્વાદં સર્વકામદમ્
સ્થાનત્રયાતિગં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

સર્વદુઃખક્ષયકરં સર્વશાન્તિકરં હરિમ્
સર્વપાપહરં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

બ્રહ્માદિદેવગન્ધર્વૈર્ મુનિભિઃ સિદ્ધચારણૈઃ
યોગિભિઃ સેવિતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

વિષ્ણૌ પ્રતિષ્ઠિતં વિશ્વં વિષ્ણુર્ વિશ્વે પ્રતિષ્ઠિતઃ
વિશ્વેશ્વરમ્ અજં વિષ્ણું કીર્તયન્ન્ એવ મુચ્યતે ॥

સંસારબન્ધનાન્ મુક્તિમ્ ઇચ્છન્ કામમ્ અશેષતઃ
ભક્ત્યૈવ વરદં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્ વિમુચ્યતે ॥

નારદેન પુરા પૃષ્ટ એવં સ વૃષભધ્વજઃ
યદ્ ઉવાચ તદા તસ્મૈ તન્ મયા કથિતં તવ ॥

તમ્ એવ સતતં ધ્યાહિ નિર્બીજં બ્રહ્મ કેવલમ્
અવાપ્સ્યસિ ધ્રુવં તાત શાશ્વતં પદમ્ અવ્યયમ્ ॥

શ્રુત્વા સુરઋષિવિષ્ણોઃ પ્રાધાન્યમ્ ઇદમ્ ઈશ્વરાત્
સ વિષ્ણું સંયગ્ આરાધ્ય પરાં સિદ્ધિમ્ અવાપ્તવાન્ ॥

યશ્ ચૈનં પઠતે ચૈવ નૃસિંહકૃતમાનસઃ
શતજન્મકૃતં પાપમ્ અપિ તસ્ય પ્રણશ્યતિ ॥

વિષ્ણોઃ સ્તવમ્ ઇદં પુણ્યં મહાદેવેન કીર્તિતમ્
પ્રાતઃ સ્નાત્વા પઠેન્ નિત્યમ્ અમૃતત્વં સ ગચ્છતિ ॥

ધ્યાયન્તિ યે નિત્યમ્ અનન્તમ્ અચ્યુતં હૃત્પદ્મમધ્યેષ્વ્ અથ કીર્તયન્તિ યે
ઉપાસકાનાં પ્રભુમ્ ઈશ્વરં પરં તે યાન્તિ સિદ્ધિં પરમાં તુ વૈષ્ણવીમ્ ॥