નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 15

શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં તાત સાંપ્રતં મુનિભિઃ સહ
સંસારવૃક્ષં સકલં યેનેદં પરિવર્તતે ॥

વક્તુમ્ અર્હસિ મે તાત ત્વયૈતત્ સૂચિતં પુરા
નાન્યો વેત્તિ મહાભાગ સંસારોચ્ચારલક્ષણમ્ ॥

સ પુત્રેણૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ શિષ્યાણાં મધ્યગેન ચ
કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ પ્રાહ સંસારતરુલક્ષણમ્ ॥

શૃણ્વન્તુ શિષ્યાઃ સકલા વત્સ ત્વં શૃણુ ભાવિતઃ
સંસારવૃક્ષં વક્ષ્યામિ યેન ચેદં સમાવૃતમ્ ॥

અવ્યક્તમૂલપ્રભવસ્ તસ્માદ્ અગ્રે તથોત્થિતઃ
બુદ્ધિસ્કન્ધમયશ્ ચૈવ ઇન્દ્રિયાઙ્કરકોટરઃ ॥

મહાભૂતવિશાખશ્ ચ વિશેષૈઃ પત્ત્રશાખવાન્
ધર્માધર્મસુપુષ્પશ્ ચ સુખદુઃખફલોદયઃ ॥

આજીવ્યઃ સર્વભૂતાનાં બ્રહ્મવૃક્ષઃ સનાતનઃ
એતદ્ બ્રહ્મ પરં ચૈવ બ્રહ્મ વૃક્ષસ્ય તસ્ય તત્ ॥

ઇત્ય્ એવં કથિતં વત્સ સંસારવૃક્ષલક્ષણમ્
વૃક્ષં એનં સમારૂઢા મોહમ્ આયાન્તિ દેહિનઃ ॥

સંસરન્તીહ સતતં સુખદુઃખસમન્વિતાઃ
પ્રાયેણ પ્રાકૃતા મર્ત્યા બ્રહ્મજ્ઞાનપરાઙ્મુખાઃ ॥

છિત્ત્વૈનં કૃતિનો યાન્તિ નો યાન્તિ બ્રહ્મજ્ઞાનિનઃ
કર્મક્રિયે મહાપ્રાજ્ઞ નૈનં છિન્દન્તિ દુષ્કૃતાઃ ॥

એનં છિત્ત્વા ચ ભિત્ત્વા ચ જ્ઞાનેન પરમાસિના
તતો ઽમરત્વં તે યાન્તિ યસ્માન્ નાવર્તતે પુનઃ ॥

દેહદારમયૈઃ પાશૈર્ દૃઢં બદ્ધો ઽપિ મુચ્યતે
જ્ઞાનમ્ એવ પરં પુંસાં શ્રેયસામ્ અભિવાઞ્છિતમ્
તોષણં નરસિંહસ્ય જ્ઞાનહીનઃ પશુઃ પુમાન્ ॥

આહારનિદ્રાભયમૈથુનાનિ સમાનમ્ એતત્ પશુભિર્ નરાણામ્
જ્ઞાનં નરાણામ્ અધિકં હિ લોકે જ્ઞાનેન હીનાઃ પશુભિઃ સમાનાઃ ॥