નારદસ્મૃતિ · અધ્યાય v3

વણિક્પ્રભૃતયો યત્ર કર્મ સંભૂય કુર્વતે ।
તત્ સંભૂયસમુત્થાનં વ્યવહારપદં સ્મૃતમ્ ॥

ફલહેતોર્ ઉપાયેન કર્મ સંભૂય કુર્વતામ્ ।
આધારભૂતઃ પ્રક્ષેપસ્ તેનોત્તિષ્ઠેયુર્ અંશતઃ ॥

સમો ઽતિરિક્તો હીનો વા યત્રાંશો યસ્ય યાદૃશઃ ।
ક્ષયવ્યયૌ તથા વૃદ્ધિસ્ તસ્ય તત્ર તથાવિધાઃ ॥

ભાણ્ડપિણ્ડવ્યયોદ્ધાર ભારસારાન્વવેક્ષણમ્ ।
કુર્યુસ્ તે ઽવ્યભિચારેણ સમયે સ્વે વ્યવસ્થિતાઃ ॥

પ્રમાદાન્ નાશિતં દાપ્યઃ પ્રતિષિદ્ધકૃતં ચ યત્ ।
અસંદિષ્ટશ્ ચ યત્ કુર્યાત્ સર્વૈઃ સંભૂયકારિભિઃ ॥

દૈવતસ્કરરાજોત્થે વ્યસને સમુપસ્થિતે ।
યસ્ તત્ સ્વશક્ત્યા સંરક્ષેત્ તસ્યાંશો દશમઃ સ્મૃતઃ ॥

એકસ્ય ચેત્ સ્યાદ્ વ્યસનં દાયાદો ઽસ્ય તદ્ આપ્નુયાત્ ।
અન્યો વાસતિ દાયાદે શક્તાશ્ ચેત્ સર્વ એવ વા ॥

ઋત્વિજાં વ્યસને ઽપ્ય્ એવમ્ અન્યસ્ તત્ કર્મ નિસ્તરેત્ ।
લભેત દક્ષિણાભાગં સ તસ્માત્ સંપ્રકલ્પિતમ્ ॥

ઋત્વિગ્ યાજ્યમ્ અદુષ્ટં યસ્ ત્યજેદ્ અનપકારિણમ્ ।
અદુષ્ટં વ ર્ત્વિજં યાજ્યો વિનેયૌ તાવ્ ઉભાવ્ અપિ ॥

ઋત્વિક્ તુ ત્રિવિધો દૃષ્ટઃ પૂર્વજુષ્ટઃ સ્વયંકૃતઃ ।
યદૃચ્છયા ચ યઃ કુર્યાદ્ આર્ત્વિજ્યં પ્રીતિપૂર્વકમ્ ॥

ક્રમાગતેષ્વ્ એષ ધર્મો વૃતેષ્વ્ ઋત્વિક્ષુ ચ સ્વયમ્ ।
યાદૃચ્છિકે તુ સંયાજ્યે તત્ત્યાગે નાસ્તિ કિલ્બિષમ્ ॥

શુલ્કસ્થાનં વણિક્ પ્રાપ્તઃ શુલ્કં દદ્યાદ્ યથોપગમ્ ।
ન તદ્ વ્યતિહરેદ્ રાજ્ઞાં બલિર્ એષ પ્રકલ્પિતઃ ॥

શુલ્કસ્થાનં પરિહરન્ ન કાલે ક્રયવિક્રયી ।
મિથ્યોક્ત્વા ચ પરીમાણં દાપ્યો ઽષ્ટગુણમ્ અત્યયમ્ ॥

કશ્ચિચ્ ચેત્ સંચરન્ દેશાત્ પ્રેયાદ્ અભ્યાગતો વણિક્ ।
રાજાસ્ય ભાણ્ડં તદ્ રક્ષેત્ યાવદ્ દાયાદદર્શનમ્ ॥

દાયાદે ઽસતિ બન્ધુભ્યો જ્ઞાતિભ્યો વા તદ્ અર્પયેત્ ।
તદભાવે સુગુપ્તં તદ્ ધારયેદ્ દશતીઃ સમાઃ ॥

અસ્વામિકમ્ અદાયાદં દશવર્ષસ્થિતં તતઃ ।
રાજા તદ્ આત્મસાત્ કુર્યાદ્ એવં ધર્મો ન હીયતે ॥