નારદસ્મૃતિ · અધ્યાય v4

દત્ત્વા દ્રવ્યમ્ અસમ્યગ્ યઃ પુનર્ આદાતુમ્ ઇચ્છતિ ।
દત્તાપ્રદાનિકં નામ તદ્ વિવાદપદં સ્મૃતમ્ ॥

અદેયમ્ અથ દેયં ચ દત્તં ચાદત્તમ્ એવ ચ ।
વ્યવહારેષુ વિજ્ઞેયો દાનમાર્ગશ્ ચતુર્વિધઃ ॥

તત્ર હ્યષ્ટાવ્ અદેયાનિ દેયમ્ એકવિધં સ્મૃતમ્ ।
દત્તં સપ્તવિધં વિદ્યાદ્ અદત્તં ષોડશાત્મકમ્ ॥

અન્વાહિતં યાચિતકમ્ આધિઃ સાધારણં ચ યત્ ।
નિક્ષેપઃ પુત્રદારં ચ સર્વસ્વં ચાન્વયે સતિ ॥

આપત્સ્વ્ અપિ હિ કષ્ટાસુ વર્તમાનેન દેહિના ।
અદેયાન્ય્ આહુર્ આચાર્યા યચ્ ચાન્યસ્મૈ પ્રતિશ્રુતમ્ ॥

કુટુમ્બભરણાદ્ દ્રવ્યં યત્કિંચિદ્ અતિરિચ્યતે ।
તદ્ દેયમ્ ઉપહૃત્યાન્યદ્ દદદ્ દોષમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

પણ્યમૂલ્યં ભૃતિસ્ તુષ્ટ્યા સ્નેહાત્ પ્રત્યુપકારતઃ ।
સ્ત્રીશુલ્કાનુગ્રહાર્થં ચ દત્તં દાનવિદો વિદુઃ ॥

અદત્તં તુ ભયક્રોધ શોકવેગરુજાન્વિતૈઃ ।
તથોત્કોચપરીહાસ વ્યત્યાસચ્છલયોગતઃ ॥

બાલમૂઢાસ્વતન્ત્રાર્ત મત્તોન્મત્તાપવર્જિતમ્ ।
કર્તા મમાયં કર્મેતિ પ્રતિલાભેચ્છયા ચ યત્ ॥

અપાત્રે પાત્રમ્ ઇત્ય્ ઉક્તે કાર્યે ચાધર્મસંહિતે ।
યદ્ દત્તં સ્યાદ્ અવિજ્ઞાનાદ્ અદત્તં તદ્ અપિ સ્મૃતમ્ ॥

ગૃહ્ણાત્ય્ અદત્તં યો લોભાદ્ યશ્ ચાદેયં પ્રયચ્છતિ ।
અદત્તાદાયકો દણ્ડ્યસ્ તથાદેયસ્ય દાયકઃ ॥