નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.7

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે બ્રહ્મવાક્યં નામ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ
પ્રાપ્તં તાત મયા સાર્દ્ધં વેદાઙ્ઘ્રિનમને હિતમ્ ।
નાહં ગચ્છામિ યોગાન્તં પુનરેવ જગત્પતે

પ્રશાસતિ મહીં ભૂપેહાટકાઙ્ગદસંજ્ઞકે ।
તમેકં દેવતાશ્રેષ્ઠં સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે

યદિ ચાલયસે ધૈર્યાત્તતો ઽહં તવ કિઙ્કરઃ ।
સ મે શત્રુર્મહાન્દેવ તેન લુપ્તઃ પટો મમ

તમેકં ભોજયિત્વા તુ કાર્ષ્ણે ઽહનિ મહીપતિમ્ ।
કૃતકૃત્યો ભવિષ્યામિ ગયાપિણ્ડપ્રદો યથા

અદ્ય પ્રભૃતિ દેવેશોયૈર્નરૈઃ સંસ્મૃતો હરિઃ ।
ઉપોષિતઃ સ્તુતોવાપિ ન નિયમ્યા મયા હિ તે

હરિરિતિ સહસા યે સંગૃણન્તિચ્છલેન જનનિજઠરમાર્ગાત્તે વિમુક્તે વિમુક્તા હિ મર્ત્યાઃ ।
મમ પટવિલિપિં તે નો વિશન્તિ પ્રવીણા દિવિચરવરસંઘૈસ્તે નમસ્યા ભવન્તિ ।
સૌતિરુવાચ

વૈવસ્વતસ્ય કાર્યેણ તત્સમ્માનચિકીર્ષયયા ।
ર્ચિતયામાસ દેવેશો વિરિઞ્ચિઃ કુશલાઞ્છનઃ

ચિન્તયિત્વા ક્ષણં દેવઃ સર્વભૂતૈશ્ચ ભૂષિતઃ ।
ભૂતત્રાસનમાત્રં તુ રૂપં સ જગૃહે વિભુઃ

તસ્મિન્નુત્પાદયામાસ પ્રમદાં લોકમોહિનીમ્ ।
સર્વયોષિદ્વરા દેવીમનસા નિર્ભિતા બભૌ

સા બભૂવાગ્રતસ્તસ્ય સર્વાલઙ્કારભીષિતા ।
દૃષ્ટ્વા પિતામહસ્તાં તુ રૂપદ્રવિણસંયુતામ્

પ્રાહેમાન્ પશ્યતો હ્યેતાં સ્વકાન્વૈ કામમોહિતાન્ ।
પ્રત્યવાયભયાદ્બ્રહ્યા ચક્ષુષી સંન્યમીલયત્

સરાગેણેહ મનસા સરાગેણેહ ચક્ષુષા ।
ચિન્તયેદ્વીક્ષયેદ્વાપિ જનનીં વા સુતામપિ

વધૂં વા ભ્રાતૃજાયાં વા ગુરોભાર્યાં નૃપસ્ત્રિયમ્ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં સંચિન્ત્ય શ્વપચીમપિ

દૃષ્ટ્વા હિ પ્રમદા હ્યેતા યઃ ક્ષોભં વ્રજતે નરઃ ।
તસ્ય જન્મકૃતં પુણ્યં વૃથા ભવતિ નાન્યથા

પ્રસંગે દશસાહસ્રં પુણ્યમાયાતિ સંક્ષયમ્ ।
પુણ્યસ્ય સંક્ષયાત્પાપી પાષાણાખુર્ભવેદ્ધ્રુવમ્

તસ્માન્ન ચિન્તયે ત્પ્રાજ્ઞો હ્યેતા રાગેણ ચક્ષુષા ।
જનન્યા અપિ પાદૌ તુ નાદેયૌ દ્વાદશાબ્દિકૈઃ

સુતૈસ્ત્વભ્યઙ્ગકરણે પુનર્યૌવનસંસ્થિતૈઃ ।
ષષ્ટ્યતીતાં સુતો ઽભ્યઙ્ગે નિયુઞ્જીત વિચક્ષણઃ

વૃદ્ધો વાપિ યુવા વાપિ ન પાદૌ ધાવયેદ્વધૂમ્ ।
ઉભયોઃ પતનં પ્રોક્તં રૌરવે ઽઙ્ગારસંચયે

યા વધૂર્દર્શયેદઙ્ગં વિવૃતં શ્વશુરસ્ય હિ ।
પાણિપાદાહતા રાજન્ ક્રિમિભક્ષ્યા ભવેત્તુ સા ।
વધૂહસ્તેન યઃ પાપઃ પાદશૌચં કરોતિ હિ

સ્નાનં વાપ્યથવાભ્યઙ્ગં તસ્યાપ્યેવંવિધા ગતિઃ ।
સૂચીમુખૈઃ કૃષ્ણવક્ત્રોર્ભુજ્યતે કલ્પસંસ્થિતિમ્

તસ્માન્ન વીક્ષયેન્નારીં સુતાં વાપિ વધૂં નરઃ ।
સાભિલાષેણ મનસા તત્ક્ષણાત્પતતે નરઃ

એવં સંચિન્તયિત્વા ચ સૂક્ષ્માં દૃષ્ટિં ચકાર હ ।
યદિદં વર્તુલં વક્ત્રં સોન્નતં દૃશ્યતે શુભમ્

અસ્થિપઞ્જરમેતદ્ધિ ચર્મમાંસાવૃતં ત્વિતિ ।
વસા મેદો ઽથ નયને સોજ્વલે સ્ત્રીષુ સંસ્થિતે

અત્યુચ્છ્રિતમિદં માંસં સ્તનયોઃ સમવસ્થિતમ્ ।
નિમ્નાંશતાં દર્શયતિ ત્રિવલી જઠરસ્થિતા

પુનરેવાધિકં ક્ષિપ્તં માંસં જઘનવત્મનિ ।
મૂત્રદ્વારમિદં ગુહ્યં યત્ર મુગ્ધં જગત્ત્રયમ્

અપાનવાયુના જુષ્ટં સદૈવ પ્રતિકુત્સિતમ્ ।
ભસ્ત્રાવર્ગાધિકં ક્ષિપ્તં માંસં જઘનવર્ત્મનિ

કૃતં યદ્વિદ્દ્વિધા કાષ્ઠં તદ્વજ્જઙ્ઘા દ્વિધા ધ્રુવમ્ ।
શુક્રાસ્થિપૂરિતં માંસૈઃ કથં સુન્દરતાં વ્રજેત્

માંસમેદોવસાસારે કિં સારં દેહિનાં વદ ।
વિષ્ઠામૂત્રમલૈઃ પુષ્ટે કો દેહે રજ્યતે નરઃ

એવં વિચાર્ય બહુધા વિરિઞ્ચિર્જ્ઞાનચક્ષુષા ।
ધૈર્યં કૃત્વા વ નારીં તામુવાચ ગજગામિનીમ્

યથાહિ મનસા સૃષ્ટા મયા ત્વં વરવર્ણિની ।
તથા ભૂતાસિ ચાર્વઙ્ગિ માનસોન્માદકારિણી

તમુવાચ તદા સા તુ પ્રણમ્ય ચતુરાનનમ્ ।
પશ્ય મૂચ્છાન્વતનાથ જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્

મોહિતં મમ રૂપેણ સયોગિ યદકલ્મષમ્ ।
સ નાસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ યઃ પુમાન્મમ દર્શનાત્

ભવન્ત માદિતઃ કૃત્વા ન ક્ષોભં યાતિ પદ્મજ ।
આત્મસ્તુતિર્ન કર્તવ્યા કેનચિચ્છુભમિચ્છતા

સ્તવનાન્નરકં યાતિ વિશુદ્ધો ઽપિ ચ માનવઃ ।
તથાપિ સ્તવનં બ્રહ્મન્ કર્તવ્યં કાર્યહેતુના

સાહં સૃષ્ટા ત્વયા બ્રહ્મન્ કસ્યચિત્ક્ષોભણાય વૈ ।
તમાદિશ જગન્નાથ ક્ષોભયિષ્યે ન સંશયઃ

માં દૃષ્ટ્વાપિ ક્ષિતૌ દેવ ભૂધરશ્ચાપિ મુહ્યતિ ।
કિં પુનશ્ચેતનોપેતઃ શ્વાસોચ્છાસી નરસ્ત્વિતિ

તથા ચોક્તં પુરાણેષુ નારીવીક્ષણવર્ણનમ્ ।
ઉન્માદકરણં નૄણાં દુશ્ચરવ્રતનાશનમ્

સન્માર્ગે તાવદાસ્તે પ્રભવતિ પુરુષસ્તાવદેવેન્દ્રિયાણાં લજ્જાં તાવદ્વિધત્તે વિનયમપિ સમાલંબતે તાવદેવ ।
ભ્રૂચાપાક્ષેપયુક્તાઃ શ્રવણપથગતા નીલપક્ષ્માણ એતે યાવલ્લીલાવતીનાં ન હૃદિ ધૃતિમુષો દૃષ્ટિબાણાઃ પતન્તિ

ધિક્તસ્ય મૂઢમનસઃ કુકવેઃ કવિત્વં યઃ સ્ત્રીમુખં ચ શશિનં ચ સમીકરોતિ ।
ભ્રૂક્ષેપવિસ્મિતકટાક્ષનિરીક્ષનિરીક્ષિતાનિ કોપપ્રસાદહસિતાનિ કુતઃ શશાઙ્કે

પીતં હિ મદ્યં મનુજેન નાથ કરોતિ મોહં સુવિચક્ષણસ્ય ।
સ્મૃતા ચ દૃષ્ટા યુવતી નરેણ વિમોહયેદેવ સુરાધિકા હિ

મોહનાર્થં ત્વયા સૃષ્ટા નરાણાં પ્રપિતામહ ।
તમાદિશજગન્નાથ ત્રૈલોક્યં મોહયામ્યહમ્

બ્રહ્મોવાચ
સત્યમુક્તં ત્વયા દેવિ નાસાધ્યં ભુવનત્રયે ।
નાગનાસોરુ સુભગે મત્તમાતઙ્ગગામિનિ

યા ત્વં દૂષયસે ચેતો મમાપિ વરવર્ણિનિ ।
તન્મયા સુગૃહીતં તુ કૃતં જ્ઞાનાઙ્કુશેન હિ

સા ત્વં કથં ન લોકાનાં ચેતાંસ્યપહરિષ્યસિ ।
સત્યમેતદ્વિશાલાક્ષિ તવ રૂપં વિમોહનમ્

સામરં હિ જગત્સર્વં નિશ્ચેષ્ટમપિ લક્ષયે ।
યન્નિમિત્તં મયા સૃષ્ટા તત્સાધય વરાનને

વૈદિશે નગરે રાજા નામ્ના રુક્માઙ્ગદઃ ક્ષિતૌ ।
યસ્ય સન્ધ્યાવલી ભાર્યા તવ રૂપોપમા શુભે

યસ્યાં ધર્માઙ્ગદો જાતો પિતુરત્યધિકઃ સુતઃ ।
દશનાગાયુ તબલઃ પ્રતાપેન રવિર્યથા

યઃ ક્ષાન્ત્યા ધરયા તુલ્યો ગાંભીર્યે સાંગરોપમઃ ।
તેજસા વહ્નિવદ્દ્વીપ્તઃ ક્રોધે વૈવસ્વતોપમઃ

ત્યાગે વૈરૌચનિર્યદ્વદ્ગતૌ હિ પવનોપમઃ ।
સૌમ્યત્વે શશિતુલ્યસ્તુ રૂપવાન્ મન્મથો યથા

જીવભાર્ગવયોસ્તુલ્યો યો નીતૌ રાજનન્દનઃ ।
પિત્રા ભુક્તં સમસ્તૈકં જંબૂદ્વીપં વરાનને

ધર્માઙ્ગદેન દ્વીપાનિ સંજિતાન્યપરાણ્યપિ ।
પિત્રોસ્તુ વ્રીડયા યેન ન જ્ઞાતં પ્રમદાસુખમ્

સ્વયં પ્રાપ્તાઃ પરિત્યક્તા યેન ભાર્યાઃ સહસ્રશઃ ।
યો ન વાક્યાદ્વિચલતે સહૈવ હિ પિતુર્ગૃહે

યસ્ય વૈ ત્રીણિ સુભગે માતૄણાં ચારુહાસિનિ ।
શતાનિ કનકાભાસે ત્વવિશેષેણ પશ્યતિ

ચસ્ય ધર્મપ્રધાનસ્ય પુત્રરત્નાઞ્ચિતસ્ય ચ ।
સમીપં ગચ્છ ચાર્વઙ્ગિ મન્દરે પર્વતોત્તમે

તત્ર વત્સ્યતિ રાજા વૈ તુરગેણાતિવાહિતઃ ।
તવ ગીતેન ચાર્વઙ્ગિ મોહિતો ઽશ્વં વિહાય ચકત

અધિરુહ્ય ગિરેઃ પૃષ્ઠં સ સંગં યાસ્યતિ ત્વયા ।
તત્ર દેવિ ત્વયાવાચ્યં મિલિત્વા ભૂભુજા ત્વિહ

અહં ભાર્યા ભવિષ્યામિ તવ રાજન્ન સંશયઃ ।
યદ્બ્રવીમિ હ્યહં નાથ તત્કાર્યં હિ ત્વયા ધ્રુવમ્

મોહિતસ્તવ રૂપેણ તથૈવ પ્રતિપદ્યતે ।
યતસ્તં શપથૈર્ધૃત્વા દક્ષિણેન કરેણ વૈ

વાચ્યઃ કતિપયૈઃ સુભ્રુ દિનૈરપગતૈસ્ત્વિતિ ।
સુરતે તવ ચાર્વઙ્ગિ યદા મુગ્ધો હિ લક્ષ્યતે

તદા પ્રહસ્ય રાજ્ઞો વૈ સ્મારણીયં પુરા વચઃ ।
યસ્ત્વયા શપથો રાજન્કૃતો મદ્વાક્યપાલને

તત્પાલયમહીપાલ મન્યે ઽહં સમયસ્ત્વિતિ ।
એવમુક્તે ત્વયા મુગ્ધો રાજા વૈ સત્યગૌરવાત્

પાલયામિ ન સંદેહો બ્રૂહિ કિં તે દદામ્યહમ્ ।
એવમુક્તે તુ વચને ત્વયા વાચ્યો વરાનને

રુક્માઙ્ગદો મહીપાલો ધર્માઙ્ગદપિતા શુભે ।
નોપવાસસ્ત્વયા કાર્યો જાતુ વૈ હરિવાસરે

સુરતસ્રં સકારી મે હ્યુપવાસો ભવેત્પ્રિય ।
સુમુગ્ધાં યૌવનોપેતાં સ્વભાર્યાં યો ન સેવતે

પર્વાપેક્ષી દુરાચારઃ સ યાતિ નરકં ધ્રુવમ્ ।
ત્રિરાત્રમપવિદ્ધાહં ત્વયા ભૂપ ઉપોષણાત્

નાહં નિમેષમપ્યેકં સ્થાતું શક્તા ત્વયા વિના ।
શ્રાદ્ધકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ઉપાવિષ્ટૈર્દ્વિજૈઃ કિલ

યાચતે સંગમં ભાર્યા યદિ ભોગ્યા તદૈવ સા ।
એવં સંબોધ્યમાનો ઽપિ યદા રાજા વચસ્તવ

ન કરિષ્યતિ ચાર્વઙ્ગિ તદા વાચ્યં પરં વચઃ ।
યદિ ન ત્યજસે રાજન્નુપવાસં હરેર્દિને

સ્વહસ્તેન શિરશ્ચ્છિત્વા સ્વપુત્રસ્ય વરાસિના ।
ધર્માઙ્ગદસ્ય રાજેન્દ્ર મમોત્સંગેક્ષિપ સ્વયમ્

યદ્યેતન્મત્પ્રિયં ત્વં હિ ન કરોષિ મહીપતે ।
ધર્મક્ષીણો ભવાન્ ગન્તા નરકે નાત્ર સંશયઃ

શ્રુત્વા ત્વદીયં વચનં વરાઙ્ગને ન હિંસ્યતે પ્રાણસમં ચ પુત્રમ્ ।
સંગૃહ્ય વાક્યં વસુધામરાણાં સમ્ભોક્ષ્યતે માધવવાસંરે ઽસૌ

તતો જનો યાસ્યતિ પૂર્વવચ્ચ યમાન્તિકં કિઙ્કરપાશબદ્ધઃ ।
લિપિપ્રમાણં નરકાધિવાસી ભવિષ્યતે સાધુ કૃતં ત્વયા હિ

અથ યદિ નિહન્તિ તનયં રાજા સત્યેન સંયુતઃ શ્રીમાન્ ।
નિઃશેષામરપૂજ્યં વ્રજતિ પદં પદ્મનાભસ્ય