નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.42

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીવસુસંવાદે ગઙ્ગામાહાત્મ્યે દાનાદિવિધિવર્ણનં નામૈકચત્વારિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
મોહિન્યુવાચ
ધન્યાહં કૃતકૃત્યાહં સફલં જીવિતં મમ ।
યચ્છ્રુતં ત્વન્મુખાંભોજાદ્ગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્

અહો ગઙ્ગાસમં તીર્થં નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્ધરા તલે ।
યસ્યાઃ સંદર્શનાદીનામીદૃશં પુણ્યમીરિતમ્

ગુડધેન્વાદિધેનૂનાં વિધાનં ચ યથાક્રમમ્ ।
તથા કથયવિપ્રેન્દ્ર ભક્તાહં તવ સર્વદા

વસિષ્ઠ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા મોહિનીવાક્યં વસુસ્તસ્યાઃ પુરોહિતઃ ।
વેદાગમાનાં તત્ત્વજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચ હ

વસુરુવાચ
શૃણુ મોહિનિ વક્ષ્યામિ યત્પૃષ્ટં હિ ત્વયા મમ ।
ગુડધેનુવિધાનં ચ યથા શાસ્ત્રે પ્રકીર્તિતમ્

કૃષ્ણાજિનં ચતુર્ગ્રીવં વિન્યસેદ્ભુવિ ।
ગોમયેનોપલિપ્તાયાં કુશાનાસ્તીર્ય યત્નતઃ

પ્રઙ્મુખીં કલ્પયેદ્ધેનુમુદક્પાદાં સવત્સકામ્ ।
ઉત્તમા ગુડધેનુસ્તુ ચતુર્ભારૈઃ પ્રકીર્તિતા

વત્સં ભારેણ કુર્વીત ભારાભ્યાં મધ્યમા સ્મૃતા ।
અર્દ્ધભારેણ વત્સઃ સ્યાત્કનિષ્ઠા ભારકેણ તુ

ચતુર્થાંશેન વત્સઃ સ્યાદ્ ગૃહવિત્તાનુસારતઃ ।
પ્રભુઃ પ્રથમકલ્પસ્ય યો ઽનુકલ્પેન વર્તયેત્

ન સાંપરાયિકં તસ્ય દુર્મતેર્જાયતે ફલમ્ ।
ધેનુવત્સૌ ઘૃતસ્યૈતૌ સિતશ્લક્ષ્ણાંબરાવૃતૌ

શુક્તિકર્ણાવિક્ષુપાદૌ શુદ્ધમુક્તાલેક્ષણૌ ।
સિતસૂત્રશિરાલૌ ચ સિતકંબલકંબલૌ

તામ્રગણ્ડૂકપૃષ્ઠૌ તૌ સિતચામરલોમકૌ ।
વિદ્રુમક્રમગો પેતૌ નવનીતસ્તનાન્વિતૌ

કાંસ્યદોહાવિન્દ્રનીલમણિકલ્પિતતારકૌ ।
સુવર્ણશૃઙ્ગાભરણૌ શુદ્ધરૌપ્યખુરાવુભૌ

નાનાફલં સમાયુક્તૌ ઘ્રાણગન્ધકરણ્ડકૌ ।
ઇત્યેવં રચયિત્વા તુ ધૂપદીપૈરથાર્ચયેત્

યા લક્ષ્મીઃ સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવેષ્વવસ્થિતા ।
ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ શાન્તિં પ્રયચ્છતુ

દેહસ્થા યા ચ રુદ્રાણાં શઙ્કરસ્ય સદા પ્રિયા ।
ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ

વિષ્ણોર્વક્ષસિ યા લક્ષ્મીઃ સ્વાહારૂપા વિભાવસોઃ ।
ચન્દ્રાર્કશક્રશક્તિર્યા ધેનુરૂપાસ્તુ સા શ્રિયે

ચતુર્મુખસ્ય યા લક્ષ્મીર્લક્ષ્મીર્યા ધનદસ્ય ચ ।
લક્ષ્મીર્યા લોકપાલાનાં સા ધેનુર્વરદાસ્તુ મે

સ્વધા યા પિતૃમુખ્યાનાં સ્વાહા યજ્ઞમુજા ચ યા ।
સર્વપાપહરા ધેનુઃ સા મે શાન્તિં પ્રયચ્છતુ

એવમાંમત્ર્ય તાં ધેનું બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।
વિધાનમેતદ્ધેનૂનાં સર્વાસામિહ પઠ્યતે

યાસ્તુ પાપર્વિનાશિન્યઃ કીર્તિતા દશધેનવઃ ।
તાસાં સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ શાસ્ત્રોકં શૃણુ મોહિનિ

પ્રથમા ગુડધેનુઃ સ્યાદ્ ઘૃતધેનુરથાપરા ।
તિલધેનુસ્તૃતીયા ચ ચતુર્થી જલસંજ્ઞિતા

પઞ્ચમી ક્ષીરધેનુશ્ચ ષષ્ઠી મધુમયી સ્મૃતા ।
સપ્તમી શર્કરાધેનુર્દધિધેનુસ્તથાષ્ટમી

રત્નધેનુશ્ચ નવમી દશમી તુ સ્વરૂપતઃ ।
કુંભાઃ સ્યુર્દ્રવધેનૂનાં ચેતરાસાં તુ રાશયઃ

સુર્વણધેનુમપ્યત્ર કેચિદિચ્છન્તિ સૂરયઃ ।
નવનીતેન તૈલેન તથા કે ઽપિ મહર્ષયઃ

એતદેવ વિધાનં સ્યાદેત એવ હ્યુપસ્કરાઃ ।
મન્ત્રાવાહનસંયુક્તાઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ

યથાશ્રદ્ધં પ્રદાતવ્યા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાઃ ।
અનેકયજ્ઞફલદાઃ સર્વપાપહરાઃ શુભાઃ

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે ઽથવા પુનઃ ।
યુગાદૌ ચૈવ મન્વાદૌ ચોપરાગાદિપર્વસુ

ગુડધેન્વાદયો દેયા ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતૈઃ ।
તીર્થેષુ સ્વગૃહે વાપિ ગઙ્ગાતીરે વિશેષતઃ

એવં દત્વા વિધાનેન ધેનું દ્વિજવરાય ચ ।
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વિપ્રં દક્ષિણાભિઃ પ્રતોષ્ય ચ

ઋત્વિજઃ પ્રીતિસંયુક્તો નમસ્કૃત્ય વિસર્જયેત્ ।
તતઃ સંપૂજયેદ્ગઙ્ગાં વિધિના સુસમાહિતઃ

અષ્ટમૂર્તિધરાં દેવીં દિવ્યરૂપાં નિરીક્ષ્ય ચ ।
શાલિતન્દુલપ્રસ્થેન દ્વિપ્રસ્થપયસા તથા

પાયસં કારયિત્વા ચ દત્વા મધુ ઘૃતં તથા ।
પ્રત્યેકં પલમાત્રં ચ ભક્તિભાવેન સંયુતઃ

તત્પાયસમપૂપાંશ્ચ મોદકા મણ્ડલાનિ ચ ।
તથા ગુઞ્જાર્દ્ધમાત્રં ચ સુવર્ણં રૂપ્યમેવ ચ

ચન્દનાગરુકર્પૂરકુઙ્કુમાનિ ચ ગુગ્ગુલમ્ ।
બિલ્વપત્રાણિ દૂર્વાશ્ચ રોચના સિતચન્દનમ્

નીલોત્પલાનિ ચાન્યાનિ પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ ।
યથાશક્તિ મહાભક્ત્યા ગઙ્ગાયાં ચૈવ નિક્ષિપેત્

મન્ત્રેણાનેન સુભગે પુરાણોક્તેન ચાપિ હિ ।
ઓઙ્ગઙ્ગાયૈ નારાયણ્યૈ શિવાયૈ ચ નમોનમઃ

એતદેવ વિધાનં તુ માસિ માસિ ચ મોહિનિ ।
પૌર્ણમાસ્યામપાયાં વા કાર્યં પ્રાતઃ સમાહિતૈઃ

વર્ષં યસ્તુ નરો ભક્ત્યા યથા શક્ત્યર્ચયન્મુદા ।
હવિષ્યાશી મિતાહારો બ્રહ્મચર્યસમન્વિતઃ

દિને વાપિ તથા રાત્રા નિયમેન ચ મોહિનિ ।
સંવત્સરાન્તે તસ્યેષા ગઙ્ગા દિવ્યવપુર્દ્ધરા

દિવ્યમાલ્યાંબરા ચૈવ દિવ્યરત્નવિભૂષિતા ।
પ્રત્યક્ષરૂપા પુરતસ્તિષ્ટત્યેવ વરપ્રદા

એવં પ્રત્યક્ષરૂપાં તાં ગઙ્ગાં દિવ્યવપુર્દ્ધરામ્ ।
દૃષ્ટ્વા સ્વ ચક્ષુષા મર્ત્યઃ કૃતકૃત્યો ભવેચ્છુભે

યાન્યાન્કામયતે મર્ત્યઃ કામાંસ્તાંસ્તાનવાપ્નુયાત્ ।
નિષ્કામસ્તુ લભેન્મોક્ષં વિપ્રસ્તેનૈવ જન્મના

એતદ્ધિધાનં ચ મયોદિતં તે પૃષ્ટં હિ સર્વં ગુડધેનુપૂર્વમ્ ।
ગઙ્ગાર્ચનં મુક્તિકરં વ્રતં ત્ત સાંવત્સરં શ્રીપતિતુષ્ટિદં હિ