નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.41

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીવસુસંવાદે ગઙ્ગામાહાત્મ્યે સ્થલવિશેષસ્નાનફલકથનં નામ ચત્વારિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
વસુરુવાચ
અથાવગાહનાદીનાં કર્મણાં ફલમુચ્યતે ।
સાવધાના શૃણુષ્વ ત્વં બ્રહ્મપુત્રિ નૃપપ્રિયે

યૈઃ પુણ્યવાહિની ગઙ્ગા સકૃદ્ભક્ત્યાવગાહિતા ।
તેષાં કુલાનાં લક્ષં તુ ભવાત્તારયતે શિવા

સામાન્યસ્થાનતો દેવિ તત્ર સંધ્યા હ્યુપાસિતા ।
પુણ્યં લક્ષગુણં કર્તું સમર્થા દ્વિજપાવની

દત્તાઃ પિતૃભ્યો યત્રાપસ્તનયૈઃ શ્રદ્ધયાન્વિતૈઃ ।
અક્ષયાં તુ પ્રકુર્વન્તિ તૃપ્તિં મોહિનિ દુર્લભામ્

યાવન્તશ્ચ તિલા મર્ત્યાર્ગૃહીતાઃ પિતૃકર્મણિ ।
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ પિતરઃ સ્વર્ગવાસિનઃ

પિતૃલોકેષુ યે કેચિત્સર્વેષાં પિતરઃ સ્થિતાઃ ।
તર્પ્યમાણાઃ પરાં તૃપ્તિં યાન્તિ ગઙ્ગાજલૈઃ શુભૈઃ

ય ઇચ્છેત્સફલં જન્મ સંતતિં વા શુભાનને ।
સ પિતૄંસ્તર્પયેદ્ગઙ્ગામભિગમ્ય સુરાંસ્તથા

યે મતા દુર્ગતા મર્ત્યાસ્તર્પિતાસ્તત્કુલોદ્ભવૈઃ ।
કુશૈસ્તિલૈર્ગાઙ્ગજલૈસ્તે પ્રયાન્તિ હરેઃ પદમ્

સ્વર્ગસસ્થાશ્ચ યે કેચિત્પિતરઃ પુણ્યશીલિનઃ ।
તે તર્પિતા ગાઙ્ગજલૈર્મોક્ષે યાન્તિ વિધેર્વચઃ

માસં તર્પણમાત્રેણ પિણ્ડસંપાતનેન ચ ।
ગઙ્ગાયાં પિતરઃ સર્વે સુપ્રીતાઃ સૂર્યવર્ચસઃ

અપ્સરો ગણણસંયુક્તાન્હેમરત્નવિભૂષિતાન્ ।
મુક્તાજાલપરિચ્છન્નાન્વેણુવીણાનિનાદિતાન્

ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગાદિનિર્ઘોષાન્સ્રગ્વિભૂષિતાન્ ।
ગન્ધર્વદેહરુચિરાન્દિવ્યભોગસમન્વિતાન્

॥
આરુહ્ય તુ વિમાનાગ્ર્યાન્બ્રહ્યલોકં પ્રયાન્તિ હિ ।
ગઙ્ગાયાં તુ નરઃ સ્નાત્વા યો નિત્યં લિઙ્ગમર્ચયેત્

એકેન જન્મના મોક્ષં પરમાન્પોતિ સ ધ્રુવમ્ ।
અગ્નિહોત્રાણિ વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ બહુદક્ષિણાઃ

ગઙ્ગાયાં લિઙ્ગપૂજાયાઃ કોટ્યંશેનાપિ નો સમાઃ ।
પિતૄનુદિશ્ય વા દેવાન્ગઙ્ગાંભિભિઃ પ્રસિંચયેત્

તૃપ્તાઃ સ્યુસ્તસ્ય પિતરો નરકસ્થાશ્ચ તત્ક્ષણાત્ ।
મૃત્કુંભાત્તામ્રકુંભૈસ્તુ સ્નાનં દશગુણં સ્મૃતમ્

રૌપ્યૈઃ શતગુણં પુણ્યં હેમૈઃ કોટિગુણં સ્મૃતમ્ ।
એવમર્ઘે ચ નૈવેદ્યે બલિપૂજાદિષુ ક્રમાત્

પાત્રાં તરવિશેષેણ ફલં ચૈવોત્તરોત્તરમ્ ।
વિભવે સતિ યો મોહાન્ન કુર્યાદ્વિધિવિસ્તરમ્

ન સ તત્કર્મફલભાગ્દેવદ્રોહી પ્રકીર્ત્યતે ।
દેવાનાં દર્શનં પુણ્યં દર્શનાત્સ્પર્શનં વરમ્

સ્પર્શનાદર્ચનં શ્રેષ્ઠં ઘૃતસ્નાનમતઃ પરમ્ ।
પ્રાહુર્ગઙ્ગાજલૈઃ સ્નાનં ઘૃતસ્નાનસમં બુધાઃ

અર્ઘ્યં દ્રવ્યવિશેષેણ ગઙ્ગાતોયેન યઃ સકૃત્ ।
માગધપ્રસ્થમાત્રેણ તામ્રપાત્રસ્થિતેન ચ

દેવતાભ્યઃ પ્રદદ્યાત્તુ સ્વકીયપિતૃભિઃ સહ ।
પુત્રપૌત્રૈશ્ચ સંયુક્તઃ સ ચ વૈ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ।
આપઃ ક્ષીરં કુશાગ્રાણિ ઘૃતં દધિ તથા મધુ

રક્તાનિ કરવીરાણિ તથા વૈ રક્તચન્દનમ્ ।
અષ્ટાઙ્ગૈરેષ યુક્તોર્ઽઘો ભાનવે પરિકીર્તિતઃ

વિષ્ણોઃ શિવસ્ય સૂર્ય્યસ્ય દુર્ગાયા બ્રહ્મણસ્તથા ।
ગઙ્ગાતીરે પ્રતિષ્ઠાં તુ યઃ કરોતિ નરોત્તમઃ

તથૈવાયતનાન્યેષાં કારયત્યપિ શક્તિતઃ ।
અન્યતીર્થેષુ કરણાત્કોટિગુણં ભવેત્

ગઙ્ગાતીરસમુદ્ભૂતમૃદા લિગાનિ શક્તિતઃ ।
સલક્ષણાનિ કૃત્વા તુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય દિને દિને

મન્ત્રેશ્ચ પત્રપુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયિત્વા ચ શક્તિતઃ ।
ગઙ્ગાયાં નિક્ષિપેન્નિત્યં તસ્ય પુપયમનન્તકમ્

સર્વાનન્દપ્રદાયિન્યાં ગઙ્ગાયાં યો નરોત્તમઃ ।
અષ્ટાક્ષરં જપેદ્ભક્ત્ય મુક્તિસ્તસ્ય કરે સ્થિતા

નમો નારાયણાયેતિ પ્રણવાદ્યં નિયમ્ય ચ ।
ષણ્માસં જપતઃ સર્વા હ્યુપતિષ્ઠન્તિ સિદ્ધયઃ

નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રં સતારં વિધિના તુ યઃ ।
ચતુર્વિશતિલક્ષં વૈ જપેત્સાક્ષાત્સશઙ્કરઃ

પઞ્ચાક્ષરી સિદ્ધવિદ્યા શિવ એવ ન સંશયઃ ।
અપવિત્રઃ પવિત્રો વા જપન્નિષ્પાતકો ભવેત્

પૂજિતાયાં તુ ગઙ્ગાયાં પૂજિતાઃ સર્વ દેવતાઃ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજયેદમરાપગામ્

ચતુર્ભુજાં ત્રિનેત્રાં ચ સર્વાવયવશોભિતામ્ ।
રત્નકુંભસિતાંભોજવરાભયકરં શુભામ્

શ્વેતવસ્ત્રપરીધાનાં મુક્તામણિવિભૂષિતામ્ ।
સુપ્રસન્નાં સુવદનાં કરુણાર્દ્રહૃદંબુજામ્

સુધાપ્લાવિતભૂપૃષ્ઠાં ત્રૈલોક્યનમિતાં સદા ।
ધ્યાત્વા જલમયીં ગઙ્ગાં પૂજયન્પુણ્યભાગ્ભવેત્

માસાર્દ્ધમપિ યસ્ત્વેવં નૈરન્તર્યેણ પૂજયેત્ ।
સ એવ દેવસદૃશો બહુકાલે ફલાધિકઃ

વૈશાખશુક્લસપ્તમ્યાં જહ્નુના જાહ્નવી પુરા ।
ક્રોધાત્પીતા પુનસ્ત્યક્તા કર્ણરઙ્ઘ્રાત્તુ દક્ષિણાત્

તાં તત્ર પૂજયેદ્દેવીં ગઙ્ગાં ગગનમેખલામ્ ।
અક્ષયાયાં તુ વૈશાખે કાર્તિકે ઽપિ શુભાનને

રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા યવાન્નૈશ્ચ તિલૈસ્તથા ।
વિષ્ણું ગઙ્ગાં ચ શંભું ચ પૂજયેદ્ભક્તિ ભાવતઃ

તથા સુગન્ધૈઃ કુસુમૈઃ કુઙ્કુમાગરુમન્દનૈઃ ।
તુલસીબિલ્વપત્રાદ્યૈર્માતુલુઙ્ગફલાદિભિઃ

ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્યથા વિભવવિસ્તરૈઃ ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

દિવ્યં વિમાનમાસ્થાય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
તતો મહીતલં પ્રાપ્ય રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ

ભુક્ત્વા વિવિધસૌખ્યાનિ રૂપશીલગુણાન્વિતઃ ।
દેહાન્તે જ્ઞાનવાન્ભૂત્વા શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

યજ્ઞો દાનં તપો જપ્યં શ્રાદ્ધં ચ સુરપૂજનમ્ ।
ગઙ્ગાયાં તુ કૃતં સર્વં કોટિકોટિગુણં ભવેત્

યસ્ત્વક્ષયતૃતીયાયાં ગઙ્ગાતીરે દદાતિ વૈ ।
ઘૃતધેનું વિધાનેન તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ ।
સહસ્રાદિત્યસંકાશઃ સર્વકામસમન્વિતઃ

હેમરત્ન મયે ચિત્રે વિમાને હંસભૂષિતે ।
સ્વકીયપિતૃભિઃ સાર્દ્ધં બ્રહ્મલોકે મહીયતે

તતસ્તુ જાયતે વિપ્રો ગઙ્ગાતીરે ધનાન્વિતઃ ।
અન્તે તુ બ્રહ્મવિદ્ભૂત્વા મોક્ષમાપ્નોત્યસંશયઃ

તથૈવ ગોપ્રદાનં ચ વિધિના કુરુતે તુ યઃ ।
ગોલોમસંખ્યવર્ષાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

જાયતે ચ કુલે પશ્ચાદ્ધનધાન્યસમાકુલે ।
રત્નકાઞ્ચનભૂપૂર્ણે શીલવિદ્યાયશોન્વિતે

સ ભુક્ત્વા વિપુલાન્ભોગાન્પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ।
મોક્ષભાગી ભવેન્નૃનં નાત્રકાર્યા વિચારણા

કપિલા યદિ દત્તા સ્યાદ્વિધિના વેદપારગે ।
નરકસ્થાન્પિતૄન્સર્વાન્સ્વર્ગં નયતિ વૈ તદા

ભૂમિં નિવર્તનમિતાં ગઙ્ગાતીરે દદાતિ યઃ ।
ભૂમિરેણુપ્રમાણાબ્દં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાતિગઃ

જાયતે ચ પુનર્ભૂમૌ સપ્તદ્વીપપતિર્ભવેત્ ।
ભેરીશઙ્ખાદિનિર્ઘોષૈર્ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

સ્તુતિભિર્માગઘાનાં ચ સુપ્તો ઽસૌ પ્રતિબુધ્યતે ।
સર્વસૌખ્યાન્યવાપ્યેહ સર્વધર્મપરાયણઃ

નરકસ્થાન્પિતૄન્સર્વાન્પ્રાપયિત્વા દિવં તથા ।
સ્વર્ગસ્થિતાન્મોક્ષયિત્વા સ્વયં જ્ઞાની ચ મોહિનિ

અન્તે જ્ઞાનાસિના છિત્વા અવિદ્યાં પઞ્ચપર્વિકામ્ ।
પરં વૈરાગ્યમાપન્નઃ પરં બ્રહ્માધિ ગચ્છતિ

સપ્તહસ્તેન દણ્ડેન ત્રિંશદ્દણ્ડા નિવર્તનમ્ ।
ત્રિભાગહીનં ગોચર્મ માનમાહ વિધિઃ સ્વયમ્

ગ્રામં ગઙ્ગાતટે યો વૈ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવપ્રીત્યે દુર્ગાયા ભાસ્કરસ્ય ચ

સર્વદાનેષુ યત્પુણ્યં સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલમ્ ।
તપોવ્રતેષુ પુણ્યેષુ યત્ફલં પરિકીર્તિતમ્

સહસ્રગુણિતં તત્તુ વિજ્ઞેયં ગ્રામદાયિનઃ ।
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશે વિમાને વૈષ્ણવે પુરે

ક્રીડતે શાઙ્કરે વાપિ સ્તુતો દેવાદિભિર્મુદા ।
ભૂમિરેણ્વબ્દસંખ્યાકં કાલં સ્થિત્વા ચ તત્ર સઃ

અણિમાદિગુણૈર્યુક્તે યોગિનાં જાયતે કુલે ।
અક્ષયાયાં તુ યો દેવિ સ્વર્ણં ષોડશમાસિકમ્

દદાતિ દ્વિજમુખ્યાય સો ઽપિ લોકેષુ પૂજ્યતે ।
અન્નદાનાદ્વિષ્ણુલોકં શૈવં વૈ તિલદાનતઃ

બ્રાહ્મં રત્નપ્રદાનેન ગોહિરણ્યેન વાસવમ્ ।
ગાન્ધર્વં સ્વર્ણવાસોભિઃ કીર્તિં કન્યાપ્રદાનતઃ

વિદ્યયા મુક્તિદં જ્ઞાનં પ્રાપ્ય યાયાન્નિરઞ્જનમ્ ।
ગંમાતીરે નરો યસ્તુ નાનાવૃક્ષૈઃ સમન્વિતમ્

આરામં કારયેદ્ભક્ત્યા ગૃહં ચોપવનાન્વિતમ્ ।
કદલીનારિકેરૈશ્ચ કપિત્થાશોકચંપકૈઃ

પનસૈર્બિલ્વવૃક્ષૈશ્ચ કદંબાશ્વત્થપાટલૈઃ ।
આમ્રૈસ્તાલૈર્નાગરઙ્ગૈર્વૃક્ષૈરન્યૈશ્ચ સંયુતમ્

જાતીવિજયસંયુક્તં તથા પાટલરાજિતમ્ ।
નિચિતં કારયિત્વૈવમાવાસં પુષ્પશોભિતમ્

શિવાય વિષ્ણવે વાપિ દુર્ગાયૈ ભાસ્કરાય ચ ।
પ્રયચ્છતિ તથા ભક્ત્યા સર્વાર્થં પરિકલ્પ્ય ચ

તસ્ય પુણ્યફલં વક્ષ્યે સંક્ષેપાન્નતુ વિસ્તરાત્ ।
યાવન્તિ તેષાં વૃક્ષાણાં પુષ્પમૂલફલાનિ ચ

બીજાનિ ચ વિચિત્રાણિ તેષાં મૂલાનિ વૈ તથા ।
તાવત્કલ્પસહસ્રાણિ તેષાં લોકેષુ સંસ્થિતિઃ