નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.31

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે કાષ્ઠીલાચરિતં નામ ત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ કાષ્ઠીલાયાઃ શુચિસ્મિતે ।
સન્ધ્યાવલી નામ ભૃશં તામુવાચ હ સાદરમ્

ત્વદ્વાક્યાદ્વિસ્મયો જાતઃ કાષ્ઠીલે સાંપ્રતં મમ ।
કથં દૃષ્ટા મયા ત્વં ચ યાસ્યન્તી કુત્સિતાં ગતિમ્

કર્મણા કેન તે મુક્તિર્ભવેત્કુત્સિતયોનિતઃ ।
તન્મે વદ વિશાલાઙ્ગે ત્વાં દૃષ્ટ્વા દુઃખિતા હ્યહમ્

માંસપિણ્ડોપમં શ્લક્ષ્ણં નવનીતોપમં શુભે ।
શરીરં તવ સંવીક્ષ્ય તયા મે જાયતે હૃદિ

કાષ્ઠીલોવાચ
પૃથિવીં દાસ્યસે સુભ્રુ સકલામપિ મત્કૃતે ।
તથાપિ નૈવ મુચ્યેયં સદ્યઃ કુત્સિતયોનિતઃ

યેન પુણ્યેન સુભગે મુચ્યેયં કર્મબન્ધનાત્ ।
તન્નિર્દિશામિ સુમહદ્ગતિદં ત્વં નિશામય

યશ્ચાયં માઘમાસસ્તુ સર્વમાસોત્તમઃ સ્મૃતઃ ।
યસ્મિન્ ક્રોશન્તિ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યાદિકાનિ ચ

દુર્લભો માઘમાસો વૈ દુર્લ્લભં જન્મ માનુષમ્ ।
દુર્લ્લભં ચોષસિ સ્નાનં દુર્લભં કૃષ્ણસેવનમ્

દુર્લભો વાસરો વિષ્ણોર્વિધિના સમુપોષિતઃ ।
દેવૈસ્તેજઃ પરિક્ષિપ્તં માઘમાસે સ્વકં જલે

તસ્માજ્જલં માઘમાસે પાવનં હિ વિશેષતઃ ।
નેદૃશી સંગરે શૂરૈર્ગતિઃ પ્રાપ્યેત સૌખ્યદા

યાદૃશી પ્લવને પ્રાતઃ પ્રાપ્યતે નિયમસ્થિતૈઃ ।
સરિત્તડાગવાપીષુ સ્નાને સત્તમમીરિતમ્

કૂપભાણ્ડજલૈર્મધ્યં જઘન્યં વહ્નિતાપિતૈઃ ।
ન સૌખ્યૈર્લભ્યતે પુણ્યં દુઃખૈરેવાપ્યતે તુ તત્

ધર્મ્મસેવાર્થકં સ્નાનં નાઙ્ગનૈર્મલ્યહેતુકમ્ ।
હોમાર્થં સેવનં વહ્નેર્ન ચ શીતાદિહાનયે

યાવન્નોદયતે સૂર્યસ્તાવત્સ્નાનં વિધીયતે ।
આચ્છાદિતે ઘનૈર્વ્યોમ્નિ હ્યુદ્ગમિષ્યન્તમર્થયેત્

અભાવે સરિદાદીનાં નવકુંભસ્થિતં જલમ્ ।
વાયુના તાડિતં રાત્રૌ સ્નાને ગઙ્ગાસમં વિદુઃ

માઘસ્નાયી વરારોહે દુર્ગતિં નૈવ પશ્યતિ ।
તન્નાસ્તિ પાતકં યત્તુ માઘસ્નાનં ન શોધયેત્

અગ્નિપ્રવેશાદધિકં માઘોષસ્યેવ મજ્જનમ્ ।
જીવતા ભુજ્યતે દુઃખં મૃતેન બહુલં સુખમ્

એતસ્માત્કારણાદ્ભદ્રે માઘસ્નાનં વિશિષ્યતે ।
અહન્યહનિ દાતવ્યાસ્તિલાઃ શર્કરયાન્વિતાઃ

મેઘપુંષ્પોપપન્નેન સહાન્નેન સુમધ્યમે ।
યાવકૈશ્ચૈવ હોતવ્યા ગવ્યસર્પિઃ સમન્વિતૈઃ

માધ્યાં સ્નાનસમાપ્તૈ તુ દદ્યાદ્વિપ્રાય ષડ્રસમ્ ।
સૂર્યો મે પ્રીયતાં દેવો વિષ્ણુમૂર્તિર્નિરઞ્જનઃ

વાસાંસિ દ્વિજયુગ્માય સ સપ્તાન્નાનિ ચાર્પયેત્ ।
ત્રિંશચ્ચ મોદકા દેયાસ્તિલાન્નાઃ શર્કરામયાઃ

ભાગાસ્ત્રયસ્તિલાનાં તુ ચતુર્થઃ શર્કરાંશકઃ ।
તાંબૂલાદીનિ ભોગ્યાનિ ભક્ત્યાદકદ્યાદ્વિધાનવિત્

સ્રોતોમુખઃ સરિતિ ચાન્યત્ર ભાસ્કરસંમુખઃ ।
સ્નાયાદાવાહ્ય તીર્થાનિ ગઙ્ગાદીન્ય કર્મણ્ડલાત્

યદનેકજનુર્જન્યં યજ્જ્ઞાનાજ્ઞાનતઃ કૃતમ્ ।
ત્વત્તેજસા હતં ચાસ્તુ તત્તુ પાપં સહસ્રધા

દિવાકર જગન્નાથ પ્રભાકર નમો ઽસ્તુ તે ।
પરિપૂર્ણં કુરુષ્વેદં માઘસ્નાનં મમાચ્યુત

તીર્થસ્નાયી વરારોહે માઘસ્નાયી ફલાલ્પકઃ ।
તીર્થસ્નાનાદિયાત્સ્વર્ગં માઘસ્નાનાત્પરં પદમ્

માઘસ્ય ધવલે પક્ષે ભવેદેકાદશી તુ યા ।
રવિવારેણ સંયુક્તા મહાપાતકનાશિની

વિનાપિ ઋક્ષસંયોગં સા શુક્લૈકાદશી નૃણામ્ ।
વિનિર્દહતિ પાપાનિ કુનૃપો વિષયં યથા

કુપુત્રસ્તુ કુલં યદ્વત્કુભાર્યા ચ પતિં યથા ।
અધર્મસ્તુ યથા ધર્મં કુમન્ત્રી નૃપતિં યથા

અજ્ઞાનં ચ યથા જ્ઞાનં કુશૌચં શુચિતાં યથા ।
યથા હન્ત્યનૃતં સત્યં વાદસ્સંવાદમેવ ચ

ઉષ્ણં હિમમનર્થોર્ઽથં પાપં કીર્તિં સ્મયસ્તપઃ ।
યથા રસા મહારોગાઞ્છ્રાદ્ધં સંકેત એવ ચ

તથા દુરિતસંઘં તુ દ્વાદશી હન્તિ સાધિતા ।
બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વઙ્ગનાગમઃ

મહાન્તિ પાતકાન્યેતાન્યાશુ હન્તિ હરેર્દિનમ્ ।
સમવેતાનિ ચૈતાનિ ન શામયતિ પુષ્કરમ્

ન ચાપિ નૈમિષારણ્યં ન ક્ષેત્રં કુરુસંજ્ઞિતમ્ ।
પ્રભાસો ન ગયા દેવિ ન રેવા ન સરસ્વતી

ન ગગા યમુના ચૈવ પ્રયાગો ન ચ દેવકા ।
ન સરાંસિ નદાશ્ચાન્યે હોમદાનતપાંસિ ચ

ન ચાન્યત્સુકૃતં સુભ્રુ પુરાણે પઠ્યતે સ્ફુટમ્ ।
પાપસંઘવિનાશાય મુક્ત્વૈકં હરિવાસરમ્

ઉપોષણાત્સકૃદ્દેવિ વિનશ્યન્ત્યઘરાશયઃ ।
એકતઃ પૃથિવીદાનમેકતો હરિવાસરમ્

ન સમં બ્રહ્મણા પ્રોક્તમધિકં હરિવાસરમ્ ।
તસ્મિન્વરાહવપુષં કૃત્વા દેવં તુ હાટકમ્

ઘટોપરિ નવે પાત્રે ધૃત્વા તામ્રમયે શુભે ।
સર્વબીજાન્વિતે ચૈવ સિતવસ્ત્રાવગુણ્ઠિતે

સહિરણ્યે સુદીપાઢ્યે કૃતપુષ્પાવતંસકે ।
વિધિના પૂજયિત્વા ચકુર્યાજ્જાગરણં વ્રતી

પ્રાતર્વિપ્રાય દદ્યાચ્ચ વૈષ્ણવાય કુટુંબિને ।
તત્કુંભક્રોડસંયુક્તં સનૈવેદ્યપરિચ્છદમ્

પશ્ચાચ્ચ પારણં કુર્યાદ્દ્વિજાન્ભોજ્ય સુહૃદ્વૃતઃ ।
એવં કૃતે વરારોહે ન ભૂયો જાયતે ક્વચિત્

બહુજન્માર્જ્જિતં પાપં જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં ચ યત્ ।
તત્સર્વં નાશમાયાતિ તમઃ સૂર્યોદયે યથા

યથાશાસ્ત્રં મયા તુભ્યં વર્ણિતા દ્વાદશી શુભે ।
યા સા કૃતા ત્વયા પૂર્વમાસીદ્દેવ્યન્યજન્મનિ

યસ્યાસ્તવાતુલા પુષ્ટિર્વર્તતે વર્તયિષ્યતિ ।
ભર્ત્તુસ્તવ ચ પુત્રસ્ય સર્વદા સુખદાયિની

તસ્યાસ્ત્વયા તુરીયાંશો દેયશ્ચેન્મહ્યમાદરાત્ ।
તદા પ્રીતા ગમિષ્યામિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

વિત્તાહ્રુતિજં પાપં યદ્ભૂતં મમ સુંદરિ ।
તસ્ય પાવનહેતું ચ તુરીયાંશં પ્રયચ્છ મે

જીવિતેનાપિ વિત્તેન ભર્તારં વઞ્ચયેત્તુ યા ।
કૃમિયોનિશતં ગત્વા પુલ્કસી જાયતે તુ સા

સુરતં યાચમાનાય પત્યે વિત્તં ચ માનિનિ ।
યા ન યચ્છતિ દુર્બુદ્ધિઃ કાષ્ઠીલા જાયતે ધ્રુવમ્

તત્પાતકવિશુદ્ધ્યર્થં દેહિ મે દ્વાદશીભવમ્ ।
તુરીયાંશમિતં પુણ્યં યદ્યસ્તિ મયિ તે ઘૃણા

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ કાષ્ઠીલાયાઃ સુલોચને ।
પુણ્યં દત્તવતી તસ્યૈ પાણૌ વારિ પ્રગૃહ્ય ચ

યત્કૃતં હિ મયા પૂર્વમેકાદશ્યા મુપોષણમ્ ।
તત્તુરીયાંશપુણ્યેન કાષ્ઠીલેયં વિમુચ્યતામ્

પૂર્વજન્મકૃતાત્પાપાત્સત્યં સત્યં મયોદિતમ્ ।
એવમુક્તે તુ વચને મયા વિદ્યુત્સમપ્રભા

દૃષ્ટા દિવ્યવિમાનસ્થા ગચ્છન્તી વૈષ્ણવં પદમ્ ।
પતિર્હિ દૈવતં લોકે વઞ્ચનીયો ન ભાર્યયા

દેહેન ચાપિ વિત્તેન યદીચ્છેચ્છોભનાં ગતિમ્ ।
સા ત્વં બ્રૂહિ પ્રદાસ્યામિ ભર્તુરર્થે તવેપ્સિતમ્

વિત્તં દેહં તથા પુત્રં યચ્ચાન્યદ્વા વરાનને ।
કિમન્યદ્દૈવતં લોકે સ્ત્રીણામેકં પતિં વિના

તસ્યાર્થે વા ત્યજેદ્વિત્તં જીવિતં વા સુલોચને ।
કલ્પકોટિશતં સાગ્રં વિષ્ણુલોકે મહીયતે

અગ્ન્યાદિસાક્ષ્યે વૃતમીક્ષ્ય નિષ્ઠુરા યુક્તં સુધોરૈર્વ્યસનૈર્દ્વિજાત્મજા ।
પતિં દદૌ નૈવ ચ યાચિતા ધનં તેનૈવ પાપેન બભૂવ કીટા

એતન્મયા દુષ્ટમનઙ્ગયષ્ટિ કૌમારભાવે પિતૃવેશ્મવાસે ।
જ્ઞાત્વા હિતં તથ્યમિદં સ્વભર્તુર્દદામિ સર્વં ચ ગૃહાણ સુભ્રુ