નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.30

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે કાષ્ઠીલોપાખ્યાને રાક્ષસીચરિતે કાશીવર્ણનં નામ એકોનત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
કાષ્ઠીલોવાચ
ભાર્યાયાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા રાક્ષસ્યા ધર્મસંમિતમ્ ।
પૃષ્ઠાત્કરોણુરૂપિણ્યાઃ સકન્યો ઽવાતરદ્દ્વિજઃ

અવતીર્ણે દ્વિજે સાભૂત્સુરૂપા પ્રમદા પુનઃ ।
ક્ષપાચરી ક્ષપાનાથવક્ત્રા પીનોન્નતસ્તની

સા કુમારી તતઃ પ્રાપ્ય નગરં સ્વપિતુઃ શુભમ્ ।
બાહ્યરક્ષાસ્થિત પ્રાપ્તં પુરપાલમુવાચ હ

ગચ્છ ત્વં નૃપતેઃ પાર્શ્વં પિતુર્મમ પુરાધિપ ।
બ્રૂહિ માં સમનુપ્રાપ્તાં રત્નશાલાં પુરા હૃતામ્

રત્નાવલિં રત્નભૂતાં સુદ્યુમ્નસ્ય મહીક્ષિતુઃ ।
તલ્પસ્થા રક્ષસા રાત્રૌ સ્વપુરસ્થા હૃતા દ્વિજ

પુનઃ સા સમનુપ્રાપ્તા જીવમાનાક્ષતા પિતઃ ।
સમાશ્વસિહિ શોકં ત્વં મા કૃથા મત્કૃતે ક્વચિત્

અવિપ્લુતાસ્મિ રાજેન્દ્ર ગાઙ્ગા આપ ઇવામલાઃ ।
તવ કીર્તિકરી તદ્વન્માતુઃ સૌશીલ્યસૂચિકા

તત્કુમારીવચઃ શ્રુત્વા પુરાપાલસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
અબાહુરિતિ વિખ્યાતઃ પ્રાપ્તઃ સુદ્યુમ્રસન્નિધૌ

કૃતપ્રણામઃ સંપૃષ્ટઃ પ્રાહ રાજાનમાદરાત્ ।
રાજન્નુપાગતા નષ્ટા દિહિતા તવ માનદ

રત્નાવલીતિ વિખ્યાતા સસ્ત્રીકદ્વિદજસંયુતા ।
પુરબાહ્યે સ્થિતા દૃષ્ટા મયા જ્ઞાતા ન ચાભવત્

તયાહં પ્રેરિતઃ પ્રાગાં ત્વાં વિજ્ઞાપયિતું પ્રભો ।
અવિપ્લુતાહં વદતિ માં જાનાતુ સમાગતામ્

પિતરં મમ સત્કૃત્યૈ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તદદ્ભુતં વચઃ શ્રુત્વા પુરપાલસ્ય તત્ક્ષણાત્

સામાત્યઃ સકલત્રસ્તુ સદ્વિજો નિર્યયૌ નૃપઃ ।
સ તુ ગત્વા પુરાદ્બ્રાહ્યે ગઙ્ગાતીરે વ્યવસ્થિતામ્

અપશ્યદ્ભાસ્કરાકારાં સસ્ત્રીકદ્વિજસંયુતામ્ ।
સહજે નૈવ વેષેણ ભૂષિતાં ભૂષણપ્રિયામ્

અમ્લાનકુસુમપ્રખ્યાં તત્પકાઞ્ચનસુપ્રભામ્ ।
દૂરાદ્દૃષ્ટ્વાન્તિકં ગત્વા પર્યષ્વજત ભૂપતિઃ

પિતરં સાપિ સંહૃષ્ટા સમાશ્લિષ્ય નનામ હ ।
તતશ્ચ માત્રા સંગમ્ય હૃષ્ટયા હર્ષિતાન્તરા

પ્રાહ વાક્યં વિશાલાક્ષી સંબોધ્ય પિતરં નૃપમ્ ।
સુપ્તાહં રત્નશાલાયાં સખીભિઃ પરિવારિતા

ઉદકૂકૃત્વા શિરસ્તાતાધૌતાઙ્ઘ્રિર્મઞ્ચકોપરિ ।
ચિન્તયત્ની ભર્તૃયોગં નિશીથે રક્ષસા હૃતા

સ માં ગૃહીત્વા સ્વપુરં પ્રાગાદર્ણવગે ગિરૌ ।
નાનારત્નમયે તત્ર ગુહાયાં સ્થાપિતા હ્યહમ્

સ તત્રોદ્વહનોપાયચિન્તયાન્તર્વ્યવસ્થિતઃ ।
તસ્ય ભાર્યા ત્વિયં સુભ્રૂર્યા તિષ્ઠતિ સુમધ્યમા

બિભ્રતી માનુષં રૂપં રાક્ષસી રાક્ષસપ્રિયા ।
અનયા બુદ્ધિયોગેન શક્ત્યા શક્રસ્ય ભૂપતે

ઘાતિતો વિપ્રહસ્તેન ક્રૂરકર્મા પતિઃ સ્વકઃ ।
પુરૈવ મમ તં શૈલં પ્રાપ્તો દેવેન ભૂસુરઃ

ઇયં તુ રાક્ષસી દૃષ્ટ્વા પતિં સ્વં ધર્મદૂષકમ્ ।
વિપ્રેણ સંવિદં કૃત્વા દાંપત્યે નિજકર્મણા

રૂપેણાપ્યસ્ય સંમુગ્ધા ઘાતયામાસ રાક્ષસમ્ ।
એવં કૃત્વા પતિં વિપ્રં હસ્તિનીરૂપધારિણી

ગૃહીત્વા વાસ્તુકં વિત્તં પૃષ્ઠમારોપ્ય મામપિ ।
સમાયાતાત્ર ભૂપાલ મામત્તું તવ મન્દિરમ્

અનયા રક્ષિતા રાજન્ રાક્ષસ્યારાક્ષસાત્તતઃ ।
તસ્માદિમાં પૂજયસ્વ સત્કૃત્યાગ્રજસંયુતામ્

અસ્યા એવામુમત્યા માં દેહ્યસ્મૈ બ્રાહ્મણાય હિ ।
અનેનૈકાસનગતા જાતા ભર્તા સ મે ભવત્

યેનૈકાસનગા નારી ભવેદ્ભર્તા સ એવ હિ ।
નાન્ય ઇત્થં પુરાણેષુ શ્રૂયતે હ્યાગમેષ્વપિ

અસ્યાઃ પૃષ્ઠે નિવિષ્ટાહં પ્રીત્યા સહ દ્વિજન્મના ।
ધર્મત સ્તેન મદ્ભર્તા ભવેદેષા મતિર્મમ

તસ્માદિમાં સાંત્વયિત્વા શાસ્ત્રાગમવિધાનતઃ ।
દેહિ વિપ્રાય માં તાત પિતમન્યં વૃણે ન ચ

તચ્છ્રુત્વા દુહિતુર્વાક્યં સુદ્યુમ્નો ભૂપતિસ્તદા ।
સાંત્વયામાસ તન્વઙ્ગીં રાક્ષસીં પ્રશ્રયાનતઃ

સુતૈષા ધર્મભીતા મે ત્વામેવ શરણં ગતા ।
યદર્થં નિહતઃ કાન્તસ્ત્વયા પૂર્વતરઃ સતિ

ત્વદધીના તતો ભદ્રે જાતેયં મત્સુતા કિલ ।
ઇમમિચ્છતિ ભર્તારં યો ઽયં ભર્તા કૃતસ્ત્વયા

મયા પ્રણામદાનાભ્યાં યાચિતા ત્વં નિશાચરિ ।
અનુમોદય સાહાય્યે સુતાં મમ સુલોચને

ત્વદ્વાક્યાદ્ભવતુ પ્રેષ્યા મત્સુતા બ્રાહ્મણસ્ય તુ ।
સાપત્નભાવં ત્યક્ત્વા તુ સુતાં મે પરિપાલય

સુતાયા મમ ભાર્યાયા મદ્બલસ્ય જનસ્ય ચ ।
પુરસ્ય વિષયસ્યાપિ સ્વામિની ત્વં ન સંશયઃ

તવ વાક્યે સ્થિતા હ્યેષા સદૈવાપિ ભવિષ્યતિ ।
એતચ્છ્રુત્ત્વા તુ વચનં સુદ્યુમ્નસ્ય નિશાચરી

અન્વમોદત શુદ્ધેન ચેતસા સહચારિણી ।
ઉવાચ ચ ધરાપાલં પ્રદાનાય કૃતોદ્યમમ્

યદર્થં પ્રણતસ્ત્વં માં સદ્ભાવેન નૃપોત્તમ ।
તસ્માદ્દ્વિતીયા ભાર્યેયં ભવત્વસ્ય દ્વિજન્મનઃ

અહં ચ ભવતા પૂજ્યા કૃત્વાર્ચાં દેવમન્દિરે ।
સર્વૈશ્ચ નાગરૈઃ સાર્દ્ધં ફાલ્ગુને ધવલે દલે

સપ્તાહમુત્સવઃ કાર્યો હ્યષ્ટમ્યા આચતુર્દશીમ્ ।
નટનર્તકયુક્તેન ગીતવાદ્યેન ભૂરિણા

મૈરેયમાંસરક્તાદિબલિભિશ્ચાપિ પૂજયા ।
એવં પ્રકુર્વતે તુભ્યં સદા ક્ષેમકરી હ્યહમ્

ભવેયં નૃપશાર્દૂલ સ્વં વચઃ પ્રતિપાલય ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ સુદ્યુમ્નો નૃપતિસ્તદા

અઙ્ગીચકાર તત્સર્વં યદુક્તં પ્રીતયા તયા ।
પ્રતિપન્ને તુ વચસિ રાજ્ઞા તુષ્ટા તુ રાક્ષસી

ઉવાચ બ્રાહ્મણં પ્રેમ્ણા કુરુ ભાર્યામિમામપિ ।
રાજકન્યાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગૃહ્યોક્તવિધિના શુભામ્

ઈર્ષ્યાં ત્યક્ત્વા વિશાલાક્ષ્યા ભવામ્યેષા સહોદરી ।
રાક્ષસ્યા વચનેનેહ પરિણીય નૃપાત્મજામ્

બહુવિત્તયુતાં વિપ્રો મહોદયપુરં યયૌ ।
આરુહ્ય કરિણીરૂપાં રાક્ષસીં ક્ષણમાત્રતઃ

તતો મયા શ્રુતં દેવિ ભર્તા તે સમુપાગતઃ ।
ધનરત્નસમાયુક્તો ભાર્યાદ્વયસમન્વિતઃ

તતો ઽહં બન્ધુવર્ગેણ પિતૃભ્યાં ચ સખીગણૈઃ ।
બહુશો ભર્ત્સિતા રૂક્ષૈર્વચનૈર્મર્મભેદિભિઃ

કથં યાસ્યસિ ભર્તારં ધનલુબ્ધે શ્રિયા વૃતમ્ ।
યસ્ત્વયા નિર્દ્ધનઃ પૂર્વં પરિત્યક્તઃ સુદીનવત્

ચઞ્ચલાનીહ વિત્તાનિ પિત્ર્યાણિ કિલ યોષિતામ્ ।
કાન્તાર્જિતાનિ સુભગે સ્થિરાણીતિ નિગદ્યતે

પરુષૈર્વચનૈર્યસ્તુ ક્ષિપ્તસ્તદ્ભાષણં કથમ્ ।
ભવિષ્યતિ પ્રવેશો ઽપિ દુષ્કરસ્તસ્ય વેશ્મનિ

ગતાયા અપિ તે તત્ર શયનં પતિના સહ ।
ભવિષ્યતિ દુરાચારે સુખદં ન કદાચન

લોકાપવાદાદ્યદિ ચેદ્ગ્રહીષ્યતિ પતિસ્તવ ।
ત્વાં સ્નેહહીનચિત્તસ્તુ ન કદાચિન્મિલિષ્યતિ

નેદૃશં દુઃખદં કિઞ્ચિદ્યાદૃશં દૂરચિત્તયોઃ ।
દંપકત્યોર્મિલનં લોકે વૈકલ્યકરણં મહત્

એવં બહુવિધા વાચઃ શૃણ્વાના બન્ધુભાષિતાઃ ।
અધોમુખ્યસ્રુપૂર્ણાક્ષી બભૂવાહં સુદુઃખિતા

ચેતસાર્ચિતયં ચાહં પૂર્વલોભેન મુહ્યતી ।
ન દત્તં કઙ્કણં પાણેર્ન દત્તં કટિસૂત્રકમ્

ન ચાપિ નૂપુરે દત્તે યેન તુષ્ટિં વ્રજેત્પતિઃ ।
ધનજીવિતયોઃ સ્વામી ભર્તા લોકેષુ ગીયતે

તન્મયાપહૃતં વિત્તં ભવિત્રી કા ગતિર્મમ ।
કથં યાસ્યામિ તદ્વેશ્મ કથં સંભાષયે પુનઃ

યો મયા દુષ્ટયા ત્યક્તઃ સ પ્રત્યેતિ કથં હિ મામ્ ।
એવં વિચિંયે યાદદ્ધૃદયેન વિદૂયતા

વેષ્ટિતા બન્ધુવર્ગેણ તાવદ્દોલા સમાગતા ।
છત્રેણ શશિવર્ણેન શોભમાના સુકોમલા

આસ્તૃતા રાઙ્કવૈઃ પીનૈઃ પુરુષોર્વિધૃતાંસકૈઃ ।
તે સમાગત્ય પુરુષાઃ પ્રોચુર્મામસકૃચ્છભે

આકારિતાસિ પત્યા તે વ્રજ શીઘ્રં મુદાન્વિતા ।
ધનરત્નયુતો ભર્તા સદ્ધિભાર્યઃ સમાગતઃ

પ્રવિષ્ટમાત્રેણ ગૃહે ત્વામાનેતું વરાનને ।
પ્રેષિતાઃ સત્વરં પત્યા સંસ્થિતાં પિતૃવેશ્મનિ

તતો ઽહં વ્રીડિતા દેવિ ભર્તુસ્તદ્વીક્ષ્ય ચેષ્ટિતમ્ ।
નૈવોત્તરમદાં તેભ્યઃ કિઞ્ચિન્મૌનં સમાસ્થિતા

તતો ઽહં બન્ધુવર્ગેણ ભૂયોભૂયઃ પ્રબોધિતા ।
આહૂતા સ્વામિના ગચ્છ સમ્માનેન તદન્તિકમ્

સ્વામિનાકારિતા પત્ની યા ન યાતિ તદન્તિકમ્ ।
સા તુ ધ્વાઙ્ક્ષી ભવેત્પુત્રિ જન્માનિ દશ પઞ્ચ ચ

એવમુક્ત્વા સમાશ્વાસ્ય માં ગૃહીત્વા ત્વરાન્વિતાઃ ।
દોલામારોપ્ય ગચ્છેતિ પ્રોચુઃ સ્નિગ્ધા મુહુર્મુર્હુઃ

તતસ્તે પુરુષા દોલાં નિધાયાંસેષુ સત્વરમ્ ।
જગ્મુર્મહોદયપુરં યત્ર તિષ્ઠતિ મે પતિઃ

દૃષ્ટં મયા ગૃહં તસ્ય સર્વતઃ કાઞ્ચનાવૃતમ્ ।
આસનીયૈશ્ચ ભોજ્યૈશ્ચ ધનૈર્વસ્ત્રૈર્યુતં તતઃ

અથ સા રાક્ષસી દેવી સા ચાપિ નૃપનન્દિની ।
પ્રીત્યા ચ ભક્ત્યા કુરુતાં પ્રણતિં મમ સુન્દરિ

તતસ્તાભ્યામમહં પ્રેમ્ણા યથાર્હમભિપૂજિતા ।
ભર્તૃવાક્યેન સંપ્રીતા સ્નાત્વાભુજં તથાહૃતા

તતો ઽસ્તસમયાત્પશ્ચાદ્ભર્તા ચાહૂય સત્વરમ્ ।
પરિષ્વજ્ય ચિરં દોર્ભ્યાં પર્યઙ્કે સંન્યવેશયત્

તતો નિશાચરીં રાજપુત્રીં ચાહૂય સો ઽબ્રવીત્ ।
ભક્ત્યા યુવાભ્યાં કર્તવ્યમસ્યાશ્ચરણસેવનમ્

ઇયં પ્રાક્કાલિકી ભાર્યા જ્યેષ્ઠા ચ યુવયોર્દ્ભુવમ્ ।
પત્યુર્વાક્યાત્તતસ્તાભ્યાં ગૃહીતૌ ચરણૌ મમ

સાપત્નભાવજામીર્ષ્યાં પરિત્યજ્ય સુલોચને ।
તતઃ પ્રેષ્યાન્સમાહૂય ભર્તા મે વાક્યમબ્રવીત્

યત્કિઞ્ચિદ્રક્ષસઃ પાર્શ્વાન્મયા પ્રાપ્તં પુરા વસુ ।
સુતામુદ્વહતો રાજ્ઞો યચ્ચ લબ્ધં મયાખિલમ્

તત્સર્વં ભક્તિભાવેન સમાનયત મા ચિરમ્ ।
ઇયં હિ સ્વામિની પ્રાપ્તા તસ્ય વિત્તસ્ય કિઙ્કરાઃ

તદ્વાક્યાત્સહસા પ્રેષ્યૈઃ સમાનીતં ધનં શુભે ।
ભર્તા સમર્પયામાસ પ્રીત્યા યુક્તો ઽખિલં તદા

સત્કૃત્ય ભૂષણૈર્વસ્ત્રૈખ્યલીકેન ચેતસા ।
ઉભયોસ્તત્ર પશ્યન્ત્યો રાક્ષસીરાજકન્યયોઃ

પર્યઙ્કસ્થાં પરિષ્વજ્ય માં ચુઞ્ચુબાધરે શુભે ।
તદ્દૃષ્ટ્વા ચાદ્ભુતં ભર્તુર્દેહવિત્તસમર્પણમ્

ઉલ્લાસકરણ વાક્યં કરેણ કુચપીડનમ્ ।
છિન્ના ગૌરિવ ખઙ્ગેન ગતાઃ પ્રાણા મમાભવન્

તતો ઽહં યમનિર્દ્દિષ્ટાં પ્રાપ્તા નરકયાતનામ્ ।
તામતીત્ય સુદુઃખાર્તા કાષ્ઠીલા ચાભવં શુભે

યાસ્યામિ પુનરેવાહં તિર્યગ્યોનિં સહસ્રશઃ ।
યા ભર્તુર્નાપયેદ્વિત્તં જીવિતં ચ શુભાનને

સાપીદૃશીમવસ્થા વૈ યાસ્યત્યેવ ન સંશયઃ ।
એવં જ્ઞાત્વાનિશં રક્ષેત્પત્યુર્વિત્તં ચ જીવિતમ્

પતિર્માતા પિતા વિત્તં જીવિતં ચ ગુરુર્ગતિઃ

પ્રયાતિ નારી બહુભિઃ સુપુણ્યૈઃ સહૈવ ભર્ત્રા સ્વશરીરદાહાત્ ।
વિષ્ણોઃ પદં વિત્તશરીરલુબ્ધા પ્રયાતિ યામીં ચ કુયોનિપીડામ્