નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.21

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે ધર્માઙ્ગદદિગ્વિજયો નામ વિંશો ઽધ્યાયઃ
માન્ધાતોવાચ
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા કિં ચકાર મહીપતિઃ ।
સા ચાપિ મોહિની બ્રહ્મન્પ્રિયા રાજ્ઞો વિધેઃ સુતા

આશ્ચર્યરૂપં કથિતમાખ્યાનં તુ સુધોપમમ્ ।
વિશેષતસ્ત્વયા પુણ્યં સર્વસંદેહભઞ્જનમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ
તત્પુત્રવચનં શ્રુત્વા પ્રહૃષ્ટો નૃપપુઙ્ગવઃ ।
ઉદતિષ્ઠત્પ્રિયાયુક્તસ્તાઃ શ્રિયશ્ચાવલોકયત્

ક્ષણં હર્ષાન્વિતો ભૂપ રાજા વિષ્ણુપરાયણઃ ।
નાગકન્યાસ્તુ તાઃ સર્વા વારુણીસહિતા મુદા

પ્રદદૌ તનયે પ્રેમ્ણા ભાર્યાર્થં ધર્મભૂષણે ।
શેષં દાનવનારીભિર્બહુરત્નસમન્વિતમ્

મોહિન્યૈ પ્રદદૌ રાજા કામબાણપ્રપીડિતઃ ।
સંવિભજ્ય પિતા વિત્તં ધર્માઙ્ગદસમાહૃતમ્

પુરોહિતમુવાચેદં કાલે ચાહૂય ભૂપતિઃ ।
સર્વાસાં મત્સુતો બ્રહ્મન્પાણીન્ગૃહ્ણાતુ ધર્મતઃ

કુમારીણાં કુમારો ઽયં મદ્વાક્યે સંસ્થિતઃ સદા ।
વૈવાહ્યલગ્ને નક્ષત્રે મુહૂર્તે સર્વકામદે

વાચયિત્વા દ્વિજાન્સ્વસ્તિ ગોસ્વર્ણાંબરતોષિતાન્ ।
વિવાહં કુરુ પુત્રસ્ય મમ ધર્માઙ્ગદસ્ય વૈ

યઃ પુત્રસ્ય પિતોદ્વાહં ન કરોતીહ મન્દધીઃ ।
સસ મજ્જેન્નરકે ઘોરે હ્યપ્રતિષ્ઠે યુગાયુતમ્

તસ્માચ્ચોદ્વાહયેત્પુત્રં પિતા ધર્મસમન્વિતઃ ।
આત્મા સંસ્થાપિતસ્તેન યેન સંસ્થાપિતઃ સુતઃ

સર્વક્રતુફલં તસ્ય પુત્રોદ્વાહે કૃતે ભવેત્ ।
પુત્રસ્ય ગુણયુક્તસ્ય નિર્ગુણસ્યાપિ ભૂસુર

પિત્રા કારયિતવ્યો હિ વિવાહો ધર્મમિચ્છતા ।
યો ન દારૈશ્ચ વિત્તૈશ્ચ પુત્રાન્સંયોજયેત્પિતા

ન પુમાન્સ તુ વિજ્ઞેય ઇહામુત્ર વિગર્હિતઃ ।
તસ્માદ્વૃત્તિયુતાઃ કાર્યાઃ પુત્રા દારૈઃ સમન્વિતાઃ

યથા રમન્તે તે તુષ્ટાઃ સુખં પુત્રાઃ સુમાનિતાઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજ્ઞો દ્વિજસ્તસ્ય પુરોહિતઃ

ધર્માઙ્ગદવિવાહાર્થમુદ્યતો હર્ષસંયુતઃ ।
સ યુવાનિચ્છમાનો ઽપિ સ્ત્રીસૌખ્યં લજ્જાયા સુતઃ

સ્વીચકાર પિતુર્વાક્યાદ્દારસંગ્રહણં તદા ।
વરુણાત્મજયા સાર્દ્ધં નાગકન્યા મનોહરાઃ

ઉપયેમે મહાબાહૂ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
ઉદ્વાહયિત્વા સર્વાસ્તા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા

વસુગોરત્નદાનાનિ વિપ્રેભ્યઃ પ્રદદૌ મુદા ।
કૃતદારો વવન્દે ઽથ પાદાન્માતુઃ પિતુર્મુદા

તતઃ સંધ્યાવલીદેવીમાહ ધર્માઙ્ગદઃ સુતઃ ।
પિતુર્વાક્યેન મે દેવિ સંજાતો દારસંગ્રહઃ

એતન્મે નાસ્તિ મનસિ યત્પિત્રોદ્વાહિતો હ્યહમ્ ।
અવ્યયં પિતરં વિજ્ઞં દેવિ શુશ્રૂષયે હ્યહમ્

દિવ્યૈર્ભોગૈર્ન મે કિઞ્ચિત્સ્વર્ગેણાપિ પ્રયોજનમ્ ।
કાર્યા મે પિતૃશુશ્રૂષા તવ ચૈવ દિવાનિશમ્

સંધ્યાવલ્યુવાચ
ચિરં જીવ સુખં પુત્ર ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્મનો ઽનુગાન્ ।
પિતુઃ પ્રસાદાદ્દીર્ઘોયુર્મનો નન્દય મે સુત

ત્વયા સુપુત્રિણી પુત્ર જાતા ગુણવતા ક્ષિતૌ ।
સપત્નીનાં ચ સર્વાસાં હૃદયે સંસ્થિતા હ્યહમ્

એવમુક્ત્વા પરિષ્વજ્ય મૂર્દ્ધન્યાઘ્રાય ચાસકૃત્ ।
વ્યસર્જયત્તતઃ પુત્રં રાજ્યતન્ત્રાવલોકને

વિસર્જિતસ્તદા માત્રા માતૄરન્યાઃ પ્રણમ્ય ચ ।
રાજ્યતન્ત્રં તદખિલં ચક્રે પિતૃવચઃ સ્થિતઃ

દુષ્ટનિગ્રહણં ચક્રે શિષ્ટાનાં પરિપાલનમ્ ।
અટનં સર્વદેશેષુ વીક્ષણં સર્વકર્મણામ્

ચક્રે સર્વત્ર કાર્યાણાં માસિ માસિ નિરીક્ષણમ્ ।
હસ્ત્યશ્વપોષણં ચક્રે ચારચક્રેક્ષણં તથા

વાદસંવીક્ષણં ચક્રે તુલામાનં દિને દેને ।
ગૃહે ગૃહે નરાણાં ચ ચક્રે સંરક્ષણં નૃપઃ

સ્તનન્ધયી ક્વચિદ્બાલઃ સ્તનહીનો ન રોદિતિ ।
શ્વશ્રૂર્વધ્વા ન કુત્રાપિ પ્રરોદિત્યવમાનિતા

ક્વચિત્સમર્થસ્તનયઃ પિતરં નહિ યાચતે ।
ન વર્ણસંકરો રાજ્યે કેષાઞ્ચિદભવત્પુનઃ

ન ગૂઢવિભવો લોકો ધર્મે વદતિ દૂષણમ્ ।
ન કઞ્ચુકવિહીના તુ ભવેન્નારી સભર્તૃકા

ગૃહાન્નિષ્ક્રમણં સ્ત્રીણાં માસ્તુ રાજ્યે મદીયકે ।
મા સકેશા હિ વિધવા માસ્ત્વકેશા મભર્તૃકા

મા વ્રતીહ સદાક્રોશી મારણ્યા નગરાશ્રયાઃ ।
સામાન્યવૃત્ત્યદાતા મે રાજ્યે ઽવસતુ નિર્ઘૃણઃ

ગોપાલો નગરાકાઙ્ક્ષી નિર્ગુણસ્તૂપદેશકઃ ।
ઋત્વિગ્વા શાસ્ત્રહીનશ્ચ મા મે રાજ્યે વસેદિહ

યો હિ નિષ્પાદયેન્નીલીં નીલીરઙ્ગાતિસેચકઃ ।
નિર્વાસ્યૌ તાવુભૌ પાપૌ યો વૈ મદ્યં કરોતિ ચ

વૃથા માંસં હિ યો ઽશ્નાતિ પૃષ્ઠમાંસપ્રિયો હિ યઃ ।
તસ્ય વાસો ન મે રાજ્યે સ્વકલત્રં ત્યજેચ્ચ યઃ

વિષ્ણું પરિત્યજ્ય વરં સુરાણાં સંપૂજયેદ્યો ઽન્યતમં હિ દેવમ્ ।
ગચ્છેત્સગર્ભાં યુવતીં પ્રસૂતાં દણ્ડ્યશ્ચ વધ્યશ્ચ સ ચાસ્મદીયૈઃ