નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.19

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે માતૃસન્માનં નામ અષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
સો ઽનુજ્ઞાતો મહીપાલઃ પ્રિયાભિઃ પ્રિયકામુકઃ ।
પ્રહર્ષમતુલં લેભે ધર્માઙ્ગદમુવાચ હ

એતાં દ્વીપવતીં પૃથ્વીં પરિપાલય પુત્રક ।
કૃત્વા દુષ્ટવધં ત્વાદાવપ્રમત્તઃ સદોદ્યતઃ

સદાવસરસંયુક્તઃ સદાચારનિરીક્ષકઃ ।
સદા ચેતનસંયુક્તઃ સદા વાણિજ્યવલ્લભઃ

સદા ભ્રમણશીલશ્ચ સદા દાનરતિર્ભવ ।
સદા કૌટિલ્યહીનશ્ચ સદાચારરતઃ સદા

અપરં શૃણુ મે પુત્ર યત્કર્ત્તવ્યં ત્વયાધુના ।
અવિશ્વાસસ્તુ સર્વત્ર ભૂમિપાનાં પ્રશસ્યતે

કોષસ્ય ચ પરિજ્ઞાનં જનાનાં જનવલ્લભ ।
રસવદ્દ્રવ્યમાકર્ષેઃ પુષ્પેભ્ય ઇવ ષટ્પદઃ

ત્વયા પુત્રેણ સંપ્રાપ્તં પુનરેવેહ યૌવનમ્

ઇમામપૂર્વાં વરરૂપમોહિનીં સંપ્રાપ્ય ભાર્યાં દ્વિજરાજવક્ત્રામ્ ।
સુખેન સંયોજ્ય ચ તે ઽદ્ય ભારં સપ્તોદધિદ્વીપભવં પ્રરંસ્યે

વ્રીડાકરસ્તાત મનુષ્યલોકે સમર્થપુત્રે સુરતાભિકામી ।
ભવેત્પિતા ચેદ્બ્રલિભિશ્ચ યુક્તો જીર્ણદ્વિજઃ શ્વેતશિરોરુહશ્ચ

જીર્ણો ઽપ્યજીર્ણસ્તવ સૌખ્યવૃદ્ધો વાઞ્છે ઇમાં લોકવરાં વરાર્હામ્ ।
સંત્યજ્ય દેવાન્મમ હેતુમાગતામનઙ્ગબાણાભિહતાં સુનેત્રામ્

કામં રમિષ્યે દ્રુતકાં ચનાભાં હ્યેકાન્તશીલઃ પરિપૂર્ણચેતાઃ ।
ભૂત્વા તુ ગુપ્તો વનનિર્ઝરેષુ રમ્યેષુ દિવ્યેષુ નદીતટેષુ

ઇયં પુરન્ધ્રી મમ જીવિતાધિકા સુખેન ધાર્યા ત્રિદિવૈકનારી ।
અસ્યાસ્તુ હેતોર્વિબુધા વિમૂઢા યથા રમાયૈ ધરણીશસંઘાઃ

તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પિતુઃ સુબુદ્ધિઃ પ્રણમ્ય ભક્ત્યા જનનીસમેતમ્ ।
નૃપોત્તમં તં નૃપનન્દનો ઽસૌ દિદેશ ભોગાર્થમનેકવિત્તમ્

આજ્ઞાવિધેયાંસ્તુ પિતુર્નિયોજ્ય દાસાંશ્ચ દાસીશ્ચ હિરણ્યકણ્ઠીઃ ।
મત્સ્યધ્વજાર્ત્તસ્ય સુખાય પુત્રસ્તતો મહીરક્ષણમાચચાર

નૃપૈસ્તુતો ધર્મવિભૂષણો ઽસૌ સમાવૃતો દ્વીપવતીં સમગ્રામ્ ।
તસ્યેત્થમુર્વીં ચરતશ્ચ ભૂપ ન પાપબુદ્ધિં કુરુતે જનૈઘઃ

ન ચાપિ વૃક્ષઃ ફલપુષ્પહીનો ન ક્ષેત્રમાસીદ્યવશાલિહીનમ્ ।
સ્રવન્તિ ગાવો ઘટપૂરદુગ્ધં ઘૃતાધિકં શર્કરવત્સુમિષ્ટમ્

ક્ષીરં સુપેયં સકલાર્તિનાશનં પાપાપહં પુષ્ટિવિવર્ધનં ચ ।
જનો ન કશ્ચિદ્વિભવસ્ય ગોપ્તા ભર્તુહિં ભાર્યા ન કટૂક્તિવાદિની

પુત્રો વિનીતઃ પિતૃશાસને રતો વધૂઃ સ્થિતા હસ્તપુટે ચ શ્વશ્રોઃ ।
દ્વિજોપદેશે હિ જનો વ્યવસ્થિતો વેદોક્તધર્માચરણાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

ન ભુઞ્જતે માધવવાસરે જના ન યાન્તિ શોષં ભુવિઃ નિમ્નગાસ્તુ ।
સંભુજ્ય માના નહિ યાન્તિ સંપદઃ સંભોગયુક્તૈરપિ માનવૈઃ ક્ષયમ્

વિવૃદ્ધિમાયાન્તિ જલૈરિવોર્દ્ધ્વં દૂર્વાતૃણં શાદ્વલતામુપૈતિ ।
કૃતી ચ લોકો હ્યભવત્સમસ્તો ધર્માઙ્ગદે પાલનસંપ્રવૃત્તે

ભુક્ત્વા તુ સૌખ્યાનિ ચ યાન્તિ માનવા હરેઃ પદં તદ્દિનસેવનેન ।
દ્વારાણિ સધ્વાન્તનિશાસુ ભૂપ ગુપ્તાનિ કુર્વન્તિ ન દસ્યુ ભીતાઃ

ન ચાપિ ગોપેષુ દદન્તિ વૃત્તિં સ્વેચ્છાચરા મન્દિરમાવ્રજન્તિ ।
ક્ષીરં ક્ષરન્ત્યો ઘટવત્સુભૂરિશો વત્સપ્રિયાઃ શાન્તિકરાશ્ચ ગાવઃ

અકૃષ્ટપચ્યા ધરણી સમસ્તા પ્રરૂઢસસ્યા કિલ લાઙ્ગલં વિના ।
માતુઃ પયોભિઃ શિશવઃ સુપુષ્ટા ભર્તુઃ પ્રયોગૈઃ પ્રમદાઃ સુપુષ્ટાઃ

નૃપૈઃ સુગુપ્તાસ્તુ જનાઃ સુપુષ્ટાઃ સત્યાભિયુક્તો હિ વૃષઃ સુપુષ્ટઃ ।
એવં વિધે ધર્મરતિપ્રધાને જને પ્રવૃત્તે હરિભક્તિયુક્તે ।
સંરક્ષ્યમાણે હિ નૃપાત્મજેન જગામ કાલઃ સુખહે તુભૂતઃ

નિરામયો ભૂતિસમન્વિતશ્ચ સભૂરિવર્ષોત્સવકારકશ્ચ ।
પૃથ્વીપતિશ્ચાતિવિમોહિતશ્ચ વિમોહિનીચેષ્ટિતસૌખ્યયુક્તઃ

દિનં ન જાનાતિ ન ચાપિ રાત્રિં માસં ચ પક્ષં ચ સ વત્સરં ચ ।
અતીવ મુગ્ધઃ સુરતેન તસ્યા વિરઞ્ચિપુત્ર્યાઃ શુભચેષ્ટિતાયાઃ
વિમોહિનીસંગમને નૃપસ્ય બભૂવ શક્તિસ્ત્વધિકા મનોજે ।
યથા યથા સેવત એવ ભૂપસ્તથા તથા વૃદ્ધિમિયર્તિ વીર્યમ્ ।
પક્ષેષુ શુક્લેષ્વિવ શીતભાનુર્ન ક્ષીયતે સંતતસેવનેન

વૃન્દારકઃ પીતસુધારસો યથા સંસ્પૃશ્ય સંસ્પૃશ્ય પુનર્નવો ઽસૌ ।
પિબંસ્તુ પાનં સુમનોહરં હિ શૃણ્વંસ્તુ ગીતં સુપદપ્રયુક્તમ્

પશ્યંશ્ચ રૂપં સ નિતંબિનીનાં સ્પૃશન્સ્પૃશન્મોહિનિવક્ત્રચન્દ્રમ્ ।
વિમર્દ્દમાનસ્તુ કરેણ તુઙ્ગૌ સુખેન પીનૌ પિશિતોપરૂઢૌ

ઘનસ્તનૌ કાઞ્ચનકુંભતુલ્યૌ પ્રચ્છાદિતૌ હારવિભૂષણેન ।
વલિત્રયં નાતિવિવર્દ્ધમાનં મનોહરં લોમશરાજિશોભમ્

સ્તનસ્ય રૂપં પરિતો વિલોક્ય દધ્રે વરાઙ્ગ્યાઃ શુભલોચનાયાઃ ।
નહીદૃશં ચારુતરં નિતાન્તં નિતંબિનીનાં મનસો ઽભિરામમ્

યાદૃગ્વિધં મોહિનમોહનાર્થં વિનિર્મિતં યદ્વિધિના સ્વરૂપમ્ ।
મૃગેન્દ્રશત્રોઃકરસન્નિકાશે જઙ્ઘે વિલોમે દ્રુતકાઞ્ચનાભે

શશાઙ્કકાન્તિર્દ્દશનસ્ય પઙ્ક્તિર્નિગૂઢગુલ્ફે જનમોહનાર્થમ્ ।
આપાદશીર્ષં કિલ તત્સ્વરૂપં સંપશ્યતચ્ચારુવિશાલનેત્ર્યાઃ

મેને સુરાણામધિકં હિ રાજા કૃતાર્થમાત્માનમતીવ હર્ષાત્ ।
અહો સુતન્વી વિપુલેક્ષણેયં યાચિષ્યતે યચ્ચ તદેવ દેયમ્

અસ્યાસ્તુ રમ્યે સુરતે શુભાયા દાસ્યામિ ચાન્તે નિજવિત્તજાતમ્ ।
સુદુર્લભં દેયમદેયમન્યૈર્દાસ્યામિ ચાસ્યા યદિ વાપ્યદેયમ્

યદ્યપ્યદેયં મમ જીવિતં હિ યાચિષ્યતે ચેદ્યદિ હેમવર્ણા ।
દાસ્યામિ ચેદં ન વિચારયિષ્યે પુત્રં વિના નાસ્તિ નદેયમસ્યાઃ