નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.17

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે પતિવ્રતોપાખ્યાનં નામ ષોડશો ઽધ્યાયઃ
પુત્ર ઉવાચ
તસ્માદીર્ષ્યાં પરિત્યજ્ય મોહિનીમનુભોજય ।
ન માતરીદૃશો ધર્મો લોકેષુ ત્રિષુ લભ્યતે

સ્વહસ્તેન પ્રિયાં ભર્તુર્ભાર્યાં યા તુ પ્રભોજયેત્ ।
સપત્નીં તુ સપત્ની હિ કિઞ્ચિદન્નં દદાતિ ચ

તદનન્તં ભવેદ્દેવિ માતરિત્યાહ નાભિજઃ ।
કુરુ વાક્યં મયોક્તં હિ સ્વામિનિ ત્વં પ્રસીદ મે

તાતસ્ય સૌખ્યં કર્તવ્યમાવાભ્યાં વરવર્ણિની ।
ભવેત્પાપક્ષયઃ સમ્યક્ સ્વર્ગપ્રાપ્તિસ્તથાક્ષયા

પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવી સંધ્યાવલી તદા ।
અભિમન્ત્ર્ય પરિષ્વજ્ય તનયં સા પુનઃ પુનઃ

મૂર્ધ્નિ ચૈનમુપાઘ્રાય વચનં ચેદમબ્રવીત્ ।
કરિષ્યે વચનં પુત્ર ત્વદીયં ધર્મસંયુતમ્

ઇર્ષ્યાં માનં પરિત્યજ્ય ભોજયિષ્યામિ મોહિનીમ્ ।
શતપુત્રા હ્યહં પુત્ર ત્વયૈકેન સુતેન હિ

નિયમૈર્બહુભિર્જાતો દેહક્લેશકરૈર્ભવાન્ ।
વ્રતરાજેન ચીર્ણેન પ્રાપ્તસ્ત્વમચિરાત્સુતઃ

નહીદૃશં વ્રતં લોકે ફલદાયિ પ્રદૃશ્યતે ।
સદ્યઃ પ્રત્યયકારીદં મહાપાતકનાશનમ્

કિં જાતૈર્બહુભિઃ પુત્રૈઃ શોકસંતાપકારકૈઃ ।
વરમેકઃ કુલાલંબી યત્ર વિશ્રમતે કુલમ્

ત્રૈલોક્યાદુપરિષ્ઠાહં ત્વાં પ્રાપ્ય જઠરે સ્થિતમ્ ।
ધન્યાનિ તાનિ શૂલાનિ યૈર્જાતસ્ત્વં સુતો ઽનઘ

સપ્તદ્વીપપતિઃ શૂરઃ પિતુર્વચનકારકઃ ।
આહ્લાદયતિ યસ્તાતં જનનીં વાપિ પુત્રકઃ

તં પુત્રં કવયઃ પ્રાહુર્વાખ્યમપરં સુતમ્ ।
એવમુક્ત્વા તુ વચનં દેવી સંધ્યાવલી તદા

વીક્ષાં ચક્રે ઽથ ભાણ્ડાનિ ષડ્રસસ્ય તુ હેતવે ।
તસ્યા વીક્ષણમાત્રેણ પરિપૂર્ણાનિ ભૂપતે

ષડ્રસત્ય સુખોષ્ણસ્ય મોહિનીભોજનેચ્છયા ।
અમૃતસ્વાદુકલ્પસ્ય જનસ્ય તુ મહીપતે

તતો દર્વીં સમાદાય કાઞ્ચનીં રત્નસંયુતામ્ ।
પરિવેષયદવ્યગ્રા મોડિન્યાશ્ચારુહાસિની

કાઞ્ચને ભાજને શ્લેક્ષ્ણે માનભોજનવેષ્ટિતે ।
શનૈઃ શનૈશ્ચ બુભુજે ઇષ્ટમન્નં સુસંસ્કૃતમ્

ઉપવિશ્યાસને દેવી શાતકૌભમયે શુભે ।
વીજ્યમાના વરારોહા વ્યાજનેન સુગીતિના

ધર્માઙ્ગદગૃહી તેન શિખિપુચ્છભવેન તુ ।
સા ભુક્તા બ્રહ્મતનયા તદન્નમમૃતોપમમ્

ચતુર્ગુણેન શીતેન કૃત્વા શૌચમથાત્મનઃ ।
જગૃહે પુત્રદત્તં તુ તાંબૂલં તત્સુગન્ધિમત્

વરચન્દનયુક્તેન હસ્તેન વરવર્ણિની ।
તતઃ પ્રહસ્ય શનકૈઃ પ્રાહ સંધ્યાવલીં નૃપ

જનની કિં તુ દેવિ ત્વં વૃષાઙ્ગદનૃપસ્ય તુ ।
ન મયા હિ પરિજ્ઞાતા શ્રમસ્વેદિતયા શુભે

વદત્યેવં બ્રહ્મસુતા યાવત્સંધ્યાવલીં નપ ।
તાવત્પ્રણમ્ય નૃપતેઃ પુત્રો વચનમબ્રવીત્

ઉદરે હ્યનયા દેવ્યા ઘૃતઃ સંવત્સરત્રયમ્ ।
તવ ભર્તુઃ પ્રસાદેન વૃદ્ધિં સંપ્રાપ્તવાનહમ્

સંત્યનેકાનિ માતૄણાં શતાનિ મમ સુંદરિ ।
અસ્યાઃ પીતં પયો ભૂરિ કુચયોઃ સ્નેહસંપ્લુતમ્

અનયા સા રુજા તીવ્રા વિધૃતા પ્રાયશો જરા ।
ઇયં માં જનયિત્વૈવ જાતા શિથિલબન્ધના

તન્નાસ્તિ ત્રુષુ લોકેષુ યદ્દત્વા ચાનૃણો ભવેત્ ।
માતુઃ પુત્રસ્ય ચાર્વઙ્ગિ સત્યમેતન્મયેરિતમ્

સો ઽહં ધન્યતરો લોકે નાસ્તિ મત્તો ઽધિકઃ પુમાન્ ।
ઉત્સંગે વર્તયિષ્યામિ માતૃસંઘસ્ય નિત્યશઃ

નોત્સંગે ચેજ્જનન્યા હિ તનયો વિશતિ ક્વચિત્ ।
માતૃસૌખ્યં ન જાનાતિ કુમારી ભર્તૃજં યથા

માતુરુત્સંગમારૂઢઃ પુત્રો દર્પાન્વિતો ભવેત્ ।
હારમુત્તમદેહસ્થં હસ્તેનાહર્તુમિચ્છતિ

પાલ્યમાનો જનન્યા હિ પિતૃહીનો ઽપિ દર્પિતઃ ।
સમીહતે જગદ્ધર્તું સવીર્યં માતૃજં પયઃ

એતજ્જઠરસંસર્ગિ ભવત્યુત્સંગશઙ્કિતઃ ।
અસ્યાશ્ચૈવાપરાણાં ચ વિશેષો યદિ મે ન ચેત્

તેન સત્યેન મે તાતો જીવતાચ્છરદાં શતમ્ ।
એવં બ્રુવાણે તનયે મોહિની વિસ્મયં ગતા

કથમસ્ય પ્રહર્તવ્યં મયા નિર્ઘૃણશીલયા ।
વિનીતસ્ય હ્યપાપસ્ય ઔચિત્યં પાપિનો ગૃહે

પિતુઃ શુશ્રૂષણં યસ્ય ન તસ્ય સદૃશં ક્ષિતૌ ।
એવં ગુણાધિકસ્યાહં કર્તું કર્મ જુગુપ્સિતામ્

પુત્રસ્ય ધર્મશીલસ્ય ભૂત્ત્વા તુ જનની ક્ષિતૌ ।
એવં વિમૃશ્ય બહુધા મોહિની લોકસુંદરી

ઉવાચ તનયં બાલા શીઘ્રમાનય મે પતિમ્ ।
ન શક્નોમિ વિના તેન મુહૂર્તમપિ વર્તિતુમ્

તતઃ સ ત્વરિતં ગત્વા પ્રણમ્ય પિતરં નૃપ ।
કનિષ્ઠા જનની તાત શીઘ્રં ત્વાં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ

પ્રસાદઃ ક્રિયતાં તસ્યાઃ પૂજ્યતાં બ્રહ્મણઃ સુતા ।
પુત્રવાક્યેન નૃપતિરતત્ક્ષણાદ્ગન્તુમુદ્યતઃ

પ્રહૃષ્ટવદનો ભૂત્વા સંધ્યાવલ્યા નિવેશનમ્ ।
સંપ્રવિશ્ય ગૃહે રાજા દદર્શ શયનસ્થિતામ્

મોહિનીં મોહસંયુક્તાં તપ્તકાઞ્ચનસપ્રભામ્ ।
ઉપાસ્ય માનાં પ્રિયયા સંધ્યાવલ્યા શનૈઃ શનૈઃ

પુત્રવાક્યાત્પરિત્યજ્ય ક્રોધં સાપત્ન્યજં તથા ।
દૃષ્ટ્વા રુક્માઙ્ગદં પ્રાપ્તં શયને મોહ્ય સુંદરી

પ્રહૃષ્ટવદના પ્રાહ રાજાનં ભૂરિદક્ષિણમ્ ।
ઇહોપવિશ્યતાં કાન્ત પર્યઙ્કે મૃદુતૂલકે

સર્વં નિરીક્ષિતં ભૂપ રાજ્યતન્ત્રં ત્વયા ચિરમ્ ।
અદ્યાપિ નહિ તે વાઞ્છા રાજ્યે પરિનિવર્તતે

મન્યે દુષ્કૃતિનં ભૂપ ત્વામત્ર ધરણીતલે ।
યઃ સમર્થં સુતં જ્ઞાત્વા સ્વયં પશ્યેન્નૃપશ્રિયમ્

તસ્માત્ત્વત્તો ઽધિકો નાસ્તિ દુઃખી લોકેષુ કશ્ચન ।
સુપુત્રાણાં પિતૄણાં હિ સુખં યાતિ ક્ષણં નૃપ

દુઃખેન પાપભોક્તૄણાં વિષયાસક્તચેતસામ્ ।
સર્વાશ્ચ પ્રકૃતી રાજંસ્તવેષ્ટાઃ પૂર્ણપુણ્યજાઃ

ધર્માઙ્ગદે પાલયાને કથં ત્વં વીક્ષસે ઽધુના ।
પરિત્યજ્ય પ્રિયાસૌખ્યં કીનાશ ઇવ દુર્બલઃ

યદિ પાલયસે રાજ્યં મયા કિં તે પ્રયોજનમ્ ।
નિષ્પ્રયોજનમાનીતા ક્ષીરસાગરમસ્તકાત્

વિડ્ભોજ્યા હિ ભવિષ્યામિ પક્ષિણામામિષં યથા ।
યો ભાર્યાં યૌવનોપેતાં ન સેવેદિહ દુર્મતિઃ

કૃત્યાચરણસક્તસ્તુ કુતસ્તસ્ય ભવેત્પ્રિયા ।
અસેવિતા વ્રજેદ્ભાર્યા અદત્તં હિ ધનં વ્રજેત્

અરક્ષિતં વ્રજેદ્રાજ્યં અનભ્યસ્તં શ્રુતં વ્રજેત્ ।
નાલસૈઃ પ્રાપ્યતે વિદ્યા ન ભાર્યા વ્રતસંસ્થિતૈઃ

નાનુષ્ઠાનં વિના લક્ષ્મીર્નાભક્તૈઃ પ્રાપ્યતે યશઃ ।
નોદ્યમી સુખમાપ્નોતિ નાભાર્યઃ સંતતિં લભેત્

નાશુચિર્દ્ધર્મમાપ્નોતિ ન વિપ્રો ઽપ્રિયવાગ્ધનમ્ ।
અપૃચ્છન્નૈવ જાનાતિ અગચ્છન્ન ક્વચિદ્વ્રજેત્

અશિશ્યો ન ક્રિયાં વેત્તિ ન ભયં વેત્તિ જાગરી ।
કસ્માદ્ભૂપાલ માં ત્યક્ત્વા ધર્માઙ્ગદગૃહે શુભે

વીક્ષ્યસે રાજ્યપદવીં સમર્થે તનયે વિભો

એવં બ્રુબાણાં તનયાં વિધેસ્તુ રતિપ્રિયાં ચારુવિશાલનેત્રામ્ ।
વ્રીડાન્વિતઃ પુત્રસમીપવર્તી પ્રોવાચ વાક્યં નૃપતિઃ પ્રિયાન્તામ્