નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.14

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીસંમોહનં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
સંપ્રસ્થિતાવુભૌ રાજન્ગિરિશીર્ષાદ્ધરાતલમ્ ।
પશ્યમાનૌ બહૂન્ભાવાન્ગિરિજાતાન્મનોહરમનોહરાન્

કેચિદ્વિદ્રુમસંકાશાઃ કેચિદ્રજતસન્નિભાઃ ।
કેચિન્નીલસમપ્રખ્યાઃ કેચિત્કાઞ્ચનસત્વિષઃ

કેચિત્સ્ફાટિકવર્ણાભા હરિતાલનિભાઃ પરે ।
અન્યોન્યશ્લેષતાં પ્રાપ્તૌ સકલૈઃ સ્થાવરૈરિવ

સપ્રાપ્ય વસુધાં ભૂપો હ્યપશ્યદ્વાજિનાં વરમ્ ।
ખન્યમાનં ખુરેણોર્વી કુલિશાભેન વેગિના

તસ્ય દારયતઃ પૃથ્વીં સુતીક્ષ્ણેન ખુરેણ હિ ।
ગૃહગોધાભવત્તસ્મિન્ ભૂભાગાન્તર્ગતા કિલ

નિર્ગચ્છમાના નૃપતે ખુરેણ વિદલીકૃતા ।
વિદીર્યમાણાં નૃપતિરપશ્યત્સ દયાપરઃ

અભ્યધાવત વેગેન હા હતેતિ પ્રિયાં વદન્ ।
તતઃ સ વૃક્ષપત્રેણ કોમલેન મહીપતિઃ

ઉત્સાર્ય તાં ખુરાદાશુ પ્રાક્ષિપત્તૃણશાદ્વલે ।
તતસ્તુ મોહિનીં પ્રાહ પ્રેક્ષ્ય મૂર્ચ્છાગતાં હિ તામ્

શીઘ્રમાહર ચાર્વઙ્ગિજલં જલજલોચને ।
યેન મૂર્ચ્છાગતાં સિંચે ગૃહગોધાં વિમર્દ્દિતામ્

સા ભર્તુર્વચનાચ્છીઘ્રમાનયચ્છીતલં જલમ્ ।
તેનાભ્યષિં ચન્નૃપતિર્ગૃહગોધાં વિમૂર્ચ્છિતામ્

અવાપ ચેતનાં રાજન્ શીતલાજ્જલસેચનાત્ ।
અભિઘાતેષુ સર્વેષુ શસ્તં વારિપ્રસેચનમ્

અથવા ક્લિન્નવસ્ત્રેણ સહસા બન્ધનં હિતમ્ ।
સંપ્રાપ્તચેતના ભૂપ ગોધા વચનમબ્રવીત્

રાજાનમગ્રતો વીક્ષ્ય વેદનાર્તા શનૈઃ શનૈઃ ।
રુક્માઙ્ગદ મહાબાહો નિબોધ મમ ચેષ્ટિતમ્

શાકલે નગરે રમ્યે ભાર્યાહં હ્યગ્રજન્મનઃ ।
રૂપયૌવનસંપન્ના તસ્ય નાતિપ્રિયા વિભો

સદા વિદ્વેષસંયુક્તો મયિ નિષ્ઠુરજલ્પકઃ ।
નાન્યસ્ય કસ્યચિદ્દ્વેષ્ટા સ તુ મે નૃપતે પતિઃ

તતો ઽહ ક્રોધસંયુક્તા વશીકરણલંભનાત્ ।
અપૃચ્છં પ્રમદા રાજન્યાસ્ત્યક્તાઃ પતિભિઃ કિલ

તાભિરુક્તા હ્યહં ભૂપ વશ્યો ભર્તા ભવિષ્યતિ ।
અસ્માકં પ્રત્યયો જાતો ભર્તૃત્યાગાવમાનનાત્

પ્રવ્રજ્યાભેષજૈર્વશ્યા જાતા હિ પતયસ્તુ નઃ ।
ત્વં પૃચ્છ તાં વરારોહે દાસ્યતે ભેષજં શુભમ્

ન વિકલ્પસ્ત્વયા કાર્યો ભવિતા દાસવત્પતિઃ ।
તતો ઽહં ત્વરિતં ગત્વા તાસાં વાક્યેન ભૂપતે

પ્રાસાદઃ કથિતસ્તસ્યાઃ પૃચ્છન્ત્યા મમ માનવૈઃ ।
શતસ્તંભસમાયુક્તઃ કાન્તિમત્સુધયા યુતઃ

પ્રવિશ્ય તં સુતેજસ્કામપશ્યં બ્રહ્યચારિણીમ્ ।
પ્રાવૃતાં દીર્ઘવસ્ત્રેણ સન્ધ્યારાગસવર્ણિનીમ્

દીર્ઘાભિઃ સા જટાભિસ્તુ સંવૃતા દીપ્તિસયુતા ।
પરિચારકૈસ્તુ સંયુક્તા વીજ્યમાના શનૈઃ શનૈઃ

અક્ષસૂત્રકરા સા તુ જપન્તી ભગમાલિની ।
સર્વવશ્યકરં મન્ત્રં ક્ષોભકં પ્રત્યયાવહમ્

તતો ઽહં પ્રણતા ભૂત્વા પદ્ભ્યાં ન્યસ્યાઙ્ગલીયકમ્ ।
મૃદુકાઞ્ચનસંભૂતં અતિરિક્તપ્રભાન્વિતમ્

તતો હૃષ્ટાભવદ્દૃષ્ટ્વા પદસ્થં ચાઙ્ગુલીયકમ્ ।
અપૃષ્ટયા તયા જ્ઞાતં મમ ભર્ત્તુર્વિમાનનમ્

તયોક્તાહં તતો ભૂપ તાપસ્યા પ્રણતા સ્થિતા ।
ચૂર્ણો રક્ષાન્વિતો હ્યેષ સર્વભૂતવશાનુગઃ

ત્વયા ભર્તરિ સંયોજ્યો રક્ષ્યં ગ્રીવાશયાઙ્કુરમ્ ।
ભવિષ્યતિ પતિર્વશ્યો નાન્યાં યાસ્યતિ સુન્દરીમ્

ચૂર્ણરક્ષાં ગૃહીત્વાહં પ્રાપ્તાભર્તૃગૃહં પુનઃ ।
પ્રદોષે પયસા યુક્તશ્ચૂર્ણો ભર્તરિ યોજિતઃ

ગ્રીવાયાં હિ કૃતા રક્ષા ન વિચારો મયા કૃતઃ ।
યદા સ પીતચૂર્ણસ્તુ ભર્તા નૃપવરોત્તમા

તદહઃ ક્ષયરોગો ઽભૂત્પતિઃ ક્ષીણો દિને દિને ।
ગુહ્યે તુ ક્રિમયો જાતાઃ ક્ષતદુષ્ટવ્રણોદ્ભવાઃ

દિનૈઃ કતિપયૈર્જાતૈર્દીપવદ્રવિદર્શનાત્ ।
હતતેજાસ્તથા ભર્ત્તા મામુવાચાકુલેન્દ્રિયઃ

ક્રન્દમાનો દિવા રાત્રૌ દાસો ઽસ્મિ તવ શોભને ।
ત્રાહિ માં શરણં પ્રાપ્તં ન ગચ્છેયં પરિસ્ત્રિયમ્

તત્તસ્ય રુદિતં શ્રુત્વા ભયભીતા મહીપતે ।
તસ્યાં નિવેદિતં સર્વં કથં ભર્તા ભવેત્સુખી

તયાપિ ભેષજં દત્તં દ્વિતીયં દાહશાન્તયે ।
દત્તે તુ ભેષજે તસ્મિન્સુસ્થો ઽભૂત્તત્ક્ષણાત્પતિઃ

પૂર્વચૂર્ણોદ્ભવો દાહઃ શાન્તસ્તેનૌષધેન હ ।
તતઃ પ્રભૃતિ મે ભર્તા વશ્યો ઽભૂદ્વચને સ્થિતઃ

કાલેન પઞ્ચતાં પ્રાપ્તા ગતા નરકયાતનામ્ ।
તામ્રભ્રાષ્ટ્રે હ્યહં દગ્ધા યુગાનિ દશ પઞ્ચ ચ

સૂક્ષ્માણિ તિલમાત્રાણિ કૃત્વા ખણ્ડાન્યનેકશઃ ।
કિઞ્ચિત્પાતકશેષેણ ધરાયામવતારિતા

ગૃહગોધામયં રૂપં કૃતં ભાસ્કરજેન મે ।
સાહમત્ર સ્થિતા ભૂપ વર્ષાણામયુતં પુરા

યાન્યાપિ યુવતિર્ભૂપ ભર્તુર્વશ્યં સમાચરેત્ ।
વૃથાધર્મા દુરાચારા દહ્યતે તામ્રભ્રાષ્ટ્રકે

ભર્તા નાથો ગતિર્ભર્તા દૈવતં ગુરુરેવ ચ ।
તસ્ય વશ્યં ચરેદ્યા તુ સા કથં સુખમાપ્નુયાત્

તિર્યગ્યોનિશતં યાતિ ક્રિમિકુષ્ઠસમન્વિતા ।
તસ્માદ્ભૂપાલ કર્તવ્યં સ્ત્રીભિર્ભર્તૃવચઃ સદા

સાહં યાસ્યે પુનર્યોનિં કુત્સિતાં પાતકાન્વિતામ્ ।
યદિ નોદ્ધરસે રાજન્નદ્ય માં શરણાગતામ્

સુકૃતસ્ય પ્રદાનેન વિજયાજનિતેન હિ ।
યા ત્વયા સંગમે પુણ્યે કૃતા શ્રવણદ્વાદશી

સરય્વાશ્ચૈવ ગઙ્ગાયાઃ પાપનાશવિધાયકે ।
પ્રેતનિર્યાતની પુણ્યા માનસેપ્સિતદાયિની

યસ્યાં ગૃહે ઽપિ ભૂપાલ સંસ્મૃતો મનુજૈર્હરિઃ ।
સર્વતીર્થફલાવાપ્તિં કુરુતે નાત્ર સંશયઃ

દત્તં જપ્તં હુતં યચ્ચ કૃતં દેવાર્ચનાદિકમ્ ।
સર્વં તદક્ષયં ભૂપ યત્કૃતં વિજયાદિને

એવંવિધં ફલં યસ્યાસ્તદ્દેહિ સુકૃતં મમ ।
દ્વાદશ્યામુપવાસેન ત્રયોદશ્યાં તુ પારણે

દ્વાદશાબ્દોપવાસસ્ય ફલં પ્રાપ્તોત્યુપોષણે ।
દયાં કૃત્વા મહીપાલ ધર્મમૂર્તિર્ભવાન્ ક્ષિતૌ

વૈવસ્વતપથધ્વંસી પરિત્રાહિ સુદુઃખિતામ્ ।
ગૃહગોધાવચઃ શ્રુત્વા મોહિની વાક્યમબ્રવીત્

સ્વકૃતં તુ જનો ઽશ્નાતિ સુખદુઃખાત્મકં બિભો ।
તસ્માત્કિમનયા કાર્યં પાપયા ભર્તુદુષ્ટયા

યયા ભર્તા વશં નીતો રક્ષાચૂર્ણાદિભિર્નૃપ ।
સાધુભ્યો યત્કૃતં રાજન્યશઃસ્વર્ગકરં ભવેત્

ઉભયોર્ભ્રં શતામેતિ પાપેભ્યો યત્કૃતં ભવેત્ ।
શર્કરામિશ્રિતં ક્ષીરં કાદ્રવેયે નિયોજિતમ્

વિષવૃદ્ધિં કરોત્યેવ તદ્વત્પાપકૃતં ભવેત્ ।
પરિત્યજેમાં ત્વં પાપાં ગચ્છાવો નગરાય વૈ

જન્મવ્યાપારસક્તાનામાત્મસૌખ્યં વિનશ્યતિ ।
રુક્માઙ્ગદ ઉવાચ
બ્રહ્માત્મજે કથં વાક્યમીદૃશં વ્યાહૃતદં ત્વયા ।
ન સાધૂનામિદં વૃત્તં ભવતીતિ વરાનને

આત્મસૌખ્યકરાઃ પાપા ભવન્તિ પરતાપિનઃ ।
વિપ્રપન્ના વરારોહે પરોપકરણાય વૈ

શશી સૂર્યો ઽથ પર્જન્યો મેદિની હુતભુગ્જલમ્ ।
ચન્દનં પાદપાઃ સંતઃ પરોપકરણાય વૈ

શ્રૂયતે કિલ રાજાસીદ્ધરિશ્ચન્દ્રો વરાનને ।
ચાણ્ડાલમન્દિરાવાસી ભાર્યાતનયવિક્રયી

અસત્યવચનાદ્ભીતો દુઃખાદ્દુઃખતરં ગતઃ ।
તસ્ય સત્યેન સંતુષ્ટાદેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ

વરેણ છન્દયાઞ્ચક્રુર્હરિશ્ચન્દ્રં મહીપતિમ્ ।
તેન સત્યવતા ચોક્તા દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ ।
યદિ તુષ્ટા હિ વિબુધા વરં મે દાતુમર્હથ

એષા હિ નગરી સર્વા સદ્રુમા સસરીસૃપા ।
સબાલવૃદ્ધતરુણા સનારી સચતુષ્પદા

પ્રયાતુ કૃતપાપાપિસ્વર્ગતિં નગરી મમ ।
અયોધ્યાપાતકં ગૃહ્ય ગન્તાહં નરકં ધ્રુવમ્

એકાકી નહિ ગચ્છામિ પરિત્યજ્ય જનં ક્ષિતૌ ।
સ્વર્ગં વિબુધશાર્દૂલાઃ સત્યમેતન્મયેરિતમ્

તસ્ય તાં સ્થિરતાં જ્ઞાત્વા સહ તેનૈવ સા પુરી ।
જગામ સ્વર્ગલોકં ચ ઇન્દ્રાદીનામનુજ્ઞયા

સો ઽપિ સ્વર્ગે સ્થિતો રાજા સ્વપુરેણ સમન્વિતઃ ।
કામગેન વિમાનેન પૂજ્યમાનો ઽમરૈરપિ

અસ્થિદાનં કૃતં દેવિ કૃપયા હિ દધીચિના ।
દેવાનામુપકારાર્થં શ્રુત્વા દૈત્યૈઃ પરાજિતાન્

કપોતાર્થં સ્વમાંસાનિ શિબિના ભૂભુજા પુરા ।
પ્રદત્તાનિ વરારોહે શ્યેનાય ક્ષુધિતાય વૈ

જીમૂતવાહનો રાજા પુરાસીત્ક્ષિતિમણ્ડલે ।
તેનાપિ જીવિતં દત્તં પન્નગાય વરાનને

તસ્માદ્દયાલુના દેવિ ભવિતવ્યં મહીભુજા ।
શુચાવમેધ્યે ઽપિ શુભે સમં વર્ષતિ વારિદઃ

ચાણ્ડાલપતિતૌ ચન્દ્રો હ્લાદયેચ્ચ નિજૈઃ કરૈઃ ।
તસ્માદિમાં વરારોહે ગૃહ ગોધાં સુદુઃખિતામ્

ઉદ્ધરિષ્યે નિજૈઃ પુણ્યૈર્દૈહિત્રૈર્નાહુષો યથા ।
વિમોહિનીં તિરસ્કૃત્ય ગૃહગોધામુવાચ હ

દત્તં દત્તં મયા પુણ્યં વિજયાસંભવં તવ ।
ગચ્છ વિષ્ણુગતાંલ્લોકાન્વિધૂતાશેષકલ્મષા

તદ્વાક્યાત્સહસા ભૂપ દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
વિમુચ્ય દેહં તજ્જીર્ણં ગૃહગોધાસમુદ્ભવમ્

જગામામન્ત્ર્ય તં ભૂપં દ્યોતયન્તી દિશો દશ ।
સીમન્તમિવ કુર્વાણા વૈષ્ણવં પદમુદ્ભુતમ્

યદ્યોગિગમ્યં હુતભુક્પ્રકાશં વરં વરેણ્યં પરમાત્મભૂતમ્ ।
તમ્માદિયં ચૈવ શિખિપ્રદીપા જગત્પ્રકાશાય નૃપપ્રસૂતા