નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.8

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે ગઙ્ગામાહાત્મ્યં નામ સત્પમો ઽધ્યાયઃ
સનક ઉવાચ
એવમૌર્વાશ્રમે તે દ્વે બાહુભાર્યે મુનીશ્વર ।
ચક્રાતે ભક્તિભાવેન શુશ્રૂષઆં પ્રતિવાસરરમ્

ગતે વર્ષાર્ધ્દકે કાલે જ્યેષ્ઠા રાજ્ઞી તુ યા દ્વિજ ।
તસ્યાઃ પાપમતિર્જાતા સપત્ન્યાઃ સંપદં પ્રતિ

તતસ્તયા ગરો દત્તઃ કનિષ્ઠાયૈ તુ પાપયા ।
ન સ્વપ્રભાવં ચક્રે વૈ ગરો મુનિનિષેવયા

ભૂલેપનાદિભિઃ સમ્યગ્યતઃ સામુદિનં મુનેઃ ।
ચકાર સેવાં તેનાસૌ જીર્ણપુણ્યેન કર્મણા

તતો માસ ત્રયે ઽતીતે ગરેણ સહિતંસુતમ્ ।
સુષાવ સુશુભે કાલે શુશ્રૂષાનષ્ટકિલ્બિષા

અહો સત્સંગતિર્લોકે કિં પાપં ન વિનાશયેત્ ।
ન તદાતિસુખં કિં વા નરાણાં પુણ્યકર્મણામ્

જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં પાપં યચ્ચાન્યત્કારીતં પરૈઃ ।
તત્સર્વં નાશયત્યાશુ પરિચર્યા મહાત્મનામ્

જડો ઽપિ યાતિ પૂજ્યત્વં સત્સંગાજ્જગતીતલં ।
કલામાત્રો ઽપિ શીતાશુઃ શંભુના સ્વીકૃતો યથા

સત્સંગતિઃ પરામૃદ્ધિં દદાતિ હિ નૃણાં સદા ।
ઇહામુત્ર ચ વિગ્નેન્દ્ર સન્તઃ પૂજ્યતમાસ્તતઃ

અહો મહગ્દુણાન્વક્તું કઃ સમર્થો મુનીશ્વરા ।
ગર્ભં પ્રાત્પો ગરો જીર્ણો માસત્રયમહો ઽદ્ભુતમ્

ગરેણ સહિતં પુત્રં દૃષ્ટ્વા તેજોનિધિર્મુનિઃ ।
જાતકર્મ ચચકારાસૌ તન્નામ સગરેતિ ચ

પુપોષ સગરં બાલં તન્માતા પ્રીતિપૂર્વકમ્ ।
ચૌલોપવીતકર્માણિ તથા ચક્રે મુનીશ્વરઃ

શાસ્ત્રાણ્યધ્યાપયામાસ રાજયોગ્યાનિ મન્ત્રવિત્ ।
સમર્થં સગરં દૃષ્ટ્વા કિઞ્ચિદુદ્ભિન્નશૈશવમ્

મન્ત્રવત્સર્વ શાસ્ત્રાસ્ત્રં દત્તવાન્સ મુનીશ્વરઃ ।
સગરઃ શિક્ષિતસ્તેન સમ્યગૌર્વર્ષિણા મુને

બભૂવ બલવાન્ધર્મિ કૃતજ્ઞો ગુણવાન્સુધીઃ ।
ધર્મજ્ઞઃ સો ઽપિ સગરો મુનેરમિતતેજસઃ ।
સભિત્કુશાંવુપુષ્પાદિ પ્રત્યહં સમુપાનયત્

સ કદાચિદ્ગુણિનિધિઃ પ્રણિપત્ય સ્વમાતરમ્ ।
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા સગરો વિનયાન્વિતઃ

સગર ઉવાચ
માતર્ગતઃ પિતા કુત્ર કિંનામા કસ્ય વંશજઃ ।
તત્સર્વં મેસમાચક્ષ્વ શ્રોતું કૌતૂહલં મમ

પિત્રા વિહીના યે લોકે જીવન્તો ઽપિ મૃતોપમાઃ

દરીદ્રો ઽપિ પિતા યસ્ય હ્યાસ્તે સ ધનદોપમઃ ।
યસ્ય માતા પિતા નાસ્તિ સુખં તસ્ય ન વિદ્યતે

ધર્મહીનો યથા મૂર્ખઃ પરત્રેહ ચ નિન્દિતઃ ।
માતાપિતૃવિહીનસ્ય અજ્ઞસ્યાપ્યવિવેકિનઃ ।
અપુત્રસ્ય વૃથાં જન્મ ઋણગ્રસ્તસ્ય ચૈવ હિ

ચન્દ્રહીના યથા રાત્રિઃ પહ્મહીનં યથા સરઃ ।
પતિહીના યથા નારી પિતૃહીનસ્તથા શિશુઃ

ધર્મહીનો યથા જન્તુઃ કર્મહીનો યથા ગૃહી ।
પશુહીનો યથા વૈશ્યસ્તયા પિત્રા વિનાર્ભક્તઃ

સત્યહીનં યથા વાક્યં સાધુહીના યથા સભા ।
તપો યથા દયાહીનં સથા પિત્રા વિવાર્ભકઃ

વૃક્ષહીનં યથારણ્યં જલહીના યથા નદી ।
બેદહીનો યથા વાજી તથા પિત્રા વિનાર્ભક્તઃ

યથા લગુતરો લોકે માતર્યાવ્ઞાપરો નરઃ ।
તથા પિત્રા વિહીનસ્તુ બહુદુઃખાન્વિતઃ સુતઃ

ઇતીતિતં સુતેનૈષા શ્રુત્વા નિઃશ્વાસ્ય દુઃખિતા ।
સંપૃષ્ટં તદ્યથાવૃત્તં સર્વં તસ્મૈ ન્યવેદયત્

તચ્છુત્વા સગરઃ ક્રુદ્ધઃ કોપસંરક્ત લોચનઃ ।
હનિષ્યામીત્યરાતીન્સ પ્રતિજ્ઞામકરોત્તદા

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય મુનિં જનનીં ચ પ્રણમ્ય સઃ ।
પ્રસ્થાપિતઃ પ્રતસ્થે ચ તેનૈવ મુનિના વદા

ઔર્વાશ્રમાદ્રિનિષ્ક્રાન્તઃ સગરઃ સત્યવાક્ શુચિઃ ।
વશિષ્ટં સ્વકુલાચાર્યં પ્રાત્પઃ પ્રીતિસમન્વિતઃ

પ્રણમ્ય ગુરવે તસ્મૈ વિશિષ્ટાય મહાત્મને ।
સર્વં વિજ્ઞાપત્રામાસ જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા વિજાનતે

ઐન્દ્રાસ્ત્રં વારુણં બ્રાહ્મમાગ્રેયં સગરો નૃપઃ ।
તેનૈવ મુનિનાવાપ ખડ્ગં વજ્રોપમં ધનુઃ

તતસ્તેનાભ્યનુજ્ઞાતઃ સગરઃ સૌમનસ્યવાન્ ।
આશીર્ભિરર્ચિતઃ સદ્યઃ પ્રતસ્થે પ્રણિપત્ય તમ્

એકેનૈવ તુ ચાપેન સ શૂરઃ પરિપન્થિનઃ ।
સપુત્રપૌત્રાન્સગણાનકરોત્સ્વર્ગાસિનઃ

તચ્ચાપમુક્તબાણાગ્નિસંતતાસ્તદરાતવઃ ।
કેચિદ્વિનષ્ટા સંત્રસ્તાસ્તથા ચાન્યે પ્રદુદ્રુવુઃ

કેચિદ્વિશીર્ણ કેશાશ્ચવલ્મીકોપરિ સંસ્થિતાઃ ।
તૃણાન્યભક્ષયન્કેચિન્નગ્રાશ્ચ વિવિશુર્જનલમ્

શકાશ્ચ યવનાશ્વેવતથા ચાન્યે મહીભૃતઃ ।
સત્વરં શરણં જગ્મુર્વશિષ્ટં પ્રાણલોલુપાઃ

જિતક્ષિતિર્બાહુપુત્રો રિપૂન્ગુરુસમીપગાન્ ।
ચારૈર્વિજ્ઞાતવાન્સદ્યઃ પ્રાત્પ શ્ચાચાર્યસન્નિધિમ્

તમાગતં બાહુસુતં નિશમ્ય મુનિર્વશિષ્ટઃ શરણાગતાંસ્તાન્ ।
ત્રાતું ચ શિષ્યાભિહિતં ચ કર્તું વિવારયામાસ તદા ક્ષણેન

ચકાર મુણ્ડાઞ્શબરાન્યવનાંલ્લમ્બમૂર્દ્ધજાન્ ।
અન્ધાંશ્ચ શ્મશ્રુલાન્સર્વાન્મુણ્ડાન્વેદવહિષ્કૃતાન્

વસિષ્ટમુનિના તેન હતપ્રાયાન્નિરીક્ષ્ય સઃ ।
પ્રહસન્પ્રાહ સગરઃ સ્વગુરું તપસો નિધિમ્

॥ સાગર ઉવાચ
ભો ભો ગુરો દુરાચારાનેતાન્રક્ષસિ તાન્વૃથા ।
સર્વથાહં હનિષ્યામિ મત્પિતુર્દેશહારકાન્

ઉપેક્ષેત સમર્થઃ સન્ધર્મસ્ય પરિપન્થિનઃ ।
સ એવ સર્વનાશાય હેતુભૂતો ન સંશયઃ

બાન્ધવં પ્રથમં મત્વા દુર્જતાઃ સકલં જગત્ ।
ત એવ બલહીનાશ્ચેદ્ભજન્તે ઽત્યન્તસાધુતામ્

અહો માયાકૃતં કર્મ ખલાઃ કશ્મલચેતસઃ ।
તાવત્કુર્વન્તિ કાર્યાણિ યાવત્સ્યાત્પ્રબલં બલમ્

દાસભાવં ચ શત્રૂણાં વારસ્ત્રીણાં ચ સૌહૃદમ્ ।
સાધુભાવં ચ સર્પાણાં શ્રેયસ્કામો ન વિશ્વસેત્

પ્રહાસં કુર્વતે નિત્યં યાન્દન્તાન્દર્શયન્ખલાઃ ।
તાનેવ દર્શયન્ત્યાશુ સ્વસામર્થ્ય વિપર્યયે

પિશુના જિહ્વયા પૂર્વં પરુષં પ્રવદન્તિ ચ ।
અતીવ કરુણં વાક્યં વદન્ત્યેવ તથાબલાઃ

શ્રેયસ્કામો ભવેદ્યસ્તુ નીતિશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ ।
સાધુત્વં સમભાવં ચ ખલાનાં નૈવ વિશ્વસેત્

દુર્જનં પ્રણતિં યાન્તે મિત્રં કૈતવશીલિતમ્ ।
દુષ્ટાં ભાર્યાં ચ વિશ્વસ્તો મૃત એવ ન સંશયઃ

મા રક્ષ તસ્માદેતાન્વૈ ગોરુપવ્યાઘ્રકર્મિણઃ ।
હત્વૈતાનખિલાન્ દુષ્ટાંસ્ત્વત્પ્રસાદાન્મહીં ભજે

વશિષ્ટસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા સુપ્રીતો મુનિસત્તમઃ ।
કરાભ્યાં સગસ્યયાઙ્ગં સ્પૃશન્નિદમુવાચ હ

વસિષ્ટ ઉવાચ
સાધુ સાધુ મહાભાગ સત્યં વદસિ સુવ્રત ।
તથાપિ મદ્વચઋ શ્રુત્વા પરાં શાન્તિં લભિષ્યસિ

મયૈતે નિહિતાઃ પૂર્વં ત્વત્પ્રતિજ્ઞાવિરોધિનઃ ।
હાતાનાં હનવે કીર્તિઃ કા સમુત્પદ્યતે વદ

ભૂમીશ જન્તવઃ સર્વે કર્મપાશેન યન્ત્રિતાઃ ।
તથાપિ પાપૈર્નિહતાઃ કિમર્થં હંસિ તાન્પુનઃ

દેહસ્તુ પાપજનિતઃ પૂર્વપમેવૈનસા હતઃ ।
આત્મા હ્યભેદ્યઃ પૂર્ણત્વાચ્છાસ્ત્રાણામેષ નિશ્ચયઃ

સ્વકર્મફલભોગાનાં હેતુમાત્રા હિ જન્તવઃ ।
કર્માણિ દૈવમૂલાનિ દેવાધીનમિદં જગત્

આત્મા હ્યભેદ્યઃ રક્ષિતા દુષ્ટશિક્ષિતા ।
તતો નરૈરસ્વતન્ત્રૈઃ કિં કાર્યં સાધ્યતે વદ

શરીરં પાપસંભૂતં પાપેનૈવ પ્રવર્તતે ।
પાપમૂલમિદં જ્ઞાત્વા કથં હન્તું સમુદ્યતઃ

આત્મા શુદ્ધો ઽપિ દેહસ્થો દેહીતિ પ્રોચ્યતે બુધૈઃ ।
તસ્માદિદં વપુર્ભૂપ પાપમૂલં ન સંશયઃ

પાપમૂલવપુર્હન્તુઃ કા કીર્તિસ્તવ બાહુજ ।
ભવિષ્યતીતિ નિશ્ચિત્ય નૈતાન્હિંસીસ્તતઃ સુત

ઇતિ શ્રુત્વા ગુરોર્વાક્યં વિરરામ સ કોપતઃ ।
સ્પૃશન્કરેણ સગરં નન્દનં મુનયસ્તદા

અથાથર્વનિધિસ્તસ્ય સગરસ્ય મહાત્મનઃ ।
રાજ્યાભિષેકં કૃતવાન્મુનિભિઃ સહ સુવ્રતૈઃ

ભાર્યાદ્વયં ચ તસ્યાસીત્કેશિની સુમતિ સ્તથા ।
કાશ્યપસ્ય વિદર્ભસ્ય તનયે મુનસત્તમ

રાજ્યે પ્રતિષ્ટિતે દૃષ્ટ્વા મુનિરૌર્વસ્તપોનિધિઃ ।
વનાદાગત્ય રાજાનં સંભાષ્ય સ્વાશ્રમં યયૌ

કદાચિત્તસ્ય ભૂપસ્ય ભાર્યાભ્યાં પ્રાર્થિતોમુનિઃ ।
વરં દદાવપત્યાર્થમૌર્વો ભાર્ગવમન્ત્રવિત્

ક્ષણં ધ્યાનસ્થિતો ભૂત્વા ત્રિકાલજ્ઞો મુનીશ્વરઃ ।
કેશિતીં સુમતિં ચૈવ ઇદમાહ પ્રહર્ષયમ્

ઔર્વ ઉવાચ
એકા વંશધરં ચૈકમન્યા ષડ્યુતાનિ ચ ।
અપત્યાર્થં મહાભાગે વૃણુતાં ચ યથેપ્સિતમ્

અથ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય મુનેરૌર્વસ્ય નારદ ।
કેશિન્યેકં સુતં વવ્રે વંશસન્તાનકારણમ્

ષષ્ટિસહસ્રાણિ સુમત્યા હ્યભવન્સુતાઃ ।
નામ્નાસમઞ્જાઃ કેશિન્યાસ્તનયો મુનિસત્તમ

અસમઞ્જાસ્તુ કર્માણિ ચકારોન્મત્તચેષ્ટિતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા સાગરાઃ સર્વે હ્યાસન્દુર્વૃત્તચેતસઃ

તદ્વાલભાવં સંદુષ્ટં જ્ઞાત્વા બાહુસુતો નૃપઃ ।
ચિન્તયામાસ વિધિવત્પુત્રકર્મ વિગર્હિનમ્

અહો કષ્ટતરા લોકે દુર્જનાનાં હિ સંગતિઃ ।
કારુકૈસ્તાડ્યતે વહ્ણિરયઃસંયોગમાત્રતઃ

અંશુમાન્નામ તનયો બભૂવ હ્યસમઞ્જસઃ ।
શાસ્ત્રજ્ઞો ગુણવાન્ધર્મી પિતામહહિતે રતઃ

દુર્વૃત્તાઃ સાગરાઃ સર્વે લોકોપદ્રવ કારિણઃ ।
અનુષ્ટાનવતાં નિત્યમન્તરાયા ભવન્તિ તે

હુતાનિ યાનિ યજ્ઞેષુ હવીંષિ વિધિત્રદ્દિજૈઃ ।
બુભુજે તાનિ સર્વાણિ નિરાકૃત્ય દિવૌકસઃ

સ્વર્ગાદાહૃત્ય સવતં રમ્ભાદ્યા દેવયોષિતઃ ।
ભજન્તિ સાગરાસ્તા વૈ કચગ્રહબલાત્કૃતાઃ

પારિજાતાદિવૃક્ષાણાં પુષ્પાણ્યાહૃત્ય તે ખલાઃ ।
ભૂષયન્તિ સ્વદેહાનિ મદ્યપાનપરાયણાઃ

સાધુવૃત્તીઃ સમાજહ્નુઃ સદાચારાનનાશયન્ ।
મિત્રૈશ્ચ યોદ્રુમારબ્ધા બલિનો ઽત્યન્તપાપિનઃ

એતદ્દૃષ્ટ્વાતિદુઃખાર્તા દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ ।
વિચારં પરમં ચક્રુરેતેષું નાશહેતવે

નિશ્ચિત્ય વિવુધાઃ સર્વે પાતાલાન્તરગોચરમ્ ।
કપિલં દેવદેવેશં યયુઃ પ્રચ્છન્નરુપિણઃ

ધ્યાયન્તમાત્મનાત્માનં પરાનૈદૈકવિગ્રહમ્ ।
પ્રાણમ્ય દણ્ડવદ્રૂમૌ તુષ્ટુવુવ્રિદશાસ્તતઃ

દેવા ઊચુઃ
નમસ્તે યોગિને તુભ્યાં સાઙ્ખ્યયોગરતાય ચ ।
નરરુપપ્રતિચ્છિન્નવિષ્ણવે જિષ્ણવે નમઃ

નમઃ પરેશભક્તાય લોકાનુગ્રહહેતવે ।
સંસારારણ્યદાવાગ્રે ધર્મપાલનસેતવે

મહતે વીતરાગાય તુભ્યં ભૂયો નમો નમઃ ।
સાગરૈઃ પીડિતાનસ્માંસ્ત્રાયસ્વ શરણાગતાન્

કપિલ ઉવાચ
યે તુ નાશમિહેચ્છન્તિ યશોબલધનાયુષામ્ ।
ત એવ લોકાન્બાધન્તે નાત્રાશ્વાર્યં સુગેતમાઃ

યસ્તુ બાધિતુમિચ્છેત જનાન્નિરપરાધિનઃ ।
તં વિદ્યાત્સર્વલોકેષુ પાપભોગરતં સુરાઃ

કર્મણા મનસા વાચા યસ્ત્વન્યાન્બાધતે સદા ।
તં હન્તિ દૈવમેવાશુ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

અલ્પૈરહોભિરે વૈતે નાશમેષ્યન્તિ સાગરાઃ ।
ઇત્યુક્તં મુનિના તેન કપિલેન મહાત્મના ।
પ્રણમ્ય તં યથાન્યાયં ગતા નાકં દિવૌકસઃ

અત્રાન્તરે તુ સગરોવસિષ્ટાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ ।
આરેભે હયમેધાખ્યં યજ્ઞં કર્ત્તુમનુત્તમમ્

તદ્યજ્ઞે યોજિતં સત્પિમપહૃત્ય સુરેશ્વરઃ ।
પાતાલે સ્થાપયામાસ કપિલો યત્ર તિષ્ટતિ

ગૂઢવિગ્રહશક્રેણ હૃતમશ્વં તુ સાગરાઃ ।
અન્વેષ્ટું બભ્રભુર્લોકાન્ ભૂરાદીંશ્ચ સુવિસ્મિતાઃ

અહષ્ટસત્પયસ્તે ચ પાતાલં ગન્તુ મુદ્યતાઃ ।
ચખ્નુર્મહીતલં સર્વમેકૈકો યોજનં પૃથક્

મૃત્તિકાં ખનિતાં તે ચૌદધિતીરે સમાકિરન્ ।
તદ્વારેણ ગતાઃ સર્વે પાતાલં સગરાત્મજાઃ

વિચિન્વન્તિ હયં તત્ર મદોન્મત્તા વિચેતસઃ

તત્રાપશ્યન્મહાત્માનં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્ ।
કપિલં ધ્યાનનિરતં વાજિનં ચ તદન્તિકે

તતઃ સર્વે તુ સંરબ્ધા મુનિં દૃષ્ટ્વાતિવેગતઃ ।
હન્તુમુદ્યુક્તમનસો વિદ્રવન્તઃ સમાસદન્

હન્યતાં હન્યતામેષ વધ્યતાં વધ્યતામયમ્ ।
ગુહ્યતાં ગૃહ્યતામાશુ ઇત્યૂચુસ્તે પરસ્પરમ્

હૃતાશ્વં સાધુભાવેન બકવદ્ધ્યાનતત્પરમ્ ।
સન્તિ ચારો ખલા લોકે કુર્વન્ત્યાડમ્બરં મહત્

ઇત્યુચ્ચરન્તો જહસુઃ કપિલં તે મુનીશ્વરમ્ ।
સમસ્તેન્દ્રિયસંદોહં નિયમ્યાત્માનમાત્મનિ

આસ્થિતઃ કપિલસ્તેષાં તત્કર્મ જ્ઞાતવાન્નહિ

આસન્નમૃત્યવસ્તે તુ વિનષ્ટમતયો મુનિમ્ ।
પદ્ભિઃ સંતાડયામાસુર્બુહૂં ચ જગૃહુઃ પરે

તતસ્ત્યક્તસમાધિસ્તુ સ મુનિર્વિસ્મિતસ્તદા ।
ઉવાચ ભાવગમ્ભીરં લોકોપદ્રવકારિણઃ

ઐશ્વર્યમદમત્તાનાં ક્ષુધિતાનાં ચ કામિનામ્ ।
અહૄઙ્કારવિમૂઢાનાં વિવેકો નૈવ જાયતે

નિધેરાધારમાત્રેણ મહી જ્વલતિ સર્વદા ।
તદેવ માનવા ભુક્ત્વા જ્વલન્તીતિ કિમદ્ભુતમ્

કિમત્ર ચિત્રં સુજનં બાધન્તે યદિ દુર્જનાઃ ।
મહીરુહાં શ્ચાનુતટે પાતયન્તિ નદીરયાઃ

યત્ર શ્રીર્યૌંવનં વાપિ શારદા વાપિ તિષ્ટતિ ।
તત્રાશ્રીર્વૃદ્ધતા નિત્યં મુર્ખત્વં ચાપિ જાયતે

અહો કનકમાહાત્મ્યમાખ્યાતું કેન શક્યતે ।
નામસામ્યાદહો ચિત્રં ધત્તૂરો ઽપિમદપ્રદઃ

ભવેદ્યદિ ખલસ્ય શ્રીઃ સૈવ લોકવિનાશિની ।
યથા સખાગ્નેઃ પવનઃ પન્નગસ્ય યથા વિષમ્

અહો ધનમદાન્દસ્તુ પશ્યન્નપિ ન પશ્યતિ ।
યદિ પશ્યત્યામહિતં સ પશ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા કપિલઃ ક્રુદ્ધો નેત્રાભ્યાં સસૃજે ઽનલમ્ ।
સ વહ્નિઃ સાગરાન્સર્વાન્ભસ્મસાદકરોત્ક્ષણાત્

યન્નેત્રજાનલં દૃષ્ટ્વા પાતાલતલવાસિનઃ ।
અકાલપ્રલયં મત્વા ચુક્રુશુઃ શોકલાલસાઃ

તદગ્નિતાપિતાઃ સર્વે દન્દશૂકાશ્ચ રાક્ષસાઃ ।
સાગરં વિવિશુઃ શીઘ્રં સતાં કોપો હિ દુઃસહઃ

અથ તસ્ય મહીપસ્ય સમાગમ્યાધ્વરં તદા ।
દેવદૂત ઉવાચેદં સર્વં વૃત્તં હિ યક્ષતે

એતત્સમાકર્ણ્ય વચઃ સગરઃ સર્વવિત્પ્રભુઃ ।
દૈવેન શિક્ષિતા દુષ્ટા ઇત્યુવાચાતિ હર્ષિતઃ

માતા વા જનકો વાપિ ભ્રાતા વા તનયો ઽપિ વા ।
અધર્મં કુરુતે યસ્તુ સ એવ રિપુરિષ્યતે

યસ્ત્વધર્મેષુ નિરતઃ સર્વલોકવિરોધકૃત્ ।
તં રિપું પરમં વિદ્યાચ્છાસ્ત્રાણામેષ નિર્ણયઃ

સગરઃ પુત્રનાશે ઽપિ ન શુશોચ મુનીશ્વરઃ ।
દુર્વૃત્તનિધનં યસ્માત્સતામુત્સાહ કારણમ્

યજ્ઞેષ્વનધિકારત્વાદપુત્રાણામિતિ સ્મૃતેઃ ।
પૌત્રં તમંશુમન્તં હિ પુત્રત્વે કતવાન્પ્રભુઃ

અસમઞ્જઃસુતં તુ સુધીયં વાગ્વિદાંવરમ્ ।
યુયોજ સારવિદ્ભૂયો હ્યશ્ચાનયનકર્મણિ

સ ગતસ્તદ્વિલદ્વારે દૃષ્ટ્વા તં મુનિપુઙ્ગવમ્ ।
કપિલં તેજસાંરાશિં સાષ્ટાઙ્ગંપ્રણનામહા

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા વિનયે નાગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
ઉવાચ શાન્તમનસં દેવદેવં સનાતનમ્

અંશુમાનુવાચ
દૌઃશીલ્યં યત્કૃતં બ્રહ્મન્મત્પિતૃવ્યૈઃ ક્ષમસ્વતત્ ।
પરોપકારનિરતાઃ ક્ષમાસારા હિ સાધવઃ

દુર્જનેષ્વપિ સત્ત્વેષુ દયાં કુર્વન્તિ સાધવઃ ।
નહિ સંહરતેજ્યોત્સ્નાં ચન્દ્રશ્ચાણ્ડાલવેશ્મનઃ

બાધ્યમાનો ઽપિ સુજનઃ સર્વેષાં સુખકૃદ્ભવેત્ ।
દદાતિ પરમાં તુષ્ટિં ભક્ષ્યમાણો ઽમરૈઃ શશી

દારિતશ્છિન્ન એવાપિ હ્યામોદેનૈવ ચન્દનઃ ।
સૌરભં કુરુતે સર્વં તથૈવ સુજનોજનઃ

ક્ષાન્ત્યા ચ તપસા ચારૈસ્તદ્ગુણજ્ઞા મુનીશ્વરાઃ ।
સંજાતં શાસિતું લોકાંસ્ત્વાં વિદુઃ પુરુષોત્તમ

નમો બ્રહ્મન્મુને તુભ્યં નમસ્તે બ્રહ્મમૂર્ત્તયે ।
નમો બ્રહ્મણ્યશીલાય બ્રહ્મધ્યાનપરાય ચ

ઇતિ સ્તુતો મુનિસ્તેન પ્રસન્નવદનસ્તદા ।
વરં વરય ચેત્યાહ પ્રસન્નો ઽસ્મિ તવાનઘ

એવમુક્તે તુ મુનિના હ્યંશુમાન્પ્રણિપત્યતમ્ ।
પ્રાપયાસ્મત્પિતૄન્બ્રાહ્મં લોકમિત્યભ્યભાષત

તતસ્તસ્યાદિસંતુષ્ટો મુનિઃ પ્રોવાચ સાદરમ્ ।
ગઙ્ગામાનીય પૌત્રસ્તે નયિષ્યતિ પિતૄન્દિવમ્

ત્વત્પૌત્રેણ સમાનીતા ગઙ્ગા પુણ્યજલા નદી ।
કૃત્વૈતાન્ધૂતપાપાન્વૈ નયિષ્યતિ પરં પદમ્

પ્રાપયૈનં હયં વત્સ યતઃ સ્યાત્પૂર્ણમધ્વરમ્ ।
પિતામહાન્તિકં પ્રાપ્ય સાશ્વં વૃત્તં ન્યવેદયત્

સગરસ્તેન પશુના તં યજ્ઞં બ્રહ્મણૈઃ સહ ।
વિધાય તપસા વિષ્ણુમારાધ્યાપપદંહરેઃ

જજ્ઞે હ્યંશુમતઃ પુત્રો દિલીપ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
તસ્માદ્ભગીરથો જાતો યો ગઙ્ગામાનયદ્દિવઃ

ભગીરથસ્ય તપસા તુષ્ટો બ્રહ્મા દદૌ મુને ।
ગઙ્ગાં ભગીરથાયાઃ ચિન્તયામા સ ધારણે

તતશ્ચ શિવમારાધ્ય તદ્દ્વારા સ્વર્ણદીં ભુવમ્ ।
આનીય તજ્જલૈઃ સ્પૃષ્ટ્વા પૂતાન્નિન્યે દિવં પિતૄન્

ભગીરથાન્વયે જાતઃ સુદસો નામ ભૂપતિઃ ।
યસ્ય પુત્રો મિત્રસહઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ

વશિષ્ટશાપાત્પ્રાત્પઃ સ સૌદાસો રાક્ષસીં તનુમ્ ।
ગઙ્ગાબિન્દુનિષેવેણંપુનર્મુક્તો નૃપો ઽભવત્