નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.7

ઇતિ શ્રીવૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે ગઙ્ગામાહાત્મ્યં નામ ષષ્ટો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
કો ઽસૌ રાક્ષસભાવાદ્ધિ મોચિતઃ સગરાવન્વયે ।
સગરઃ કો મુનિશ્રેષ્ઠ તન્મ્રમાખ્યાતુમર્હસિ

સનક ઉવાચ
શ્રુણુષ્વ મુનિશાર્દૂલ ગઙ્ગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
યજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ પાવિતં સાગરં કુલમ્ ।
ગતં વિષ્ણુપદં વિપ્ર સર્વલોકોત્તમોત્તમમ્

આસીદ્રવિકુલે બાહુર્નામ વૃકાત્મજઃ ।
બુભુજે પૃથિવીં સર્વાં ધર્મતો ધર્મતત્પરઃ

બ્રહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાન્યે ચ જન્તવઃ ।
સ્થાપિતાઃ સ્વસ્વધર્મેષુ તેન બાહુર્વિશાંપતિઃ

અશ્વમેધૈરિયાજાસૌ સત્પદ્વીપેષુ સત્પભિઃ ।
અતર્પ્પયદ્ભૂમિદેવાન્ ગોભૂસ્વર્ણાશુકાદિભિઃ

અશાસન્નીતિશાસ્ત્રેણ યથેષ્ટં પરિપન્થિનઃ ।
મેને કૃતાર્થમાત્માનમન્યાતપનિવારણમ્

ચન્દનાનિ મનોજ્ઞાનિ બલિં યત્સર્વદા જનાઃ ।
ભૂષિતા ભૂષણૌર્દિવ્યૈસ્તદ્રાષ્ટ્રે સુખિનો મુને

અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી ફલપુષ્પસમન્વિતા

વવર્ષ ભૂમૌ દેવેન્દ્રઃ કાલે કાલે મુનિશ્વરઃ ।
આધર્મનિરતાપાયે પ્રજા ધર્મેણ રક્ષિતાઃ

એકદા તસ્ય ભૂપસ્ય સર્વસંપદ્વિનાશકૃત્ ।
અહૄઙ્કારો મહાઞ્જજ્ઞે સાસૂયો લોપહેતુકઃ

અહં રાજા સમસ્તાનાં લોકાનાં પાલકો બલી ।
કર્ત્તા મહાક્રતૂનાં ચ મત્તઃ પૂજ્યો ઽસ્તિ કો ઽપરઃ

અહં વિચક્ષણઃ શ્રીમાઞ્જિતાઃ સર્વે મયરયઃ ।
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞો નીતિશાસ્ત્ર વિશારદઃ

અજેયો ઽવ્યાહતૈશ્વર્યો મત્તઃ કો ઽન્યો ઽધિકો ભુવિ ।
અહૄઙ્કારપરસ્યૈવં જાતાસૂયા પરેષ્વપિ

અસૂયાતો ઽભવત્કામસ્તસ્ય રાજ્ઞો મુનીશ્વર ।
એષુ સ્થિતેષુ તુ નરો વિનાષં યત્યસંશયમ્

યૌવનં ધનસંપત્તિઃ પ્રભુત્વમવિવેકિતા ।
એકૈકમપ્યનર્થાય કિમુ યત્ર ચતુષ્ટયમ્

તસ્યાસૂયા નુ મહતી જાતા લોકવિરોધિની ।
સ્વદેહનાશિની વિગ્ર સર્વસંપદ્વિનાશિની

અસૂયાવિષ્ટમનસિ યદિ સંપત્પ્રવર્ત્તતે ।
તુષાગ્નિં વાયુસંયોગમિવ જાનીહિ સુવ્રત

અસૂયોપેતમનસાં દમ્ભાચારવતાં તથા ।
પરુષોક્તિરતાનાં ચ સુખં નેહ પરત્ર ચ

અસૂયાવિષ્ટચિત્તા નાં સદા નિષ્ઠુરભાષિણામ્ ।
પ્રિયાવા તનયા વાપિ બાન્ધવા અપ્યરાતયઃ

મનોભિલાષં કુરુતે યઃ સમીક્ષ્ય પરસ્ત્રિયમ્ ।
સ સ્વસંપદ્વિનાશાય કુઠારો નાત્ર સંશયઃ

યઃ સ્વશ્રેયોવિનાશાય કુર્યાદ્યત્નં નરો મુને ।
સર્વેષાં શ્રેયસં દૃષ્ટ્વા સ કુર્યાન્મત્સૂરં કુધીઃ

મિત્રાપત્યગૃહક્ષેત્ર ધનધાન્યપષુષ્વપિ ।
હાનિમિચ્છન્નરઃ કુર્યાદસૂયાં સતતં દ્વિજ

અથ તસ્યાવિનીતસ્ય હ્યસૂયાવિષ્ટચેતસઃ ।
હૈહયાસ્તાલલજઙ્ઘાશ્ચ બલિનો ઽરાતયો ઽભવન્

યસ્યાનુકૂલો લક્ષ્મીશઃ સૌભાગ્યં તસ્ય વર્દ્ધતે ।
સ એવ વિમુખો યસ્ય સૌભાગ્યં તસ્ય હીયતે

તાવત્પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ ધનધાન્યગૃહાદયઃ ।
યાવદીક્ષેત લક્ષ્મીશઃ કૃપાપાઙ્ગેન નારદ

અપિ મૂર્ખાન્ધબધિરજડાઃ શૂરા વિવેકિનઃ ।
શ્લાધ્યા ભવન્તિ વિપ્રેન્દ્ર પ્રેક્ષિતા માધવેન યે

સૌભાગ્યં તસ્ય હીયેત યસ્યાસૂયાદિલાઞ્છનમ્ ।
જાયતે નાત્ર સંદેહો જન્તુદ્વેષો વિશેષતઃ

સતતં યસ્ય કસ્યાપિ યો દ્વેષં કુરુતે નરઃ ।
તસ્ય સર્વાણિ નશ્યન્તિ શ્રેયાંસિ મુનિસતમ્

અસૂયા વર્દ્ધતે યસ્ય તસ્ય વિષ્ણુઃ પરાઙ્મુખઃ ।
ધનં ધાન્યં મહી સંપનદ્વિશ્યતિ તતો ધ્રુવમ્

વિવેકં હન્ત્યહૄઙ્કારસ્ત્વવિવેકાત્તુ જીવિનામ્ ।
આપદઃ સંભવન્ત્યેવેત્યહૄઙ્કારં ત્યજેત્તતઃ

અહં કારો ભવેદ્યસ્ય તસ્ય નાશો ઽતિવેગતઃ ।
અસૂયાવિસૃષ્ટમનસસ્તસ્ય રાજ્ઞઃ પરૈઃ સહ

આયોધનમભીદ્ધોરં માસમેકં નિરન્તરમ્ ।
હૈહયૈસ્તાલજઙ્ઘૈશ્ચ રિપુભિઃ સ પરાજિતઃ

સ તુ બાહુસ્તતો દુઃખી અન્તર્વત્ન્યા સ્વભાર્યયા ।
અવાપ પરમાં તુષ્ટિં તત્ર દૃષ્ટ્વા મહત્સરઃ

અસૂયોપેતમનસસ્તસ્ય ભાવં નિરીક્ષ્ય ચ ।
સરોગતવિહઙ્ગાસ્તે લીનાશ્ચિત્રમિદં મહત્

અહો કષ્ટમહો રુપં ઘોરમત્ર સમાગતમ્ ।
વિશન્તસ્ત્વરયા વાસમિત્યૂચુસ્તે વિહઙ્ગમાઃ

સો ઽવગાહ્યસરોભૂપઃ પત્નીભ્યાં સહિતો મુતા ।
પીત્વા જલં ચ સુખદં વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ

તસ્મિન્બાહૌ વનં યાતે તેનૈવ પરિરક્ષિતાઃ ।
દુર્ગુણાન્વિગણય્યાસ્યધિગ્ધિગિત્યબ્રુવન્પ્રજાઃ

યો વા કો વા ગુણી મર્ત્યઃ સર્વશ્વાધ્યતરોદ્વિજઃ ।
સર્વસંપત્સમાયુક્તો ઽપ્યગુણીનિન્દિતો જનૈઃ

અપકીર્તિસમો મૃત્યુર્લોકેષ્વન્યો ન વિદ્યતે ।
યદા બાહુર્વનં યાતસ્તદા તદ્રાગગા જનાઃ ।
સંતુષ્ટિં પરમાં યાતા દવથૌ વિગતે યથા

નિન્દાતો બહુશો બાહુર્મૃતવત્કાનનેસ્થિતઃ ।
નિહત્ય કર્મ ચ યશો લોકે દ્વજવરોત્તમ

નાસ્ત્યકીર્તિસમો મૃત્યુર્માસ્તિ ક્રોધસમો રિપુઃ ।
નાસ્તિ નિન્દાસમં પાપં નાસ્તિ મોહસમાસવઃ

નાસ્ત્યસૂયાસમા કીર્તિર્નાસ્તિ કામસમો ઽનલઃ ।
નાસ્તિ રાગસમઃ પાશો નાસ્તિ સઙ્ગસમં વિષમ્

એવં વિલપ્યબહુધા બાહુરત્યન્તદુઃખિતઃ ।
જીર્ણાઙ્ગોમનસસ્તાપાદ્ વૃદ્ધભાવાદભૂદસૌ

ગતે બહુતિથે કાલે ઔર્વાશ્રમસમીપતઃ ।
સ બાહુર્વ્યાધિના ગ્રસ્તે મમાર મુનિસત્તમ

તસ્ય ભાર્યા ચ દુઃખાર્તા કનિષ્ઠા ગર્ભિણી તદા ।
ચિરં વિલપ્ય બહુધા સહગન્તું મનો દધે

સમાનીય ચસૈધાંસિ ચિતાં કૃત્વાતિદુઃખિતા ।
સમારોપ્ય તન્પૂરુઢં સ્વયં સમુપચક્રમે

એતસ્મિન્નન્તરે ધીમનૌર્વસ્તેજોનિધિર્મુનિઃ ।
એતદ્વિજ્ઞાતવાન્સર્વં પરમેણ સમાધિના

ભૂતં ભવ્યં વર્ત્તમાનં ત્રિકાલજ્ઞામુનીશ્વરાઃ ।
ગતાસૂયા મહાત્નાનઃ પશ્યન્તિજ્ઞાન ચક્ષુષા

તપોભિસ્તેજસાં રાશિરૌર્વપુણ્યસમો મુનિઃ ।
સંપ્રાત્પસ્તત્ર સાધ્વી ચ યત્ર બાહુપ્રિયા સ્થિતા

ચિતામારોઢુમુદ્યુક્તાં તાં દૃષ્ટ્વા મુનિસત્તમઃ ।
પ્રોવાચ ધર્મમૂલાનિ વાક્યાનિ મુનિસત્તમઃ

ઔર્વ ઉવાચ
રાજવર્યપ્રિયે સાધ્વિ મા કુરુષ્વાતિસાહસમ્ ।
તવોદરે ચક્રવર્તી શનુહન્તા હિ તિષ્ટતિ

બાલાપત્યાશ્ચ ગર્ભિણ્યો હ્યદૃષ્ટઋતવસ્તથા ।
રજસ્વલા રાજસુતેનારોહતિ ચિન્તાશુભો

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં પ્રોક્તા નિષ્કૃતિરુત્તમૈઃ ।
દામ્ભિનોનિન્દકસ્યાપિ ભ્રૂણઘ્રસ્ય ન નિષ્કૃતિઃ

નાસ્તિકસ્ય કૃતન્ઘસ્ય ધર્મોપેક્ષાકરસ્ય ચ ।
વિશ્વાસઘાતકસ્યાપિ નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ સુવ્રતે

તસ્માદેતન્મહત્પાપં કર્ત્તું નાર્હસિ શોભને ।
યદેતદ્દુઃખમુત્પન્નં તત્સર્વં શાન્તિમેષ્યતિ

ઇત્યુક્તા મુનિના સાધ્વી વિશ્વસ્ય તદનુગ્રહમ્ ।
વિલલાપાતિદુઃખાર્તા સમુહ્યધવપત્કુજૌ

ઔર્વો ઽપિ તાં પુનઃ પ્રાહ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદુઃ ।
મારોદીરાજ નનયે શ્રિયમગ્ર્યે ગમિષ્યસિ

મા ભું ચાસ્ત્રમાહાભાગેપ્રેતો દાહ્યો ઽદ્ય સજ્જનૈઃ ।
તસ્માચ્છોકં પરિત્યજ્ય કુરુ કાલોચિતા ક્રિ પામ્

પણ્ડિતે વાપિમૂર્ખે વા દરિદ્રે વાશ્રિયાન્વિતે ।
દુર્વૃત્તે વા સુવૃત્તે વા મૃત્યોઃસર્વત્રતુલ્યતા

નગરે વા તથામન્યે દૈન્યમત્રાતિરિચ્યતે

યદ્યત્પુરાતનં કર્મતત્તદેર્વિહ યુજ્યતે ।
કારણં દૈવમેવાત્ર મન્યે સોપાધિકા જનાઃ

ગર્ભે વા બાલ્યભાવે વા યૌવને વાપિ વાર્દ્ધકે ।
મૃત્યોર્વશં પ્રયાતવ્યં જન્તુભિઃ કમલાનને

હન્તિ પાતિ ચ ગોવિન્દ્રો જન્તૂન્કર્મવશે સ્થિતાન્ ।
પ્રવાદં રોપયન્ત્યજ્ઞા હેતુમાત્રેષુ જન્તુષુ

તસ્માદુઃખં પરિત્યજ્ય સુખિતી ભવ સુવ્રતે ।
કુરુ પત્યુશ્ચ કર્માણિ વિવેકેન સ્થિરા ભવ

એતચ્છરીરં દુઃખાનાં વ્યાધીનામથુતૈર્ગૃતમ્ ।
સુખાભાસં બહુક્લેશં કર્મપાશેન યન્ત્રિતમ્

ઇત્યાશ્ચાસ્ય મહાબુદ્ધિસ્તયા કાર્યાણ્યકારયત્ ।
ત્યક્તશોકા ચ સા તન્વી નતા પ્રાહ મુનીશ્વરમ્

કિમત્ર ચિત્રં યત્સન્તઃ પરાર્થફલકાઙ્ક્ષિણઃ ।
નહિ દ્રુમાશ્ચ ભોગાર્થં ફલન્તિ જગતીતલે

યો ઽન્યદુઃખાનિ વિજ્ઞાય સાધુવાક્યૈઃ પ્રબોધયેત્ ।
સ એવ વિષ્ણુઃસત્ત્વસ્થો યતઃ પરિહિતે સ્થિતઃ

અન્ય દુઃખેન યો દુઃખી યો ઽન્યહર્ષેણ હર્ષિતઃ ।
સ એવ જગતામીશો નરરુપધરો હરિઃ

સદ્ભિઃ શ્રુતાનિ શાસ્ત્રાણિ પરદુઃખવિમુક્તયે ।
સર્વેષાં દુઃખનાશાય ઇતિ સન્તો વદન્તિ હિ

યત્ર સન્તઃ પ્રવર્ત્તતે તત્ર દુઃખં ન બાધતે ।
વર્તતે યત્ર માર્તાણ્ડઃ કથં તત્રતમો ભવેત્

ઇત્યેવં વાદિની સા તુ સ્વપત્યુશ્ચાપરાઃ ક્રિયાઃ ।
ચકાર તત્સરસ્તીરે મુનિપ્રોક્તવિધાનતઃ

સ્થિતે તત્ર મુનૌ રાજા દેવરાડિવ સંજ્વલન્ ।
ચિતામધ્યાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય વિમાનવરમાસ્થિતઃ ।
પ્રપેદે પરમં ધામ નત્વા ચૌર્વં મુનીશ્વરમ્

મહાપાતકયુક્તા વા યુક્તા વા ચોપપાતકૈઃ ।
પરં પદં પ્રયાન્ત્યેવ મહદ્ભિરવલોકિતાઃ

કલેવરં વા તદ્ભસ્મ તદ્ધૂમં વાપિ સત્તમ ।
યદિ પશ્યતિ પુણ્યાત્મા સ પ્રયાતિ પરાં ગતિમ્

પત્યુઃ કૃતક્રિયા સા તુ ગત્વાશ્રમપદંમુનેઃ ।
ચકાર તસ્ય શુશ્રૂષાં સપત્ન્યા સહ નારદ્