નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.68

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને તૃતીયપાદે દેવપૂજાનિરૂપણં નામ સપ્તષષ્ટિત્તમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીસનત્કુમાર ઉવાચ ।
અથ વક્ષ્યે ગણેશસ્ય મન્ત્રાન્સર્વેષ્ટદાયકાન્ ।
યાન્સમારાધ્ય વિપ્રેન્દ્ર સાધકો ભુક્તિમુક્તિમાન્

અવ્યયો વિષ્ણુવનિતા શંભુસ્ત્રી મીનકેતનઃ ।
સ્મૃતિર્માંસેંદુમન્વાઢ્યા સા પુનશ્ચન્દ્રશેખરા

ઙેંતો ગણપતિસ્તોયં ભુજઙ્ગો વરદેતિ ચ ।
સર્વાન્તે જનમુઞ્ચાર્ય તતો મે વશમાનય

વહ્નિઃ પ્રિયાન્તો મન્ત્રો ઽયષ્ટાવિંશતિવર્ણવાન્ ।
ગણકો ઽસ્ય મુનિશ્છન્દો ગાયત્રી વિયુદાદિકા

ગણેશો દેવતા બીજં ષષ્ટશક્તિસ્તદાદિકા ।
શ્રીમન્મહાગણપતિપ્રીતયે વિનિયોગકઃ

ઋષિં શિરસિ વક્રે તુ છન્દશ્ચ હૃદિ દેવતામ્ ।
ગુહ્યે બીજં પદોઃ શક્તિં ન્યસેત્સાધકસત્તમઃ

ષડ્દીર્ઘાઢ્યેન બીજેન યં ચ બીજાદિના પુનઃ ।
ષડઙ્ગાનિ ન્યસેદસ્ય જાતિયુક્તાનિ મન્ત્રવિત્

શૈવી ષડઙ્ગમુદ્રાય ન્યસ્તવ્યા હિ ષડઙ્ગકે ।
ગામાદ્યં ચૈવ ભૂર્લોકં નાભ્યન્તં પાદયોર્ન્યસેત્

ગીમાદ્યં ચ ભુવર્લોકં કણ્ઠાન્તં નાભિતો ન્યસેત્ ।
સ્વર્લોકં ચૈવ ગૂમાદ્યં કણ્ઠદિમસ્તકાવધિ

વ્યાપકં મૂલમન્ત્રેણ ન્યાસો ઽયં ભુવનાભિધઃ ।
મૂલમન્ત્રં સમુઞ્ચાર્ય માતૃકાવર્ણમીરયેત્

તદન્તે ઽપિ ચ મૂલં સ્યાન્નમોંઽતં માતૃકાસ્થલે ।
ક્ષાન્તં વિન્યસ્ય મૂલેન વ્યાપકં રચયેત્સુધીઃ

વર્ણન્યા સો ઽયમાખ્યાતઃ પદન્યાસસ્તથોચ્યતે ।
પઞ્ચત્રિબાણવહ્નીન્દુચન્દ્રાક્ષિનિગમૈઃ ક્રમાત્

વિભક્તૈર્મૂલગાયત્ર્યા હૃદન્તૈરષ્ટભિઃ પદૈઃ ।
ભાલદેશે મુખે કણ્ઠે હૃદિ નાભ્યૂરુજાનુષુ

પાદયોશ્ચૈવ વિન્યસ્ય મૂલને વ્યાપકં ચરેત્ ।
વદેત્તત્પુરુષાયાન્તે વિદ્મહેતિ પદં તતઃ

વક્રતુણ્ડાય શબ્દાન્તે ધીમહીતિ સમીરયેત્ ।
તન્નો દન્તિઃ પ્રચોવર્ણા દયાદિતિ વદેત્પુનઃ

એષોક્તા મૂલગાયત્રી સર્વસિદ્ધિપ્રદાયિની ।
એવં ન્યાસવિધિં કૃત્વા ધ્યાયેદેવં હૃદંબુજે

ઉદ્યન્માર્તણ્ડસદૃશં લોકસ્થિત્યન્તકારણમ્ ।
સશક્તિકં ભૂષિતાઙ્ગં દન્ત ચક્રાદ્યુદાયુધમ્

એવં ધ્યાત્વા ચતુશ્ચત્વારિંશત્સાહસ્રસંયુતમ્ ।
ચતુર્લક્ષં જપેન્મન્ત્રં અષ્ટદ્રવ્યૈર્દશાંશતઃ

જુહુયાદ્વિધિવન્મન્ત્રી સંસ્કૃતે હવ્યવાહને ।
ઇક્ષવઃ સક્તવો મોચાફલાનિ ચિપિટાસ્તિલાઃ

મોદકા નારિકેલાનિ લાજા દ્રવ્યાષ્ટકં સ્મૃતમ્ ।
પીઠમાધારશક્ત્યાદિપરતત્વાન્તમર્ચયેત્

ષટ્કોણાન્તસ્ત્રિકોણં ચ બહિરષ્ટદલં લિખેત્ ।
ભૂપુરં તદ્બહિઃ કૃત્વા ગમેશં તત્ર પૂજયેત્

તીવ્રાખ્યા જ્વાલિની નન્દા ભોગદા કામરૂપાણી ।
અગ્રા તેજોવતી સત્યા નવમી વિધ્નનાશિની

સર્વાદિશક્તિકમલાસનાય હૃદયાન્તિકઃ ।
પીઠમન્ત્રો ઽયમેતેન દદ્યાદાસનમુત્તમમ્

તત્રાવાહ્ય ગણાધીશં મધ્યે સમ્પૂજ્ય યત્નતઃ ।
વિકોણબાહ્યે પૂર્વાદિચતુર્દિક્ષઅવર્ચયેત્ક્રમાત્

શ્રિયં શ્રિયઃ પતિં ચૈવ ગૌરીં ગૌરી પતિં તથા ।
રતિં રતિપતિં પાશ્ચાન્મહીપૂર્વ ચ પોત્રિણમ્

ક્રમાદિલ્વવટાશ્વત્થપ્રિયગૂનામધોર્ઽચયેત્ ।
રમા પદ્મદ્વયકરા શઙ્ખચક્રધરો હરિઃ

ગૌરી પાશાઙ્કુશધરા ટઙ્કશૂલધરો હરઃ ।
રતિઃ પદ્મકરા પુષ્પબાણચાપધરઃ સ્મરઃ

શૂકવ્રીહ્યગ્રહસ્તા ભૂઃ પોત્રી ચક્રગદાધરઃ ।
દેવાગ્રે પૂજયેલ્લક્ષ્મીસહિતં તુ વિનાયકમ્

પૂજયેત્ષટ્સુ કોણેષુ હ્યામોદાદ્યાન્પ્રિયાયુતાન્ ।
આમોદં સિદ્ધિસંયુક્તમગ્રતઃ પરિપીજયેત્

પ્રમોદં ચાગ્નિકોણે તુ સમૃદ્ધિસહિતં યજેત્ ।
ઈશકોણે યજેત્કીર્તિસંયુતં સુમુખં તથા

વારુણે મદનાવત્યા સંયુતં દુર્મુખં યજેત્ ।
યજેન્નૈરૃત્યકોણે તુ વિઘ્નં મદદ્રવાયુતમ્

દ્રાવિણ્યા વિઘ્નકર્તારં વાયુકોણે સમર્ચયેત્ ।
પાશાઙ્કુશાભયકરાંસ્તરુણાર્કસમપ્રભાન્

કપોલવિગલદ્દાનગન્ધલુબ્ધા લિશોભિતાન્ ।
ષટ્કોણોભયપાર્શ્વે તુ શઙ્ખપદ્મનિભૌ ક્રમાત્

સહિતૌ નિજશક્તિભ્યાં ધ્યાત્વા પૂર્વવદર્ચયેત્ ।
કેશરેષુ ષડઙ્ગાનિ પત્રેષ્વષ્ટૌ તુ માતરઃ

ઇન્દ્રાદ્યાનપિ વજ્જ્રાદીન્પૂજયેદ્ધરણીગૃહે ।
એવમારાધ્ય વિઘ્નેશં સાધયેત્સ્વમનોરથાન્

ચતુશ્ચત્વારિંશતાઢ્યં ચતુઃ શતમતન્દ્રિતઃ ।
તર્પયેદંબુભિઃ શુદ્ધૈર્ગજાસ્યં દિનશઃ સુધીઃ

પદ્મૈસ્તુ વશયેદ્ભૂપાંસ્તત્પત્નીશ્ચોત્પલૈસ્તથા ।
કુમુદૈર્મન્ત્રિણો ઽશ્વત્થસમિદ્ભિર્વાડવાઞ્શુભૈઃ

ઉદુંમ્બરોત્થૈર્નૃપતીન્વૈશ્યાન્પ્લક્ષસમુદ્ભવૈઃ ।
વટોદ્ભવૈઃ સમિદ્ભિશ્ચ વશયેદન્તિમાન્બુધઃ

આજ્યેન શ્રિયમાપ્નોતિ સ્વર્ણાપ્તિર્મધુના ભવેત્ ।
ગોદુગ્ધેન ગવાં લાભો દધ્ના સર્વસમૃદ્ધિમાન્

અન્નાપ્તિરન્નહોમેન સમિદ્ભિર્વેતસાં જલમ્ ।
વાસાંસિ લભતે હુત્વા કુસુંભકુસુમૈઃ શુભૈઃ

અથ સર્વેષ્ટદં વક્ષ્યે ચતુરાવૃત્તિતર્પણમ્ ।
મૂલેનાદૌ ચતુર્વારં પ્રત્યેકં ચ પ્રતર્પયેત્

પૂર્વમન્ત્રાક્ષરૈર્મન્ત્રૈઃ સ્વાહાન્તૈશ્ચ ચતુશ્ચતુઃ ।
મૂલમન્ત્રૈશ્ચતુર્વારપૂર્વકં સંપ્રતર્પ્ય ચ

મિથુનાદીંસ્તતઃ પશ્ચાત્પૂર્વવત્સંપ્રતર્પયેત્ ।
દેવેન સહિતાં શક્તિં શક્ત્યા ચ સહિતં તુ તમ્

એવઞ્ચ ષડ્વિંશતિધા મિથુનાનિ ભવન્તિ હિ ।
સ્વનામાદ્યર્ણબીજાનિ તાનિ સન્તર્પયેત્ક્રમાત્

ભવેત્સંભૂય સચતુશ્ચત્વારિંશઞ્ચતુઃ શતમ્ ।
એવં સંતપ્ય તત્પશ્ચાત્પૂર્વવત્સોપચારકૈઃ

સર્વાભીષ્ટં ચ સંપ્રાર્થ્ય પ્રણમ્યોદ્વાસયેત્સુધીઃ ।
ભાદ્રકૃષ્ણચતુર્થ્યાદિપ્રતિમાસમતન્દ્રિતઃ

આરભ્યાર્કે દયં મન્ત્રી યાવચ્ચન્દ્રોદયો ભવેત્ ।
તાવન્નોપવિશેદ્ભૂમૌ જિતવાક્ક્રિયામાનસઃ

તતશ્ચન્દ્રોદયે મન્ત્રી પૂજયેદ્ગણનાયકમ્ ।
પૂર્વોક્તવિધિના સમ્યઙ્નાનાપુષ્પોપહારકૈઃ

એકવિંશતિસંખ્યાકાન્મોદકાંશ્ચ નિવેદયેત્ ।
તદગ્રે પ્રજપેન્મન્ત્રમષ્ટોત્તરસહસ્રકમ્

તતઃ કર્પૂરકાશ્મીરરક્તપુષ્પૈઃ સચન્દનૈઃ ।
અર્ધ્યં દદ્યાત્તુ મૂલાન્તે ઙેંતે ગણપતિં તતઃ

ઇદમર્ધ્યં કલ્પયામિ હૃદન્તોર્ઽધ્યમનુર્મતઃ ।
સ્તુત્વા નત્વા વિસૃજ્યાથ યજેચ્ચન્દ્રમસં પુનઃ

અર્ધ્યં દદ્યાઞ્ચતુર્વારં પૂજયિત્વા ગુરું તતઃ ।
નિવેદિતેષુ વિપ્રાય દદ્યાદર્ધાંશ્ચ મોદકાન્

સ્વયમર્દ્ધાન્પ્રભુઞ્જીત બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ ।
એવં વ્રતં યઃ કુરુતે સમ્યક્સંવત્સરાવધિ

પુત્રાન્પૌત્રાન્સુખં વિત્તમારોગ્યં લભતે નરઃ ।
સૂર્યોદયાદશક્તશ્ચેદસ્તમારભ્ય મન્ત્રવિત્

ચન્દ્રોદયાન્તં પૂર્વોક્તવિધિના વ્રતમાચરેત્ ।
એવં કૃતે ઽપિ પૂર્વોક્તં ફલમાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્

ગણિશપ્રતિમાં દન્તિદન્તેન કપિનાપિ વા ।
ગજભગ્રેન નિંબેન સિતાર્કેંણાથવા પુનઃ

કૃત્વા તસ્યાં સમાવાહ્ય પ્રાણસ્થાપનપૂર્વકમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય વિધિવન્મન્ત્રી રાહુગ્રસ્તે નિશાકરે

સ્પૃષ્ટ્રા ચૈવ નિરહારસ્તાં શિખાયાં સમુદ્વહન્ ।
દ્યૂતે વિવાદે સમરે વ્યવહારે જયં લભેત્

બીજં વરાહો બિન્દ્ધાઢ્યૌ મન્વિન્દ્વાન્નૌ કલૌ તતઃ ।
સ્મૃતિર્માંસેંદુમન્વાગ્રા કર્ણોચ્છિષ્ટગણે વદેત્

બકઃ સદીર્ઘપવનો મહાયક્ષાય યં બલિઃ ।
બલિમન્ત્રો ઽયમાખ્યાતો ન ચેદ્વર્ણો ઽખિલેષ્ટદઃ

પ્રણવો ભુવનેશાનીસ્વબીજાન્તે નવાર્ણકઃ ।
હસ્તીતિ ચ પિશાચીતિ લિખેઞ્ચૈવાગ્રિંસુંદરી

નવાર્ણો ઽયં સમુદ્દિષ્ટો ભજતાં સર્વસિદ્ધિદઃ ।
પદૈઃ સર્વણ મન્ત્રેણ પઞ્ચાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્

અન્યત્સર્વં સમાનં સ્યાત્પૂર્વમન્ત્રેણ નારદ ।
અથાભિધાસ્યે વિધિવદ્વક્રતુણ્ડમનુત્તમમ્

તોયં વિધિર્વહ્નિયુક્તકર્ણેન્દ્વાઢ્યો હરિસ્તથા ।
સદીર્ઘો દારકો વાયુર્વર્માન્તો ઽયં રસાર્ણકઃ

ભાર્ગવો ઽસ્ય મુનિશ્છન્દો ઽનુષ્ટુબ્દેવો ગણાધિપઃ ।
વક્રતુણ્ડાભિધો બીજં વં શક્તિઃ કવચં પુનઃ

તારદૃન્મધ્યગૈર્મન્ત્રવર્ણૈશ્ચન્દ્રવિભૂષિતૈઃ ।
કૃત્વા ષડઙ્ગમન્ત્રાર્ણાન્ભ્રૂમધ્યે ચ ગલે હૃદિ

નામૌ લિઙ્ગે પદે ન્યસ્યાખિલેન વ્યાપકં ચરેત્ ।
ઉદ્યદર્કદ્યુતિં હસ્તૈઃ પાશાઙ્કુશવરાભયાન્

દધતં ગજવક્ત્રં ચ રક્તભૂષાંબરં ભજેત્ ।
ધ્યાત્વૈવં પ્રજપેત્તર્કલક્ષં દ્રવ્યૈર્દશાંશતઃ

અષ્ટભિર્જુહુયાત્પીઠે તીવ્રાદિસહિતેર્ઽચયેત્ ।
મૂર્તિં મૂર્તેન સંકલ્પ્ય તસ્યામાવાહ્ય પૂજયેત્

ષટ્કોણેષુ ષડઙ્ગાનિ પત્રેષ્વષ્ટૌ તુ શક્તયઃ ।
યજેદ્વિદ્યાં વિધાત્રીં ચ ભોગદાં વિપ્રઘાતિનીમ્

નિધિપ્રદીપાં પાપઘ્નીં પુણ્યાં પશ્ચાચ્છશિપ્રભામ્ ।
દલાગ્રેષુ વક્રતુણ્ડ એકદંષ્ટ્રમહોદરૌ

ગજાસ્યલંબોદરકૌ વિકટૌ વિધ્નરાટ્ તથા ।
ધૂમ્રવર્ણસ્તતો બાહ્યે લોકેશાન્હેતિસંયુતાન્

એવમાવરણૈરિષ્ટ્વા પઞ્ચભિર્ગણનાયકમ્ ।
સાધંયેદખિલાન્કામાન્વક્રતુણ્ડ પ્રંસાદતઃ

લબ્ધ્વા ગુરુમુખાન્મન્ત્રં દીક્ષાસંસ્કારપૂર્વકમ્ ।
બ્રહ્મચારી હવિષ્યાશી સત્યવાક્ ચ જિતેન્દ્રિયઃ

જપેદર્કસહસ્રં તુ ષણ્માસં હોમસંયુતમ્ ।
દારિદ્ષં તુ પરાભૂય જાયતે ધનદોપમઃ

ચતુર્થ્યાદિ ચતુર્થ્યન્તં જપેદયુતમાદરાત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં નિત્યં હુત્વા પ્રાગ્વત્ફલં લભેત્

પક્ષયોરુભયોર્મન્ત્રી ચતુર્થ્યાં જુહુયાચ્છતમ્ ।
અપૂપૈર્વત્સરે સ સ્યાત્સમૃદ્ધેઃ પરમં પદમ્

અઙ્ગારકચતુર્થ્યાં તુ દેવમિષ્ટ્વા વિધાનતઃ ।
હવિષા પા યસાન્નેન નૈવેદ્યં પરિકલ્પયેત્

તતો ગુરું સમભ્યર્ન્ત્ય ભોજયેદ્વિધિવત્સુધીઃ ।
નિવેદિતેન જુહુયાત્સહરસ્રં વિધિવદ્વસૌ

એવં સંવત્સરં કૃત્વા મહતીં શ્રિયમાપ્નુયાત્ ।
અથાન્યત્સાધનં વક્ષ્યે લોકાનાં હિતકામ્યયા

ઇષ્ટ્વા ગણેશં પૃથુકૈઃ પાયસાપૂપમોદકઃ ।
નાનાફલૈસ્તતોમન્ત્રી હરિદ્રામથ સૈન્ધવમ્

વચાં નિષ્કાર્દ્ધભાગં ચ તદર્દ્ધં વા મનું જપેત્ ।
વિશોધ્ય ચૂર્ણં પ્રસૃતૌ ગવાં મૂત્રે વિનિક્ષિપેત્

સહસ્રકૃત્વો મનુના મન્ત્રયિત્વા પ્રયત્નતઃ ।
સ્નાતામૃતુદિને શુદ્ધાં શુક્લાંબરધરાં શુભામ્

દેવસ્ય પુરતઃ સ્થાપ્ય પાયયેદૌષધં સુધીઃ ।
સર્વલક્ષણસંપન્નં વન્ધ્યાપિ લભતે સુતમ્

અથાન્યત્સંપ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
ગોચર્મમાત્રાં ધરણીમુપલિપ્ય પ્રયત્નતઃ

વિકીર્ય ધાન્યપ્રકરૈસ્તત્ર સંસ્થાપયેદ્ધટમ્ ।
શુદ્ધોદકેન સંપૂર્ય તસ્યોપરિ નિધાપયેત્

કપિલાજ્યેન સંપૂર્ણં શરાવં નૂતનં શુભમ્ ।
ષડષ્ટાક્ષરમન્ત્રાભ્યાં દીપમારોપયેચ્છુભમ્

દીપે દેવં સમાવાહ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
સ્નાતાં કુમારીમથવા કુમારં પૂજયેત્સુધીઃ

દીપસ્ય પુરતઃ સ્થાપ્યધ્યાત્વા દેવં જપેન્મનુમ્ ।
પ્રદીપે સ્થાપિતે પશ્યેદ્દ્વિજરૂપં ગણેશ્વરમ્

પૃષ્ટસ્તતઃ સંપદિ વા નષ્ટં ચૈવાપ્યનાગતમ્ ।
સકલં પ્રવદેદેવં કુમારી વા કુમારકઃ

ષડક્ષરો હૃદન્તશ્ચેદ્ભવેદષ્ટાક્ષરો મનુઃ ।
અન્યે ઽપિ મન્ત્રા દેવર્ષે સન્તિ તન્ત્રે ગણેશિતુઃ

કિન્ત્વત્ર યન્ન સાધ્યં સ્યાત્ર્રિષુ લોકેષુ સાધકૈઃ ।
અષ્ટવિંશરસાર્ણાભ્યાં તન્ન પશ્યેદપિ ક્વચિત્

એતદ્ગણેશમન્ત્રાણાં વિધાનં તે મયોદિતમ્ ।
શઠેભ્યઃ પરશિષ્યેભ્યો વઞ્ચકેભ્યો ઽપિ મા વદ

એવં યો ભજતે દેવં ગણેશંસર્વસિદ્ધિદમ્ ।
પ્રાપ્યેહ સકલાન્ભોગનિન્તે મુક્તિપદં વ્રજેત્