નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.44

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે દ્વિતીયપાદે ભૃગુભરદ્વાજસંવાદે બ્રાહ્મણાચારનિરૂપણં નામ ત્રિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
ભરદ્વાજ ઉવાચ
અસ્માલ્લોકાત્પરો લોકઃ શ્રૂયતે નોપલભ્યતે ।
તમહં જ્ઞાતુમિચ્છામિ તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

મૃગુરુવાચ
ઉત્તરે હિમવત્પાર્શ્વે પુણ્યે સર્વગુણાન્વિતે ।
પુણ્યઃ ક્ષેમ્યશ્ચ કામ્યશ્ચ સ પરો લોક ઉચ્યતે

તત્ર હ્યપાપકર્માણઃ શુચયો ઽત્યન્તનિર્મલાઃ ।
લોભમોહપરિત્યક્તા માનવા નિરુપદ્રવાઃ

સ સ્વર્ગસદૃશો દેશઃ તત્ર હ્યુક્તાઃ શુભા ગુણાઃ ।
કાલે મૃત્યુઃ પ્રબવતિ સ્પૃશન્તિ વ્યાધયો ન ચ

ન લોબઃ પરદારેષુ સ્વદારનિરતો જનઃ ।
નાન્યો હિ વધ્યતે તત્ર દ્રવ્યેષુ ચ ન વિસ્મયઃ

પરો હ્યધર્મો નૈવાસ્તિ સંદેહો નાપિ જાયતે ।
કૃતસ્ય તુ ફલં તત્ર પ્રત્યક્ષમુપલભ્યતે

યાનાસનાશનોપેતા પ્રસાદભવનાશ્રયાઃ ।
સર્વકામૈર્વૃતાઃ કેચિદ્ધેમાભરણભૂષિતાઃ

પ્રાણધારણમાત્રં તુ કેષાઞ્ચિદુપપદ્યતે ।
શ્રમેણ મહતા કેચિત્કુર્વન્તિ પ્રાણધારણમ્

ઇહ ધર્મપરાઃ કેચિત્કેચિન્નૈષ્કૃતિકા નરાઃ ।
સુખિતા દુઃખિતાઃ કેચિન્નિર્ધના ધનિનો પરે

ઇહ શ્રમો ભયં મોહઃ ક્ષુધા તીવ્રા ચ જાયતે ।
લોભશ્ચાર્થકૃતો તૄણાં યેન મુહ્યન્ત્યપણ્ડિતાઃ

યસ્તદ્વેદો ભયં પ્રાજ્ઞઃ પાપ્મના ન સ લિપ્યતે ।
સોપધે નિકૃતિઃ સ્તેયં પરિવાદો ઽભ્યસૂયતા

પરોપઘાતો હિંસા ચ પૈશુન્મનૃતં તથા ।
એતાન્સંસેવતે યસ્તુ તપસ્તસ્ય પ્રહીયતે

યસ્ત્વેતાનાચરેદ્વિદ્વાન્ન તપસ્તસ્ય વર્દ્ધતે ।
ઇહ ચિન્તા બહુવિધા ધર્માધર્મસ્ય કર્મણઃ

કર્મભૂમિરિયં લોકે ઇહ કૃત્વા શુભાશુભમ્ ।
શુભૈઃ શુભમવાપ્નોતિ તથાશુભમથાન્યથા

ઇહ પ્રજાપતિઃ પૂર્વં દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તથા ।
ઇષ્ટેષ્ટતપસઃ પૂતા બ્રહ્મલોકમુપાશ્રિતાઃ

ઉત્તરઃ પૃથિવીભાગઃ સર્વપુણ્યતમઃ શુભઃ ।
ઇહસ્થાસ્તત્ર જાયન્તે યે વૈ પુણ્યકૃતો જનાઃ

યદિ સત્કારમિચ્છન્તિ તિર્યગ્યોનિષુ ચાપરે ।
ક્ષીણાયુષસ્તથા ચાન્યે નશ્યન્તિ પૃથિવીતલે

અન્યોન્યભક્ષણાસક્તા લોભમોહસમન્વિતાઃ ।
ઇહૈવ પરિવર્ત્તન્તે ન ચ યાન્ત્યુત્તરાં દિશમ્

ગુરૂનુપાસતે યે તુ નિયતા બ્રહ્મચારિણઃ ।
પન્થાનં સર્વાલોકાનાં વિજાનન્તિ મનીષિણઃ

ઇત્યુક્તો ઽયં મયા ધર્મઃ સંક્ષિપ્તો બ્રહ્મનિર્મિતઃ ।
ધર્માધર્મૌં હિ લોકસ્ય યો વૈ વેત્તિ સ બુદ્ધિમાન્

ભરદ્વાજ ઉવાચ ।.
અધ્યાત્મં નામ યદિદં પુરુષસ્યેહ ચિન્ત્યતે ।
યદધ્યાત્મં યથા ચૈતત્તન્મે બ્રૂહિ તપોધન

ભૃગુરુવાચ
અધ્યાત્મમિતિ વિપ્રર્ષે યદેતદનુપૃચ્છસિ ।
તદ્વ્યાખ્યાંસ્યામિ તે તાત શ્રેયસ્કરતમં સુખમ્

સૃષ્ટિપ્રલયસંયુક્તમાચાર્યૈઃ પરિદર્શિતમ્ ।
યજ્જ્ઞાત્વા પુરુષો લોકે પ્રીતિં સૌખ્યં ચ વિન્દતિ

ફલલાભશ્ચ તસ્ય સ્યાત્સર્વભૂતહિતં ચ તત્ ।
પૃથિવી વાયુરાકાશમાપો જ્યોતિશ્ચ પઞ્ચમમ્

મહાભૂતાનિ ભૂતાનાં સર્વેષાં પ્રભવાપ્યયૌ ।
યતઃ સૃષ્ટાનિ તત્રૈવ તાનિ યાન્તિ લયં પુનઃ

મહાભૂતાનિ ભૂતેભ્યઃ સાગરસ્યોર્મયો યથા ।
પ્રસાર્ય ચ યથાઙ્ગાનિ કૂર્મઃ સંહરતે પુનઃ

તદ્વદ્ ભૂતાનિ ભૂતાત્મા સૃષ્ટાનિ હરતે પુનઃ ।
મહાભૂતાનિ પઞ્ચૈવ સર્વભૂતેષુ ભૂતકૃત્

અકરોત્તેષુ વૈ સમ્યક્ તં તુ જીવો ન પશ્યતિ ।
શબ્દઃ શ્રોત્રં તથા ખાનિ ત્રયમાકાશયોનિજમ્

વાયોઃ સ્પર્સસ્તથા ચેષ્ટા ત્વક્ચૈવ ત્રિતયં સ્મૃતમ્ ।
રૂપં ચક્ષુસ્તથા પાકસ્ત્રિવિધં તેજ ઉચ્યતે

રસાઃ ક્લેદશ્ચ જિહ્વા ચ ત્રયો જલગુણાઃ સ્મૃતાઃ ।
ઘ્રેયં ઘ્રાણં શરીરં ચ એતે ભૂમિગુણાસ્ત્રયઃ

મહાભૂતાનિ પચૈવ ષષ્ટં ચ મન ઉચ્યતે ।
ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ વિજ્ઞાતાન્યસ્ય ભારત

સપ્તમી બુદ્ધિરિત્યાહુઃ ક્ષેત્રજ્ઞઃ પુનરષ્ટમઃ ।
શ્રોત્રં વૈ શ્રવણાર્થાય સ્પર્શનાય ચ ત્વક્ સ્મૃતા

રસાદાનાય રસના ગન્ધાદાનાય નાસિકા ।
ચક્ષુરાલોકનાયૈવ સંશયં કુરુતે મનઃ

બુદ્ધિરધ્યવસાનાય ક્ષેત્રજ્ઞઃ સાક્ષિવત્સ્થિતઃ ।
ઉર્દ્ધં પાદતલાભ્યાં યદવાક્ચોદક્ચ પશ્યતિ

એતેન સર્વમેવેદં વિભુના ચ્યાપ્તમન્તરમ્ ।
પુરુષૈરિન્દ્રિયાણીહ વેદિતવ્યાનિ કૃત્સ્ત્રશઃ

તમો રજશ્ચ સત્ત્વં ચ તે ઽપિ ભાવાસ્તદાશ્રિતાઃ ।
એતાં બુદ્ધિં નરો બુદ્ધા ભૂતાનાગતિં ગતિમ્

સમવેક્ષ્ય શનૈશ્ચૈવં લભતે શમમુત્તમમ્ ।
ગુણૈર્વિનશ્યતે બુદ્દિર્બુદ્ધેરેવેન્દ્રિયાણ્યપિ

મનઃષષ્ટાનિ ભૂતાનિ બુદ્ધ્યબાવે કુતો ગુણાઃ ।
ઇતિ તન્મયમેવૈતત્સર્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્

પ્રલીયતે ચોદ્ભવતિ તસ્માન્નિર્દ્દિશ્યતે તથા ।
યેન પશ્યતિ તઞ્ચક્ષુઃ શૃણોતિ શ્રોત્રમુચ્યતે

જિઘ્રતિ ઘ્રાણમિત્યાહુઃ રસં જાનાતિ જિહ્વયા ।
ત્વચા સ્પર્શયતિ સ્પર્શં બુદ્ધિર્વિક્રિયતે સકૃત્

યેન પ્રાર્થયતે કિઞ્ચિત્તદા ભવતિ તન્મનઃ ।
અધિષ્ટાનાત્તુ બુદ્ધેર્હિ પૃથગર્થાનિ પઞ્ચધા

ઇન્દ્રિયાણીતિ તાન્યાહુસ્તાન્યદૃશ્યો ઽધિતિષ્ટતિ ।
પુરુષે તિષ્ટતી બુદ્ધિસ્ત્રિષુ ભાવેષુ વર્તતે

કદાચિલ્લભતે પ્રીતિં કદાચિદુપશોચતિ ।
ન સુખેન ન દુઃખેન કદાચિદપિ વર્તતે

એવં નરાણાં મનસિ ત્રિષુ ભાવેષુ વર્તતે ।
સેયં ભાવાત્મિકા ભાવાંસ્ત્રીનેતાનતિવર્તતે

સરિતાં સાગરો ભર્તા વેલાનામિવ વારિધિઃ ।
અતિભાવગતા બુદ્ધિર્ભાવૈર્મનસિ વર્તતે

વર્તમાનો મુનિસ્ત્વેવં સ્વબાવમનુવર્તતે ।
ઇન્દ્રિયાણિ હિ સર્વાણિ પ્રવર્તયતિ સા સદા

પ્રીતિઃ સત્ત્વં રજઃ શોકસ્તમઃ ક્રોધસ્તુ તે ત્રયઃ ।
યે યે ચ ભાવા લોકે ઽસ્મિન્સર્વે પ્યેતેષુ વૈ ત્રિષુ

ઇતિ બુદ્ધિગતાઃ સર્વા વ્યાખ્યાતાસ્તવ ભાવનાઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ વિજેતવ્યાનિ ધીમતા

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ પ્રાણિનાં સંશ્રિતાઃ સદા ।
ત્રિવિશ્વાવેદનાશ્ચૈવ સર્વસત્ત્વેષુ દૃશ્યતે

સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ તામસી ચેતિ માનદ ।
સુખસ્પર્શઃ સત્ત્વગુણો દુઃખસ્પર્શો રજોગુણઃ

તમોગુણેન સંયુક્તૌ ભવતો વ્યાવહારિકૌ ।
તવ યત્પ્રીતિસંયુક્તં કાયે મનસિ વા ભવેત્

વર્તતે સાત્ત્વિકો ભાવ ઇત્યાચક્ષીત તત્તથા ।
અથ યદ્દુઃખસંયુક્તમપ્રીતિકરમાત્મનઃ

પ્રવૃત્તં રજ ઇત્યેવ જાનીહિ મુનિસત્તમ ।
અથયન્મોહસંયુક્તમવ્યક્ત વિષમં ભવેત્

અપ્રતર્ક્યમવિજ્ઞેયં તમસ્તદુપધારયેત્ ।
પ્રહર્ષઃ પ્રીતિરાનન્દઃ સુખં વા શાન્તચિત્તતા

કથઞ્ચિદભિવર્તન્ત ઇત્યેતે સાત્ત્વિકા ગુણાઃ ।
અતુષ્ટિઃ પરિતાપશ્ચ શોકો લોભસ્તથા ક્ષમા

લિઙ્ગાનિ રજસસ્તાનિ દૃશ્યન્તે દેહહેતુભિઃ ।
અપમાનસ્તથા મોહઃ પ્રમાદઃ સ્વપ્નતન્દ્રિતે

કથઞ્ચિદભિવર્તન્તે વિવિધાસ્તામસા ગુણાઃ ।
દૂષણં બહુધાગામિ પ્રાર્થનાસંશયાત્મકમ્

મનઃ સ્વનિયતં યસ્ય સ સુખી પ્રેત્યચેહ ચ ।
સત્ત્વક્ષેત્રજ્ઞયોરેતદન્તરં યસ્ય સૂક્ષ્મયોઃ

સૃજતેહિ ગુણાનેક એકો ન સૃજતે ગુણાન્ ।
મશકોદુંબરૌ વાપિ સંપ્રયુક્તૌ યથા સદા

અન્યોન્યમેતૌ સ્યાતાં ચ સપ્રંયોગસ્તથોભયોઃ ।
પૃથગ્ભૂતૌ પ્રકૃત્યા તૌ સપ્રંયુક્તૌ ચ સર્વદા

યથા મત્સ્યો જલં ચૈવ સંપ્રયુક્તો તથૈવ તૌ ।
ન ગુણા વિદુરાત્માનં સ ગુણાન્વેત્તિ સર્વશઃ

પરિદ્રષ્ટા ગુણાનાં તુ સંસ્ત્રષ્ટા મન્યતે તથા ।
ઇન્દ્રિયસ્તુ પ્રદીપાર્થં કુરુતે બુદ્ધિસત્તમૈઃ

નિર્વિચેષ્ટૈરજાનદ્ભિઃ પરમાત્મા પ્રદીપવાન્ ।
સૃજતે હિ ગુણાન્સત્ત્વં ક્ષેત્રજ્ઞઃ પરિપશ્યતિ

સંપ્રયોગસ્તયોરેષ સત્ત્વક્ષેત્રજ્ઞયોર્ધ્રુવમ્ ।
આશ્રયો નાસ્તિ સત્ત્વસ્ય ક્ષેત્રજ્ઞસ્ય ચ કશ્ચન

સત્ત્વં મનઃ સંસૃજતે ન ગુણાન્વૈ કદાચન ।
રશ્મીંસ્તેષાં સ મનસા યદા સમ્યઙ્નિયચ્છતિ

તદા પ્રકાશતે ઽસ્યાત્મા ઘટે દીપો જ્વલન્નિવ ।
ત્યક્ત્વા યઃ પ્રાકૃતં કર્મ નિત્યમાત્મરતિર્મુનિઃ

સર્વભૂતાત્મભૂસ્તસ્માત્સ ગચ્છેદુત્તમાં ગતિમ્ ।
યથા વારિચરઃ પક્ષી સલિલેન ન લિપ્યતે

એવમેવ કૃતપ્રજ્ઞો ભૂતેષુ પરિવર્તતે ।
એવં સ્વભાવમેવૈતત્સ્વબુદ્ધ્યા વિહરેન્નરઃ

અશોચન્નપ્રહૃષ્યંશ્ચ સમો વિગતમત્સરઃ ।
ભાવયુક્ત્યા પ્રયુક્તસ્તુ સ નિત્યં સૃજતે ગુણાન્

ઊર્ણનાભિર્યથા સૂત્રં વિજ્ઞેયાસ્તન્તુવદ્ગુણાઃ ।
પ્રધ્વસ્તા ન નિવર્તન્તે નિવૃત્તિર્નોપલભ્યતે

પ્રત્યક્ષેણ પરોક્ષં તદનુમાનેન સિદ્ધ્યતિ ।
એવમેકે વ્યવસ્યન્તિ નિવૃત્તિરિતિ ચાપરે

ઉભયં સંપ્રધાર્યૈતદ્વ્યવસ્યેત યથામતિ ।
ઇતીમં હૃદયગ્રથિં બુદ્ધિચિન્તામયં દૃઢમ્

વિમુચ્ય સુખમાસીત ન શોચેચ્છિન્નસંશવઃ ।
મલિનાઃ પ્રાણ્નુયુઃ શુદ્ધિં યથા પૂર્ણાં નદીં નરાઃ

અવગાહ્ય સુવિદ્વાંસો વિદ્ધિ જ્ઞાનભિદે તથા ।
મહાનદ્યા હિ પારજ્ઞસ્તપ્યતે ન તરન્યથા

ન તુ તપ્યતિ તત્ત્વજ્ઞઃ કુલજ્ઞસ્તુ તરત્યુત ।
એવં યે વિદુરધ્યાત્મં કૈવલ્યં જ્ઞાનમુત્તમમ્

એવં બુદ્ધા નરઃ સર્વો ભૂતાનામગતિં ગતિમ્ ।
અવેક્ષ્ય ચ શનૈર્બુદ્ધ્યા લભતે ચ શમં તતઃ

ત્રિવર્ગો યસ્ય વિદિતઃ પ્રેક્ષ્ય યશ્ચ વિમુઞ્ચતિ ।
અન્વિષ્ય મનસા યુક્તસ્તત્ત્વદર્શી નિરુત્સુકઃ

ન ચાત્મા શક્યતે દ્રષ્ટુમિન્દ્રિયેષુ વિભાગશઃ ।
તત્ર તત્ર વિસૃષ્ટેષુ દુર્વાપેષ્વકૃતાત્માભિઃ

એતદ્ બુદ્ધા ભવેદ્ બુદ્ધઃ કિમન્યદ્ બુદ્ધલક્ષણમ્ ।
વિજ્ઞાય તદ્ધિ મન્યન્તે કતકૃત્યા મનીષિણઃ

ન ભવતિ વિદુષાં તતો ભયં યદવિદુષાં સુમહદ્ભયં ભવેત્ ।
નહિ ગતિરધિકાસ્તિ કસ્યચિત્સતિ હિ ગુણેપ્રવદત્યતુલ્યતામ્

યઃ કરોત્યનભિસંધિપૂર્વકં તચ્ચ નિર્દહતિ યત્પુરાકૃતમ્ ।
નાપ્રિયં તદુભયં કુતઃ પ્રિયં તસ્ય તજ્જનયતીહ કુર્વતઃ

લોકમાયુરભિસૂયતે જનસ્તસ્ય તજ્જનયતીહ કુર્વન્તઃ ।
તત્ર પશ્ય કુશલાન્ન શોચતે જાયતે યદિ ભયં પદં સદા

ભરદ્વાજ ઉવાચ
ધ્યાનયોગં સમાચક્ષ્વમહ્યં તત્પદસિદ્ધયે ।
યજ્જ્ઞાત્વા મુચ્યતે બ્રહ્મન્નરસ્ત્રિવિધતાપતઃ

ભૃગુરુવાચ
હૄન્ત તે સંપ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનયોગં ચતુર્વિધમ્ ।
યં જ્ઞાત્વા શાશ્વતીં સિદ્ધિં ગચ્છન્તીહ મહર્ષયઃ

યથા સ્વનુષ્ટિતં ધ્યાનં તથા કુર્વન્તિ યોગિનઃ ।
મહર્ષયો જ્ઞાનતૃપ્તા નિર્વાણગતમાનસાઃ

નાવર્તન્તે પુનશ્ચાપિ મુક્તાઃ સંસારદોષતઃ ।
જન્મદોષપારીક્ષીણાઃ સ્વભાવે પર્યવસ્થિતાઃ

નિર્દ્વન્દ્વા નિત્યસત્ત્વસ્થા વિમુક્તા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।
અસંગાન્ય વિધાદીનિ મનઃ શાન્તિકરાણિ ચ

તત્ર ધ્યાનેન સંક્લિષ્ટમેકાગ્રં ધારયેન્મનઃ ।
પિણ્ડીકૃત્યેન્દ્રિયગ્રામમાસીનઃ કાષ્ટવન્મુનિઃ

શબ્દં ન વિન્દેચ્છ્રોત્રેણ ત્વચા સ્પર્શં ન વેદયેત્ ।
રૂપં ન ચક્ષુષા વિન્દ્યાજ્જિહ્વયા ન રસાંસ્તથા

ઘ્રોયાણ્યપિ ચ સર્વાણિ જહ્યાદ્ધ્યાનેન તત્ત્વવિત્ ।
પઞ્ચવર્ગપ્રમાથીનિ નેચ્છેઞ્ચૈતાનિ વીર્યવાન્

તતો મનસિ સંગૃહ્ય પઞ્ચવર્ગં વિચક્ષણઃ ।
સમાદધ્યાન્મનો ભ્રાન્તમિન્દ્રિયૈઃ સહ પઞ્ચભિઃ

વિસઞ્ચારિ નિરાલમ્બં પઞ્ચદ્વારં બલાબલમ્ ।
પૂર્વધ્યાનપથે ધીરઃ સમાદધ્યાન્મનસ્ત્વરા

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ યદા પિણ્ડીકરોત્યયમ્ ।
એષ ધ્યાનપથઃ પૂર્વો ભયા સમનુવર્ણિતઃ

તસ્ય તત્પૂર્વસંરુદ્ધ આત્મષષ્ઠમનન્તરમ્ ।
સ્ફુરિષ્યતિ સમુદ્રાન્તા વિદ્યુદમ્બુધરે યથા

જલબિન્દુર્યથા લોલઃ પર્ણસ્થઃ સર્વતશ્ચલઃ ।
એવમેવાસ્ય ચિત્તં ચ ભવતિ ધ્યાનવર્ત્મનિ

સમાહિતં ક્ષણં કિઞ્જિદ્ધ્યાનવર્ત્મનિ તિષ્ટતિ ।
પુનર્વાયુપથં ભ્રાન્તં મનો ભવતિ વાયુવત્

અનિર્વેદો ગતક્લેશો ગતતન્દ્રો હ્યમત્સરી ।
સમાદધ્યાત્પુનશ્ચેતો ધ્યાનેન ધ્યાનયોગવિત્

વિચારશ્ચ વિતર્કશ્ચ વિવેકશ્ચોપજાયતે ।
મુનેઃ સમાધિયુક્તસ્ય પ્રથમં ધ્યાનમાદિતઃ

મનસા ક્લિશ્યમાનસ્તુ સમાધાનં ચ કારયેત્ ।
ન નિર્વેદં મુનિર્ગચ્છેત્કુર્યાદેવાત્મનો હિતમ્

પાંશુભસ્મકરીષાણાં યથા વૈ રાશયશ્ચિતાઃ ।
સહસા વારિણા સિક્તા ન યાન્તિ પરિભાવનાઃ

કિઞ્ચિત્ સ્નિગ્ધં યથા ચ સ્યાચ્છુષ્કં ચૂર્ણમભાવિતમ્ ।
ક્રમેણ તુ શનૈર્ગચ્છત્સર્વં તત્પરિભાવનમ્

એવમેવેન્દ્રિયગ્રામં શનૈઃ શં પરિભાવયેત્ ।
સંહરેત્ક્રમશશ્ચૈવ સમ્યક્ તત્પ્રશમિષ્યતિ

સ્વયમેવ મનશ્ચૈવં પઞ્ચવર્ગં મુનીશ્વર ।
પૂર્વં ધ્યાનપથે સ્થાપ્ય નિત્યયોગેન શામ્યતિ

ન તત્પુરુષકારેણ ન ચ દૈવેન કેનચિત્ ।
સુખમેષ્યતિ તત્તસ્ય યદેવં સંયતાત્મનઃ

સુખેન તેન સંયુક્તો રંસ્યતે ધ્યાનકર્મણિ ।
ગચ્છન્તિ યોગિનો હ્યોવં નિર્વાણં તુ નિરામયમ્

સનન્દન ઉવાચ
ઇત્યુક્તો ભૃગુણા બ્રહ્મન્ભરદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
ભૃગું પરમધર્માત્મા વિસ્મિતઃ પ્રત્યપૂજયત્

એષ તે પ્રસવો વિદ્વન્ જગતઃ સંપ્રકીર્તિતઃ ।
નિખિલેન મહાપ્રાજ્ઞ કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ