નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.39

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે વિષ્ણુમાહાત્મ્યં નામાષ્ટત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સનક ઉવાચ
ભૂયઃ શૃણુષ્વ વિપ્રેન્દ્ર માહાત્મ્યં પરમેષ્ટિનઃ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૃણામ્

અહો હરિકથા લોકે પાપઘ્ની પુણ્યદાયિની ।
શૃણ્વતાં વદતાં ચૈવ તદ્ભક્તાનાં વિશેષતઃ

હરિભક્તિરસાસ્વાદમુદિતા યે નરોત્તમાઃ ।
નમસ્કરોમ્યહં તેભ્યો યત્સંગાન્મુક્તિ ભાગ્નરઃ

હરિભક્તિપરા યે તુ હરિનામપરાયણાઃ ।
દુર્વૃત્તા વા સુવૃત્તા વા તેભ્યો નિત્યં નમોનમઃ

સંસારસાગરં તર્તું ય ઇચ્છેન્મુ નિપુઙ્ગવ ।
સ ભજેદ્ધરિભક્તાનાં ભક્તાન્વૈ પાપહારિણઃ

દૃષ્ટઃ સ્મૃતઃ પૂજિતો વા ધ્યાતઃ પ્રણમિતો ઽપિ વા ।
સમુદ્ધરતિ ગોવિન્દો દુસ્તરાદ્ભવ સાગરાત્

સ્વપન્ભુઞ્જન્ વ્રજંસ્તિષ્ટન્નતિષ્ટશ્ચ વદંસ્તથા ।
ચિન્તયેદ્યો હરેર્નામ તસ્મૈ નિત્યં નમો નમઃ

અહો ભાગ્યમહો ભાગ્યં વિષ્ણુ ભક્તિરતાત્મનામ્ ।
યેષાં મુક્તિઃ કરસ્થૈવ યોગિનામપિ દુર્લભા

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
વદતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વપાપ પ્રણાશનમ્

આસીત્પુરા મહીપાલઃ સોમવંશસમુદ્ભવઃ ।
જયધ્વજ ઇતિ ખ્યાતો નારાયણપરાયણઃ

વિષ્ણોર્દેવાલયે નિત્યં સંમાર્ જનપરાયણઃ ।
દીપદાનરતશ્ચૈવ સર્વભૂતદયાપરઃ

સ કદાચિન્મહીપાલો રેવાતીરે મનોરમે ।
વિચિત્રકુસુમોપેતં કૃતવાન્વિષ્ણુમન્દિરમ્

સ તત્ર નૃપશાર્દૂલઃ સદા સંમાર્જને રતઃ ।
દીપદાનપરશ્ચૈવ વિશેષેણ હરિપ્રિયઃ

હરિનામપરો નિત્યં હરિસંસક્તમાનસઃ ।
પરિપ્રણામનિરતો હરિભક્તજનપ્રિયઃ

વીતિહોત્ર ઇતિ ખ્યાતો હ્યાસીત્તસ્ય પુરોહિતઃ ।
જયધ્વજસ્ય ચરિતં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ

કદાચિદુપવિષ્ટં તં રાજાનં વિષ્ણુતત્પરમ્ ।
અપૃચ્છદ્વીતિહોત્રસ્તુ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ

વીતિહોત્ર ઉવાચ
રાજન્પરમધર્મજ્ઞ હરિભક્તિપરાયણ ।
વિષ્ણુભક્તિમતાં પુંસાં શ્રેષ્ઠો ઽસિ ભરતર્ષભ

સંમાર્જનપરો નિત્યં દીપદાનરતસ્તથા ।
તન્મે વદ મહાભાગ કિં ત્વયા વિદિતં ફલમ્

સંપાદનેન વર્ત્તીનાં તૈલસંપલાદનેન ચ ।
સંયુક્તો ઽસિ સદા ભદ્રયદ્વિષ્ણોર્ગૃહમાર્જને

કર્માણ્યન્યાનિ સંત્યેવ વિષ્ણોઃ પ્રીતિકરાણિ ચ ।
તથાપિ કિં મહાભાગ એતયોઃ સતતોદ્યતઃ

સર્વાત્મના મહાપુણ્યં નરેશ વિદિત ચ યત્ ।
તદ્ બ્રૂહિ મે ગુહ્યતમં પ્રીતિર્મયિ તવાસ્તિ ચેત્

પુરોધસૈવમુક્તસ્તુ પ્રહસન્સ જયધ્વજઃ ।
વિનયાવનતો ભૂત્વા પ્રોવાચેજં કૃતાઞ્જલિઃ

જયધ્વજ ઉવાચ
શૃણુષ્વ વિપ્રશાર્દૂલ મયૈવાચરિતં પુરા ।
જાતિસ્મરત્વાજ્જાનામિ શ્રોતૄણાં વિસ્મયપ્રદમ્

આસીત્પુરા કૃતયુગે બ્રહ્મન્સ્વારોચિષેંઽતરે ।
રૈવતો નામ વિપ્રેન્દ્રો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ

અયાજ્યયાજકશ્ચૈવ સદૈવ ગ્રામયોજકઃ ।
પિશુનો નિષ્ઠુરશ્ચૈવ હ્યપણ્યાનાં ચ વિક્રયી

નિષિદ્ધકર્માચરણાત્પરિત્યક્તઃ સ બન્ધુભિઃ ।
દરિદ્રો દુઃખિતશ્ચૈવ શીર્ણાઙ્ગો વ્યાધિતો ઽભવત્

સ કદાચિદ્ધર્થં તુ પૃથિવ્યાં પર્યટન્ દ્વિજઃ ।
મમાર નર્મદાતીરે શ્વાસકાસપ્રપીડિતઃ

તસ્મિન્મૃતે તસ્ય ભાર્યા નામ્ના બન્ધુમતી મુને ।
કામચારપરા સા તુ પરિત્યક્તા ચ બન્ધુભિઃ

તસ્યાં જાતો ઽસ્મિ ચણ્ડાલો દણ્ડકેતુરિતિ શ્રુતઃ ।
મહાપાપરતો નિત્યં બ્રહ્મદ્વેષપરાયણઃ

પરદારપરદ્રવ્યલોલુપો જન્તુહિંસકઃ ।
ગાવશ્ચ વિપ્રા બહવો નિહતા મૃગપક્ષિણઃ

મેરુતુલ્યસુવર્ણાનિ બહૂન્યપહૃતાનિ ચ ।
મદ્યપાનરતો નિત્યં બહુશો માર્ગરોધકૃત્

પશુપક્ષિમૃગાદીનાં જન્તૂનામન્તકોપમઃ ।
કદાચિત્કામસંતપ્તો ગન્તુ કામો રતિં સ્ત્રિયઃ

શૂન્યં વિષ્ણુગૃહં દૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટશ્ચ સ્ત્રિયા સહ ।
નિશિ રામોપભોગાર્થં શયિતં તત્ર કામિના

બ્રહ્મન્સ્વવસ્ત્રપ્રાન્તેન કિયદ્દેશઃ પ્રમાર્જિતઃ ।
યાવન્ત્યઃ પાંશુકણિકાસ્તત્ર સંમાર્જિતા દ્વિજ

તાવજ્જન્મકૃતં પાપં તદૈવ ક્ષયમાગતમ્ ।
પ્રદીપઃ સ્થાપિતસ્તત્ર સુરતાર્થં દ્વિજોત્તમ

તેનાપિ મમ દુષ્કર્મ નિઃશેષં ક્ષયમાગતમ્ ।
એવં સ્થિતે વિષ્ણુગૃહે હ્યાગતાઃ પુરપાલકાઃ

જારો ઽયમિતિ માં તાં ચ હતવન્તઃ પ્રસહ્ય વૈ ।
આવાં નિહત્ય તે સર્વે નિવૃત્તાઃ પુરક્ષકાઃ

યદા તદૈવ સંપ્રાપ્તા વિષ્ણુદૂતાશ્ચતુર્ભુજાઃ ।
કિરીટકુણ્ડલધરા વનમાલાવિભૂષિતાઃ

તૈસ્તુ સંપ્રેરિતાવાવાં વિષ્ણુદૂતૈરકલ્મષૈઃ ।
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય સર્વભોગસમન્વિતમ્

દિવ્યદેહધરૌ ભૂત્વા વિષ્ણુલોકમુપાગતૌ ।
તત્ર સ્થિત્વા બ્રહ્મકલ્પશતં સાગ્રં દ્વિજોત્તમ

દિવ્યભોગસમાયુક્તૌ તાવત્કાલં દિવિ સ્થિતૌ ।
તતશ્ચ ભૂમિભાગેષુ દેવયોગેષુ વૈ ક્રમાત્

તેન પુણ્યપ્રભાવેણ યદૂનાં વંશસંભવઃ ।
તેનૈવ મે ઽચ્યુતા સંપત્તથા રાજ્યમકણ્ટકમ્

બ્રહ્મન્કૃત્વોપભોગાર્થમેવં શ્રેયો હ્યવાપ્તવાન્ ।
ભક્ત્યા કુર્વન્તિ યે સંતસ્તેષાં પુણ્યં ન વેદ્યહમ્

તસ્માત્સંમાર્જને નિત્યં દીપદાને ચ સત્તમ ।
યતિષ્યે પરયા ભક્ત્યા હ્યહં જાતિસ્મરો યતઃ

યઃ પૂજયેજ્જગન્નાથમેકાકી વિગતસ્પૃહઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ પરમં પદમ્

અવશેનાપિ યત્કર્મ કૃત્વેમાં શ્રિયમાગતઃ ।
ભક્તિભદ્ભિઃ પ્રશાન્તૈશ્ચ કિં પુનઃ સમ્યગર્ચનાત્

ઇતિ ભૂપવચઃ શ્રુત્વા વીતિહોત્રો દ્વિજોત્તમઃ ।
અનન્તતુષ્ટિમાપન્નો હરિપૂજાપરો ઽભવત્

તસ્માચ્છૃણુષ્વ વિપ્રેન્દ્ર દેવો નારાયણો ઽવ્યયઃ ।
જ્ઞાનતો ઽજ્ઞાનતો વાપિ પૂજકાનાં વિમુક્તિદઃ

અનિત્યા બાન્ધવાઃ સર્વે વિભવો નૈવ શાશ્વતઃ ।
નિત્યં સન્નિહિતો મૃત્યુઃ કર્તવ્યો ધર્મસંગ્રહઃ

અજ્ઞો લોકો વૃથા ગર્વં કરિષ્યતિ મહોદ્ધતઃ ।
કાયઃ સંનિહિતાપાયો ધાનાદીનાં કિમુચ્યતે

જન્મકોટિસહસ્રેષુ પુણ્યં યૈઃ સમુપાર્જિતમ્ ।
તેષાં ભક્તિર્ભવેચ્છુદ્ધા દેવદેવે જનાર્દને

સુલભં જાહ્નવી સ્નાનં તથેવાતિથિપૂજનમ્ ।
સુલભાઃ સર્વયજ્ઞાશ્ચ વિષ્ણુભક્તિઃ સુદુર્લભા

દુર્લભા તુલસીસેવા દુર્લભઃ સંગમઃ સતામ્ ।
સર્વભૂતદયા વાપિ સુલભા યસ્ય કસ્ય ચિત્

સત્સંગસ્તુલસીસેબા હરિભક્તિશ્ચ દુર્લભા

દુર્લભં પ્રાપ્યં માનુષ્યં ન તથા ગમયેદ્ બુધઃ ।
અર્ચયેદ્ધિ જગન્નાથં સારમેતદ્દ્વિજોત્તમ

તર્ત્તું યદીચ્છતિ જનો દુસ્તરં ભવસાગરમ્ ।
હરિભક્તિપરો ભૂયાદેતદેવ રસાયનમ્

ભ્રાતરાશ્રય ગોવિન્દં મા વિલંબં કુરુ પ્રિય ।
આસન્નમેવ નગરં કૃતાન્તસ્ય હિ દૃશ્યતે

નારાયણં જગદ્યોનિં સર્વકારણકારણમ્ ।
સમર્ચયસ્વ વિપ્રેન્દ્ર યદિ ભુક્તિમભીપ્સસિ

સર્વાધાર સર્વયોનિં સર્વાન્તર્યામિણં વિભુમ્ ।
યે પ્રપન્ના મહાત્માનસ્તે કૃતાર્થા ન સંશયઃ

તે વન્દ્યાસ્તે પ્રપૂજ્યાશ્ચ નમસ્કાર્યા વિશેષતઃ ।
યેર્ઽચયન્તિ મહાવિષ્ણું પ્રણતાર્તિપ્રણાશનમ્

યે વિષ્ણુભક્તા નિષ્કામા યઞ્જતિ પરમેશ્વરમ્ ।
ત્રિઃસપ્તકુલસંયુક્તા સ્તે યાન્તિ હરિમન્દિરમ્

વિષ્ણુભક્તાય યો દદ્યાન્નિષ્કામાય મહાત્મને ।
પાનીયં વા ફલં વાપિ સ એવ ભગવત્પ્રિયઃ

વિષ્ણુભક્તિપરાણાં તુ શુશ્રૂષાં કુર્વતે તુ યે ।
તે યાન્તિ વિષ્ણુભુવનં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

યે યઞ્જતિ સ્પૃહાશૂન્યા હરિભક્તાન્ હરિં તથા ।
ત એવ ભુવનં સર્વં પુંનતિ સ્વાઙ્ઘ્રિપાંશુના

દેવપૂજાપરો યસ્ય ગૃહે વસતિ સર્વદા ।
તત્રૈવ સર્વદેવાશ્ચ તિષ્ટન્તિ શ્રીહરિસ્તથા

પૂજ્યમાના ચ તુલસી યસ્ય તિષ્ટતિ વેશ્મનિ ।
તત્ર સર્વાણિ શ્રેયાંસિ વર્દ્ધત્યહરહર્દ્વિજ

શાલગ્રામશિલારૂપી યત્ર તિષ્ટતિ કેશવઃ ।
ન બાધન્તે ગ્રહાસ્તત્ર ભૂતવેતાલ કાદયઃ

શાલગ્રામશિલા યત્ર તત્તીર્થં તત્તપોવનમ્ ।
યતઃ સંનિહિતસ્તત્ર ભગવાન્મધુસૂદનઃ

યદ્ગૃહે નાસ્તિ દેવર્ષે શાલગ્રામશિલાર્ચનમ્ ।
શ્મશાનસદૃશં વિદ્યાત્તદ ગૃહં શુભવાર્જિતમ્
પુરાણન્યાયમીમાંસા ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચ દ્વિજ

સાંગા વેદાસ્તથા સર્વે વિષ્ણોરૂપં પ્રકીર્તિતમ્

ભક્ત્યા કુર્વન્તિ યે વિષ્ણોઃ પ્રદક્ષિણચતુષ્ટયમ્ ।
તે ઽપિ યાન્તિ પરં સ્થાનં સર્વકર્મનિબર્હણમ્