નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.38

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે વિષ્ણુમાહાત્મ્યે સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
કિન્તત્સ્તોત્રં મહાભાગ કથં તુષ્ટો જનાર્દનઃ ।
ઉક્તઙ્કઃ પુણ્યપુરુષઃ કીદૃશં લબ્ધવાન્વરમ્

સનક ઉવાચ
ઉત્તઙ્કસ્તુ તદા વિપ્રો હરિધ્યાનપરાયણઃ ।
પાદોદકસ્ય માહાત્મ્યં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટાવ ભક્તિતઃ

ઉત્તઙ્ક ઉવાચ
નતો ઽસ્મિ નારાયણમાદિદેવં જગન્નિવાસં જગદેકબન્ધુમ્ ।
ચક્રાબ્જશાર્ઙ્ગીસિધરં મહાન્તં સ્મૃતાર્તિનિઘ્નં શરણં પ્રપદ્યે

યન્નિભિજાબ્જ પ્રભવો વિધાતા સૃજત્યમું લોકસમુઞ્ચયં ચ ।
યત્ક્રોધજો હૄન્તિ જગઞ્ચ રુદ્રસ્તમાદિદેવં પ્રણતો ઽસ્મિ વિષ્ણુમ્

પદ્માપતિં પદ્મદલાયતાક્ષં વિચિત્રવીર્યં નિખિલૈકહેતુમ્ ।
વેદાન્તવેદ્યં પુકુષં પુરાણં તૈજોનિધિં વિષ્ણુમહં પ્રપન્નઃ

આત્માક્ષરઃ સર્વગતો ઽચ્યુતાખ્યો જ્ઞાનાત્મકો જ્ઞાનવિદાં શરણ્યઃ ।
જ્ઞાનૈકવેદ્યો ભગવાનનાદિઃ પ્રસીદતાં વ્યષ્ટિસ પ્રષ્ટિરુપઃ

અનન્તવીયો ગુણજાતિહીનાં ગુણાત્મકો જ્ઞાનવિદાં વરષ્ટઃ ।
નિત્યઃ પ્રપન્નાર્તિ હરઃ પરાત્મા દયાંબુધિર્મે વરદસ્તુ ભઘૂયાત્

યઃ સ્થૂલસૂક્ષ્માદિવિશેષભેદૌર્જગદ્યથાવત્સ્વકૃતં પ્રવિષ્ટઃ ।
ત્વમેવ તત્સર્વમનન્તસારં ત્વત્તઃ પરં નાસ્તિ યતઃ પરાત્મન્

અગોચરં યત્તવ શુદ્ધરૂરં માયાવિહીનં ગુણજાતિહીનમ્ ।
નિરઞ્જનં નિર્મલમપ્રમેયં પશ્યન્તિ સન્તઃ પરમાર્થસંજ્ઞમ્

એકેન હેમ્રૈવ વિભૂષણાનિ યાતાનિ ભેદત્વમુપાધિભેદાત્ ।
તથૈવ સર્વેષ્વર એક એવ પ્રદૃશ્યતે ભિન્ન ઇવારિવલાત્મા

યન્માયયા મોહિતચેતસસ્તં પશ્યન્તિ નાત્માનમપિ પ્રસિદ્ધમ્ ।
ત એવ માયારહિતાસ્તદેવ પસઅયન્તિ સર્વાત્મકમાત્મરુપમ્

વિભું જ્યોતિરનૌપમ્યં વિષ્ણુસંજ્ઞં નમામ્યહમ્ ।
સમસ્તમેતદુદ્ભૂતં યતો યત્ર પ્રતિષ્ટિતમ્

યતશ્ચૈતન્યમાયાતં યદ્રૂપં તસ્ય વૈ નમઃ ।
અપ્રમેયમનાદારમાધારાધેયરૂપકમ્

પરમાનન્દચિન્માત્રં વાસુદેવં નતો ઽસ્મ્યહમ્ ।
હૃદ્ગુહાનિલયં દેવં યોગિભિઃ પરિસેવિતમ્

યોગાનામાદિભૂતં તં નમામિ પ્રણવસ્થિતમ્ ।
નાદાત્મકં નાદબીજં પ્રણવાત્મકમવ્યયમ્

સદ્ભઘાવં સઞ્ચિદાનન્દં તં વન્દે તિગ્મચક્રિણમ્ ।
અજરં સાક્ષિણં ત્વસ્ય હ્યવાઙ્મનસગોચરમ્

નિરઞ્જનમનન્તાખ્યં વિષ્ણુરુપં નતો ઽસ્મ્યહમ્ ।
ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિઃ સત્ત્વં તેજો બલં ધૃતિઃ

વાસુદેવાત્મકાન્યાહુઃ ક્ષેત્રં ક્ષેત્ર જ્ઞમેવ ચ ।
વિદ્યાવિદ્યાત્મકં પ્રાહુઃ પરાત્પરતરં તથા

અનાદિનિધનં શાન્તં સર્વધાતારમચ્યુતમ્ ।
યે પ્રપન્ના મહાત્માનસ્તેષાં મુક્તિર્હિ શાશ્વતી

વરં વરેણ્યં વરદં પુરાણં સનાતનં સર્વગતં સમસ્તમ્ ।
નતો ઽસ્મિ ભૂયો ઽપિ નતો ઽસ્મિ ભૂયો ઽપિ નતો ઽસ્મિ ભૂયઃ

યત્પાદ તોયં ભઘવરોગવૈદ્યો યત્પાદપાંશુર્વિમલત્વસિદ્ધ્યૈ ।
યન્નામ દુષ્કર્મનિવારણાયચય તમપ્રમેયં પુરુષં ભજામિ

સદ્રૂપં તમસદ્રૂપં સદસદ્રૂપમવ્યયમ્ ।
તત્તદ્વિલક્ષણં શ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠાચ્છ્રષ્ઠતરં ભજે

નિરઞ્જનં નિરાકારં પૂર્ણમાકાશમધ્યગમ્ ।
પરં ચ વિદ્યાવિદ્યાભ્યાં હૃદંબુજનિવાસિનમ્

સ્વપ્રકાશમનિર્દેષ્યં મહતાં ચ મહત્તરમ્ ।
અણોરણીયાંસમજં સર્વોપાધિવિવર્જિતમ્

યન્નિત્યં પરમાનન્દં પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
વિષ્ણુસંજ્ઞં જગદ્ધામ તમસ્મિ શરણં ગતઃ

યં ભજન્તિ ક્રિયાનિષ્ટાયં પશ્યન્તિ ચ યોગિનઃ ।
પૂજ્યાત્પૂજ્યતરં શાન્તં ગતો ઽસ્મિ શરણં પ્રભુમ્

યં ન પશ્યન્તિ વિદ્વાંસો ય એતદ્વ્યાવ્ય તિષ્ટતિ ।
સર્વસ્માદધિકં નિત્યં નતો ઽસ્મિ વિભુમવ્યયમ્

અન્તઃ કરણસંયોગાજ્જીવ ઇત્યુચ્યતે ચ યઃ ।
અવિદ્યાકાર્ય રહિતઃ પરમાત્મેતિ ગીયતે

સર્વાત્મકં સર્વહેતું સ્રવકર્મફલપ્પદમ્ ।
વરં વરેણ્યમજનં પ્રણતો ઽસ્મિ પરાત્પરમ્

સર્વજ્ઞં સર્વગં શાન્તં સર્વાન્તયા મિણં હરિમ્ ।
જ્ઞાનાત્મકં જ્ઞાનનિધિં જ્ઞાનસંસ્થં વિભું ભજે

નમામ્યહં વેદનિધિં મુરારિં વેદાન્ત વિજ્ઞાનસુનિશ્ચિતાર્થમ્ ।
સૂર્યેદુવત્પ્રોજ્જ્વલને ત્રમિન્દ્રં રવગસ્વરુપં વપતિસ્વરૂપમ્

સર્વેશ્વરં સર્વગતં મહાન્તં વેદાત્મકં વેદવિદાંવરિષ્ટમ્ ।
તંવાઙ્મનો ઽચિન્ત્યમનન્તશક્તિં જ્ઞાનૈકવેદ્યં પુરુષં ભજામિ

ઇન્દ્રાગ્નિકાલાસુરપાશિવાયુસોમેષમાર્ત્તણ્ડપુરન્દરાદ્યૈઃ ।
યઃ પાતિ લોકાન્પરિપૂર્ણભાવસ્તમપ્રમેયં શરણં પ્રપદ્યે

સહસ્રશીર્ષં ચ સહસ્રપાદં સહસ્રબાહુઃ ચ સહસ્રનેત્રમ્ ।
સમસ્તયજ્ઞૈઃ પરિજુષ્ટમાદ્યં નતો ઽસ્મિ તુષ્ટિપ્રદમુગ્રવીર્યમ્

કાલાત્મકં કાલવિભાગહેતું ગુણત્રયાતીતમહં ગુણજ્ઞમ્ ।
ગુણપ્રિયં કામદમસ્તસંગમતીન્દ્રિયં વિશ્વભઘુજં વિતૃષ્ણમ્

નિરીહમગ્ર્યં મનસાપ્યગમ્યં મનોમયં ચાન્નમયં નિરૂઢમ્ ।
વિજ્ઞાનભેદં પ્રતિપન્નકલ્પં ન વાઙ્મયં પ્રાણમયં ભજામિ

ન યસ્ય રૂપં ન બલપ્રભાવો ન યસ્ય કર્માણિ ન યત્પ્રમાણમ્ ।
જાનન્તિ દેવા કમલોદ્ભવાદ્યસ્તોષ્યામ્યહં તં કથમાત્મરૂપમ્

સંસારસિધૌ પતિતં કદર્યં મોહાકુલં કામશતેન બદ્ધમ્ ।
અકીર્તિભાજં પિશુનં કૃતઘ્નં સદાશુચિં પાપરતં પ્રમન્યુમ્ ।
દયાંબુધે પાહિ ભયાકુલં માં પુનઃ પુનસ્ત્વાં શરણં પ્રપદ્યે

ઇતિ પ્રસાદિતસ્તેન દયાલસુઃ કમલાપતિઃ ।
પ્રત્યક્ષતામગાત્તસ્ય ભગવાંસ્તેજસાં નિધિઃ

અતસી પુષ્પસંકાશં ફુલ્લપઙ્કજલોચનન્ ।
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં હારકેયૂરભૂષિતમ્

શ્રીવત્સકૌસ્તુભધરં હેમયજ્ઞોપવીતિનનમ્ ।
નાસાવિન્યસ્તમુક્તા ભવર્ધમાનતનુચ્છવિમ્

પીતાંબરધરં દેવં વનમાલાવિભૂષિમત્ ।
તુલસીકોમલદલૈરર્ચિતાઙ્ઘ્નિં મહાદ્યુતિમ્

કિઙ્કિણીનૂપુરા દ્યૈશ્ચ શોભિતં ગરુડધ્વજમ્ ।
દૃષ્ટ્વા નાનામ વિપ્રેન્દ્રો દણ્ડવત્ક્ષિતિમણ્ડલે

અભ્યષિઞ્ચદ્ધરેઃ પાદાવુત્તઙ્કો હર્ષવારિભિઃ ।
મુરારે રક્ષ રક્ષેતિ વ્યાહરન્નાન્યધીસ્તદા

તમુત્થાપ્ય મહાવિષ્ણુરાલિલિઙ્ગ દયાપરઃ ।
વરં વૃણુષ્વ વત્સેતિ પ્રોવાચ મુનિપુઙ્ગવમ્

અસાધ્યં નાસ્તિ કિઞ્ચિત્તે પ્રસન્ને મયિ સત્તમ ।
ઇતીરિતં સમાકર્ણ્ય હ્યુત્તઙ્કશ્ચક્રપાણિના ।
પુનઃ પ્રણમ્ય તં પ્રાહ દેવદેવં જનાર્દ્દનમ્

કિં માં મોહયસીશ ત્વં કિમન્યૈર્દેવ મે વરૈઃ ।
ત્વયિ ભક્તિર્દૃઢા મે ઽસ્તુ જન્મજન્માન્તરેષ્વપિ

કીટેષુ પક્ષિષુ મૃગેષુ સરીસૃપેષુ રક્ષઃ પિશાચમનુજેષ્વપિ યત્ર તત્રજજાતસ્ય મે ભવતુ કેશવ તે પ્રસાદ્દાત્ત્વય્યેવ ભક્તિરચલાવ્યભિચારણી ચ

એવમસ્ત્વિતિ લોકેશઃ શઙ્ખપ્રાન્તેન સંસ્પૃશન્ દિવ્યજ્ઞાનં દદૌ તસ્મૈ યોગિનામપિદુર્લમભઘમ્

પુઃ સ્તુવન્તં વિપ્રેન્દ્રં દેવદેવો જનાર્દ્દનઃ ઇદમાહ સ્મિતમુખો હસ્તં તચ્છિરસિ ન્યસન્

શ્રીભગવાનુવાચ આરાધય ક્રિયાયોગૈર્માં સદા દ્વિજસત્તમ્ ।
નરનારાયણસ્થાનં વ્રજ મોક્ષં ગમિષ્યસિ

ત્વયા કૃતમિદં સ્તોત્રં યઃ પઠેત્સતતં નરઃ ।
સર્વાન્કામાનવાપ્યાન્તે મોક્ષભાગી ભવેત્તતઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભાધવો વિપ્રં તત્રૈવાન્તર્દધે મુને ।
નરનરાયણસ્થાનમુત્તઙ્કો ઽપિ તતો યયૌ

કસ્માદ્ભક્તિઃ સદા કાર્યા દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
હરિભક્તિઃ પરા પ્રોક્તા સર્વકામપલપ્રદા

ઉતઙ્કો ભાક્તિભાવેન ક્રિયાયોગપરો મુને ।
પૂજયન્માધયવં નિત્યં નરનારાયણાશ્રમે

જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્નઃ સંચ્છિન્નદ્વૈતસંશયઃ ।
આવાપ દુરવાપં વૈ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

પૂજિતો નમિતો વાપિ સંસ્મૃતો વાપિ મોક્ષદઃ ।
નારાયણો જગન્નાથો ભક્તાનાં માનવર્દ્ધનઃ

તસ્માન્નારાયણં દેવમનન્તમપરાજિતમ્ ।
ઇહામુત્ર સુખપ્રેપ્સુઃ પૂજયેદ્ભક્તિસંયુતઃ

યઃ પઠેદિદમાખ્યાનં શૃણુયાદ્વાસમાહિતઃ ।
સો ઽપિ સર્વાઘનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ ભવનં હરેઃ