નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.37

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે વિષ્ણુસેવાપ્રભાવો નામ ષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સનક ઉવાચ
ભૂયઃ શૃણુષ્વ વિપ્રેન્દ્ર માહાત્મ્યં કમલાપતેઃ ।
કસ્ય નો જાયતે પ્રીતિઃ શ્રોતું હરિકથામૃતમ્

નરાણાં વિષયાન્ધાનાં મમતાકુલચેતસામ્ ।
એકમેવ હરેર્નામ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

સકૃદ્વા ન નમેદ્યસ્તુ વિષ્ણું પાપહરં નૃણામ્ ।
શ્વપચં તં વિજાનીયાત્કદાચિન્નાલપેઞ્ચ તમ્

હરિપૂજાવિહીનં તુ યસ્ય વેશ્મ દ્વિજોત્તમ ।
શ્મશાનસદૃશં તદ્ધિ કદાચિદપિ નો વિશેત્

હરિપૂજાવિહીનાશ્ચ વેદવિદ્વેષિણસ્તથા ।
ગોદ્વિજદ્વેષનિરતા રાક્ષસાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

યો વા કો વાપિ વિપ્રેન્દ્ર વિપ્રદ્વેષપરાયણઃ ।
સમર્ચયતિ ગોવિન્દં તત્પૂજા વિફલા ભવેત્

અન્યશ્રેયોવિનાશાર્થં યેર્ઽચયન્તિ જનાર્દનમ્ ।
સા પૂજૈવ મહાભાગ પૂજકાનાશુ હૄન્તિ વૈ

હરિપૂજાકરો યસ્તુ યદિ પાપં સમાચરેત્ ।
તમેવ વિષ્મુદ્વેષ્ટારં પ્રાહુસ્તત્ત્વાર્ત્થકોવિદાઃ

યે વિષ્ણુનિરતાઃ સંતિ લોકાનુગ્રહતત્પરાઃ ।
ધર્મકાર્યરતાઃ શશ્વદ્વિષ્ણુરુપાસ્તુ તે મતાઃ

કોટિજન્માર્દજિતૈઃ પુણ્યૈર્વિષ્ણુભક્તિઃ પ્રજાયતે ।
દૃઢભક્તિમતાં વિષ્ણૌ પાપબુદ્ધિઃ કથં ભવેત્

જન્મકોટ્યર્જિતં પાપં વિષ્ણુપૂજારતાત્મનામ્ ।
ક્ષયં યાતિ ક્ષણાદેવ તેષાં સ્યાત્પાપધીઃ કથમ્

વિષ્ણુભક્તિવિહીના યે ચણ્ડાલાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ચણ્ડાલા અપિ વૈ શ્રેષ્ઠા હરિભક્તિપરાયણાઃ

નરાણાં વિષયાન્ધાનાં સર્વદુઃખવિનાશિની ।
હરિસેવેતિ વિખ્યાતા ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

સંગાત્સ્નેહાદ્ભયાલ્લોભાદજ્ઞાનાદ્વાપિ યો નરઃ ।
વિષ્ણોરુપાસનં કુર્યાત્સો ઽક્ષયં સુખમશ્નુતે

હરિપાદોદકં યસ્તુ કણમાત્રં પિબેદપિ ।
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ વિષ્ણોઃ પ્રિયતરો ભવેત્

અકાલમૃત્યુશમનં સર્વવ્યાધિવિનાશનમ્ ।
સર્વદુઃખોપશમનં હરિપોદોદક સ્મૃતમ્

નારાયણં પરં ધામ જ્યોતિષાં જ્યોતિરુત્તમમ્ ।
યે પ્રપન્ના મહાત્માનસ્તેષાં મુક્તિર્હિ શાશ્વતી

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

આસીત્પુરા કૃતયુગે ગુલિકો નામ લુબ્ધકઃ ।
પરદારપરદ્રવ્યહરણે સતતોદ્યતઃ

પરનિન્દાપરો નિત્યં જન્તૂપદ્રવકૃત્તથા ।
હતવાન્બ્રાહ્મણાન્ ગાશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

દેવસ્વહરણે નિત્યં પરસ્વહરણે તથા ।
ઉદ્યુક્તઃ સર્વદા વિપ્ર કીનાશાનામધીશ્વરઃ

તેન પાપાન્યનેકાનિ કૃતાનિ સુમહાન્તિ ચ ।
ન તેષાં શક્યતે વક્તું સંખ્યા વત્સરકોટિભિઃ

સ કદા ચિન્મહાપાપો જતૃનામન્તકોપમઃ ।
સૌવીરરાજ્ઞો નગરં સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્

યોષિદ્ધિર્ભૂષિતાર્ભિશ્ચ સરોભિનિર્મલોદકૈઃ ।
અલઙ્કૃતં વિપણિભિર્યયો દેવપુરોપમમ્

તસ્યોપવનમધ્યસ્થં રમ્યં કેશવમન્દિરમ્ ।
છદિતં હેમકલશૈર્દૃષ્ટ્વા વ્યાધો મુદં યયૌ

હરામ્યત્ર સુવર્ણાનિ બહૂનીતિ વિનિશ્ચિતમ્ ।
જગામાભ્યન્તરં તસ્ય કીનાશશ્ચૌર્યલોલુપઃ

તત્રાપશ્યદ્દ્વિજવરં શાન્તં તત્ત્વાર્થકોવિદમ્ ।
પરિચર્યાપરં વિષ્ણોરુત્તઙ્કં તપસાં નિધિમ્

એકાકિનં દયાસું ચ નિસ્પૃહં ધ્યાનલોલુપમ્ ।
ચૌર્યાન્તરાયકર્તારં તં દૃષ્ટ્વા લુબ્ધકો મુને

દ્રવ્યજાતં તુ દેવસ્ય હર્તુકામો ઽતિસાહસી ।
ઉત્તઙ્કં હૄન્તુમારેભે વિધૃતાસિર્મદોદ્ધતઃ

પાદેનાક્રમ્ય તદ્વક્ષો જટાઃ સંગૃહ્ય પાણિના ।
હૄન્તું કૃતમતિં વ્યાધમુત્તઙ્કઃ પ્રેક્ષ્ય ચાબ્રવીત્

ઉત્તઙ્ક ઉવાચ
ભો ભો સાધો વૃથા માં ત્વં હનિષ્યસિ નિરાગસમ્ ।
મયા કિમપરાદ્ધં તે તદ્વદસ્વ મહામત્તે

કૃતાપરાધિનાં લોકે શક્તાઃ શિક્ષાં પ્રકુર્વતે ।
નહિ સૌમ્ય વૃથા ઘ્નન્તિ સજ્જના અપિ પાપિનઃ

વિરોધિષ્વપિ મૂર્ખેષુ નિરીક્ષ્યાવસ્થિતાન્ ગુણાન્ ।
વિરોધં નહિ કુર્વન્તિ સજ્જનાઃ શાન્તચેતસઃ

બહુધા બોધ્યમાનો ઽપિ યો નરઃ ક્ષમયાન્વિતઃ ।
તમુત્તમં નરં પ્રાહુર્વિષ્ણોઃ પ્રિયતરં સદા

સુજનો ન યાતિ વૈરં પરહિતબુદ્ધિર્વનાશકાલે ઽપિ ।
છેદે ઽપિ ચન્દનતરુઃ સુરભયતિ મુખં કુઠારસ્ય

અહો વિધિઃ સુબલવાન્બા ધતે બહુધા જનાન્ ।
સર્વસંગવિહીનો ઽપિ બાધ્યતે હિ દુરાત્મના

અહો નિષ્કારણં લોકે બાધન્તે બહુધા જનાન્ ।
સર્વસંગવિહીનો ઽપિ બાધ્યતે પિશુનૈર્જનૈઃ ।
તત્રાપિ સાધૂન્બાધન્તે ન સમાનાન્કદાચન

મૃગમીનસજ્જનાનાં તૃણજલસંતોષવિહિતવૃત્તાનામ્ ।
લુબ્ધકધીવરપિશુના નિષ્કારણવૈરિણો જગતિ

અહો બલવતી માયા મોહયત્યખિલં જગત્ ।
પુત્રમિત્રકલત્રાર્થં સર્વં દુઃખેન યોજયેત્

પરદ્રવ્યાપહારેણ કલત્રં પોષિતં ત્વયા ।
અન્તે તત્સર્વમુત્સૃજ્ય એક એવ પ્રયતિ વૈ

મમ માતા મમ પિતા મમ ભાર્યા મમાત્મજાઃ ।
મમેદમિતિ જન્તૂનાં મમતા બાધતે વૃથા

યાવદર્જયતિ દ્રવ્યં બાન્ધવાસ્તાવદેવ હિ ।
ધર્માધર્મૌં સહૈવાસ્તામિહામુત્ર ન ચાપરઃ

ધર્માધર્માર્જિતૈર્દ્રવ્યૈઃ પોષિતા યેન યે નરાઃ ।
મૃતમગ્નિમુખે હુત્વા ઘૃતાન્નં ભુઞ્જતે હિ તે

ગચ્છન્તં પરલોકં ચ નરં તુ હ્યનુતિષ્ટતઃ ।
ધર્માધર્મૌં ન ચ ધનં ન પુત્રા ન ચ બાન્ધવાઃ

કામઃ સમૃદ્ધિમાયાતિ નરાણાં પાપકર્મિણામ્ ।
કામઃ સંક્ષયમાયાતિ નરાણાં પુણ્યકર્મણામ્

વૃથૈવ વ્યાકુલા લોકા ધનાદાનાં સદાર્જને

યદ્ભાવિ તદ્ભવત્યેવ યદભાવ્યં ન તદ્ભવેત્ ।
ઇતિ નિશ્ચિતબુદ્ધીનાં ન ચિન્તા બાધતે ક્વચિત્

ર્દવાધીનમિદં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તસ્માજ્જન્મ ચ મૃત્યું ચ દૈવં જાનાતિ નાપરઃ

યત્ર કુત્ર સ્થિતસ્યાપિ યદ્ભાવ્યં તદ્ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ।
લોકસ્તુ તત્ર વિજ્ઞાય વૃથાયાસં કરોતિ હિ

અહો દુઃખં મનુષ્યાણાં મમતાકુલચેતસામ્ ।
મહાપાપાનિ કૃત્વાપિ પરાન્પુષ્યાન્તિ યત્નતઃ

અર્જિતં ચ ધનં સર્વં ભુઞ્જતે બાન્ધવાઃ સદા ।
સ્વયમેકતમો મૂઢસ્તત્પાપફલમશ્નુતે

ઇતિ બ્રવાણં તમૃષિં વિમુચ્ય ભયવિહ્વલઃ ।
ગુલિકઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ ક્ષમસ્વેતિ પુનઃ પુનઃ

સત્સંગસ્ય પ્રભાવેણ હરિસન્નિધિમાત્રતઃ ।
ગતપાપો લુબગ્દકશ્ચ હ્યનુતાપીદમબ્રવીત્

મયા કૃતા નિ પાપાનિ મહાન્તિ સુબહૂનિ ચ ।
તાનિ સર્વાણિ નષ્ટાનિ વિપ્રેન્દ્ર તવ દર્શનાત્

અહો ઽહં પાપધીર્નિત્યં મહાપાપમુપાચરમ્ ।
કથં મે નિષ્કૃતિર્ ભૂયો યામિ કં શરણં વિભોઃ

પૂર્વજન્માર્જિતૈઃ પાપૈર્લુબ્ધકત્વમવાપ્તવાન્ ।
અત્રાપિ પાપજાલાનિ કૃત્વા કાં ગતિમાપ્નુયામ્

અહો મમાયુઃ ક્ષયમેતિ શીઘ્રં પાપાન્યનેકાનિ સમર્જ્જિતાનિ ।
પ્રાતિક્રિયા નૈવ કૃતા મયૈષાં ગતિશ્ચ કા સ્યાન્મમજન્મ કિં વા

અહો વિધિઃ પાપશતા કુલં માં કિં સૃષ્ટવાન્પાપતરં ચ શશ્વત્ ।
કથં ચ યત્પાપફલં હિ ભોક્ષ્યે કિયત્સુ જન્મસ્વહમુગ્રકર્મા

એવં વિનિન્દન્નાત્માનમાત્મના લુબ્ધકસ્તદા ।
અન્તસ્તાપાગ્નિસંતપ્તઃ સદ્યઃ પઞ્ચત્વમાગતઃ

ઉત્તઙ્કઃ પતિતં પ્રેક્ષ્ય લુબગ્ધકં તં દયાપરઃ ।
વિષ્ણુપાદોદકેનૈવમભ્યષિઞ્ચન્મહામતિઃ

હરિપાદોદકસ્પર્શાલ્લુબ્ધકો ગતકલ્મષઃ ।
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય મુનિમેતદથાબ્રવીત્

ગુલિક ઉવાચ
ઉત્તઙ્ક મુનિશાર્દૂલ ગુરુસ્ત્વં મમ સુવ્રત ।
વિમુક્તસ્ત્વત્પ્રસાદેન મહાપાતકકઞ્ચુકાત્

ગતસ્ત્વદુપદેશાન્મે સંતાપો મુનિપુઙ્ગવ ।
તથૈવ સર્વપાપાનિ વિનષ્ટાન્યતિવેગતઃ

હરિપાદોદકં યસ્માન્મયિ ત્વં સિક્તવાન્મુને ।
પ્રાપિતો ઽસ્મિ ત્વયા તસ્માત્તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

ત્વયાહં તારિતો વિપ્ર પાપાદસ્માચ્છરીરતઃ ।
તસ્માન્નતો ઽસ્મિ તે વિદ્વન્મત્કૃતં તત્ક્ષમસ્વ ચ

ઇત્યુક્ત્વા દેવકુસુમૈર્મુનિશ્રેષ્ઠં સમાકિરમ્ ।
પ્રદક્ષિણાત્રયં કૃત્વા નમસ્કારં ચકાર સઃ

તતો વિમાનમારુહ્ય સર્વકામસમન્વિતમ્ ।
અપ્સરોગણસંકીર્ણઃ પ્રપેદે હરિમન્દિરમ્

એતદ્દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ઽસૌ હ્યુત્તઙ્કસ્તપસાંનિધિઃ ।
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય તુષ્ટાવ કમલાપતિમ્

તેન સ્તુતો મહાવિષ્ણુર્દત્તવાન્વરમત્તમમ્ ।
વરેણ તેનોક્તઙ્કો ઽપિ પ્રપેદે પરમં પદમ્