નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.34

ઇતિ શ્રીબૃન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે યોગનિરુપણં નામ ત્રયસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
સમાખ્યાતાનિ સર્વાણિ યોગાઙ્ગાનિ મહામુને ।
ઇદાનીમપિ સર્વજ્ઞ યત્પૃચ્છામિ તદુચ્યતામ્

યોગોભક્તિમતામેવ સિધ્યતીતિ ત્વયોદિતમ્ ।
યસ્ય તુષ્યતિ સર્વેશસ્તસ્ય ભક્તિશ્ચ શાશ્વતમ્

યથા તુષ્યતિ સર્વેશો દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
તન્મમાખ્યાહિ સર્વજ્ઞ મુને કારુણ્યવારિધે

સનક ઉવાચ
નારાયણં પરં દેવં સચ્ચિદાનન્દવિગ્રહમ્ ।
ભજ સર્વાત્મના વિપ્ર યદિ મુક્તિમભીપ્સસિ

રિપવસ્તં ન હિંસન્તિ ન બાધન્તે ગ્રહાશ્ચતમ્ ।
રાક્ષસાશ્ચ ન ચેક્ષન્તે નરં વિષ્ણુપરાયણમ્

ભક્તર્દૃઢા ભવેદ્યસ્ય દેવદેવે જનાર્દને ।
શ્રેયાંસિ તસ્ય સિધ્યન્તિ ભક્તિમન્તો ઽધિકાસ્તતઃ

પાદૌ તૌ સફલૌ પુંસાં યૌ વિષ્ણુગૃહગામિનૌ ।
તૌ કરૌ લફલૌ જ્ઞેયૌ વિષ્ણુપૂજાપરૌ તુ યૌ

તે નેત્રે સુફલે પુંસાં પશ્યતો યે દનાર્દનમ્ ।
સા જિહ્વા પ્રોચ્યતે સદ્ભિર્હરિનામપરા તુ યા

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુદ્ધૃત્ય ભુજમુત્યતે ।
તત્ત્વં ગુરુસમં નારિત નત દેવઃ કેશવાત્પરઃ

સત્યં વચ્મિહિતં વાચ્મિ સારં વચ્મિ પુનઃ પુનઃ ।
અસારે ઽસ્મિંસ્ત સંસારે સત્યં હરિસમર્ચનમ્

સંસારપાશં સુદૃઢં મહામોહપ્રદાયકમ્ ।
હરિભક્તિકુટારેણ ચ્છિત્ત્વાત્યન્તસુખી ભવ

તન્મનઃ સંયુતં વિષ્ણૌ સા વાણી યત્પરાયણા ।
તે શ્રોત્રે તત્કથાસારપૂરિતે લોકવન્દિતે

આનન્દમક્ષરં શૂન્યમવસ્થાત્રિતયૈરપિ ।
આકાશમધ્યગં દેવં ભજ નારદ સંતતમ્

સ્થાનં ન શક્યતે યસ્ય સ્વરુપં વા કદાચન ।
નિર્દેષ્ટું મુનિશાર્દૂલ દ્રષ્ટું વાપ્યકૃતાત્મભિઃ

સમસ્તૈઃ કરણૈર્યુક્તો વર્ત્તે ઽસૌ યદા તદા ।
જાગ્રદિત્યુચ્યતે સદ્ભિરન્તર્યામી સનાતનઃ

યદાન્તઃ કરણૈર્ંયુક્તઃ સ્વેચ્છયા વિચરત્યસૌ ।
સ્વપન્નિચ્યુચ્યતે હ્યાત્મા યદા સ્વાપવિવર્જિતઃ

ન બાહ્યકરણૈર્યુક્તો ન ચાન્તઃ કરણૈસ્તથા ।
અસ્વરુપો યદાત્માસૌ પુણ્યાપુણ્યવિવર્જિતઃ

સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તો હ્યાનન્દો નિર્ગુણો વિભુઃ ।
પરબ્રહ્મમયો દેવઃ સુષુત્પ ઇતિ ગીયતે

ભાવનામયમેતદ્વૈ જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
વિદ્યુદ્વિલોલં વિપ્રેન્દ્ર ભઘજ તસ્માજ્જનાર્દનમ્

અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહૌ ।
વર્તતે યસ્ય તસ્યૈવ તુષ્યતે જગતાં પતિઃ

સર્વભઘૂતદયાયુક્તો વિપ્રપૂજાપરાયણઃ ।
તસ્ય તુષ્ટો જગન્નાથો મધુકૈટભમર્દ્દનઃ

સત્કથાયાં ચ રમતે સત્કથાં ચ કરોતિ યઃ ।
સત્સઙ્ગો નિરહં કારસ્તસ્ય પ્રીતો રમાપતિઃ

નામસંકીર્ત્તનં વિષ્ણો ક્ષુત્તૃટ્પ્રસ્ખલિતાદિષુ ।
કરોતિ સતતં યસ્તુ તસ્ય પ્રીતો હ્યધોક્ષજઃ

યાતુ નારીપતિપ્રાણા પતિપૂજાપરાયણા ।
તસ્યાસ્તુષ્ટો જગન્નાથો દદાતિ સ્વપદં મુને

અસૂયારહિતા યે તુ હ્યહઙ્કારવિવર્જિતાઃ ।
દેવપૂજાપરાશ્ચૈવ તેષાં તુષ્યતિ કેશવઃ

તસ્માચ્છૃણુષ્વ દેવર્શે ભજસ્વં સતતં હરિમ્ ।
મા કુરુષ્વ હ્યહઙ્કારં વિદ્યુલ્લોલશ્રિયા વૃથા

શરીરં મૃત્યુસંયુક્તં જીવિતં ચાતિ ચઞ્ચલમ્ ।
રાજાદિભિર્ધનં બાધ્યં સમ્પદઃ ક્ષણભઙ્ગુરાઃ

કિં ન પશ્યસિ દેવર્ષે હ્યાયુષાર્દ્ધં તુ નિદ્રયા ।
હતં ચ ભોજનાદ્યૈશ્ચ કિયદાયુઃ સમાહૃતમ્

કિયદાયુર્બાલભાવાત્કિયદ્વૃથા ।
કિયદ્વિષયભોગૈશ્ચ કદા ધર્માન્કરિષ્યતિ

બાલભાવે ચ વાર્દ્ધક્યેન ઘટેતાચ્યુતાર્ચનમ્ ।
વયસ્યેવ તતો ધર્માન્કુરુ ત્વમનહઙ્કૃતઃ

મા વિનાશં વ્રજ મુને મગ્નઃ સંસારગહ્વરે ।
વરુર્વિનાશનિલયમાપદાં પરમં પદમ્

શરીરં ભોગનિલયં મલાદ્યૈઃ પરિદૂષિતમ્ ।
કિમર્થં શાશ્વતધિયા કુર્યાત્પાપં નરો વૃથા

આસારભૂતે સંસારે નાનાદુઃ ખસમન્વિતે ।
વિશ્વાસો નાત્ર કર્ત્તવ્યો નિશ્ચિતં મૃત્યુસંકુલે

તસ્માચ્છૃણુષ્વ વિપ્રેન્દ્ર સત્યમેતદ્વ્રવીમ્યહમ્ ।
દેહયોગનિવૃત્ત્યર્થં સદ્ય એવ જનાર્દનમ્

માનં ત્યક્ત્વા તથા લોભં કામક્રોધવિવર્જિતઃ ।
ભજસ્વ સતતં વિષ્ણું માનુષ્યમતિદુર્લભમ્

કોટિજન્મસહસ્રેષુ સ્થાવરાદિષુ સત્તમ ।
સંભ્રાન્તસ્ય તુ માનુષ્યં કથઞ્ચિત્પરિલભ્યતે

તત્રાપિ દેવતાબુદ્ધિર્દાનબુદ્ધિશ્ચ સત્તમ ।
ભોગબુદ્ધિસ્તથા નૄણાં જન્માન્તરતપઃ ફલમ્

માનુષ્યં દુર્લભં પ્રાપ્ય યો હરિં નાર્ચયેત્સકૃત્ ।
મૂર્ખઃ કો ઽસ્તિ પરસ્તસ્માજ્જડબુદ્ધિરચેતનઃ

દુર્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં નાર્ચયન્તિ ચ યે હરિમ્ ।
તેષામતીવ મૂર્ખાણાં વિવેકઃ કુત્ર તિષ્ઠતિ

આરાધિતો જગન્નાથો દદાત્યભિમતં ફલમ્ ।
કસ્તં ન પૂજયેદ્વિપ્રસંસારાપ્રિપ્રદીપિતઃ

ચણ્ડાલો ઽપિ મુનિશ્રેષ્ટ વિષ્ણુભક્તો દ્વિજાધિકઃ ।
વિષ્ણુભક્તિવિહીનશ્ચ દ્વિજો ઽપિ શ્વપચાધમઃ

તસ્માત્કામાદિકં ત્યક્ત્વા ભજેત હરિમવ્યયમ્ ।
યસ્મિંસ્તુષ્ટે ઽખિલં તુષ્યેદ્યતઃ સર્વગતો હરિઃ

યથા હસ્તિપદે સર્વં પદમાત્રં પ્રલીયતે ।
તથઃઆ ચરાચરં વિશ્વં વિષ્ણાવિવ પ્રલીયતે

આકાશેન યથા વ્યાત્પં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તથૈવ હરિણા વ્યાત્પં વિશ્વમેતચ્ચરાચરમ્

જન્મનો મરણં નૄણાં જન્મ વૈ મૃત્યુસાધનમ્ ।
ઉભે તે નિકટે વિદ્ધિ તન્નાશો હરિસેવયા

ધ્યાતઃ સ્મૃતઃ પૂજિતો વા પ્રણતો વા જનાર્દનઃ ।
સંસારપાશવિચ્છેદીકસ્તં ન પ્રતિપૂજયેત્

યન્નામોચ્ચાંરણાદેવ મહાપાતકનાશનમ્ ।
યં સમભ્યર્ચ્ય વિપ્રર્ષે મોક્ષભાગી ભવેન્નરઃ

અહો ચિત્રમહો ચિત્રમહો ચિત્રમિદં દ્વિજ ।
હરિનામ્નિ સ્થિતે લોકઃ સંસારે પરિવર્ત્તતે

ભૂયોભૂયો ઽપિ વક્ષ્યામિ સત્યમેતત્તપોધન ।
નીયમાનો યમભટૈરશક્તો ધર્મસાધનૈઃ

યાવન્નેન્દ્રિયવૈકલ્યં યાવદ્વ્યાધિર્ન બાધતે ।
તાવદેવાર્ચયેદ્વિષ્ણું યદિ મુક્તિમભીપ્સતિ

માતુર્ગર્ભાદ્વિનિઃ
માતુર્ગર્ભાદ્વિનિષ્ક્રાન્તો યદા જન્તુસ્તદૈવ હિ ।
મૃત્યુઃ સંનિહિતો ભૂયાત્તસ્માદ્ધર્મપરો ભવેત્

અહો કષ્ટમહો કષ્ટમહોકષ્ટમિદં વપુઃ ।
વિનશ્વરં સમાજ્ઞાય ધર્મં નૈવાચરત્યયમ્

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુદ્ધૃત્ય ભુજમુચ્યતે ।
દમ્ભાચારં પરિત્યજ્યં વાસુદેવં સમર્ચયેત્

ભૂયો ભૂયો હિતં વચ્મિ ભુજમુદ્ધૃત્ય નારદ ।
વિષ્ણુઃ સર્વાત્મના પૂજ્યસ્ત્યાજ્યાસૂયા તથાનૃતમ્

ક્રોધમૂલો મનસ્તાપઃ ક્રોધઃ સંસારબન્ધનમ્ ।
ધર્મક્ષયકરઃ ક્રોધસ્તસ્માત્તં પરિવર્જયેત્

કામમૂલમિદં જન્મ કામઃ પાપસ્ય કારણમ્ ।
યશઃ ક્ષયકરઃ કામસ્તસ્માત્તં પરિવર્જયેત્

સમસ્તદુઃખજાલાનાં માત્સર્યં કારણં સ્મૃતમ્ ।
નરકાણાં સાધનં ચ તસ્માત્તદપિ સંત્યજેત્

મન એવ મનુષ્યાણાં કારણં બન્ધમોક્ષયોઃ ।
તસ્માત્તદભિસંયોજ્ય પરાત્મનિ સુખી ભવેત્

અહો ધૈર્યમહો ધૈર્યમહો ધૈર્યમહો નૃણામ્ ।
વિષ્ણૌ સ્થિતે જગન્નાથે ન ભજન્તિ મદોદ્ધતાઃ

અનારાધ્ય જગન્નાથં સર્વધાતારમચ્યુતમ્ ।
સંસારસાગરે મગ્નાઃ કથં પારં પ્રયાન્તિ હિ

અચ્યુતાનન્તગોવિન્દનામોચ્ચારણભેષજાત્ ।
નશ્યન્તિ સકલા રોગાઃ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

નારાયણ જગન્નાથ વાસુદેવ જનાર્દ્દન ।
ઇતીરયન્તિ યે નિત્યં તે વૈ સર્વત્ર વન્દિતાઃ

અદ્યાપિ ચ મુનિશ્રેષ્ટ બ્રહ્માદ્યા અપિ દેવતાઃ ।
યત્પ્રાભાવં ન જાનન્તિ તં યાહિ શરણં મુને

અહો મૌર્ખ્યમહો મૌર્ખ્યમહો મૌર્ખ્યં દુરાત્મનામ્ ।
હૃત્પદ્મસંસ્થિતં વિષ્ણું ન વિજાનન્તિ નારદ

શૃણુષ્વ મુનિશાર્દૂલ ભૂયોભૂયો વદામ્યહમ્ ।
હરિઃ શ્રદ્ધાવતાં તુષ્યેન્ન ધનૈર્ન ચ બાન્ધવૈઃ

બન્ધુમત્ત્વં ધનાઢ્યત્વં પુત્રવત્ત્વં ચ સત્તમ ।
વિષ્ણુભઘક્તિમતાં નૄણાં ભવેજ્જન્મનિ જન્મનિ

પાપમૂલમયં દેહઃ પાપકર્મરતસ્તથા ।
એતદ્વિદિત્વા સતતં પૂજનીયો જનાર્દ્દનઃ

પુત્રમિત્રકલત્રાદ્યા બહવઃ સ્યુશ્ચ સંપદઃ ।
હરિપૂજારતાનાં તુ ભવત્યેન ન સંશયઃ

ઇહામુત્ર સુખપ્રેપ્સુઃ પૂજયેત્સતતં હરિમ્ ।
ઇહામુત્રાસુખપ્રેપ્સુઃ પરનિન્દાપરો ભવેત્

ધિગ્જન્મ ભક્તિહીનાનાં દેવદેવે જનાર્દ્દને ।
સત્પાત્રદાનશૂન્યં યત્તદ્ધનં ધિક્પુનઃ પુનઃ

ન નમેદ્વિષ્ણવે યસ્ય શરીરં કર્મભેદિને ।
પાપાનામાકરં તદ્વૈ વિજ્ઞેયં મુનિસત્તમ

સત્પાત્રદાનરહિતં યદ્દ્રવ્યં યેન રક્ષિતમ્ ।
ચૌર્યેણ રક્ષિતમિવ વિદ્ધિ લોકેષુ નિશ્ચિતમ્

તડિલ્લોલશ્રિયા મત્તાઃ ક્ષણંભયુરશાલિનઃ ।
નારાધયન્તિ વિશ્વેશં પશુપાશવિમોચકમ્

સૃષ્ટિસ્તુ દ્વિવિધા પ્રોક્તા દૈવાસુરવિભેદતઃ ।
હરિ ભક્તિ યુતા દૈવી તદ્ધીના હ્યાસુરી મહા

તસ્માચ્છૃણષ્વ વિપ્રેન્દ્ર હરિભક્તિપરાયણાઃ ।
શ્રેષ્ઠાઃ સર્વત્ર વિખ્યાતા યતો ભક્તિઃ સુદુર્લભા

અસૂયારહિતા યે ચ વિપ્રત્રાણપરાયણાઃ ।
કામાદિરહિતા યે ચ તેષાં તુષ્યતિ કેશવઃ

સંમાર્જનાદિના યે તુ વિષ્ણુશુશ્રૂષણે રતાઃ ।
સત્પાત્રદાનનિરતાઃ પ્રયાન્તિ પરમં પદમ્