નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.26

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે સ્માર્તાચારેષુ વર્ણાશ્રમધર્મેષ્વધ્યયનાદિધર્મનિરુપણં નામ પઞ્ચવિંશો ઽધ્યાયઃ
સનક ઉવાચ
વેદગ્રહણપર્યન્તં શુશ્રૂષાનિયતો ગુરોઃ ।
અનુજ્ઞાતસ્તતસ્તેન કુર્યાદગ્નિપરિગ્રહમ્

વેદાશ્ચ ધર્મશાસ્ત્રાણિ વેદાઙ્ગાન્યપિ ચ દ્વિજઃ ।
અધીત્ય ગુરવે દત્ત્વા દક્ષિણાં સંવિશેદ્વૃહમ્

રુપલાવણ્યસંપન્નાં સગુણાં સુકુલોદ્ભવામ્ ।
દ્વિજઃ સમુદ્વહેત્કન્યાં સુશીલાં ધર્મ ચારિણીમ્

માતૃતઃ પઞ્ચમીં ધીમાન્પિતતઃ સત્પમીં તથા ।
દ્વિજઃ સમુદ્વહેત્કન્યથા ગુરુતલ્પરાઃ

રોગિણીં ચૈવ વૃત્તાક્ષીં સરોગકુલસંભવામ્ ।
અતિકેશામકેશામકેશાં ચ વાચાલાં નોદ્વહેદ્વુધઃ

કોપાનાં વામનાં ચૈવ દીર્ઘદેહાં વિરુપિણીમ્ ।
ન્યાનાધિકાઙ્ગીમુન્મત્તાં પિશુનાં નોદ્વહેદ્ બુધઃ

સ્થૂલગુલ્ફઆં દીર્ઘજઙ્ઘાં તથૈવ પુરુષાકૃતિમ્ ।
શ્મશ્રુવ્યઞ્જનસંયુક્તાં કુબ્જાં ચૈવાદ્વહેન્ન ચ

વૃથાહાસ્યમુખીં ચૈવ સદાન્યગૃહ વાસિનીમ્ ।
વિવાદશીલાં ભ્રમિતાં નિષ્ઠુરાં નોદ્વહેદ્રુધઃ

બહ્વશિનીં સ્થીલદન્તાં સ્થૂલોષ્ઠીં ઘુર્ઘુરસ્વનામ્ ।
અતિકૃષ્ણાં રક્તવર્ણાં ધૂર્તાં નૈવોદ્વહે દ્વુધઃ

સદા રોદનશીલાં ચ પાણ્ડુરાભાં ચ કુત્સિતામ્ ।
તાસશ્વાસાદિસંયુક્તાં નિદ્રાશીલાં ચ નોદ્વહેત્

અનર્થભાષિણીં ચૈવ લોકદ્વેષ પરાયણામ્ ।
પરાપવાદનિરતાં તસ્કારાં નોદ્વહેદ્વુધઃ

દીર્ઘનાસાં ચ કિતવાં તનૂરુહવિભૂષિગતામ્ ।
ગર્વિતાં બકવૃત્તિં ચ સર્વથા નોદ્વહેદ્વુધઃ

બાલભાવાદવિજ્ઞાતસ્વભાવામુદ્વહેદ્યદિ ।
પ્રગલ્ભાં વાગુણાં જ્ઞાત્વા સર્વથા તાં પરિત્યજેત્

ભર્ત્તૃપુત્રેષુ યા નારી સર્વદા નિષ્ઠુરા ભવેત્ ।
પરાનુકૂલિની યા ચ સર્વથા તાં પરિત્યજેત્

વિવાહાશ્ચાષ્ટધા જ્ઞેયા બ્રાહ્માદ્યા મુનિસત્તમ ।
પૂર્વઃ પૂર્વો વરો જ્ઞેયઃ પૂર્વાભાવે પરઃ પરઃ

બ્રાહ્નો દૈવસ્તથૈવાર્ષઃ પ્રાજાપત્યસ્તથાસુરઃ ।
ગાન્ધર્વો રાક્ષસશ્ચૈવ પૈશાચશ્ચાષ્ટમો મતઃ

બ્રાહ્મેણ ચ વિવાહેન વૈવાહ્યો વૈ દ્વિજોત્તમઃ ।
દૈવેનાપ્યથવા વિપ્ર કેચિદાર્ષં પ્રચક્ષતે

પ્રાજાપત્યાદયો વિપ્ર વિવાહાઃ પઞ્ચજ ગર્હિતાઃ ।
અભાવેષુ તુ પૂર્વેષાં કુર્યાદેવ પરાન્બુધઃ

યજ્ઞોપવીતદ્વિતયં સોત્તરીયં ચ ધારયેત્ ।
સુવર્ણકુણ્ડલે ચૈવ ધૌતવસ્ત્રદ્વયં તથા

અનુલેપનલિત્પાઙ્ગઃ કૃત્તકેશનખઃ શુચિઃ ।
ધારયેદ્વૈણવં દણ્ડં સોદકં ચ કમણ્ડલુમ્

ઉષ્ણીષમમલં છત્રં પાદુકે ચાપ્યુપાનહૌ ।
ધારયેત્પુષ્પમાલ્યે ચ સુગન્ધં પ્રિયદર્શનઃ

નિત્યં સ્વાધ્યાયશીલઃ સ્યાદ્યથાચારં સમાચરેત્ ।
પરાન્નં નૈવ ભુઞ્જીત પરવાદં ચ વર્જયેત્

પાદેન નાક્રમેત્પાદમુચ્છિષ્ટં નૈવ લઙ્ઘયેત્ ।
ન સંહતાભ્યાં હસ્તાભ્યાં કણ્ડૂયેદાત્મનઃ શિરઃ

પૂજ્યં દેવાલયં ચૈવ નાપસવ્યં વ્રજેદ્દિજઃ ।
દેવાર્ચાચમનસ્નાનવ્રતશ્રાદ્ધક્રિયાદિષુ

ન ભવેન્મુક્તકેશશ્ચ નૈકવસ્ત્રધરસ્તથા ।
નારોહેદુષ્ટ્રયાનં ચ શુષ્કવાદં ચ વર્જયેત્

અન્ય સ્ત્રિયં ન ગચ્છેચ્ચ પૈશુન્યં પરિવર્જયેત્ ।
નાપસવ્યં વ્રજેદ્વિપ્ર ગોશ્ચત્થાનલપર્વતાન્

ચતુષ્પથં ચૈત્યવૃક્ષર્ં દેવખાતં નૃપં તથા ।
અસૂયાં મત્સરત્વં ચ દિવાસ્વાપં ચ વર્જયેત્

ન વદેત્પરપાપાનિ સ્વપુણ્યં ન પ્રકાશયેત્ ।
સ્વકં નામ સ્વનક્ષત્રં માનં ચૈવાતિગોપયેત્

ન દુર્જનૈઃ સહ વસે ન્નાશાસ્ત્રં શૃણુયાત્તથા ।
આસવદ્યૂતગીતેષુ દ્વિજસ્તુ ન રર્તિં ચરેત્

આર્દ્રાસ્થિ ચ તથોચ્છિષ્ટં શૂદ્રં ચ પતિતં તથા ।
સર્પં ચ ભષણં સ્પૃષ્ટ્વા સચૈલં સ્નાનમાચરેત્

ચિતિં ચ ચિતિકાષ્ટં ચ યૂપં ચાણ્ડાલમેવ ચ ।
સ્પૃષ્ટ્વા દેવલકં ચૈવ સવાસા જલમાવિશેત્

દીપખટ્વાતનુચ્છાયાકેશવસ્ ત્રકટોદકમ્ ।
અજામાર્જંનિમાર્જારરેણુર્દ્દૈવં શુભં હરેત્

શૂર્પ્પવાતં પ્રેતધૂમં તથા શૂદ્રાન્નભોજનમ્ ।
વૃષલીપતિસઙ્ગં ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્

અસચ્છાર્સ્ત્રાર્થમનનં ખાદનં નખકેશયોઃ ।
તથૈવ નગ્નશયનં સર્વદા પરિવર્જયેત્

શિરોભ્યઙ્ગાવશિષ્ટેન તૈલેનાઙ્ગં ન લેપયેત્ ।
તાંબૂલમશુચિં નાદ્યાત્તથા સુપ્તં ન બોધયેત્

નાશુદ્ધો ઽગ્નિં પરિચરેત્પૂજયેદ્ગુરુદેવતાઃ ।
ન વામહસ્તેનૈકેન પિબેદ્વક્રેણ વા જલમ્

ન ચાક્રમેદ્ગુરોશ્છાયાં તદાજ્ઞાં ચ મુનીશ્વર ।
ન નિન્દેદ્યોગિનો વિપ્રાન્વ્રતિનો ઽપિ યતીંસ્તથા

પરસ્પરસ્ય મર્માણિ ન કદાપિ વદેદ્દ્વિજઃ ।
દર્શે ચ પૌર્ણમાસ્યાં ચ યાગં કુર્યાદ્યથાવિધિ

ઉપસનં ચ હોતવ્યં સાયં પ્રાતર્દ્વિજાતિભિઃ ।
ઉપાસનપરિત્યાગી સુરાપીત્યુચ્યતે બુધૈઃ

અયને વિષુવે ચૈવ યુગાદિષુ ચતુર્ષ્વપિ ।
દર્શે ચ પ્રેતપક્ષે ચ શ્રાદ્ધં કુર્યાદ્ગૃહી દ્વિજઃ

મન્વાદિષુ મૃદાહે ચ અષ્ટકાસુ ચ નારદ ।
નાવધાન્યે સમાયાતે ગૃહી શ્રાદ્ધં સમાચરેત્

શ્રોત્રિયે ગૃહમાયાતે ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યોઃ ।
પુણ્યક્ષેત્રેષુ તીર્થેષુ ગૃહી શ્રાદ્ધં સમાચરેત્

યજ્ઞો દાનં તપો હોમઃ સ્વાધ્યાયઃ પિતૃતર્પણમ્ ।
વૃથા ભવતિ તત્સર્વમૂર્દ્ધપુણ્ડ્રં વિના કૃતમ્

ઉર્દ્ધપુણ્ડ્રં ચ તુલસીં શ્રાદ્ધે નેચ્છન્તિ કેચન ।
વૃથાચારઃ પરિત્યાજ્યસ્તસ્માચ્છ્રેયો ઽર્થિભિર્દ્વિજૈઃ

ઇત્યેવમાદયો ધર્માઃ સ્મૃતિમાર્ગપ્રચોદિતાઃ ।
કાર્યા દ્વિજાતિભિઃ સમ્યક્સર્વકર્મફલપ્રદાઃ

સદા ચારપરા યે તુ તેષાં વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ ।
વિષ્ણૌ પ્રસન્નતાં યાતે કિમસાધ્યં દ્વિજોત્તમ