નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.15

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે ધર્મશાન્તિનિર્દેશો નામ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ
ધર્મરાજ ઉવાચ
પાપ ભેદાન્પ્રવક્ષ્યામિ યથા સ્થૂલાશ્ચ યાતનાઃ ।
શૃણુષ્વ ધૈર્યમાસ્થાય રૌદ્રા યે નરકા યતઃ

પાપિનો યે દુરાત્માનો નરકાગ્નિષુ સન્તતમ્ ।
પચ્યન્તે યેષુ તાન્વક્ષ્યે ભયઙ્કરફલપ્રદાન્

તપનોવાલુકાકુમ્ભૌમહારૌરવરૌરવૌ ।
કુમ્ભઘીપાકો નિરુચ્છ્વાસઃ કાલસૂત્રઃ પ્રમર્દનઃ

અસિપત્રવનં ઘોરં લાલાભક્ષોહિમોત્કટઃ ।
મૂષાવસ્થા વસાકૂપસ્તથા વૈતરણી નદી

ભક્ષ્યન્તે મૂત્રપાનં ચ પુરીષહ્લદ એવ ચ ।
તત્પશૂલં તત્પશિલા શાલ્મલીદ્રુમ એવ ચ

તથા શોણિતકૂપશ્ચ ઘોરઃ શોણિતભોજનઃ ।
સ્વમાંસભોજનં ચૈવ વહ્નિજ્વાલાનિવેશનમ્

શિલાવૃષ્ટિઃ શસ્ત્રવૃષ્ટિર્વહ્નિવૃષ્ટિસ્તથૈવ ચ ।
ક્ષારોદકં ચોષ્ણતોયં તત્પાયઃ પિણ્ડભભણમ્

અથ શિરઃશોષણં ચ મરુત્પ્રપતનં તથા ।
તથા પાશાણવર્ણં ચ કૃમિભોજનમેવ ચ

ક્ષારો દપાનં ભ્રમણં તથા ક્રકચદારણમ્ ।
પુરીષલેપનં ચૈવ પુરીષસ્ય ચ ભોજનમ્

રેતઃ પાનં મહાઘોરં સર્વસન્ધિષુદાહનમ્ ।
ધૂમપાનં પાશબન્ધં નાનાશૂલાનુલેપનમ્

અઙ્ગારશયનં ચૈવ તથા મુસલમર્દ્દનમ્ ।
બહૂનિ કાષ્ઠયન્ત્રાણિ કષણં છેદનં તથા

પતનોત્પતનં ચૈવ ગદાદણ્ડાદિપીહનમ્ ।
ગજદન્તપ્રહરણં નાનાસર્પૈશ્ચ દંશનમ્

શીતામ્બુસેચનં ચૈવ નાસાયાં ચ મુખે તથા ।
ઘોરક્ષારામ્બુપાનં ચ તથા લવણભક્ષણમ્

સ્ત્રાયુચ્છેદં સ્નાયુબન્ધમસ્થિચ્છેદં તથૈવ ચ ।
ક્ષારામ્બુપૂર્ણરન્ધ્રાણાં પ્રવેશં માંસભોજનમ્

પિત્તપાનં મહાઘોરં તથૈવઃશ્લેષ્મભોજનમ્ ।
વૃક્ષાગ્રાત્પાતનઞ્ચૈવ જલાન્તર્મજ્જનં તથા

પાષાણધારણં ચૈવ શયનં કણ્ટકોપરિ ।
પિપીલિકાદંશનં ચ વૃશ્ચિકૈશ્ચાપિ પીડનમ્

વ્યાઘ્રપીડા શિવાપીડા તથા મહિષમીડનમ્ ।
કર્દ્દમે શયનં ચૈવ દુર્ગન્ધપરિપૂરણમ્

બહુશશ્ચાર્ધશયનં મહાતિક્તનિષેવણમ્ ।
અત્યુષ્ણતૈલપાનં ચ મહાકટુનિષેવણમ્

કષાયોદકપાનં ચ તત્પપાષાણતક્ષણમ્ ।
અત્યુષ્ણશીતસ્નાનં ચ તથા દશનશીર્ણનમ્

તત્પાયઃ શયનં ચૈવ હ્યયોભારસ્ય બન્ધનમ્ ।
એવમાદ્યામહાભાગ યાતનાઃ કોટિકોટિશઃ

અપિ વર્ષસહસ્રેણ નાહં નિગદિતું ક્ષમઃ ।
એતેષુ યસ્ય યત્પ્રાત્પં પાપિનઃ ક્ષિતિરક્ષક

તત્સર્વં સંપ્રપક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ।
બ્રહ્મહા ચ સુરાપી ચ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ

મહાપાતકિનસ્ત્વેતે તત્સંસર્ગી ચ પઞ્ચમઃ ।
પન્તિભેદીવૃથાપાકી નિત્યં બ્રહ્મણદૂષકઃ

આદેશી વેદવિક્રેતા પઞ્ચૈતે બ્રહ્મધાતકાઃ ।
બ્રહ્મણં યઃ સમાહૂય દાસ્યામીતિ ધનાદિકમ્ ।
એશ્ચાન્નાસ્તીતિ યો બ્રુયાત્તમાહુર્બ્રહ્મઘાતિનમ્

સ્નાનાર્થં પૂજનાર્થં વા ગચ્છતો બ્રાહ્મણસ્ય યઃ ।
સમાયાત્યન્તરાયત્વં તમાહુર્બ્રહ્મધાતિનમ્

પસ્નિન્દાસુ નિરતશ્ચાત્મોત્કર્ષરતશ્વ યઃ ।
અસત્યનિરતશ્વચૈવ બ્રહ્મહા પરિકીર્તિતઃ

અધર્મસ્યાનુમન્તા ચ બ્રહ્મહા પરિકીર્તિતઃ ।
અન્યોદ્વેગરતશ્ચૈવ અન્યેષાં દોષસૂવકઃ

દમ્ભાચારરતશ્વૈવ બ્રહ્મહેત્યભિધીયતે ।
નિત્યં પ્રતિગ્રહરતસ્તથા પ્રાણિવધે રતઃ

અધર્મસ્યાનુમમન્તા ચ બ્રહ્મહા પરિકીર્તિતઃ ।
બ્રહ્મહત્યા સમં પાપમેવ બહુવિધં નૃપ

સુરાપાનસમં પાપં પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ ।
ગણાન્નભોજનં ચૈવ ગણિકાનાં નિષેવણમ્

પતિતાન્નાદનં ચૈવ સુરાપાનસમં સ્મૃતમ્ ।
ઉપાસમાપરિત્યાગો દેવલાનાં ચ ભોજનમ્

સુરાપયોષિત્સંયોગઃ સુરાપાનસમઃ સ્મૃતઃ ।
યઃ શૂદ્રેણ સમાહતો ભોજનં કુરુતે દ્વિજઃ

સુરાપી સ હિ વિજ્ઞેયઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ।
યઃ શૂદ્રેણાભ્યનુજ્ઞાતઃ પ્રેષ્યકર્મ કરિતિ ચ

સુરાપાન સમં પાપં લભતે સ નરાધમઃ ।
એવં બહુવિધં પાપં સુરાપાનસમં સ્મૃતમ્

હેમસ્તેયસમં પાપં પ્રવક્ષ્યામિ નિશામય ।
કન્દમૂલફલાનાં ચ કસ્તૂરી પટવાસસામ્

સદા સ્તેયં ચ રત્નાનાં સ્વર્ણસ્તેયસમં સ્મૃતમ્ ।
તામ્રાયસ્ત્રપુકાંસ્યાનામાજ્યસ્ય મધુનસ્તથા

સ્તેયં સુગન્ધદ્રવ્યાણ્ણાં સ્વર્ણસ્તેયસમં સ્મૃતમ્ ।
ક્રમુકસ્યાપિહરણમમ્ભસાં ચન્દનસ્ય ચ

પર્ણરસાપહરણં સ્વર્ણસ્તેયસમં સ્મૃતમ્ ।
પિતૃયજ્ઞપરિત્યાગો ધર્મકાર્યવિલોપનમ્

યતીર્નાં નિન્દતં ચૈવ સ્વર્ણસ્તેયસમં સ્મૃતમ્ ।
ભક્ષ્યાણાં ચાપહરણં ધાન્યાનાં હરણં તથા

રુદ્રાક્ષહરણં ચૈવ સ્વર્ણસ્તેયસમં સ્મૃતમ્ ।
ભાગીનીગમનં ચૈવ પુત્રસ્ત્રીગમનં તથા

રજસ્વલાદિગમનં ગુરુતલ્પસમં સ્મૃતમ્ ।
હીનજાત્યાભિગમનં મદ્યપસ્ત્રીનિષેવણમ્

પરસ્ત્રીગમનં ચૈવ ગુરુતલ્પસમં સ્મૃતમ્ ।
ભ્રાતૃસ્ત્રીગમનં ચૈવ વયસ્યસ્ત્રીનિષેવણમ્

વિશ્વસ્તાગમનં ચૈવ ગુરુતલ્પસમં સ્મૃતમ્ ।
અકાલે કર્મકરણં પુત્રીગમન મેવ ચ

ધર્મલોપઃ શાસ્ત્રનિન્દા ગુરુતલ્પસમં સ્મૃતમ્ ।
ઇત્યેવમાદયો રાજન્મહાપાતકસંજ્ઞિતાઃ

એતેષ્વેકતમેનાપિ સઙ્ગકૃત્તત્સમો ભવેત્ ।
યથાકથઞ્ચિત્પાપાનામેતેષાં પરમર્ષિભિઃ

શાન્તૈસ્તુ નિષ્કૃતિર્દૃષ્ટા પ્રાયશ્ચિતાદિકલ્પનૈઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તવિહીનાનિ પાપાનિ શૃણુ ભૂપતે

સમસ્તપાપતુલ્યાનિ મહાનરકદાનિ ચ ।
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં કથઞ્ચિન્નિષ્કૃતિર્ભવેત્

બ્રહ્મણં દ્વેષ્ટિ યસ્તસ્ય નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ કુત્રચિત્ ।
વિશ્વસ્તઘાતિનં ચૈવ કૃતન્ઘાનાં નરેશ્વર

શૂદ્રસ્ત્રીસઙ્ગિનાં ચૈવ નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ કુત્રચિત્ ।
શૂદ્રાન્નપુષ્ટદેહાનાં વેદનિન્દારતાત્મનામ્

સત્કથાનિન્દકાનાઞ્ચ નેહામુત્રચનિષ્કૃતિઃ

બૌદ્ધાલયં વિશેદ્યસ્તુ મહાપદ્યપિ વૈદ્વિજઃ ।
નતસ્યનિષ્કૃતિર્દૃષ્ટાપ્રાયશ્ચિતશતૈરપિ

બૌદ્ધાઃ પાષંણ્ડિનઃ પ્રોક્તા યતો વેદવિનિન્દકાઃ ।
તસ્માદ્વિજસ્તાન્નેક્ષેત યતો ધર્મબહિષ્કૃતાઃ

જ્ઞાનતો ઽજ્ઞાનતો વાપિ દ્વિજો બોદ્ધાલયં વિશેત્ ।
જ્ઞાત્વા ચેન્નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ શાસ્ત્રાણામિતિ નિશ્વયઃ

એતેષાં પાપબાહુલ્યાન્નરકં કોટિકલ્પકમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તવિહીનાનિ પ્રોક્તાન્યન્યાનિ ચ પ્રભો

પાપાનિ તેષાં નરકાન્ગદતો મે નિશામય

મહાપાતકિનસ્તેષુ પ્રત્યેકં યુગવાસિનઃ ।
તદન્તે પૃથિવીમેત્ય સત્પજન્મસુ ગર્દભાઃ

તતઃ શ્વાનો વિદ્ધદેહા ભવેયુર્દશજન્મસુ ।
આશતાબ્દં વિટ્કૃમયઃ સર્પા દ્વાદશજન્મસુ

તતઃ સહસ્રજન્માનિ મૃગાદ્યાઃ પશવો નૃપ ।
શતાબ્દં સ્થાવરાશ્ચૈવ તતો ગોધાશરીરિણઃ

તતસ્તુ સત્પજન્માનિ ચણ્ડાલાઃ પાપકારિણઃ ।
તતઃ ષોડશ જન્માનિ શૂદ્રાદ્યા હીનજાતયઃ

તતસ્તુ જન્મદ્વિતયે દરિદ્રાવ્યાધિપીડિતાઃ ।
પ્રતિગ્રહપરા નિત્યં તતો નિરયગાઃ પુનઃ

અસૂયાવિષ્ટમનસો રૌરવે નરકે સ્મૃતમ્ ।
તત્ર કલ્પદ્વયં સ્થિત્વા ચાણ્ડાલાઃ શતજન્મસુ

મા દદસ્વેતિ યો બ્રૂયાદ્ગવાન્ગિબ્રાહ્મણેષુ ચ ।
શુનાં યોનિશતં ગત્વા ચાણ્ડાલેષૂપજાયતે

તતો વિષ્ઠાકૃતિમિશ્ચૈવ તતો વ્યાઘ્રસ્ત્રિજન્મસુ ।
તદન્તે નરકં યાતિ યુગાનામેકવિંશતિમ્

પરનિન્દાપરા યે ચ યે ચ નિષ્ઠુરભાષિણઃ ।
દાનાનાં વિન્ઘકર્ત્તારસ્તેષાં પાપફલં શૃણુ

મુશલોલૂ ખલાભ્યાં તુ ચૂર્ણ્યન્તે તસ્કરા ભૃશમ્ ।
તદન્તે તત્પપાષાણગ્રહણં વત્સરત્રઘયમ્

તતશ્ચ કાલસૂત્રેણ ભિદ્યન્તે સત્પ વત્સરાન્ ।
શોચન્તઃ સ્વૃનિકર્માણિ પરદ્રવ્યાપહારકાઃ

કર્મણા તત્ર પચ્યન્તે નરકાન્ગિષુ સન્તતમ્

પરસ્વસૂચકાનાં ચ નરકં શૃણુ દારુણમ્ ।
યાવદ્યુગસહસ્રં તુ તત્પાયઃ પિણ્ડભક્ષણમ્

સંપીડ્યતે ચ રસના સંદંશૈર્ભૃશદારુણૈઃ ।
નિરુચ્છ્વાસં મહાઘોરે કલ્પાર્દ્ધં નિવસન્તિ તે

પરસ્ત્રીલોલુપાનાં ચ નરકં કથયામિ તે ।
તત્પતામ્રસ્ત્રિયસ્તેન સુરુપાભરણૈર્યુતાઃ

યાદૃશીસ્તાદૃશીસ્તાશ્ચ રમન્તે પ્રસભં બહુ ।
વિદ્વવન્તં ભયેનાસાં ગૃહ્ણન્તિ પ્રસભં ચ તમ્

કથયન્તશ્ચ તત્કર્મ નયન્તે નરકાન્ક્રમાત્ ।
અન્યં ભજન્તે ભૂપાલ પતિં ત્યક્ત્વા ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ

તત્પાયઃપુરુશાસ્તાસ્તુ તત્પાયઃશયનેબલાત્ ।
પાતયિત્વા રમન્તે ચ બહુકાલં બલાન્વિતાઃ

તતસ્તૈર્યોષિતો મુક્તા હુતાશનસમોજ્જ્વલમ્ ।
અ યઃ સ્તમ્ભં સમાશ્સિષ્ય તિષ્ઠન્ત્યબ્દસહસ્રકમ્

તતઃ ક્ષારોદકસ્નાનં ક્ષારોદકનિષેવણમ્ ।
તદન્તે નરકાન્ સર્વાન્ ભુઞ્જતે ઽબ્દશતં શતમ્

યો હન્તિ બ્રાહ્મણં ગાં ચ ક્ષત્રિયં ચ નૃપોત્તમમ્ ।
સ ચાપિ યાતનાઃ સર્વા ભુઙ્ક્તે કલ્પેષુ પઞ્ચસુ

યઃ શૃણોતિ મહન્નિન્દાં સાદરં તત્ફલં શૃણુ ।
તેષાં કર્ણેષુ દાપ્યન્તે તત્પાયઃ કીલસંચયાઃ

તતશ્ચ તેષુ છિદ્રેષુ તૈલમત્યુષ્ણમુલ્બણમ્ ।
પૂર્યતે ચ તતશ્ચાપિં કુમ્ભીપાકં પ્રપદ્યતે

નાસ્તિકાનાં પ્રવક્ષ્યામિ વિમુખાનાં હરે હરૌ ।
અબ્દાનાં કોટિપર્યન્તં લવણં ભુઞ્જતે હિ તે

તતશ્ચ કલ્પપર્યન્તં રૌરવે તત્પસૈકતે ।
ભજ્યન્તે પાપકર્મણો ઽન્યેપ્યેવં નરાધિપ

બ્રાહ્મણન્યે નિરીક્ષન્તે કોપદૃષ્ટ્યા નરાધમાઃ ।
તત્પસૂચીસહસ્રેણ ચક્ષુસ્તેષાં પ્રસૂર્યતે

તતઃ ક્ષારામ્બુધારાભિઃ સેચ્યન્તે નૃપસત્તમ ।
તતશ્ચ ક્રકર્ચેર્ઘોરૈર્ભિદ્યન્તે પાપકર્ંમણઃ

વિશ્વાસઘાતિનાં ચૈવ મર્યાદાભેદિનાં તથા ।
પરાન્નલોલ્લુપાનાં ચ નરકં શૃણુ દારુણમ્

સ્વમાંસભોજિનો નિત્યં ભક્ષમાણાઃ શ્વભિસ્તુ તે ।
નરકેષુ સમસ્તેષુ પ્રત્યેકં હ્યબ્દવાસિનઃ

પ્રતિગ્રહરતા યે ચ યે વૈ નક્ષત્રપાઠકાઃ ।
યે ચ દેવલકાન્નાનાં ભોજિનસ્તાઞ્શૃણુષ્વ મે

રાજન્નાકલ્પપર્યન્તં યાતનાસ્વાસુ દુઃખિતાઃ ।
પચ્યન્તે સતતં પાપાવિષ્ટા ભોગરતાઃ સદા

તતસ્તૈલેન પૂર્યન્તે કાલસૂત્રપ્રપીડિતાઃ ।
તતઃ ક્ષારોદકસ્નાનં મૂત્રવિષ્ટાનિષેવણમ્

તદન્તે ભુવમાસાદ્ય ભવન્તિ મ્લેચ્છજાતયઃ ।
અન્યોદ્વેગરતા યે તુ યાન્તિ વૈતરણીં નદીમ્

ત્યક્તપઞ્ચમહાયજ્ઞા લાલાભક્ષં વ્રજન્તિ હિ ।
ઉપાસનાપરિત્યાગી રૌરવં નરકં વ્રજેત્

વિપ્રગ્રામકરાદાનં કુર્વતાં શૃણુ ભૂપતે ।
યાતનાસ્વાસુ પચ્યન્તે વાવદાચન્દ્રતારકમ્

ગ્રામેષુ ભૂપાલવરો યઃ કુર્યાદધિકં કરમ્ ।
સ સહસ્રકુલો ભુઙ્ક્તેનરકં કલ્પપઞ્ચસુ

વિપ્રગ્રામકરાદાને યો ઽનુમન્તાતુ પાપકૃત્ ।
સ એવ કૃતવાન્ રાજન્બ્રહ્મહત્યાસહસ્રકમ્

કાલસૂત્રે મહાઘોરે સ વસેદ્દિચતુર્યુગમ્ ।
અયોનૌ ચ વિયોનૌ ચ પશુયોનૌ ચ યો નરઃ

ત્યજેદ્રેતો મહાપાપી સરેતોભોજનં લભેત્ ।
વસાકૂપં તતઃ પ્રાપ્ય સ્થિત્વા દિવ્યાબ્દસત્પકમ્

રેતોભોજી ભવેન્મર્ત્યઃ સર્વલોકેષુ નિન્દિતઃ ।
ઉપવાસદિને રાજન્દન્તધાવનકૃન્નરઃ

સ ઘોરં નરકં યાતિવ્યાઘ્રપક્ષં ચતુર્યુગમ્ ।
યઃ સ્વકર્મપરિત્યાગી પાષણ્ડીત્યુચ્યતે બુધૈઃ

તત્સંગકૃતમોઘઃ સ્યાત્તાવુભાવતિપાપિનૌ ।
કલ્પકોટિસહસ્રેષુ પ્રાન્પુતો નરકાન્ક્રમાત્

દેવદ્રવ્યાપહર્ત્તારો ગુરુદ્રવ્યાપહારકાઃ ।
બ્રહ્મહત્યાવ્રતસમં દુષ્કૃતં ભુઞ્જતે નૃપ

અનાથધનહર્ત્તારો હ્યનાથં યે દ્વિષન્તિ ચ ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ નરકે તે વસન્તિ ચ

સ્ત્રીશૂદ્રાણાં સમીપે તુ યે વેદાધ્યયને રતાઃ ।
તેષાં પાપફલં વક્ષ્યે શૃણુષ્વ સુસમાહિતઃ

અધઃશીર્ષોર્ધ્વપાદાશ્ચ કીલિતાઃ સ્તમ્ભઘકદ્વયે ।
ધ્રૂમ્રપાનરતા નિત્યં તિષ્ઠન્ત્યાબ્રહ્મવત્સરમ્

જલે દેવાલયે વાપિ યસ્ત્યજેદ્દેહજં મલમ્ ।
ભ્રૂણહત્યાસમં પાપં સંપ્રાન્પોત્યતિદારુણમ્

દન્તાસ્થિકેશનખરાન્યે ત્યજ્યન્ત્યમરાલયે ।
જલે વા ભુક્તશેષં ચ તેષાં પાપફલં શૃણુ

પ્રાસપ્રોતા હલૈર્ભિન્ના આર્ત્તરાવવિરાવિણઃ ।
અત્યુષ્ણતૈલપાકે ઽતિતપ્યન્તે ભૃશદારુણે

કુર્વન્તિ દુઃખસંતત્પાસ્તતો ઽન્યેષુ વ્રજન્તિ ચ ।
બ્રહ્મસંહરતે યસ્તુ ગન્ધકાષ્ટં તથૈવ ચ

સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવદાચન્દ્રતારકમ્ ।
બ્રહ્મસ્વહરણં રાજન્નિહામાત્ર ચ દુઃખદમ્

ઇહસંપદ્વિનાશાયપરત્રનરકાય ચ ।
કૂટસાક્ષ્યંવદેદ્યસ્તુ તસ્ય પાપફલંશૃણુ

સ યાતિ યાતનાઃ સર્વા યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ ।
ઇહપુત્રાશ્ચ વિનશ્યન્તિ પરઘત્ર ચ

રૌરવં નરકં ભુઙ્ક્તે તતો ઽન્યાનપિ ચ ક્રમાત્ ।
યે ચાતિકામિનો મર્ત્યા યે ચ મિથ્યાપ્રવાદિનઃ

તેષાં સુખે જલૌકા સ્તુ પૂર્ય્યન્તે પન્નગોપમાઃ ।
એવં ષષ્ટિસહસ્રાબ્દે તતઃ ક્ષારામ્બગુસેચનમ્

યે વૃથામાંસનિરતતાસ્તે યાન્તિ ક્ષારકર્દમમ્ ।
તતો ગજૈર્નિપાતત્યન્તે મરુત્પ્રપતનં યથા

તદન્તે ભવમાસાદ્ય હીનાઙ્ગાઃ પ્રભવન્તિ ચ ।
યસ્ત્વૃતૌ નાભિગચ્છેત સ્વસ્ત્રિંય મનુજેશ્વર

સ યાતિ રૌરવં ઘોરં બ્રહ્મહકત્યાં ચ વિન્દતિ ।
અન્યાચારરતં દૃષ્ટ્વા યઃ શક્તો ન નિવારયેત્

તત્પાપં સમવાન્પોતિ નરકં તાવુભાવપિ ।
પાપિનાં પાપગણનાં કૃત્વાન્યેભ્યો દિશન્તિ વિન્દતિ

અસ્તિત્વે તુલ્યપાપાસ્તે મિથ્યાત્વે દ્વિગુણા નૃપ ।
અપાપે પાતકં યસ્તુ સમરોપ્ય વિનિન્દતિ

સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવઞ્ચર્દ્રાર્કતારકમ્ ।
પાપિનાં નિન્દ્યમાનાનાં પાપાર્દ્ધં ક્ષયમેતિ ચ

યસ્તુ વ્રતાનિ સંગૃહ્ય અસમાપ્ય પરિત્યજ્યેત્ ।
સો ઽસિપત્રે ઽનુભૂયાર્તિં હીનાઙ્ગોજાયતે ભુવિ

અન્યૈઃ સંગૃહ્યમાણાનાંવ્રતાનાં વિન્ઘકૃન્નરઃ ।
અતીવ દુઃખદંરૌદ્રં સ યાતિ શ્લોષ્મભોજનમ્

ન્યાયે ચ ધર્મશિક્ષાયાં પક્ષપાતં કરોતિ યઃ ।
ન તસ્ય નિષ્કૃતિર્ભૂયઃ પ્રાયશ્ચિત્તાયુતૈરપિ

અભોજ્યભોજી સંપ્રાપ્યં વિઙ્ભોજ્યં તુ સમાયુતમ્ ।
તતશ્ચણ્ડાલયોનૌ તુ ગોમાંસાશી સદા ભવેત્

અવમાન્ય દ્વિજાન્વાગ્ભિર્બ્રહ્મહત્યાં ચ વિન્દતિ ।
સર્વાશ્ચયાતના ભુક્ત્વા ચાણ્ડાલો દશજન્મસુ

વિગ્રાય દીયમાને તુ યસ્તુ વિન્ઘં સમાચરેત્ ।
બ્રહ્મહત્યાસમં તેન કર્ત્તવ્યં વ્રતમેવ ચ

અપહૃત્ય પઃસ્યાર્થં યઃ પરેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ।
અપહર્ત્તા તુ નિરયી યસ્યાર્થસ્તસ્ય તત્ફલમ્

પ્રતિશ્રુત્યાપ્રદાનેન લાલાભક્ષં વ્રજેન્નરઃ ।
યતિનિન્દાપરો રાજન્ શિલાનમાત્રે પ્રયાતિ હિ

આરામચ્છેદિનો યાન્તિ યુગાનામેકવિંશતિમ્ ।
શ્વભોજનં તતઃ સર્વા ભુઞ્જતે યાતનાઃ ક્રમાત્

દેવતાગૃહભેત્તારસ્તડાગાનાં ચ ભૂપતે ।
પુષ્પારામભિદશ્ચૈવ યાં ગતિં યાન્તિ તચ્છૃણુ

યાતનાસ્વાસુ સર્વાસુ પચ્યન્તે વૈ પૃથક્ પૃથક્ ।
તતશ્ચ વિષ્ટાકૃમયઃ કલ્પાનામેકવિંશતિમ્

તતશ્ચાણ્ડાલયોનૌ તુ શતજન્માનિ ભૂપતે ।
ગ્રામવિધ્વં સકાનાં તુ દાહકાનાં ચ લુમ્પતામ્

મહત્પાપં તદાદેષ્ટું ન ક્ષમો ઽહં નિજાયુષા ।
ઉચ્છિષ્ટભોજિનો યે ચ મિત્રદ્રોહપરાશ્વ યે

એતેષાં યાતનાસ્તીવ્રા ભવન્ત્યાચન્દ્રતારકમ્ ।
ઉચ્છિન્નપિતૄદેવેજ્યા વેન્દમાર્ગબહિઃસ્થિતાઃ

પાપાનાં યાતાનાનાં ચ ધર્માણાં ચાપિ ભૂપતે ।
એવં બહુવિધા ભૂપ યાતનાઃ પાપકારિણણામ્

તેષાં તાસાં ચ સંખ્યાનં કર્ત્તું નાસમહં પ્રભો ।
પાપાનાં યાતનાનાં ચ ધર્માણાં ચાપિ ભૂપતે

સંખ્યાં નિગદિતું લોકે કઃ ક્ષમો વિષ્ણુના વિના ।
એતેષાં સર્વપાપાનાં ધર્મશાસ્ત્રવિધાનતઃ

પ્રાયશ્ચિત્તેષુ ચીર્ણેષુ પાપરાશિઃ પ્રણશ્યતિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ કાર્યાણિ સમીપે કમલાપતેઃ

ન્યૂનાતિરિક્તકૃત્યાનાં સંપૂર્તિકરણાય ચ ।
ગઙ્ગા ચતુલસી ચૈવ સત્સઙ્ગો હરિકીર્ત્તનમ્

અનસૂયા હ્યહિંસા ચ સર્વેપ્યેતે હિ પાપહાઃ ।
વિષ્ણ્વર્પિતાનિ કર્માણિ સફલાનિ ભવન્તિ હિ

અનર્પ્પિતાનિ કર્માણિ ભસ્મવિન્યસ્તદ્રવ્યવત્ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં યચ્ચાન્યન્મોક્ષમાધનમ્

વિષ્ણૌ સમાર્પિતં સર્વં સાત્ત્વિકં સફલં ભવેત્ ।
હરિભક્તિઃ પરા નૃણાં સર્વં પાપપ્રાણાશિની

સા ભક્તિદ્રશધા જ્ઞેયા પાપારણ્યદવોપમા ।
તામસૈ રાજસૈશ્વૈવ સાત્ત્વિકૈશ્ચ નૃપોત્તમ

યચ્ચાન્યસ્ય વિનાશાર્થં ભજનં શ્રીપતેર્નૃપ ।
સા તામસ્યધમા ભક્તિઃ ખલભાવધરા યતઃ

યોર્ઽચયેત્કૈતવધિયા સ્વૈરિણી સ્વપતિં યથા ।
નારાયણં જગન્નાથં તામસી મધ્યમા તુ સા

દેવાપૂજાપરાન્દૃષ્ટ્વા માત્સર્યાદ્યોર્ઽચયેદ્ધીરમ્ ।
સા ભક્તિઃ પૃથિવીપાલ તામસી ચોત્તમા સ્મૃતા

ધનધાન્યાદિકં યસ્તુ પ્રાર્થયન્નર્ચયેદ્વરિમ્ ।
શ્રદ્ધયા પરયા યુક્તઃ સા રાજસ્યધમા સ્મૃતા

યઃ સર્વલોકવિખ્યાતકીર્તિમુદ્દિશ્ય માધવમ્ ।
અર્ચયેત્પરયા ભક્ત્યા સા મધ્યા રાજસી મતા

સાલોક્યાદિ પદં યસ્તુ સમુદ્દિશ્યાર્ચયેદ્ધરિમ્ ।
સા રાજસ્યુત્તમા ભક્તિઃ કીર્તિતા પૃથિવીપતે

યસ્તુ સ્વકૃતપાપાનાં ક્ષયાર્થં પ્રાર્ચયેદ્વરિમ્ ।
શ્રદ્ધયા પરયોપેતઃ સા સાત્ત્વિક્યધમા સ્મૃતા

હરેરિદં પ્રિયમિતિ શુશ્રૂષાં કુરુતે તુ યઃ ।
શ્રદ્ધયા સંયુતો ભૂયઃ સાત્ત્વિકી મધ્યમા તુ સા

વિધિબુદ્ધ્યાર્ચયેદ્યસ્તુ દાસવચ્છ્રીપતિં નૃપ ।
ભક્તીનાં પ્રવરા સા તુ ઉત્તમા સાત્ત્વિકી સ્મૃતા

મહીમાનં હરેર્યસ્તુ કિઞ્ચિત્કૃત્વા પ્રિયો નરઃ ।
તન્મયત્વેન સંતુષ્ટઃ સા ભક્તિરુત્તમોત્તમા

અહમેવ પરો વિષ્ણુર્મયિસર્વમિદં જગત્ ।
ઇતિ યઃ સતતં પશ્યેત્તં વિદ્યાદુત્તમોત્તમમ્

એવં દશવિધા ભક્તિઃ સંસારચ્છેદકારિણી ।
તત્રાપિ સાત્ત્વિકી ભક્તિઃ સર્વકામફલ પ્રદા

તસ્માચ્છૃણુષ્વ ભૂપાલ સંસારવિજિગીષથુણા ।
સ્વકર્મણો વિરોધેન ભક્તિઃ કાર્યા જનાર્દને

યઃ સ્વધર્મં પરિત્યજ્ય ભક્તિમાત્રેણ જીવતિ ।
ન તસ્ય તુષ્યતે વિષ્ણુરાચારેણૈવ તુષ્યતે

સર્વાગમાનામાચારઃ પ્રથમં પરિકલ્પતે ।
આચારપ્રભવો ધર્મો ધર્મસ્ય પ્રભુરચ્યુતઃ

તસ્માત્કાર્યા હરેર્ભક્તિઃ સ્વર્ધમસ્યાવિરોધિની ।
સદાચારવિહીનાનાં ધર્મા અપ્યસુખપ્રદાઃ

સ્વધર્મહીના ભક્તિશ્વાપ્યકૃતૈવ પ્રકીર્તિતા ।
યત્તુ પૃષ્ટં ત્વયા ભૂયસ્તત્સર્વં ગદિતં મયા

તસ્માદ્ધર્મપરો ભૂત્વા પૂજયસ્વ જનાર્દનમ્ ।
નારાયણમણીયાંસં સુખમેષ્યસિ શાશ્વકતમ્

શિવ એવ હરિઃ સાક્ષાદ્ધરિરેવ શિવઃ સ્વયમ્ ।
દ્વયોરન્તરદૃગ્યાતિ નરકારન્કોટિશઃ ખલઃ

તસ્માદ્વિષ્ણું શિવં વાપિ સમં બુદ્ધા સમર્ચય ।
ભેદકૃદ્દુઃખમાપ્નોતિ ઇહ લોકે પરત્રઘ ચ

યદર્થમહમાયાતસ્ત્વત્સમીપં જનાધિપ ।
તત્તે વક્ષ્યામિ સુમતે સાવધાનં નિશામય

આત્મઘાતકપાપ્માનો દગ્ધાઃ કપિલકોપતઃ ।
વસન્તિ નરકે તે તુ રાજંસ્તવ પિતામહાઃ

તાનુદ્ધર મહાભાગ ગઙ્ગાનયનકર્મણા ।
ગઙ્ગા સર્વાણિ પાપાનિ નાશયત્યેવ ભૂપતે

કેશાસ્થિનખદન્દાશ્ચ ભસ્માપિર નૃપસત્તમ ।
નયતિ વિષ્ણુસદનં સ્પૃષ્ટા ગાઙ્ગેનર વારિણા

યસ્યાસ્થિ ભસ્મ વા રાજન્ ગઙ્ગાયાં ક્ષિપ્યતે નરૈઃ ।
સ સર્વપાપનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ ભવનં હરેઃ

યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ પ્રોક્તાનિ તવ ભૂપતે ।
તાનિ કર્માણિર નશ્યન્તિ ગઙ્ગાબિન્દ્વભિષેચનાત્

સનક ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા મુનિશાર્દૂલ મહારાજં ભગીરથમ્ ।
ધર્માત્માનં ધર્મરાજઃ સદ્યશ્વાન્તર્દધેતદા

સ તુ રાજા મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગાઃ ।
નિક્ષિપ્ય પૃથિવીં સર્વાં સચિવેષુ યયૌ વનમ્

તુહિનાદ્રૌ તતો ગત્વા નરનારાયણાશ્રમાત્ ।
પશ્ચિમે તુહિનાક્રાન્તે શૃઙ્ગેષોડશયોજને

તપસ્તપ્ત્વાનયામાસ ગઙ્ગાં ત્રૈલોક્યપાવનીમ્